CƠ sở lý LUẬN về QUẢN lý HOẠT ĐỘNG rèn LUYỆN kỹ NĂNG THỰC HÀNH CUỘC SỐNG CHO TRẺ mẫu GIÁO lớn ở các TRƯỜNG mầm NON

Đây là một nội dungchăm sóc môi trường cũng nằm trong các bài tập rèn luyện kỹnăng thực hành cuộc sống cho trẻ mầm non tại Nhật Bản.Một ví dụ nữa về hoạt động chăm sóc môi trường của trẻ

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG RÈN LUYỆN KỸ NĂNG THỰC HÀNH CUỘC SỐNG CHO TRẺ

MẪU GIÁO LỚN Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON

Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Ở nước ngoài

Phương pháp giáo dục Montessori được nhiều quốc giatrên thế giới ứng dụng trong các cơ sở giáo dục mầm non vàtại các gia đình Nội dung chương trình giáo dục Montessoritập trung vào 5 lĩnh vực: Thực hành cuộc sống, giác quan,ngôn ngữ, toán, văn hóa Tuy nhiên, ở đề tài này chỉ đề cậpđến lĩnh vực thực hành cuộc sống Kỹ năng thực hành cuộcsống được nhiều quốc gia trên thế giới lựa chọn để rèn cho trẻmầm non

Mầm non tại Nhật là một hệ thống giáo dục có tính hòanhập Trẻ em Nhật được dạy từ rất sớm rằng mọi thành viêntrong cộng đồng đều có trách nhiệm giúp đỡ người khác.Chính vì vậy, các trẻ em lớn sẽ luôn giúp đỡ các em bé hơnkhi các em bé cần Việc mỗi em đều phải chịu trách nhiệmcho một công việc nhất định giúp trẻ nâng cao lòng tự hào, tựtin ở bản thân và ý thức tin tưởng cộng đồng Các bé sẽ hiểuđược rằng, có thể nhờ người khác giúp đỡ khi gặp những tìnhhuống khẩn cấp ở bên ngoài

“Người Nhật coi trọng kỹ năng giao tiếp, đặc biệt lànhững ứng xử trong các mối quan hệ gia đình Bài học đầu

tiên mà trẻ em Nhật Bản học về ứng xử là mỉm cười và nói lời

cảm ơn Trong suốt cấp tiểu học và trung học cơ sở, học sinhNhật Bản đều được học về cách để ứng xử nhã nhặn và đúngmực Những giờ học của học sinh Nhật Bản trong môn họcđạo đức thường có những thời gian thảo luận để các bạn bày

tỏ ý kiến, quan điểm về cách ứng xử tốt và chưa tốt Tại giađình, trẻ được dạy cách ứng xử lễ phép với những người thântrong gia đình, học cách nói lời cảm ơn và thành thật nhận lỗikhi mắc lỗi.”[35]

“Trẻ em ở Nhật Bản 1 tuổi rưỡi đã bắt đầu học làmnhững việc cá nhân như học xúc cơm, đi dép, kéo khóa áo, cấtdọn đồ dùng cá nhân Khi trẻ được 3 tuổi, trẻ gần như hoàntoàn tự làm những công việc liên quan đến phục vụ bản thân.Trẻ em lớp 4-5 ở Nhật Bản thường tự dọn bàn ghế, lấy bát và

tự xúc và chia thức ăn.”[35]

“Ngoài ra họ còn rất nghiêm túc khi dạy bọn trẻ cách sử

dụng hai câu nói thể hiện phép lịch sự căn bản: Xin lỗi,cảm

ơn Điều này thể hiện rõ thông qua cách phục vụ bữa trưa tại

trường Một vài em sẽ được chọn ra để cùng giáo viên phục

vụ trà cho các bạn cùng lớp, trước khi ăn lũ trẻ sẽ cùng nhau

hô to cảm ơn cha mẹ, nhà trường và cách giáo viên đã chochúng một bữa ăn ngon và đôi khi nó sẽ được thay thế bằngmột vài hát vui vẻ Việc trẻ được chọn ra để phục vụ các bạnkhác không được coi là việc vặt mà nó giống như một vinh

dự, một điều rất đặc biệt mà đứa trẻ được phép làm Và khigiúp các bạn khác ăn uống, các bé cũng được cảm ơn mộtcách lịch sự nhất”[35] Đó chính là cách họ rèn kỹ năng vănhóa ứng xử cho trẻ mầm non trong hệ thống các nội dung rènluyện kỹ năng thực hành cuộc sống của các trường mầm nontại Nhật Bản

Chúng được dạy cách để luôn cư xử như những côngdân mẫu mực và tự lập trong những hành động nhỏ bénhất “Để giúp trẻ có tình yêu thương với động vật, cô giáo

không nói các em phải biết yêu thương động vật, mà họ cho

các bé tự nuôi và chăm sóc một loại động vật gì đó như: gà,chuột lang, thỏ, rùa, thậm chí là cả giun đất… mỗi một nhóm

từ 4 - 5 em sẽ chăm sóc một con Qua quá trình các bé ngàyngày chăm sóc thú cưng của mình, chơi đùa, trò chuyện, cho

ăn, dọn chuồng… đặc biệt những khi thú bị ốm, tình cảm củacác bé với các loài động vật sẽ dần được hình thành Sau đó,

cô giáo chỉ cần nói rất ít về tình yêu thương động vật mà trẻvẫn hiểu được một cách sâu sắc ” [38] Đây là một nội dungchăm sóc môi trường cũng nằm trong các bài tập rèn luyện kỹnăng thực hành cuộc sống cho trẻ mầm non tại Nhật Bản.

Một ví dụ nữa về hoạt động chăm sóc môi trường của trẻ

em Nhật Bản, đó là để giúp trẻ hiểu rằng không nên lãng phí

đồ ăn, cô giáo không giảng “một hạt thóc vàng chín hạt mồhôi, nên các em không được lãng phí…” “Các bé được trựctiếp trồng lúa hoặc các loại rau củ trong vườn cây hoặc bồnhoa của trường Các bé sẽ tự gieo hạt, chăm sóc, cho tới thuhoạch, tất nhiên là vẫn dưới có giáo viên hướng dẫn nhưngchủ yếu là các bé tự làm Qua đó, trẻ hiểu được để làm rađược một củ cải hoặc một củ khoai cho các bé ăn, các bácnông dân đã vất vả như thế nào ” [38]

Tóm lại, các trường mầm non tại Nhật Bản luôn chọncách cho trẻ thực hành trải nghiệm để giúp các em có đượccác kỹ năng thực hành cuộc sống cần thiết

Tại Mỹ, họ dạy trẻ từ tính tự lập ngay tại trường mầm

non “Người Mỹ rất coi trọng tinh thần độc lập, tự lực cánh

sinh của mỗi người Vì thế, ngay từ khi trẻ một tuổi rưỡi, họ

đã bắt đầu dạy cho trẻ các kỹ năng tự phục vụ bản thân Họcho rằng, nắm bắt các kỹ năng tự phục vụ có thể giúp trẻ tăngcường tính độc lập và cảm giác về sự thành công, nó khôngchỉ có lợi cho sự phát triển của trẻ mà còn giúp ích rất nhiềucho chính những người lớn.Những người làm công tác giáodục mầm non ở Mỹ đều được nhấn mạnh việc giáo dục chotrẻ những kỹ năng tự phục vụ Bất cứ sự chăm sóc nào từ phíangười lớn cũng phải tạo cho trẻ những cơ hội để rèn luyện chotrẻ các kỹ năng này Đồng thời, họ cũng đòi hỏi sự phối hợpchặt chẽ của gia đình để giúp các kỹ năng mà trẻ được dạy ởlớp được rèn luyện và thực hành ngay tại nhà ” [34]

“Các kỹ năng tự phục vụ của trẻ bao gồm: Buộc dâygiầy, mặc quần áo, cài cúc áo, kéo phéc-mơ-tuya, rửa mặt,đánh răng, chải đầu, ăn cơm,… Tuy nhiên, những kỹ năngnày không đồng nhất ở tất cả các giai đoạn phát triển của trẻ.Các nhà nghiên cứu, sau nhiều năm nghiên cứu và quan sát đãchỉ ra rằng: Trẻ từ 18-24 tháng có thể tự dùng cốc uống nước,

có thể tự nhặt lấy đồ chơi; trẻ từ 2-3 tuổi có thể học cách tựmình đi đại tiểu tiện, ăn cơm, mở phéc-mơ-tuya và mặc quầnáo; trẻ từ 3-4 tuổi, tính độc lập của trẻ đều phát triển mạnh,những kỹ năng đã học được ở trên đều trở nên thành thục hơn,

gần như trẻ có thể làm mà không cần sự giúp đỡ của ngườilớn; trẻ từ 5-6 tuổi, trẻ có thể học cách tự rửa bát, sắp xếp đồđạc của mình ngay ngắn,…

Những giáo viên mẫu giáo Mỹ khi rèn luyện cho trẻ khảnăng tự lập thường dùng phương pháp là: “Đồng thời vớiviệc đề ra nhiệm vụ, họ cũng đưa ra những điều kiện để trẻ

có thể hoàn thành nhiệm vụ một cách dễ dàng hơn Chẳnghạn, để dạy trẻ tự mang giày, họ thường đưa cho trẻ nhữngđôi giày to hơn một chút so với cỡ chân của các em Hoặc đểdạy trẻ tự rót nước sữa, họ đưa cho trẻ những bình sữa cómiệng to giúp trẻ thực hiện công việc một cách dễ dàng hơn.Cách làm như vậy sẽ gây cho trẻ hứng thú cũng như tự tin

trong việc hoàn thành các nhiệm vụ ” [34]

Ở các trường mầm non ở Mỹ, ngoài việc khơi mở trí lực

giai đoạn đầu cho trẻ, người ta rất coi trọng việc dạy cho trẻcác quy tắc lễ nghi “Yêu cầu đối với mỗi em là phải nghetheo lời chỉ bảo của các giáo viên, học cách tham gia các hoạtđộng tập thể cùng với những học sinh khác Trong các trường

mầm non ở Mỹ, mỗi khi có một bạn nhỏ hắt xì, sẽ phải nói

với những người bạn xung quanh của em rằng: Xin lỗi!,

ngược lại, những người bạn của em sẽ nói: Chúc phúc cho cậu! Điều này đã trở thành một hành vi tự giác của trẻ ” [34]

Hãy xem cách dạy con tại mỗi gia đình người Do Thái

“Phụ huynh luôn chú trọng việc dạy con làm việc nhà Từ lúc

2 tuổi, các em đã phải bắt đầu học để tự làm mọi việc như tựxúc cơm ăn Ở trường học thường xuyên tổ chức các chuyếnthăm quan 1 ngày tới nơi làm việc của cha mẹ Nhiều em đãchảy nước mắt vì chứng kiến cha mẹ là thợ dệt phải làm việcquần quật cả ngày bên máy khâu Trẻ em Do Thái đều phảigiúp bố mẹ làm việc nhà, kể cả những gia đình giàu có nhất

Sự nuông chiều vốn không phải là triết lý của người Do Thái,

mà tình yêu của người mẹ dành cho con nằm ở khả năng tựlập và trưởng thành của người con sau này” [37]

“Câu chuyện về gia đình sư tử mà các phụ huỵnh DoThái vẫn kể với mục đích để nhắc nhở cho mỗi người làm cha

mẹ mang đến nhiều suy ngẫm cực kỳ sâu sắc Chuyện là, cómột bà mẹ sư tử nói sẽ dạy con đi săn Hai anh em sư tử quáhứng khởi, chạy quá nhanh nên người anh lăn vòng tròn và bịthương Sau đó, mẹ sư tử cho người anh ở nhà Hàng ngày,

mẹ và em sư tử vẫn đi săn mồi nhưng khi ăn không quên để

hàng ngày được ăn mà không phải đi kiếm mồi Cho đến khitrưởng thành, mẹ sư tử mất, lúc đó 2 anh em phải tự đi kiếm

ăn nhưng rồi chúng lạc nhau, sư tử anh không thể kiếm nổi đồ

ăn cho mình nên đói mà chết Trướckhi chết sư tử anh chỉ thốtlên một câu rằng: Con hận mẹ.” [37]

“Đối với người Đức, trẻ em cần được học tính tự lập từrất sớm, ngay từ việc nhỏ nhất Ví dụ: khi mẹ làm cái gì nêncho bé đứng hay ngồi bên cạnh xem cùng hoặc hướng dẫn cho

bé làm cùng Mẹ làm thì nhanh thật nhưng bé sẽ không họcđược gì nếu bố mẹ cứ làm hộ mãi Khi nấu cơm hãy cho béđong gạo, giặt quần áo hãy để bé tự cho quần áo của nó vàomáy giặt Dọn nhà hãy đưa cho bé một cái khăn và khoanhvùng, đây là vùng của con Đặc biệt rác phải được bỏ vàothùng rác Trẻ em học rất nhanh và nhớ lâu, chỉ cần hướngdẫn một lần, lần sau bé sẽ nhớ và tự ý thức được việc đó phảilàm như thế nào Đến trường mầm non, trẻ được đào tạo kỹnăng sống cơ bản Năng lực sống của trẻ em Đức rất mạnh,điều này có được từ phương hướng giáo dục của giáo viên.Trong thời gian 3 năm, trường mầm non sẽ bày một số máytính cũ, máy móc cũ cho các bé tiếp xúc hoặc sửa chữa, cùngcác bé thiết lập kế hoạch chơi và kế hoạch nghỉ ngơi của

trường mầm non, dạy các bé biết làm sao phối quần áo đẹphơn, tự mình thu dọn đồ dùng, còn để các bé gặp khó khăn tựmình tìm cảnh sát, tìm nhân viên chữa cháy… Đến khi các bé

6 tuổi tốt nghiệp trường mầm non, chúng đã là những đứa bégiỏi biết tự chăm sóc mình ”[37]

Qua nghiên cứu tìm hiểu, tác giả nhận thấy có rất nhiềucông trình nghiên cứu ở nước ngoài về các vấn đề liên quan đến

kỹ năng thực hành cuộc sống như: kỹ năng sống, kỹ năng tựphục vụ, tính tự lập, văn hóa ứng xử

Theo tác giả Lê Thị Huyên: “Các công trình nghiên cứucủa T.I Ganhelin, E.I Đimitriev mầm mống của tính tự lậpxuất hiện từ lứa tuổi mầm non, cùng với sự hình thành tự ýthức của trẻ và một số phẩm chất nhân cách như tính chủđịnh, tính định hướng, ý chí họ đều khẳng định vai trò quantrọng của tính tự lập đối với sự hình thành và phát triển nhâncách, sự thành công của giáo dục tính tự lập ở giai đoạn đầutiên của cuộc đời xác định phần lớn xu hướng của nhân cách.[17, tr 8]

Các tác giả L.I Kaplan,T.I Godina, E.I Rađina,K.Đ.Usinxki T.Guscova, M.N Acxarina lại khẳng định vai

trò quan trọng của lao động đối với việc hình thành và pháttriển tính tự lập ở trẻ Để hình thành tính tự lập cho trẻ, cầntạo điều kiện cho trẻ tự lập thực hiện những nhiệm vụ vừasức, tự đặt ra kế hoạch, tìm cách thực hiện nhiệm vụ vànguyện vọng tự lực thực hiện nhiệm vụ đến cùng [1].

Tác giả Nguyễn Thị Huyền có viết: Từ những năm đầuthập kỷ 70 đến nay, trong các công trình nghiên cứu củamình, nhiều nhà Tâm lý học vàGiáo dụchọc nổi tiếng ở Liên

Xô như: L.X.Vưgôtxki, Rubinstein, A.N.Lêônchiev,Makarenco…đã chỉ ra lý luận khoa học của hành vi và giáodục hành vi đạo đức nói chung và hành vi giao tiếp ứng xử cóvăn hóa nói riêng Hành vi giao tiếp ứng xử có văn hóa đượcnghiên cứu như một thành phần của hành vi văn hóa, của nộidung nhân cách Các tác giả đã nghiên cứu dưới nhiều khíacạnh như sau:

Nghiên cứu vai trò, chức năng của giao tiếp trong sựphát triển trẻ em: Giao tiếp được xem là điều kiện cơ bản, lànhân tố quan trọng để hình thành nhân cách trẻ em Do đó,việc hình thành một cách tích cực các quan hệ giao tiếp củatrẻ với mọi người xung quanh là điều kiện cho trẻ bộc lộ rõ

khả năng và năng lực của mình, tạo tiền đề cho sự phát triểnhành vi và nhân cách của trẻ

Với trẻ, giao tiếp được coi là cơ sở để hình thành kinhnghiệm ứng xử và giải quyết các xung đột ở trẻ, tạo điều kiện

để củng cố mối quan hệ, hội nhập cộng đồng Giáo dục hành

vi giao tiếp ứng xử có văn hóa chỉ đạt kết quả tốt nếu xác địnhnội dung cụ thể, phù hợp với đặc điểm và khả năng của lứatuổi Phương pháp giáo dục có hiệu quả là tổ chức các hoạtđộng đa dạng và gần gũi với trẻ như: học tập, lao động, vuichơi, sinh hoạt hàng ngày [17]

Tác giả Nguyễn Thị Huyền cho rằng: Các tác giả TaraWinterton, David Warden, A.S Charles đã quan tâm đến việchình thành kỹ năng giao tiếp cho trẻ nhỏ, cũng như phân tíchcác yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển hành vi của các emnhư: hoàn cảnh sống, môi trường, giáo dục… Theo các ông,vấn đề quan trọng là tìm kiếm, quan sát và sử dụng các yếu tốtrên để luyện tập kỹ năng giao tiếp ứng xử cho trẻ Trong cuốn

“Đồ chơi - trò chơi và kỷ luật” của tác giả Bearit, Tudor, Gard

đã khẳng định trò chơi và các mối quan hệ có chức năng giáodục trẻ nếp sống, văn hóa ứng xử, thói quen ngăn nắp, tính kỷ

các mối quan hệ xã hội, từ đó giúp trẻ dễ dàng bước vào cuộcsống [17, tr.7]

Ở Việt Nam

Như chúng ta đã biết, giáo dục mầm non ở Việt Nam đangtrên đà hội nhập quốc tế Để thích ứng với sự phát triển củakinh tế xã hội, giáo dục nói chung và giáo dục mầm non đã cónhững chương trình đổi mới Nhờ đổi mới giáo dục mà trẻ có

cơ hội được giảng dạy bằng các phương pháp hiện đại mà thếgiới áp dụng, có cơ hội phát triển toàn diện cả về thể chất vàtrí tuệ, từ đó giúp thế hệ tương lai trở thành những công dântoàn cầu

Tại Việt Nam, phương pháp giáo dục Montessori đãđược một số trường mầm non đưa vào áp dụng Tuy nhiên,không phải trường mầm non nào cũng đạt đúng chuẩn phươngpháp Montessori theo AIM

Tại trường mầm non Baby house Montessori: Chươngtrình đào tạo có 4 lĩnh vực chính trong chương trình Montessoridành cho trẻ từ 3-6 tuổi: Thực hành cuộc sống, Phát triển giácquan, Ngôn ngữ, Toán học Ngoài ra còn có các lĩnh vực khácnhư nghệ thuật, âm nhạc, khoa học, địa lý và văn hóa

Trường Pink Sunshine Montessori Preschool hiện đang

áp dụng 6 lĩnh vực giáo dục chủ yếu trong phương phápMontessori là: thực hành cuộc sống, giáo dục phát triển giácquan, nghệ thuật ngôn ngữ, toán học và hình học, địa lý.Chúng ta cùng xem những hình ảnh hoạt động của trẻ tronglĩnh vực thực hành cuộc sống tại trường Pink SunshineMontessori Preschool

Các bé rất thích thú khi được tự tay chuẩn bị các nguyênliệu cho món cơm rang thập cẩm

Tại trường Casa Hà Nội: Lĩnh vực thực hành cuộc sốngcũng là 1 trong các lĩnh vực trọng tâm cần dạy trẻ của nhàtrường

Trên trang chủ của trường có viết: Các bài học thực hànhcuộc sống là bước chuyển tiếp từ môi trường gia đình sangtrường học sống giữa một tập thể và thực sự là những bài họcgiúp các em bé trở nên độc lập biết chăm sóc mình, chăm sócmọi người và chăm sóc môi trường Ví dụ: Một em bé họcđược kỹ năng rót sẽ tự rót nước cho mình khi khát, biết rótnước mời khi có khách đến nhà, biết rót nước vào lọ để cắmhoa, biết rót nước bày bàn ăn, biết rót nước khi làm các thí

nghiệm khoa học, biết rót sữa khi làm bánh, lấy canh khôngsánh ra ngoài…

Những hoạt động thực hành cuộc sống trợ giúp các emhoàn thiện kỹ năng vận động, tập luyện để có được tính chínhxác, nâng cao khả năng tập trung, xây dựng và nuôi dưỡng cáitôi độc lập của mình Sau khi có cái “tôi”, trẻ mới sẵn sàngtham gia vào cái “chúng ta” khi lớn hơn và tự tin về cái tôicủa mình hơn

Như trên chúng ta đã thấy, hoạt động rèn luyện kỹ năngthực hành cuộc sống cho trẻ mầm non ở Việt Nam mới chỉdừng lại ở các trường mầm non quốc tế theo phương phápgiáo dục Montessori, còn lại các trường mầm non công lậpcũng có góc: “thực hành cuộc sống”, tuy nhiên trẻ hoạt độngtrong góc đó còn mờ nhạt, giáo cụ trong góc thực hành cuộcsống còn nghèo nàn Giáo viên trong các trường mầm noncông lập đang cố gắng nỗ lực để hiểu rõ về phương pháp giáodục Montessori để có thể rèn luyện tốt kỹ năng thực hànhcuộc sống cho trẻ mầm non

Chúng ta cùng xem trường mầm non Tuổi Thơ quậnHoàng Mai TP Hà Nội rèn trẻ kỹ năng thực hành cuộc sốngnhư thế nào.

Theo cô giáo Nguyễn Mai Trang, Phó Hiệu trưởngtrường mầm non Tuổi Thơ, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội chobiết: “Trẻ hiện nay rất phát triển về cả thể chất lẫn trí tuệ, chonên việc tiếp thu hay học những điều người lớn dạy rất nhanh

Vì thế, ngay từ bậc mầm non, chúng tôi đã dạy trẻ những kỹnăng cần thiết để nhận biết thế giới xung quanh cũng nhưcách trẻ tự lập khi hoạt động vui chơi trong một tập thể”

Không “đao to múa lớn”, một việc dù rất nhỏ chẳng hạnnhư tập thói quen tự đi ngủ, thức đúng giờ hay thậm chí tự ăn,

tự vui chơi và biết dọn dẹp ngăn nắp sau khi sử dụng là đã rấtthành công đối với bậc mầm non

Cô Hoàng Hoa Mai - giáo viên lớp mẫu giáo lớn, trườngmầm non Tuổi Thơ, chia sẻ: “Ngay từ những buổi đầu đếntrường, giáo viên đã dạy cho trẻ cách sắp xếp đồ đạc như quần

áo, balo, nón, dép vào nơi đúng quy định và khi cần sẽ tự lấy

ra Sau đó, trong mọi bữa ăn, tập thói quen cho trẻ tự vệ sinh

tay, miệng trước khi ăn và tự ăn, ăn một cách nhanh chóng vàgọn gàng, sau khi ăn xếp chén đũa vào một góc”.

Có thể thấy, trẻ nhỏ thường có thói quen ỷ lại vào ông bà,cha mẹ khi ăn, chẳng hạn như kén chọn thức ăn, ăn phải đút,khi ăn cần phải bày trò “chiêu dụ” để trẻ ăn nhanh và nhiềuhơn Tuy nhiên, sau khi đến trường, hơn 90% trẻ đã học cách tựăn

Ngoài những việc tự chăm sóc bản thân, tại trường trẻcòn học được cách tự lập cả khi vui chơi hay sinh hoạt Để trẻ

có sức khoẻ học tập, vui chơi, nhà trường thường có nhữngbuổi thể dục nhẹ buổi sáng, sau khi nghe tiếng chuông haymột pháo lệnh nào đó, các bé sẽ tự di chuyển ra sân vào hànglối ngay ngắn

“Bên cạnh đó, mỗi lớp sẽ đảm nhận một bồn cây hoặcmột góc thiên nhiên để chăm sóc, hằng ngày trẻ đều chăm chỉ

ra tưới cây, nhặt rác xung quanh Đây là bước thứ hai trongniên đồ tự lập khi trẻ vận dụng các kỹ năng để chăm sóc môitrường”, cô Mai cho biết

Đối với các bé lớp lá, khi đã bắt đầu có ý thức hơn sẽđược phân công trực nhật theo tổ/ngày Các công việc nhẹ

nhàng như xếp ghế lại sau khi ăn, lau bàn, trải khăn hoặc thuxếp đồ chơi về vị trí Những việc này trẻ có thể làm rất thànhthạo tại trường, nhưng ít khi bắt gặp tại nhà.

Các hoạt động vui chơi tại trường cũng được lồng ghépcác kỹ năng sống để dạy trẻ tính tự lập “Chẳng hạn khi thamgia hoạt động góc, cô giáo có phát tín hiệu bằng một bài hát

“Đồ chơi của lớp, chơi xong ta cất, kẻo mất bạn ơi, ta giữ đồ chơi, cho bền cho đẹp” Sau khi nghe bài hát, trẻ sẽ tự thu xếp

đồ chơi lại và cất gọn gàng, đúng vị trí ban đầu Đây là mộttrong những hoạt động rèn cho trẻ tính kỹ luật và nền nếptrong cuộc sống”, cô Thanh Tú chia sẻ

Tuỳ theo độ tuổi mà trẻ vui chơi và lao động theo sứccủa mình, chính những việc đơn giản hiện hữu xung quanh trẻ

đã từng bước giúp trẻ trưởng thành Một đứa trẻ trưởng thành

có linh hoạt và khôn khéo, độc lập, quyết đoán, tự tin haykhông là cả một quá trình phấn đấu, rèn luyện ngay từ lúcnhỏ Vì vậy, việc giáo dục, rèn luyện tính tự lập cho trẻ là việclàm vô cùng quan trọng mà các bậc cha mẹ phải thực hiệncàng sớm càng tốt

Từ năm 2010 đến nay, nhiều tác giả đã lựa chọn các đềtài liên quan đến kỹ năng thực hành cuộc sống để nghiên cứu.Tuy nhiên các tác giả chỉ lựa chọn một vấn đề nhỏ trong nộidung thực hành cuộc sống như: kỹ năng sống, kỹ năng tựphục vụ, tính tự lập, hoạt động văn hóa ứng xử để nghiên cứu.

Tác giả Tạ Thị Thu Chè với đề tài: “Quản lý giáo dục kỹnăng sống cho trẻ tại các trường mầm non quận Cầu Giấy,thành phố Hà Nội.” Trong đề tài nghiên cứu, tác giả đã giúpcho cán bộ quản lý, giáo viên, phụ huynh nâng cao nhận thức

về vai trò, ý nghĩa của giáo dục kỹ năng sống cho trẻ tại cáctrường mầm non Đồng thời, tác giả đã nêu được các biệnphápgiúp nhà quản lý nâng cao chất lượng quản lý giáo dục

kỹ năng sống cho trẻ tại các trường mầm non quận Cầu Giấy,thành phố Hà Nội [8]

Tác giả Lương Thị Hằng (2010) với đề tài: “Biện phápquản lý hoạt động giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống ởtrường trung học phổ thông Nam Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên”[10]; Lê Anh Tuấn (2011) với đề tài: “Biện pháp quản lýgiáo dục giá trị sống cho trẻ ở trường trung học phổ thônghuyện Thạch Thất, Hà Nội” [26]

Tác giả Nguyễn Công Khanh (2012), trong cuốn

“Phương pháp giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống”, tác giả đãnghiên cứu đề xuất biện pháp đổi mới, đa dạng hóa phươngpháp giáo dục và phát triển kỹ năng sống đáp ứng nhu cầu,hứng thú và phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của học sinh [18]

Tác giả Vũ Hoàng Vân với đề tài: “Biện pháp giáo dục

kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mẫu giáo bé 3 - 4 tuổi trường mầmnon quận Cầu Giấy - TP Hà Nội” Tác giả đã nghiên cứu vàđưa ra những biện pháp mới nhằm giáo dục trẻ có tính tự lậpngay từ nhỏ [31]

Tác giả Phạm Văn Tuấn với đề tài nghiên cứu “Quản lýgiáo dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh các trường tiểu họcquận Ngô Quyền thành phố Hải Phòng”, tác giả đã nhìn ra đượcthực trạng quản lý giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh cáctrường tiểu học quận Ngô Quyền thành phố Hải Phòng, từ đóđưa ra những biện pháp nhằm khắc phục thực trạng đó và nângcao hiệu quả quản lí giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh cáctrường tiểu học quận Ngô Quyền thành phố Hải Phòng [27]

Tác giả Chu Thị Minh Thúy năm 2016 đã có đề tàinghiên cứu: “ Quản lý giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5 tuổi

của các trường mầm non quận Bắc Từ Liêm thành phố HàNội” , tác giả đã nêu bật được thực trạng việc quản lý giáodục kỹ năng sống cho trẻ 5 tuổi ở các trường mầm non quậnBắc Từ Liêm thành phố Hà Nội, từ đó tác giả đề xuất đượcnhiều giải pháp có tính khả thi cao nhằm góp phần nâng caochất lượng quản lý giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5 tuổi củacác trường mầm non quận Bắc Từ Liêm thành phố HàNội[24].

Tác giả Phan Thị Lệ Thương năm 2013 với đề tài “Giáodục kĩ năng tự phục vụ cho trẻ 3 - 4 tuổi thông qua chế độsinh hoạt hàng ngày ở trường mầm non” Tác giả đã nêu rađược tính cấp thiết của việc giáo dục kĩ năng tự phục vụ chotrẻ 3 - 4 tuổi Đồng thời, tác giả đề xuất được nhiều biện pháp

có tính khả thi cao nhằm nâng cao chất lượng giáo dục kĩnăng tự phục vụ cho trẻ 3 - 4 tuổi thông qua chế độ sinh hoạthàng ngày ở trường mầm non [25]

Tác giả Lã Thị Thanh Hiếu năm 2015 với đề tài “Giáo dục tính tự lập cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua hoạt động lao động ở trường mầm non” Trong đề tài tác giả có viết: “Giáo

dục tính tự lập cho trẻ để thực hiện mục tiêu giáo dục mầmnon cũng như tạo điều kiện thuận lợi giúp trẻ bước vào cuộc

sống là một việc làm có ý nghĩa quan trọng Trong đó, laođộng ở trường MN là phương tiện hiệu quả đáp ứng tối đanhất cho việc GDTTL cho trẻ” [14] Tác giả đã hiểu được tầmquan trọng của việc rèn tính tự lập cho trẻ ngay từ tuổi mầmnon và đưa ra các biện pháp hữu hiệu nhằm nâng cao chấtlượng giáo dục tính tự lập cho trẻ.

Tác giả Nguyễn Thị Ngọc Bích năm 2011 với đề tài

nghiên cứu “Biện pháp giáo dục tính tự lập cho trẻ 4-5 tuổi ở các trường mầm non trên địa bàn quận Cầu Giấy”.Trong đề

tài, tác giả đã nêu được tính cấp thiết cần giáo dục tính tự lậpcho trẻ ở tuổi mầm non Môi trường giáo dục tính tự lập chotrẻ có thể từ phía gia đình, nhà trường và xã hội, trong đó,tácgiả nhấn mạnh môi trường giáo dục trẻ trong trường mầmnon Qua đề tài này, giúp cho giáo viên tại các trường mầmnon biết thêm nhiều phương pháp giáo dục trẻ tính tự lập,mang tính khả thi cao, hiệu quả tốt đối với trẻ[3]

Tác giả Đặng Thị Hiền năm 2017 với đề tài: “Giáo dục

kỹ năng sống thông qua hoạt động ngoại khóa cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường MN thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên”,

tác giả đã nêu ra 3 biện pháp, phối hợp sử dụng một cách linh

ở trường mầm non sao cho phù hợp với khả năng nhận thức,nhu cầu và hứng thú của trẻ, phù hợp với điều kiện thực tế ởđịa phương [13].

Tóm lại, quản lý giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng tự phục

vụ, giáo dục tính tự lập, văn hóa ứng xử cho trẻ trong nhàtrường đã được rất nhiều luận văn, luận án quan tâm, nghiêncứu dưới nhiều góc độ khác nhau Tuy nhiên, chưa có mộtluận văn, luận án nào nghiên cứu tổng thể về đề tài quản lýhoạt động rèn luyện kỹ năng thực hành cuộc sống cho trẻmầm non Chính vì vậy, tác giả chọn vấn đề “Quản lý hoạtđộng rèn luyện kỹ năng thực hành cuộc sống cho trẻ mẫu giáolớn ở các trường mầm non quận Hoàng Mai, thành phố HàNội” là không trùng lặp với các công trình đã nghiên cứutrước đây và có ý nghĩa lý luận, thực tiễn

Lý luận về kỹ năng thực hành cuộc sống

Khái niệm

Kỹ năng là gì?

“Kỹ năng là năng lực (khả năng) của chủ thể thực hiệnthuần thục một hay một chuỗi hành động trên cơ sở hiểu biết

(kiến thức hoặc kinh nghiệm) nhằm tạo ra kết quả mongđợi”[38] “Kỹ năng cũng khác với phản xạ: phản xạ là phảnứng của cơ thể với môi trường Phản xạ mang tính thụ động.

Kỹ năng ngược lại là phản ứng có ý thức và hoàn toàn mangtính chủ động Kỹ năng khác với thói quen: hầu hết các thóiquen hình thành một cách vô thức và khó kiểm soát Trongkhi đó kỹ năng được hình thành một cách có ý thức do quátrình luyện tập”[38] “Thói quen rất khác với kiến thức: kiếnthức là biết, là hiểu nhưng chưa bao giờ làm, thậm chí khôngbao giờ làm Trong khi đó kỹ năng lại là hành động thuầnthục trên nền tảng kiến thức Vì không tác động vào thực tạikhách quan nên kiến thức thường ít tạo ra những thành quả cụthể như kỹ năng”[38]

Kỹ năng là năng lực hay khả năng chuyên biệt của một

cá nhân về một hoặc nhiều khía cạnh nào đó được sử dụng đểgiải quyết tình huống hay công việc nào đó phát sinh trongcuộc sống Kỹ năng dựa trên hai cơ sở lý thuyết: phản xạ cóđiều kiện (được hình thành trong thực tế cuộc sống cá nhân)

và phản xạ không điều kiện (là những phản xạ tự nhiên mà cánhân sinh ra đã sẵn có) Trong đó, kỹ năng của cá nhân gầnnhư thuộc về cái gọi là phản xạ có điều kiện, nghĩa là kỹ năng

được hình thành từ khi một cá nhân sinh ra, trưởng thành vàtham gia hoạt động thực tế cuộc sống Ví dụ: kỹ năng tự phục

vụ bản thân, kỹ năng tự bảo vệ, kỹ năng giao tiếp…

Thật vậy, có nhiều cách định nghĩa khác nhau về kỹnăng Những định nghĩa này thường bắt nguồn từ góc nhìnchuyên môn và quan niệm cá nhân của từng người Tuy nhiên

hầu hết chúng ta đều thừa nhận rằng: kỹ năng được hình thành khi chúng ta áp dụng kiến thức vào thực tiễn Kỹ năng học được do quá trình lặp đi lặp lại một hoặc một nhóm hành động nhất định nào đó Kỹ năng luôn có chủ đích và định hướng rõ ràng.

Kỹ năng là năng lực hay khả năng của chủ thể thực hiệnthuần thục một hay một chuỗi hành động trên cơ sở hiểu biết(kiến thức hoặc kinh nghiệm) nhằm tạo ra kết quả mongđợi[35]

Kĩ năng thực hành cuộc sống

Thực hành là làm để áp dụng lí thuyết vào thực tế(nói khái quát) Thực hành cuộc sống là vận dụngnhững hiểu biết của bản thân vào cuộc sống

Kỹ năng thực hành cuộc sống: là năng lực hay khả năngcủa chủ thể thực hiện thuần thục các hành động có trong cuộcsống hàng ngày nhằm tạo ra kết quả mong đợi.

Kĩ năng thực hành cuộc sống là một khái niệm còn khámới ở Việt Nam, chủ yếu là ở giáo dục mầm non Rèn luyệncác kĩ năng thực hành cuộc sống là giúp trẻ thực hiện đúngcác hoạt động cuộc sống thường ngày như mặc quần áo, đidày, dép, tắm rửa…

Đặc điểm kỹ năng thực hành cuộc sống ở trẻ mẫu giáo lớn

Trẻ học cách tự chăm sóc mình và môi trường của chúngthông qua các công việc “thực tế” bằng giáo cụ mầm nonchuyên dụng Chẳng hạn, “trẻ được học cách đổ nước mộtcách hoàn chỉnh và học cách lau sạch nếu có giọt nước nào rớt

ra hay tràn ra Ngay khi trẻ thành công trong hoạt động này,chúng sẽ được chuyển đến các hoạt động khác phức tạp hơnnhư: rửa tay, lau đĩa, đánh giày, lau gương Với mỗi bài tập,trẻ sẽ tăng cường được khả năng phối kết hợp giữa các bàntay, cánh tay và các ngón tay Khi chúng học các bài học lau

và đánh bóng, chúng phải học cách chú ý đến những sự không

hoàn thiện nhỏ nhất trong công việc của chúng đang làm.Điều này làm tăng sự tập trung của trẻ và thúc đẩy những thóiquen làm việc một cách vượt trội đến độ sau đó chúng có thểdùng những kỹ năng này trong các công việc họcđường”[30,tr 139].

Với nội dung giáo dục KN THCS, “trẻ sẽ được trảinghiệm những kỹ năng thực tế để tự chăm sóc và phục vụ bảnthân như rót đồ uống, hình thành thói quen ăn uống lànhmạnh, tự mặc và cởi quần áo, tự thắt dây giầy, tự mặc áokhoác, tự chuẩn bị đồ ăn - uống đơn giản, tự đi vệ sinh và cóthể tự dọn dẹp sau khi vây bẩn Trẻ còn được học cách chămsóc môi trường bằng cách giữ lớp học sạch đẹp, tưới cây, quétbụi Trẻ cũng học được thói quen biết chờ đợi đến lượt mình,chờ đợi hoạt động mình muốn làm, đưa ra những lời nhận xétmang tính chất xây dựng và tích cực đồng thời biết lắng nghengười khác”[30,tr.139]

Điều kiện tổ chức hoạt động rèn luyện kỹ năng thực hành cuộc sống

Điều kiện đầu tiên phải kể đến, đó là môi trường hoạtđộng tại các góc trong lớp học: