Bài báo này được đăng lên tạp chí Giáo dục và Thời đại của Bộ giáo dục và đào tạo. Hy vọng bài báo sẽ giúp quý thầy cô có thêm một góc nhìn về cách hướng dẫn HS chuẩn bị bài ở nhà như thế nào là hợp lý. Bài báo cũng sẽ giúp các thầy cô có thêm kinh nghiệm viết bài để được đăng lên tạp chí
Trang 1VIỆC HƯỚNG DẪN HỌC SINH CHUẨN BỊ BÀI Ở NHÀ :
THẾ NÀO LÀ HỢP LÍ ?
Trước hết, cần khẳng định ngay, việc chuẩn bị bài ở nhà là khâu rất quan trọng, không thể thiếu của học sinh trước khi đến lớp Nếu không có khâu này, khi đến lớp học sinh sẽ không có sự chuẩn bị bài tốt, từ đó không có một tâm thế học tập tốt, không tiếp thu bài kịp, gây khó khăn cho việc dạy học của người thầy Do vậy, khâu hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà (sau khi kết thúc tiết học) cũng được xem là việc vô cùng quan trọng của người giáo viên đứng lớp Đấy là một tiến trình bắt buộc trong hoạt động dạy học của người dạy
Vậy nên việc dặn dò học sinh chuẩn bị bài ở nhà như thế nào là hợp lí ? Trước đây, vào những năm đầu tiên của quá trình đổi mới phương pháp dạy học và thay đổi chương trình sách giáo khoa (như hiện hành), nhiều thầy cô giáo rất chú trọng khâu này, dặn dò học trò rất tỉ mỉ Thậm chí, có giáo viên dành khoảng 5 phút để đọc ra những yêu cầu, những câu hỏi cho học sinh ghi chép cẩn thận để về nhà làm cho đầy đủ Việc làm này thiết nghĩ là cần thiết để hình thành thói quen tự học của học sinh khi ở nhà Vì suy cho cùng, tự học
là quá trình quan trọng nhất để dẫn dắt học sinh đến với thành công và có được kết quả học tập như mong muốn Thế nhưng nếu chúng ta yêu cầu học sinh về nhà thực hiện quá nhiều việc thì lại là một chuyện khác Thầy cô cần lưu ý rằng, các em không phải chỉ học
có mỗi môn học của mình Bên cạnh học chính khóa thì đa số các em còn tham gia các lớp học ngoại khóa, trái buổi và các hoạt động khác nữa nên quỹ thời gian của mỗi em không có nhiều Như vậy, nếu giao quá nhiều phần việc về nhà sẽ dẫn đến việc quá tải cho các em, từ đó ảnh hưởng không tốt đến việc dạy và học của cả thầy lẫn trò, dẫn đến tâm lý “sợ” đến lớp, “sợ” thầy cô, “sợ” tới tiết của học sinh Hơn nữa, việc chuẩn bị bài trước ở nhà quá kĩ, khi đến lớp nhiều em sẽ giảm bớt sự hứng thú, hưng phấn khi học (bởi vì đa số những điều được học các em đã biết trước rồi) Đó là một điều mà chúng ta cũng cần đặc biệt lưu ý Chưa kể đến việc đại đa số học sinh bây giờ đều có điện thoại thông minh hoặc máy tính có kết nối mạng, việc lên mạng để tải các bài giảng rồi trả lời cho những câu hỏi mà thầy cô cho về nhà trở nên hết sức dễ dàng Nếu không khéo, chúng ta sẽ hình thành ở các em kĩ năng “đối phó”, “học vẹt”, “đạo văn” của người khác
mà không thực sự đọc hiểu và tư duy
Trong vài năm trở lại đây, xu hướng chung là dạy học giảm tải cho học sinh Muốn làm được điều đó thì khâu hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà cũng cần phải giảm tải theo Việc chuẩn bị bài ở nhà như ta biết gồm có hai phần việc là việc học bài cũ và chuẩn bị bài mới Việc học bài cũ là chắc chắn phải làm để giúp học sinh nắm được những gì đã học Khâu này muốn giảm gánh nặng cho học trò thì tôi nghĩ không có cách nào khác
Trang 2ngoài việc thầy cô cần cải cách việc soạn giáo án sao cho nội dung bài học thực sự tinh gọn mà vẫn đảm bảo (theo chuẩn kiến thức – kĩ năng của Bộ ban hành) Nhiều thầy cô do
“tham” kiến thức, sợ thiếu ý,… nên soạn giáo án quá dài và chi tiết Điều này vừa làm quý thầy cô dạy rất mệt (vì sợ “cháy” giáo án) vừa làm học sinh sợ khi phải học bài quá nhiều Phần việc thứ hai là việc chuẩn bị bài mới Nhiều thầy cô thường dặn học sinh chuẩn bị cho tiết giảng văn rất nhiều việc như : đọc phần Tiểu dẫn và Văn bản, tóm tắt cốt truyện hoặc nêu nội dung chính của tác phẩm, trả lời các câu hỏi phần Hướng dẫn học bài, tìm dẫn chứng, trả lời những câu hỏi khác,… Tôi cho rằng như vậy là quá nhiều Đối với những tiết giảng văn, chúng ta chỉ nên dặn các em đọc bài trước Đó là điều tiên quyết và giáo viên nên có cách kiểm tra việc làm này của các em ở tiết sau để đảm bảo là các em phải làm Ví dụ như khi kiểm tra bài cũ thầy cô có thể lồng vào câu hỏi bài mới (ở mức độ đơn giản, như hỏi về một chi tiết trong tác phẩm) Nếu học sinh trả lời được (có nghĩa là có đọc bài trước) thì sẽ được cộng điểm thêm, ngược lại thì không đạt yêu cầu Việc thứ hai mà người dạy có thể yêu cầu các em thực hiện là cho các em tóm tắt cốt truyện hoặc nêu nội dung chính của văn bản hoặc chia bố cục của văn bản Những việc còn lại như trả lời câu hỏi phần Hướng dẫn học bài cũng có thể cho học sinh làm nhưng không nhất thiết buộc các em phải trả lời hết Những vấn đề còn lại hãy để đến tiết học thầy và trò cùng nhau giải quyết Có như vậy, chúng ta mới tạo được tâm lý náo nức muốn học cái mới của học sinh, mới kích thích các em cùng tham gia giải quyết những câu hỏi có vấn đề phát sinh trong tiết học, để các em không thấy nhàm chán vì “thầy cô dạy mình cái mình đã biết” và cũng để các em không lên mạng sao chép một cách máy móc những câu trả lời có sẵn Đối với những tiết Tiếng Việt và Làm văn cũng thế Theo tôi, giáo viên chỉ nên hướng dẫn học sinh đọc bài trước rồi trả lời các câu hỏi trong bài (hoặc tóm tắt bài học theo những đề mục) Còn phần bài tập, không nên cho học sinh làm hết (thậm chí có thể không cần cho học sinh làm trước bài nào) Thứ nhất, vì các em chưa học, chưa thực sự có kiến thức và kĩ năng nên việc làm bài tập trước là rất khó khăn (nếu
tự làm) Thứ hai, cũng như trên là nếu các em làm hết các phần việc ấy rồi thì vào lớp còn
gì để làm ? Như vậy sẽ gây sự nhàm chán và triệt tiêu tính tư duy cho người học Đối với những bài tập nào cần nhiều thời gian (mà trên lớp làm không kịp) thầy cô mới cần phải cho người học làm ở nhà Đối với những bài đơn giản nên để cho học sinh làm tại chỗ để rèn luyện kĩ năng thực hành, kĩ năng tư duy, kĩ năng làm việc nhóm và kĩ năng thuyết trình thông qua phương pháp thảo luận,… Điều đó chắc chắn sẽ làm cho tiết học trở nên sinh động và hiệu quả hơn !
(Người viết : Lê Minh Giang – Giáo viên Ngữ văn trường THPT Quốc Thái, An Phú, An Giang – Điện thoại : 01267.567.068)