Pháp luật về phòng, chống rửa tiền, nhìn từ thực tiễn thi hành tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng

Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm: a Tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào giao dịch tài chính, ngân hàng hoặc giao dịch khác nhằm ch

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

NGUYỄN MINH TRƯỜNG

ĐỀ TÀI

PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG RỬA TIỀN, NHÌN TỪ THỰC TIỄN THI HÀNH TẠI NGÂN HÀNG

TMCP VIỆT NAM THỊNH VƯỢNG

LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC

Chuyên ngành: Luật Kinh tế

Mã số: 8380107

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHẠM THỊ GIANG THU

HÀ NỘI – NĂM 2018

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô trường Đại học Luật Hà Nội

đã tận tình giúp đỡ và truyền đạt những kiến thức quý báu làm nền tảng để tôi

có thể hoàn thành luận văn này

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới PGS.TS Phạm Thị Giang Thu, người đã nhiệt tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Xin trân trọng cảm ơn!

TÁC GIẢ

NGUYỄN MINH TRƯỜNG

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi

Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đúng theo quy định

Tôi xin chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của luận văn này

TÁC GIẢ

NGUYỄN MINH TRƯỜNG

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

AML Anti Money Laundering – Chống rửa tiền

APG Asia Pacific Group on Money Laundering – Nhóm

Châu Á Thái Bình Dương về chống rửa tiền ASEAN Association of Southeast Asian Nations – Hiệp hội các

quốc gia Đông Nam Á BSA Bank Secrecy Act – Luật bảo mật ngân hàng

CTR Cash Transaction Report – Báo cáo giao dịch tiền mặt FATF Financial Action Task Force – Lực lượng đặc nhiệm tài

chính FIU Financial Intelligence Unit – Đơn vị tình báo tài chính KYC/CDD Know your customer/Customer due diligence – Nhận

đáng ngờ VPBank Ngân hàng Thương mại cổ phần Việt Nam Thịnh

Vượng/ Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng WTO World Trade Organization – Tổ chức Thương mại thế

giới

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG RỬA TIỀN VÀ PHÁP LUẬT PHÒNG, CHỐNG RỬA TIỀN 6

1.1 Khái quát chung về hoạt động rửa tiền 6

1.1.1 Khái niệm 6

1.1.2 Đặc điểm 9

1.1.3 Các phương thức rửa tiền 12

1.1.4 Tác hại của rửa tiền với kinh tế - xã hội 14

1.2 Khái quát chung về pháp luật phòng, chống rửa tiền 15

1.2.1 Sự cần thiết phải có pháp luật về phòng, chống rửa tiền 15

1.2.2 Nội dung cơ bản của pháp luật về phòng chống rửa tiền 16

1.2.3 Pháp luật phòng, chống rửa tiền tại một số nước trên thế giới và một số kinh nghiệm rút ra 38

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG RỬA TIỀN TẠI NGÂN HÀNG TMCP VIỆT NAM THỊNH VƯỢNG VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 45

2.1 Thực tiễn áp dụng pháp luật về phòng, chống rửa tiền tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng 45

2.1.1 Khái quát về Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng 45

2.1.2 Thực tiễn áp dụng pháp luật phòng, chống rửa tiền tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng 46

2.2 Một số tồn tại, bất cập trong hệ thống quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền 63

2.3 Kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật và quy định nội bộ của Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng về phòng, chống rửa tiền 67

2.3.1 Kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật về phòng, chống rửa tiền 67

2.3.2 Kiến nghị hoàn thiện quy định nội bộ của Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng về phòng, chống rửa tiền 69

KẾT LUẬN CHUNG 77

LỜI NÓI ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hoạt động rửa tiền đã và đang trở thành một vấn nạn đối với nhiều quốc gia trên thế giới và là vấn đề được cả cộng đồng quốc tế quan tâm Hoạt động rửa tiền có ảnh hưởng tiêu cực bao trùm lên nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế, xã hội, chính trị, an ninh, quốc phòng của tất cả các quốc gia và đặc biệt nghiêm trọng đối với các quốc gia đang phát triển vì các quốc gia này thường là những nền kinh tế nhỏ, có sức đề kháng yếu, dễ bị tổn thương trước Hoạt động rửa tiền không những làm tăng tội phạm và tham nhũng, gây hậu quả xấu đối với hoạt động thương mại quốc tế và đầu

tư nước ngoài, mà còn làm suy yếu hệ thống tài chính và làm nền kinh tế khu vực tư nhân bị tổn thương Tuy nhiên, hoạt động phòng, chống rửa tiền vẫn còn khá mới ở Việt Nam và những kết quả đạt được vẫn còn khá khiêm tốn Theo kết quả đánh giá của các tổ chức quốc tế như Tổ chức Châu Á – Thái Bình Dương về rửa tiền (APG – Group Asia/Pacific on Money Laundering) và Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF – Financial Action Task Force) thì cơ chế phòng, chống rửa tiền của Việt Nam đã triển khai nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần bổ sung, chỉnh sửa

Việt Nam và ngành ngân hàng hiện đang nỗ lực tiếp tục triển khai Kế hoạch hành động về chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố do FATF đưa ra Luật Phòng, chống rửa tiền đã được Quốc hội thông qua ngày 18/6/2012 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2013 Tuy nhiên để phát huy tối đa các quy định của Luật Phòng, chống rửa tiền, chúng ta cần phải

có sự nghiên cứu, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật trong những năm vừa qua tại các tổ chức tín dụng để trên cơ sở đó hoàn thiện quy định pháp luật Việt Nam đảm bảo với chuẩn mực mà các tổ chức quốc tế công bố

Từ những lý do trên, học viên đã chọn đề tài: “Pháp luật về phòng, chống rửa tiền, nhìn từ thực tiễn thi hành tại Ngân hàng thương mại cổ

phần Việt Nam Thịnh Vượng” làm Luận văn Thạc sĩ định hướng Ứng

dụng tại Trường Đại học Luật Hà Nội

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Thực tế, vấn đề phòng chống rửa tiền trên thế giới đã xuất hiện cách đây khoảng 4 thập kỷ và đã được nhiều quốc gia quan tâm, đặc biệt là các quốc gia phát triển, tuy nhiên ở Việt Nam, vấn đề phòng chống rửa tiền mới được dư luận quan tâm trong vài năm trở lại đây

Xét trên phương diện nghiên cứu Luật học, một số Khóa luận tốt nghiệp ở bậc Đại học và một số Luận văn Thạc sĩ đã đề cập đến vấn đề này, đó là các tác phẩm:

i Pháp luật về phòng, chống rửa tiền trong hoạt động ngân hàng, thực trạng và phương hướng hoàn thiện, năm 2009 của tác giả Tào

Thu Minh Nguyệt, Đại học Luật Hà Nội;

ii Pháp luật về phòng, chống rửa tiền trong hoạt động của các tổ chức tín dụng, năm 2010 của tác giả Thiệu Thị Minh Thủy, Đại học Luật

Thành phố Hồ Chí Minh;

iii Phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực ngân hàng – Kinh nghiệm pháp lý của một số quốc gia và áp dụng tại Việt Nam, năm 2016 của

tác giả Nguyễn Phương Thùy, Đại học Luật Hà Nội

Những tác phẩm kể trên đã tiếp cận vấn đề phòng, chống rửa tiền ở cả

góc độ pháp lý và tài chính, ngân hàng Tuy nhiên, tác phẩm Pháp luật về phòng, chống rửa tiền trong hoạt động ngân hàng, thực trạng và phương hướng hoàn thiện của tác giả Tào Thu Minh Nguyệt và Pháp luật về phòng, chống rửa tiền trong hoạt động của các tổ chức tín dụng của tác

giả Thiệu Thị Minh Thủy đã nghiên cứu dựa trên các văn bản pháp lý cũ, nay không còn hiệu lực Mặt khác các tác phẩm này đều chưa đi sâu được vào vấn đề thực tế áp dụng pháp luật tại các ngân hàng – nơi luôn tiềm ẩn nguy cơ rửa tiền, vì thế tính ứng dụng chưa cao

Do vậy, luận văn sẽ tập trung hướng vào thực tế áp dụng pháp luật tại Ngân hàng, trên cơ sở đó sẽ đưa ra những kiến nghị và phương án hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực này tại Việt Nam

3 Mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn của hoạt động rửa tiền trong hoạt động ngân hàng ở Việt Nam; tìm hiểu, phân tích, đánh giá các quy định của pháp luật Việt Nam cũng như các quy định nội bộ của Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng về phòng chống rửa tiền trên cơ sở so sánh với các khuyến nghị của Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính và Luật mẫu về phòng, chống rửa tiền và chống tài trợ cho khủng bố 2005 của Liên hợp quốc để từ đó đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về phòng chống rửa tiền để công tác phòng, chống rửa tiền trong hoạt động ngân hàng hiệu quả hơn trên thực

Thứ hai, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật phòng, chống rửa tiền

tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng

Thứ ba, đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam, quy định nội

bộ của Ngân hàng về phòng, chống rửa tiền

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu những vấn đề mang tính lí

luận và thực tiễn của hoạt động rửa tiền nói chung; những vấn đề liên quan

đến pháp luật phòng, chống rửa tiền và thực hiện phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực ngân hàng

Phạm vi nghiên cứu: trong quá trình nghiên cứu, luận văn tập trung vào

việc tìm hiểu quy định của các tổ chức quốc tế và một số nước trên thế giới, pháp luật của Việt Nam, sau đó so sánh với quy định nội bộ của Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng cũng như thực tiễn thi hành, từ đó thấy được những tồn tại, vướng mắc cần sửa đổi để đưa ra kiến nghị, bổ sung cho phù hợp

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin là Phương pháp duy vật biện chứng

Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng để nghiên cứu đề tài là: phương pháp giải thích, phương pháp so sánh, phương pháp phân tích, tổng hợp…

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo nghiên cứu các vấn đề liên quan đến cơ sở lý luận của pháp luật về phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực ngân hàng

Ngoài ra, luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho công tác truyền thông, giảng dạy tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng Những kiến nghị, giải pháp được đưa ra trong luận văn có tính thực tiễn cao, có thể áp dụng để nâng cao hiệu quả của công tác phòng, chống rửa tiền tại Việt Nam cũng như Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng

So với các công trình nghiên cứu trước đây, luận văn đóng góp một số kết quả nghiên cứu mới như sau:

Thứ nhất, tiếp cận vấn đề phòng, chống rửa tiền từ góc nhìn ứng dụng

thực tế tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng, từ đó có sự đánh giá cũng như tìm ra điểm bất hợp lý trong quy định của pháp luật;

Thứ hai, đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật phòng,

chống rửa tiền và hoàn thiện công tác phòng, chống rửa tiền tại Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài mục lục, danh mục các từ viết tắt, lời nói đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành 02 chương như sau:

Chương 1 Khái quát chung về hoạt động rửa tiền và pháp luật phòng,

chống rửa tiền

Chương 2 Thực tiễn áp dụng pháp luật về phòng, chống rửa tiền tại Ngân

hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng và một số kiến nghị

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG RỬA TIỀN VÀ PHÁP LUẬT PHÒNG, CHỐNG RỬA TIỀN

1.1 Khái quát chung về hoạt động rửa tiền

1.1.1 Khái niệm

Những năm gần đây, thuật ngữ “rửa tiền” (money laundering) đã được sử

dụng rộng rãi do tính phổ biến và ảnh hưởng của hoạt động này trên toàn thế giới Đồng thời, hoạt động rửa tiền luôn được sự quan tâm, nghiên cứu của các nhà xã hội học, kinh tế học, luật học Nghiên cứu về rửa tiền, có rất nhiều

định nghĩa được đưa ra như sau:

Theo cuốn từ điển luật nổi tiếng trong hệ thống Common Law – Black’s

Law Dictionary, “rửa tiền là hành vi chuyển tiền có được một cách bất hợp pháp tới những người hoặc tài khoản hợp pháp để nguồn gốc của tiền đó không bị phát hiện ra”1

Theo William Ralph Schroeder, một nhà triết học người Mỹ và Giáo sư

Triết học danh dự tại Đại học Illinois ở Urbana-Champaign, “rửa tiền là quá trình mà theo đó người ta che giấu sự tồn tại, nguồn gốc bất hợp pháp của thu nhập để làm cho nó xuất hiện hợp pháp” 2

Dưới góc độ hình sự, rửa tiền là loại tội phạm được khá nhiều cơ quan, tổ chức quốc tế quan tâm nghiên cứu nhằm tìm ra giải pháp phòng, chống loại tội phạm này Cơ quan, phòng, chống ma túy và tội phạm của Liên Hợp Quốc (UNODC) khi giới thiệu về tội rửa tiền đã định nghĩa một cách khái quát:

“rửa tiền là phương pháp mà những người phạm tội che giấu nguồn gốc bất hợp pháp tài sản của họ và bảo vệ những cơ sở cho quyền tài sản của họ, để

tránh sự nghi ngờ của cơ quan thực thi pháp luật và đề phòng việc để lại dấu vết có thể trở thành bằng chứng buộc tội” 3

Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF) – một tổ chức được công nhận là tổ chức đặt tiêu chuẩn quốc tế cho những nỗ lực về chống

rửa tiền – đưa ra định nghĩa súc tích cho thuật ngữ “rửa tiền” là “việc xử lý tiền do phạm tội mà có nhằm che đậy nguồn gốc bất hợp phát của chúng” nhằm “hợp pháp hóa” những món lợi thu được một cách bất chính từ hành vi

phạm tội4

Như vậy, các định nghĩa về rửa tiền trên đều thể hiện quan điểm chung khi

mô tả rửa tiền là một quá trình với các hành vi tác động lên tiền, tài sản có nguồn gốc bất hợp pháp nhằm che giấu nguồn gốc hoặc lẩn tránh sự nghi ngờ

về nguồn gốc của tài sản

Từ góc độ pháp luật quốc tế, Công ước Viên năm 1988 về chống buôn bán bất hợp pháp các chất ma túy và các chất hướng thần và Công ước Palermo năm 2000 về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia đã đưa ra những định nghĩa mang tính liệt kê cụ thể về các hình thức rửa tiền Theo đó, rửa tiền được hiểu là:

- Sự chuyển hoán hoặc chuyển nhượng tài sản khi biết tài sản đó có nguồn gốc từ bất kỳ hành vi phạm tội nào hoặc từ việc tham gia vào hành vi phạm tội đó nhằm mục đích giấu diếm hoặc che đậy nguồn gốc phi pháp của tài sản hoặc tiếp tay cho bất kỳ cá nhân nào có dính líu đến việc thực hiện hành vi nói trên để tránh cho người đó chịu hậu quả pháp lý cho hành động của mình;

- Việc giấu diếm hoặc che đậy bản chất thực, nguồn gốc, địa điểm, việc định đoạt, sự chuyển dịch, các quyền liên quan đến tài sản hoặc quyền

sở hữu tài sản khi biết tài sản đó có được từ hành vi phạm tội hoặc từ việc tham gia vào hành vi phạm tội đó;

- Việc có được, chiếm hữu hoặc sử dụng tài sản khi tại thời điểm tiếp nhận nó đã biết rằng tài sản này có được từ hành vi phạm tội hoặc từ việc tham gia vào hành vi phạm tội đó.5

Theo pháp luật Việt Nam, khoản 1 Điều 4 Luật Phòng, chống rửa tiền

2012 quy định: “Rửa tiền là hành vi của tổ chức, cá nhân nhằm hợp pháp hóa nguồn gốc của tài sản do phạm tội mà có, bao gồm:

- Hành vi được quy định trong Bộ luật hình sự;

- Trợ giúp cho tổ chức, cá nhân có liên quan đến tội phạm nhằm trốn tránh trách nhiệm pháp lý bằng việc hợp pháp hóa nguồn gốc tài sản

do phạm tội mà có;

- Chiếm hữu tài sản nếu tại thời điểm nhận tài sản đã biết rõ tài sản đó

do phạm tội mà có, nhằm hợp pháp hóa nguồn gốc tài sản.”

Với quy định như trên, quy định của pháp luật Việt Nam đưa ra một định nghĩa cụ thể mang tính liệt kê về rửa tiền, thay vì phản ánh hành vi này theo cách mô tả khái quát Định nghĩa về rửa tiền theo pháp luật Việt Nam thể hiện

rõ bản chất của hành vi rửa tiền là những hành vi cố ý tham gia vào các giao dịch liên quan đến tiền, tài sản do phạm tội mà có để che giấu hoặc hợp pháp hóa tiền, tài sản đó Khái niệm về rửa tiền được định nghĩa trong pháp luật Việt Nam khá tương đồng với các định nghĩa mang tính liệt kê trong hai Công ước của Liên Hợp Quốc về tội phạm rửa tiền như đã nêu ở trên

Qua việc tìm hiểu các quan điểm khoa học của các nhà nghiên cứu, cá tổ chức quốc tế về rửa tiền cùng quy định của pháp luật, tác giả đưa ra định

nghĩa về rửa tiền như sau: Rửa tiền là việc giấu diếm hoặc nguỵ trang những đặc điểm và nguồn gốc bất hợp pháp của tiền và tài sản có được từ những

5

Điểm (b), (c), (i) Điều 3 Công ước Viên năm 1988; Điểm (i) Điều 6 Công ước Palermo năm 2000

hoạt động tội phạm và nhằm tạo cho những khoản tiền và tài sản đó một nguồn gốc hợp pháp

1.1.2 Đặc điểm

Một là, tiền được rửa là tiền hoặc tài sản có được từ hành vi phạm tội

Có thể nói, rửa tiền chính là kết quả tất yếu của những hoạt động phạm tội xảy ra trước đó với mong muốn che giấu nguồn gốc bất hợp pháp của tiền và tài sản Những hoạt động phạm tội diễn ra ở hầu hết các quốc gia trên thế giới như buôn bán ma túy, vũ khí, tham nhũng, làm tiền giả, kinh doanh trái phép,… đã mang về cho tội phạm những khoản tiền lớn, những khối tài sản khổng lồ Trên thực tế, nếu bị phát hiện thì những khoản tiền bất hợp đó đương nhiên sẽ bị Nhà nước tịch thu Để trốn tránh sự phát hiện của các cơ quan quản lý, các cơ quan thực thi pháp luật, cũng như để tiêu thụ những khoản lợi đó một cách chính đáng thì tội phạm đã tìm mọi cách để hợp pháp

hóa số tiền, tài sản thu được thông qua hành vi rửa tiền Như vậy “rửa tiền”

không đương nhiên mà có như các hành vi khác, bản chất của hành vi này là được sinh ra từ một hành vi phạm tội nguồn

Theo khuyến nghị của FATF có tới 20 nhóm tội phạm được chỉ định là tội phạm nguồn của tội rửa tiền như: tham gia nhóm tội phạm có tổ chức, buôn người, bóc lột tình dục, buôn lậu ma tuý, tham nhũng…6

Pháp luật Việt Nam đã chính thức quy định trực tiếp tội phạm rửa tiền tại

Bộ Luật Hình sự 2015 tạo cơ sở pháp lý để đấu tranh có hiệu quả đối với tội phạm rửa tiền ở nước ta, đồng thời góp phần thuận lợi cho hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống rửa tiền

Điều 324 BLHS năm 2015 quy định về tội rửa tiền, như sau:

6

FATF, 2012, The FATF Recommendations,

http://www.fatf-gafi.org/media/fatf/documents/recommendations/pdfs/FATF%20Recommendations%202012.pdf ngày truy cập 31/8/2018

“1 Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

a) Tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào giao dịch tài chính, ngân hàng hoặc giao dịch khác nhằm che giấu nguồn gốc bất hợp pháp của tiền, tài sản do mình phạm tội mà có hoặc biết hay có cơ sở để biết là do người khác phạm tội mà có;

b) Sử dụng tiền, tài sản do mình phạm tội mà có hoặc biết hay có cơ sở để biết là do người khác thực hiện hành vi phạm tội mà có vào việc tiến hành các hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động khác;

c) Che giấu thông tin về nguồn gốc, bản chất thực sự, vị trí, quá trình di chuyển hoặc quyền sở hữu đối với tiền, tài sản do mình phạm tội mà có hoặc biết hay có cơ sở để biết là do người khác phạm tội mà có hoặc cản trở việc xác minh các thông tin đó;

d) Thực hiện một trong các hành vi quy định tại các điểm a, b và c khoản này đối với tiền, tài sản biết là có được từ việc chuyển dịch, chuyển nhượng, chuyển đổi tiền, tài sản do người khác thực hiện hành vi phạm tội mà có.”

Qua nghiên cứu các quy định về cấu thành tội phạm rửa tiền tại Điều luật vừa trích dẫn, người viết nhận thấy, vẫn còn một số vấn đề cần quan tâm, đặc biệt là các yếu tố về chủ thể của tội phạm

Tuy nhiên, các quy định tại Điều 251 BLHS năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) và Điều 324 BLHS năm 2015 đều không đưa ra định nghĩa thế nào

là rửa tiền và cũng chưa thể hiện rõ chủ thể của tội phạm rửa tiền có bao gồm chủ thể của tội phạm nguồn hay không, điều đó dẫn đến các nhà nghiên cứu cũng đưa ra các quan điểm khác nhau

Hai là, chủ thể của hành vi rửa tiền rất đa dạng Đó có thể là người trực

tiếp thực hiện tội phạm hoặc người liên quan đến tội phạm hoặc người bị tội

phạm mua chuộc Tuy nhiên các chủ thể này đều có đặc điểm chung là: người đã được hưởng lợi từ hoạt động tội phạm nguồn7

Ba là, mục đích của hoạt động rửa tiền là hợp pháp hoá tiền và tài sản

có được từ hành vi phạm tội Qua một quá trình, các khoản tiền, tài sản này

được các chủ thể biến đổi bản chất của chúng từ chỗ có thể bị tịch thu do có nguồn gốc tội phạm tới chỗ trở thành những tài sản hợp pháp, có thể sử dụng

và lưu thông dễ dàng Hơn thế nữa, tiền, tài sản sau khi được “rửa” có thể tiếp tục được sử dụng làm nguồn tài chính đầu tư vào các hoạt động bất hợp pháp khác với quy mô lớn hơn Đó có thể là việc tiếp tục nuôi dưỡng, bành trướng quy mô của các loại tội phạm nguồn hoặc tiến hành thực hiện các hoạt động phạm tội mới Như vậy, vô hình chung các hoạt động phạm tội được tiếp nhận thêm một nguồn lực ngày càng mạnh mẽ hơn và tất nhiên sẽ trở nên nguy

hiểm và khó đối phó hơn

Bốn là, hoạt động rửa tiền luôn được coi là hành vi nguy hiểm cho xã hội Những tác động mang tính tiêu cực của nó gây ảnh hưởng rất nghiêm

trọng tới nền kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa Mặt khác, hoạt động rửa tiền luôn luôn mang lỗi cố ý của người thực hiện nhằm che giấu nguồn gốc bất hợp pháp của tiền và tài sản Chính vì sự nguy hiểm của hành vi này mà ngay trong khuyến nghị đầu tiên của FATF trong 40 Khuyến nghị về phòng

chống rửa tiền, đã yêu cầu “các quốc gia cần hình sự hoá tội rửa tiền trên cơ

sở công ước Liên Hợp quốc 1988 chống lại việc buôn bán, vận chuyển bất hợp pháp các chất ma tuý và các chất hướng thần (Công ước Viên 1988) và Công ước 2000 về tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (Công ước Parlemo)” 8 Đồng thời yêu cầu các quốc gia quy định một phạm vi rộng nhất

7

Nguyễn Phương Thùy (2016), Phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực ngân hàng – Kinh nghiệm pháp lý của

một số quốc gia và áp dụng tại Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ, Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội

8

FATF, 2018, The FATF Recommendations, pp.10,

http://www.fatf-gafi.org/media/fatf/documents/recommendations/pdfs/FATF%20Recommendations%202012.pdf truy cập ngày 31/8/2018

các tội phạm nguồn của tội rửa tiền và ít nhất ở mỗi nước, tội phạm nguồn phải bao gồm các tội phạm thuộc danh mục đã được 40 khuyến nghị chỉ định

Năm là, hoạt động rửa tiền xảy ra trên phạm vi toàn cầu Thật vậy, ngày

nay xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế làm gia tăng sự giao lưu kinh tế giữa các quốc gia trên thế giới Cùng với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin thì hàng ngàn tỉ đô la Mỹ được chu chuyển trên khắp thế giới với tốc độ tính bằng giây suốt 24/24 giờ trong ngày Lợi dụng tình hình đó, bằng nhiều thủ đoạn khác nhau mà những khoản tiền bất hợp pháp đang được chu chuyển, tẩy rửa khắp nơi trên thế giới, gây nên vấn nạn rửa tiền trên toàn cầu Điều này làm hoạt động rửa tiền không chỉ đơn thuần gây nguy hiểm cho từng quốc gia đơn lẻ mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng tới nền kinh tế thế giới và yêu cầu phải có một giải pháp quốc tế để phòng chống rửa tiền trên phạm vi toàn cầu

Sáu là, hình thức rửa tiền ngày càng trở nên tinh vi hơn Thực tế cho

thấy, song song với các hoạt động tội phạm ngày càng phức tạp là các hình thức rửa tiền ngày càng tinh vi, khó phát hiện và khó điều tra được Nếu như trước đây các hình thức rửa tiền thường là dùng tiền mặt mua vàng bạc, đá quý, bất động sản… hoặc vận chuyển tiền mặt xuyên quốc gia… thì hiện nay cùng với sự hợp tác của các ngân hàng trên toàn thế giới, tội phạm rửa tiền thường sử dụng hệ thống ngân hàng để thực hiện hàng loạt giao dịch tài chính phức tạp, khó lần dấu vết nhằm đưa những đồng tiền phi pháp vào hệ thống tài chính, trộn lẫn với những khoản thu nhập hợp pháp, lũng đoạn nền kinh tế theo xu hướng có lợi cho các cá nhân, tổ chức tội phạm, thậm chí gây ra cả tệ nạn tham nhũng làm suy yếu cả hệ thống chính trị

1.1.3 Các phương thức rửa tiền

Các phương thức rửa tiền rất phong phú, đa dạng gắn liền với khe hở trong

hệ thống pháp luật phòng, chống rửa tiền của mỗi nước Từ thực tiễn phòng, chống rửa tiền của nhiều nước có thể nêu lên một số phương thức rửa tiền điển hình sau của tội phạm rửa tiền:

- Vận chuyển tiền mặt với số lượng lớn xuyên quốc gia;

- Thông qua mua vàng bạc, kim cương, đá quý,… là những tài sản gọn

nhẹ, giá trị cao, có thể mua đi, bán lại mọi nơi, mọi lúc;

- Thông qua việc đầu tư vào các doanh nghiệp, đầu tư vào thị trường

chứng khoán, đầu tư ra nước ngoài;

- Thông qua việc chơi xổ số, cá cược, đánh bạc;

- Thông qua hệ thống ngân hàng

Mặc dù các phương thức rửa tiền rất đa dạng nhưng nhìn chung đều được thực hiện theo một quy trình nhất định, bao gồm ba bước sau:

Sắp xếp: là giai đoạn đầu tiên của một quy trình rửa tiền, trong giai đoạn

này, tiền và tài sản bất chính sẽ được người rửa tiền di chuyển đến những địa điểm hoặc được nguỵ trang dưới dạng tài sản mà lực lượng bảo vệ pháp luật ít chú ý hoặc ít hoài nghi nhưng lại dễ dàng sử dụng và sẵn sàng cho những giai đoạn tiếp theo Các cách thức sắp xếp thường là chuyển trái phép một lượng tiền mặt lớn, chuyển tiền mặt thành hàng hoá kể cả đá quý và kim loại quý, gửi tiền vào ngân hàng dưới ngưỡng phải báo cáo… Có thể nói, ở giai đoạn

này, tiền bẩn được tách rời một cách tương đối khỏi tổ chức rửa tiền (mà không phải tách rời tuyệt đối vì khoản tiền đó vẫn thuộc sự kiểm soát của người rửa tiền 9 ) và đã được nhập vào hệ thống tài chính

Phân tán: Là giai đoạn thứ hai của quy trình rửa tiền, nhằm xoá đi nguồn

gốc bất hợp pháp của số tài sản kiếm được do các hoạt động tội phạm qua hàng loạt các giao dịch tài chính phức tạp, đặc biệt là các giao dịch tài chính xuyên quốc gia, tạo ra một mạng lưới giao dịch chằng chịt, khó lần ra dấu vết Các hình thức phân tán thường được sử dụng là nhập tài sản bất hợp pháp vào

9

Tào Thu Minh Nguyệt (2010), Pháp luật về phòng, chống rửa tiền trong hoạt động ngân hàng: Thực trạng

và hướng hoàn thiện, Khóa luận tốt nghiệp, Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội

các nguồn tài sản hợp pháp, chuyển tiền qua nhiều tài khoản ngân hàng khác nhau, chuyển qua nhiều doanh nghiệp khác nhau dưới các dạng đầu tư trực tiếp hay gián tiếp, chuyển tiền từ các tài khoản trong nước tới các tài khoản trong nước khác hoặc tới các tài khoản nước ngoài…

Hợp pháp hoá: là giai đoạn cuối của quy trình rửa tiền, các khoản tiền

sau khi được phân tán sẽ được chuyển vào các nguồn thu nhập hợp pháp hoặc

có vẻ như hợp pháp để phục vụ cho những mục đích khác nhau Các hình thức hợp pháp hoá có thể là trả lương cho nhân viên, trả phí phục vụ, đầu tư

mua bán bất động sản và chứng khoán…

1.1.4 Tác hại của rửa tiền với kinh tế - xã hội

Thứ nhất, đối với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, rửa tiền làm tăng tội phạm và tham nhũng Thật vậy, nếu việc rửa tiền thành công thì tội

phạm đã có thể làm phát sinh lợi nhuận từ số tài sản phạm tội mà có, trở thành nơi ẩn náu an toàn cho số tài sản có được từ nguồn thu nhập bất hợp hoặc không minh bạch, làm gia tăng nhiều tội phạm nguồn và tham nhũng hơn Một quốc gia để cho hoạt động rửa tiền gia tăng sẽ là nơi ẩn náu an toàn cho những đối tượng thực hiện rửa tiền và tài trợ khủng bố, gây bất lợi cho phát triển kinh tế

Thứ hai, đối với các tổ chức tài chính, rửa tiền gây tác động đến tính thanh khoản của tổ chức tín dụng và làm mất đi hoạt động kinh doanh sinh lợi cho tổ chức đó

Vấn đề về tính thanh khoản: Mục tiêu của tội phạm rửa tiền không phải là

lợi nhuận mà là làm xóa đi dấu vết tội phạm của khoản tiền Vì vậy, ngay khi tội phạm rửa tiền nhận thấy khoản tiền đã “tương đối sạch” hoặc khoản tiền

có nguy có bị phát hiện nguồn gốc thực, chúng sẽ nhanh chóng rút ra/chuyển khoản tiền khỏi tổ chức tài chính gây ra các vấn đề về tính thanh khoản cho tổ chức đó

Vấn đề về hoạt động kinh doanh sinh lợi: Các định chế tài chính nước

ngoài có thể hạn chế, ngừng hoặc kiểm soát nghiêm ngặt các giao dịch liên quan của quốc gia có hoạt động rửa tiền làm giảm có hội kinh doanh và tăng chi phí vốn của các tổ chức tài chính

1.2 Khái quát chung về pháp luật phòng, chống rửa tiền

1.2.1 Sự cần thiết phải có pháp luật về phòng, chống rửa tiền

Thứ nhất, pháp luật là công cụ để quản lý hành vi của con người Cùng với

xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế thì sự giao lưu kinh tế giữa các quốc gia vì

đó cũng phát triển theo Tuy nhiên mặt trái của sự phát triển kinh tế xã hội là hoạt động rửa tiền cũng phát triển theo dòng lưu chuyển vốn tự do đó Như đã phân tích ở trên hoạt động rửa tiền có tác hại rất nghiêm trọng tới kinh tế - xã hội và hệ thống ngân hàng của một quốc gia Vì vậy, phòng, chống rửa tiền là một việc làm cần thiết và cấp thiết Có nhiều phương pháp để phòng, chống rửa tiền và mỗi quốc gia khác nhau thì sự lựa chọn lại khác nhau, tuy vậy, một phương pháp được mọi quốc gia lựa chọn là xây dựng và thực thi pháp luật phòng, chống rửa tiền Pháp luật phòng chống rửa tiền là tập hợp các quy phạm pháp luật hướng tới việc nhận diện các hành vi rửa tiền, quy định các biện pháp phòng chống rửa tiền đồng thời quy định trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức cá nhân có liên quan và quy định các chế tài xử lý vi phạm trong lĩnh vực phòng, chống rửa tiền Có thể nói đây là công

cụ quan trọng bậc nhất trong công tác phòng, chống rửa tiền Bởi pháp luật điều chỉnh nhiều quan hệ xã hội phát sinh trong nhiều lĩnh vực, được đảm bảo bằng sức mạnh cưỡng chế của Nhà nước, buộc các chủ thể phải tuân theo và các quy phạm pháp luật có hiệu lực trong thời gian tương đối dài và có hiệu lực trên toàn lãnh thổ

Thứ hai, một hệ thống pháp luật phòng, chống rửa tiền mạnh góp phần

chống tội phạm rửa tiền và các tội phạm khác có tính chất là tội phạm nguồn

Vì khi kẻ thực hiện hành vi rửa tiền bị truy tố và buộc tội thì sẽ tạo điều kiện

cho việc truy tố những kẻ trực tiếp, gián tiếp hoặc giúp đỡ thực hiện các hành

vi phạm tội trước đó Đồng thời làm tăng cường sự ổn định và kích thích phát triển kinh tế do ngăn cản được sự can thiệp của các tổ chức tội phạm rửa tiền vào nền kinh tế, từ đó sẽ định hướng đúng cho các khoản đầu tư vào sản xuất

và dịch vụ để tăng năng suất của nền kinh tế của một quốc gia

Thứ ba, rửa tiền hiện nay được coi như là một vấn nạn trên toàn thế giới,

rửa tiền cũng được thực hiện bởi nhiều giao dịch tài chính phức tạp xuyên

quốc gia Do tính chất “xuyên biên giới” của rửa tiền mà công cuộc phòng,

chống rửa tiền không chỉ dựa vào nỗ lực của một hoặc một số ít quốc gia, mà tất cả các quốc gia phải liên kết với nhau để phòng, chống rửa tiền Chính vì vậy mà rất nhiều Điều ước quốc tế trong lĩnh vực này đã ra đời, nhiều tổ chức quốc tế về phòng, chống rửa tiền như FATF, Nhóm châu Á – Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG),… cũng đã được thành lập, nhằm tạo ra các quy định thống nhất để những nỗ lực phòng, chống rửa tiền hiệu quả hơn trên thực tế

1.2.2 Nội dung cơ bản của pháp luật về phòng chống rửa tiền

1.2.2.1 Tổ chức – Nhân sự phòng chống rửa tiền

Căn cứ quy định tại Nghị định số 74/2005/NĐ-CP ngày 07/6/2005 của Chính phủ về phòng, chống rửa tiền (Nghị định 74), Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ký Quyết định số 1002/QĐ-NHNN ngày 08/7/2005 về việc thành lập Trung tâm Thông tin phòng, chống rửa tiền trực thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) Theo đó, Trung tâm Thông tin phòng, chống rửa tiền là đơn vị sự nghiệp, có con dấu riêng để giao dịch, có chức năng làm đầu mối để tiếp nhận, xử lý thông tin và thực hiện các nhiệm vụ liên quan được quy định tại Nghị định 74

Để đáp ứng yêu cầu về công tác phòng, chống rửa tiền trong tình hình mới, Thống đốc NHNN đã ban hành Quyết định số 476/QĐ-NHNN ngày 07/3/2007 về việc thành lập Trung tâm Thông tin phòng, chống rửa tiền Theo

đó, Trung tâm Thông tin phòng, chống rửa tiền là đơn vị trực thuộc NHNN,

có con dấu riêng, có chức năng làm đầu mối tiếp nhận, xử lý, cung cấp thông tin phòng, chống rửa tiền và giúp Thống đốc thực hiện nhiệm vụ quy định tại Nghị định 74

Tiếp theo, Trung tâm Thông tin phòng, chống rửa tiền cùng với 03 đơn vị khác là Thanh tra Ngân hàng, Vụ Các ngân hàng và tổ chức tín dụng phi ngân hàng, Vụ Các tổ chức tín dụng hợp tác hợp nhất thành Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng Theo Quyết định số 83/2009/QĐ-TTg ngày 27/5/2009 của Thủ tướng Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu

tổ chức của Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng trực thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Trung tâm Thông tin phòng, chống rửa tiền được đổi tên thành Cục Phòng, chống rửa tiền (Cục PCRT) thuộc Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng

Tháng 8/2014, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số TTg ngày 12/6/2014 thay thế Quyết định số 83/2009/QĐ-TTg ngày 27/5/2009 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng tự thuộc NHNN Theo đó, Cục PCRT tiếp tục là một đơn vị trực thuộc Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng

35/2014/QĐ-Hiện nay, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Cục PCRT được quy định tại Quyết định số 2698/QĐ-NHNN ngày 19/4/2014 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước

Thứ nhất, công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật

Trên cơ sở Nghị định 74/2005/NĐ-CP ngày 07/6/2006 của Chính phủ về phòng, chống rửa tiền, Cục PCRT đã tham mưu ban hành: Công văn số 281/NHNN-TTR.m ngày 30/6/2006 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam hướng dẫn các tổ chức tín dụng thực hiện các biện pháp phòng, chống rửa tiền; Thông tư số 22/2009/TT-NHNN ngày 17/11/2009 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam hướng dẫn thực hiện các biện pháp phòng, chống rửa tiền;

Thông tư số 41/2011/TT-NHNN ngày 15/12/2011 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam hướng dẫn nhận biết và cập nhật thông tin khách hàng trên cơ sở rủi ro phục vụ công tác phòng, chống rửa tiền

Ngoài ra, Cục PCRT đã hỗ trợ Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng ban hành thông

tư hướng dẫn nghị định 74 gồm: Thông tư 148/2010/TT-BTC ngày 24/9/2010 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện các biện pháp phòng, chống rửa tiền đối với lĩnh vực bảo hiểm, chứng khoán và trò chơi giải trí có thưởng; Thông

tư 12/2011/TT-BXD ngày 01/9/2011 của Bộ Xây dựng hướng dẫn thực hiện một số nội dung của Nghị định số 74/2005/NĐ-CP ngày 07/6/2005 của Chính phủ về phòng, chống rửa tiền đối với hoạt động kinh doanh bất động sản Cục PCRT làm đầu mối tham mưu trình các cấp ban hành: Luật phòng, chống rửa tiền số 07/2012/QH12 ngày 18/6/2012; Quyết định số 20/2013/QĐ-TTg ngày 18/4/2013 quy định mức giá trị của giao dịch có giá trị lớn phải báo cáo và Nghị định số 116/2003/NĐ–CP ngày 04/10/2013 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật phòng, chống rửa tiền; Thông tư số 35/2013/TT-NHNN ngày 31/12/2013 hướng dẫn thực hiện một số quy định về phòng, chống rửa tiền; Thông tư 31/2014/TT-NHNN ngày 11/11/2014 sửa đổi bổ sung một số điều của Thông tư số 35/2013/TT-NHNN

Bên cạnh đó, Cục PCRT cũng làm đầu mối của NHNN tham gia xây dựng: Thông tư liên tịch số 09/2011/TTLT-BCA-BQP-BTP-NHNNVN-VKSNDTC-TANDTC ngày 30/11/2011 hướng dẫn áp dụng quy định của Bộ luật Hình sự về tội chứa chấp, tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có (Điều 250) và tội rửa tiền (Điều 251); Thông tư liên tịch số 06/2012/TTLT-BCA-BQP-BTP-NHNNVN-VKSNDTC-TANDTC ngày 5/5/2012 hướng dẫn

áp dụng quy định của Bộ luật Hình sự về tội khủng bố và tài trợ khủng bố (Điều 230a) và (Điều 230b)

Cục PCRT làm đầu mối của NHNN tham gia góp ý xây dựng Luật phòng, chống khủng bố số 28/2013/QH13 ngày 12/6/2013; Nghị định số

122/2013/NĐ-CP ngày 11/10/2013 quy định tạm ngừng lưu thông, phong tỏa, niêm phong, tạm giữ và xử lý đối với tiền, tài sản liên quan đến khủng bố, tài trợ khủng bố; xác lập danh sách tổ chức, cá nhân liên quan đến khủng bố, tài trợ khủng bố

Thứ hai, Thực hiện các biện pháp phòng, chống rửa tiền

Cục PCRT là đơn vị giúp Chánh Thanh tra, giám sát ngân hàng thực hiện thu thập, xử lý và chuyển giao thông tin liên quan đến rửa tiền, tài trợ khủng bố cho cơ quan điều tra có thẩm quyền Thời gian qua, Cục PCRT đã nhận và xử lý hàng nghìn báo cáo giao dịch đáng ngờ, hàng trăm triệu báo cáo giao dịch tiền mặt có giá trị lớn (CTR) và báo cáo chuyển tiền điện tử (EFT)

Từ kết quả xử lý các báo cáo trên, Cục PCRT đã chuyển hàng trăm vụ việc hoặc hỗ trợ cung cấp thông tin cho các cơ quan điều tra, truy tố, xét xử tội phạm rửa tiền và tài trợ khủng bố cũng như các tội phạm khác liên quan đến rửa tiền trong và ngoài nước

Để hỗ trợ cho các hoạt động trên, Cục PCRT đã tham mưu, ký Bản ghi nhớ (MoU) về trao đổi thông tin với Văn phòng Interpool Việt Nam (nay là Cục Đối ngoại – Bộ Công an), Tổng cục An ninh thuộc Bộ Công an, Tổng Cục thuế thuộc Bộ Tài chính và với cơ quan phòng, chống rửa tiền hoặc cơ quan, tổ chức nước ngoài khác của một số quốc gia: Indonesia (2010); Malaysia (2009); Lào (2011); Campuchia (2012); Hàn Quốc (2013); Thái Lan (2013); Nhật Bản (2013); Banglades (2014)

Thứ ba, cảnh báo những vấn đề liên quan đến rửa tiền, tài trợ khủng

bố

Căn cứ kết quả phân tích, xử lý thông tin nhận được từ đối tượng báo cáo và từ các cơ quan, tổ chức trong, ngoài nước, Cục PCRT đã có nhiều văn bản cảnh báo tới các đối tượng báo cáo để chủ động có biện pháp phòng ngừa phù hợp và gửi tới các cấp, các ngành có liên quan để phối hợp phổ biến tới

các đối tượng báo cáo thuộc phạm vi quản lý của bộ, ngành bao gồm những cảnh báo liên quan đến: Danh sách về cá nhân, tổ chức liên quan tới khủng bố

và tài trợ khủng bố thuộc danh sách cấm vận theo Nghị quyết của Hội đồng bảo an Liên hợp quốc; Danh sách về các cá nhân, tổ chức và quốc gia chịu sự trừng phạt của Hoa Kỳ hoặc Liên minh Châu Âu; cảnh báo về các hiện tượng kinh doanh tiền điện tử, tiền ảo trên mạng có dấu hiệu liên quan đến rửa tiền, kinh doanh trái phép; cảnh báo về tình trạng lừa đảo, gian lận, sử dụng giấy tờ giả mạo

Thứ tư, vai trò đầu mối trong hoạt động hợp tác quốc tế về phòng, chống rửa tiền:

Cục PCRT là đơn vị đầu mối tham mưu, giúp Chánh Thanh tra, giám sát ngân hàng trong việc thực hiện hợp tác quốc tế về phòng, chống rửa tiền, phòng, chống tài trợ khủng bố, cụ thể như sau: (i) Chuẩn bị nội dung đàm phán, ký kết các điều ước, cam kết quốc tế về phòng, chống rửa tiền, phòng, chống tài trợ khủng bố theo quy định của pháp luật; (ii) Tổ chức triển khai hoặc hướng dẫn các đơn vị liên quan thực hiện các điều ước, cam kết quốc tế

về phòng, chống rửa tiền, phòng, chống tài trợ khủng bố mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia thuộc phạm vi trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước; đầu mối triển khai nghĩa vụ thành viên của Việt Nam trong Nhóm Châu Á - Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG) và các tổ chức quốc tế khác liên quan đến phòng, chống rửa tiền, phòng, chống tài trợ khủng bố mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia; (iii) Trao đổi thông tin quốc tế về phòng, chống rửa tiền, phòng, chống tài trợ khủng bố; (iv) Tiếp nhận, quản lý các dự án hỗ trợ kỹ thuật của nước ngoài về lĩnh vực phòng, chống rửa tiền, phòng, chống tài trợ khủng bố theo phân cấp, ủy quyền; (v) Đầu mối triển khai thực hiện các Nghị quyết của Hội đồng bảo an Liên hợp quốc liên quan đến khủng bố, tài trợ khủng bố theo chức năng, quyền hạn của Ngân hàng Nhà nước

Bên cạnh đó, Cục PCRT cũng làm đầu mối phối hợp với các quốc gia

và tổ chức quốc tế như: Cơ quan Phòng, chống tội phạm và ma túy của Liên hợp quốc (UNODC), Ngân hàng thế giới (WB), Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB), Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), Bộ Tài chính Hoa Kỳ, Bộ tổng Chưởng lý Úc triển khai các hoạt động về phòng, chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố tại Việt Nam

Thứ năm, vai trò làm đầu mối giúp việc cho Cơ quan thường trực của của Ban chỉ đạo phòng, chống rửa tiền

Cục Phòng, chống rửa tiền làm đầu mối trình các cấp thành lập Ban chỉ đạo phòng, chống rửa tiền vào năm 2009 Ban chỉ đạo do một Phó Thủ tướng Chính phủ làm Trưởng ban và các thành viên gồm đại diện lãnh đạo của 14

bộ, ngành Ban chỉ đạo là tổ chức liên ngành giúp Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo và điều phối hoạt động giữa các bộ, ngành trong công tác phòng, chống rửa tiền trên toàn lãnh thổ Việt Nam Hiện Cục PCRT làm đầu mốigiúp NHNN thực hiện vai trò Cơ quan thường trực của Ban chỉ đạo

Thực hiện vai trò làm đầu mối giúp việc, Cục PCRT đã trình các cấp: kiện toàn Ban chỉ đạo và xây dựng Quy chế hoạt động của Ban chỉ đạo; chuẩn

bị nội dung, tài liệu họp Ban chỉ đạo; theo dõi, đôn đốc thực hiện chỉ đạo của Trưởng Ban chỉ đạo và tổng hợp, báo cáo kết quả cho Ban chỉ đạo;xây dựng, trình Ban chỉ đạo, trình Chính phủ ban hành các Kế hoạch hành động quốc gia

về chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố, bao gồm:

- Kế hoạch hành động quốc gia về phòng, chống rửa tiền và chống tài trợ

khủng bố ban hành kèm theo Quyết định số 1451/QĐ-TTg ngày 12/8/2010;

- Kế hoạch hành động quốc gia về phòng, chống rửa tiền và chống tài trợ

khủng bố ban hành kèm theo Quyết định số 287/QĐ-TTg ngày 24/02/2011 về việc sửa đổi, bổ sung Quyết định số 1451/QĐ-TTg;

- Kế hoạch hành động quốc gia về phòng, chống rửa tiền và chống tài trợ

khủng bố giai đoạn từ tháng 10/2012 đến tháng 6/2013 ban hành kèm theo Quyết định số 1560/QĐ-TTg ngày 18/10/2012

- Kế hoạch hành động quốc gia về phòng, chống rửa tiền và chống tài trợ

khủng bố giai đoạn 2015 – 2020 ban hành kèm theo Quyết định số 2112/QĐ-TTg ngày 25/11/2014

Bên cạnh đó, Cục PCRT đã trình Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ban hành Quyết định 425/QĐ-NHNN ngày 23/5/2015 về việc phân công trách nhiệm triển khai thực hiện Kế hoạch hành động quốc gia phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố giai đoạn 2015-2020

Thứ sáu, vai trò đầu mối giúp việc cho Ban chỉ đạo phòng, chống khủng

bố ngành Ngân hàng

Cục PCRT làm đầu mối đề xuất Chánh Thanh tra, giám sát ngân hàng có

tờ trình Ban lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước thành lập Ban chỉ đạo phòng, chống khủng bố ngành Ngân hàng năm 2008 Ban chỉ đạo phòng, chống khủng bố ngành ngân hàng do một đồng chí Phó Thống đốc NHNN là Trưởng ban

Thực hiện vai trò làm đầu mối và Tổ thường trực giúp việc, Cục PCRT đã trình Thống đốc NHNN: định kỳ kiện toàn Ban chỉ đạo và ban hành Quy chế hoạt động của Ban chỉ đạo; chuẩn bị nội dung, tài liệu họp và các thông báo của Ban chỉ đạo; theo dõi, đôn đốc thực hiện kết luận của Trưởng Ban chỉ đạo

và tổng hợp, báo cáo kết quả cho Ban chỉ đạo;xây dựng, trình Trưởng ban chỉ đạoban hành Phương án phòng, chống khủng bố ngành Ngân hàng và đang là đầu mối tổ chức triển khai phương án này

Thứ bảy, Đầu mối triển khai thực hiện Đạo luật tuân thủ thuế đối với tài khoản ở nước ngoài của Hoa Kỳ (Đạo luật FATCA)

Cục PCRT tham gia Tổ công tác liên ngành để đàm phán và thực hiện Đạo luật FATCA tại Việt Nam Đến nay, việc đàm phán ký kết Hiệp định song phương giữa Chính phủ Việt Nam với Chính phủ Hoa Kỳ để thực hiện Đạo luật FATCA đã đạt được những thỏa thuận cơ bản Tuy nhiên, để chủ động trong việc tuân thủ Đạo luật FATCA, Cục PCRT đã soạn thảo và trình Lãnh đạo các cấp ban hành công văn số 1118/TTGSNH7 ngày 24/4/2014, Công văn số 1818/TTGSNH7 ngày 23/6/2014 và Công văn số 851/TTGSNH11 ngày 27/3/2015 hướng dẫn các tổ chức tín dụng tại Việt Nam triển khai thực hiện Đạo luật FATCA

Thứ tám, Công tác đào tạo, tuyên truyền, nghiên cứu khoa học

Thời gian qua, Cục PCRT đã tổ chức hoặc phối hợp tổ chức nhiều khóa đào tạo, tập huấn nghiệp vụ về công tác phòng, chống rửa tiền cho đối tượng

là biên tập viên, phóng viên báo chí, cán bộ của các bộ, ngành liên quan, nhân viên của các đối tượng báo cáo nhằm nâng cao nhận thức trong đấu tranh phòng, chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố

Cục PCRT là đơn vị chủ trì bảo vệ thành công đề tài nghiên cứu khoa học cấp Ngành “Hệ thống giải pháp phòng, chống rửa tiền ở Việt Nam đến năm 2020” và đang triển khai nghiên cứu đề tài khoa học cấp Ngành về phòng chống rửa tiền trong lĩnh vực chứng khoán

1.2.2.2 Các biện pháp phòng, chống rửa tiền

- Về biện pháp nhận biết khách hàng và cập nhật thông tin khách hàng:

Kế thừa quy định tại Nghị định 74/2005/NĐ-CP, Luật Phòng, chống rửa tiền quy định về các trường hợp phải thực hiện nhận biết khách hàng, nội dung thông tin nhận biết khách hàng, các biện pháp xác minh thông tin nhận biết khách hàng, lưu giữ, cập nhật thông tin nhận biết khách hàng, các biện pháp nhận biết khách hàng tăng cường…

Về nhận biết khách hàng, Luật phòng, chống rửa tiền 2012 yêu cầu các tổ

chức tài chính phải áp dụng các biện pháp nhận biết khách hàng trong bốn trường hợp sau đây: Một là, khi khách hàng mở tài khoản hoặc thiết lập giao dịch với tổ chức tài chính; Hai là, khi khách hàng thực hiện giao dịch không thường xuyên có giá trị lớn hoặc thực hiện giao dịch chuyển tiền điện tử mà thiếu thông tin về tên, địa chỉ, số tài khoản của người khởi tạo; Ba là, khi có nghi ngờ giao dịch hoặc các bên liên quan đến giao dịch có liên quan đến hoạt động rửa tiền; Bốn là, khi có nghi ngờ về tính chính xác hoặc tính đầy đủ của các thông tin nhận biết khách hàng đã thu thập trước đó

Đồng thời Luật phòng, chống rửa tiền 2012 cũng quy định tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành nghề phi tài chính có liên quan phải áp dụng các biện pháp nhận biết khách hàng trong các trường hợp sau: (i) Tổ chức, cá nhân kinh doanh trò chơi có thưởng, casino phải tiến hành các biện pháp nhận biết khách hàng đối với các khách hàng có giao dịch có giá trị lớn; (ii) Tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ quản lý bất động sản, môi giới bất động sản, sàn giao dịch bất động sản có trách nhiệm áp dụng các biện pháp nhận biết khách hàng khi cung cấp dịch vụ môi giới mua, bán và quản lý bất động sản cho khách hàng; (iii) Tổ chức, cá nhân kinh doanh kim loại quý, đá quý có trách nhiệm áp dụng các biện pháp nhận biết khách hàng trong trường hợp khách hàng có giao dịch mua, bán kim loại quý, đá quý có giá trị lớn bằng tiền mặt; (iv) Tổ chức, cá nhân kinh doanh cung ứng dịch vụ công chứng, kế toán, dịch

vụ pháp lý của luật sư, tổ chức hành nghề luật sư có trách nhiệm áp dụng các biện pháp nhận biết khách hàng khi thay mặt khách hàng chuẩn bị các điều kiện để thực hiện giao dịch hoặc thay mặt khách hàng thực hiện giao dịch chuyển giao quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà; quản lý tiền, chứng khoán hoặc các tài sản khác của khách hàng; quản lý tài khoản của khách hàng tại ngân hàng, công ty chứng khoán; điều hành, quản lý hoạt động công ty của khách hàng; tham gia vào hoạt động mua, bán các tổ chức kinh doanh; (v) Các tổ chức cung cấp dịch vụ ủy thác đầu tư, dịch vụ thành lập, quản lý, điều

hành doanh nghiệp, dịch vụ cung cấp giám đốc, thư ký của doanh nghiệp cho bên thứ ba có trách nhiệm áp dụng các biện pháp nhận biết khách hàng khi cung ứng các dịch vụ thành lập công ty; cung cấp giám đốc, thư ký của doanh nghiệp; cung cấp văn phòng đăng ký, địa chỉ hoặc địa điểm kinh doanh; cung cấp dịch vụ đại diện cho công ty; dịch vụ ủy thác đầu tư; dịch vụ cung cấp người đại diện cho cổ đông

Về thông tin nhận biết khách hàng, Luật phòng, chống rửa tiền 2012 quy

định thông tin nhận biết khách hàng phải bao gồm 03 nhóm thông tin sau:

Đối với khách hàng là tổ chức, thông tin nhận dạng khách hàng gồm: tên giao dịch đầy đủ và viết tắt; địa chỉ đặt trụ sở chính; số điện thoại, số fax; lĩnh vực hoạt động, kinh doanh; thông tin về người thành lập, đại diện cho tổ chức bao gồm các thông tin quy định

Thứ hai, thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi gồm: (i) Thông tin xác định

chủ sở hữu hưởng lợi và áp dụng các biện pháp để nhận biết và cập nhật thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi; (ii) Đối với khách hàng là pháp nhân hoặc khi cung ứng dịch vụ thỏa thuận ủy quyền, thông tin phải thu thập là thông tin

về quyền sở hữu và cơ cấu kiểm soát để xác định được cá nhân có lợi ích kiểm soát và chi phối hoạt động của pháp nhân hoặc thỏa thuận ủy quyền đó

Thứ ba, thông tin về mục đích của khách hàng trong mối quan hệ với tổ

chức tài chính, tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành nghề phi tài chính có liên quan

Đồng thời, Luật phòng, chống rửa tiền 2012 cũng quy định tổ chức tài chính, tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành nghề phi tài chính có liên quan có trách nhiệm cập nhật thông tin nhận biết khách hàng trong suốt thời gian thiết lập quan hệ với khách hàng, bảo đảm các giao dịch khách hàng thực hiện phù hợp với thông tin đã biết về khách hàng, về hoạt động kinh doanh, rủi ro, nguồn gốc tài sản của khách hàng

Về biện pháp xác minh thông tin khách hàng, Luật phòng, chống rửa tiền

2012 quy định tổ chức tài chính, tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành nghề phi tài chính có liên quan có trách nhiệm xác minh thông tin nhận biết khách hàng thông qua việc sử dụng các tài liệu, dữ liệu sau: (i) Đối với khách hàng là cá nhân: chứng minh nhân dân, hộ chiếu còn thời hạn sử dụng và các giấy tờ khác do cơ quan có thẩm quyền cấp; (ii) Đối với khách hàng là tổ chức: Giấy phép hoặc quyết định thành lập; quyết định đổi tên gọi, chia tách, sáp nhập; giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh; quyết định bổ nhiệm hoặc hợp đồng thuê Tổng giám đốc (Giám đốc), Kế toán trưởng (iii) Thông qua tổ chức, cá nhân khác đã hoặc đang có quan hệ với khách hàng; hoặc thông qua cơ quan quản lý hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác để thu thập thông tin và đối chiếu với thông tin khách hàng cung cấp; (iii) Thuê các tổ chức khác để xác minh thông tin nhận biết khách hàng với điều kiện phải bảo đảm tổ chức được thuê thực hiện đúng các quy định về nhận biết và cập nhật thông tin khách hàng

Về phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro, Luật phòng, chống rửa tiền

2012 yêu cầu tổ chức tài chính, tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành nghề phi tài chính có liên quan phải xây dựng quy định về phân loại khách hàng trên cơ

sở rủi ro theo loại khách hàng, loại sản phẩm, dịch vụ, nơi cư trú, đặt trụ sở

chính của khách hàng Trên cơ sở phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro, tổ chức tài chính, tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành nghề phi tài chính có liên quan có thể áp dụng các biện pháp nhận biết khách hàng ở mức độ thấp hơn đối với khách hàng có mức độ rủi ro thấp, nhưng phải đảm bảo thu thập được đầy đủ thông tin về khách hàng thông thường; đối với khách hàng có mức độ rủi ro cao, ngoài việc thực hiện các biện pháp đánh giá thông thường, thì phải

áp dụng các biện pháp đánh giá tăng cường

Về việc áp dụng các biện pháp đánh giá tăng cường đối với khách hàng có mức độ rủi ro cao, Luật phòng, chống rửa tiền 2012 quy định trách nhiệm áp

dụng các biện pháp đánh giá tăng cường đối với một số nhóm khách hàng có mức độ rủi ro cao hơn, cụ thể như sau:

Thứ nhất, đối với khách hàng nước ngoài là cá nhân có ảnh hưởng chính

trị (là người giữ chức vụ cao cấp trong cơ quan, tổ chức hữu quan của nước ngoài theo danh sách thông báo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) Luật phòng, chống rửa tiền 2012 quy định tổ chức tài chính, tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành nghề phi tài chính có liên quan phải có hệ thống quản lý rủi ro

để xác định khách hàng nước ngoài là cá nhân có ảnh hưởng chính trị và áp dụng các biện pháp đánh giá tăng cường sau đây: (i) Xây dựng quy chế kiểm soát nội bộ đối với việc mở tài khoản hoặc thiết lập giao dịch khi khách hàng hoặc chủ sở hữu hưởng lợi được xác định là cá nhân có ảnh hưởng chính trị; (ii) Thực hiện các biện pháp nhằm nhận biết nguồn gốc tài sản của khách hàng; (iii) Tăng cường giám sát khách hàng và quan hệ kinh doanh với khách hàng

Ngoài ra, các biện pháp đánh giá tăng cường cũng được áp dụng đối với khách hàng là cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh chị em ruột của khách hàng là cá nhân nước ngoài có ảnh hưởng chính trị

Thứ hai, đối với quan hệ ngân hàng đại lý Luật phòng, chống rửa tiền

2012 quy định các tổ chức tín dụng khi thiết lập quan hệ ngân hàng đại lý với

ngân hàng đối tác nước ngoài phải áp dụng các biện pháp đánh giá tăng cường sau đây: (i) Thu thập thông tin về ngân hàng đối tác để biết đầy đủ về bản chất kinh doanh, uy tín của ngân hàng đối tác và bảo đảm ngân hàng đối tác phải chịu sự giám sát, quản lý của cơ quan quản lý có thẩm quyền nước ngoài; (ii) Đánh giá việc thực hiện các biện pháp về phòng, chống rửa tiền của ngân hàng đối tác; (iii) Phải được sự chấp thuận của Tổng giám đốc (Giám đốc) hoặc người được ủy quyền của tổ chức tín dụng trước khi thiết lập quan hệ ngân hàng đại lý; (iv) Trong trường hợp khách hàng của ngân hàng đối tác có thể thanh toán thông qua tài khoản của ngân hàng đối tác mở tại ngân hàng, thì ngân hàng phải bảo đảm ngân hàng đối tác đã thực hiện đầy đủ việc nhận biết, cập nhật thông tin khách hàng và có khả năng cung cấp thông tin nhận biết khách hàng theo yêu cầu của ngân hàng

Thứ ba, đối với các giao dịch liên quan đến công nghệ mới Luật phòng,

chống rửa tiền 2012 quy định tổ chức tài chính, tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành nghề phi tài chính có liên quan phải ban hành quy trình nhằm mục đích: (i) Phát hiện, ngăn chặn việc sử dụng công nghệ mới vào việc rửa tiền; (ii) Quản lý rủi ro về rửa tiền khi thiết lập giao dịch với khách hàng sử dụng công nghệ mới và không gặp mặt trực tiếp Quy trình này phải bảo đảm việc cập nhật thông tin khách hàng có hiệu quả như việc cập nhật thông tin khách hàng gặp mặt trực tiếp

Thứ tư, đối với một giao dịch đặc biệt, Luật phòng, chống rửa tiền 2012

quy định tổ chức tài chính, tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành nghề phi tài chính có liên quan phải giám sát đặc biệt đối với các giao dịch sau: (i) Giao dịch với giá trị lớn bất thường hoặc phức tạp; (ii) Giao dịch với tổ chức, cá nhân tại quốc gia, vùng lãnh thổ nằm trong danh sách do Lực lượng đặc nhiệm tài chính công bố nhằm chống rửa tiền hoặc danh sách cảnh báo

Đồng thời Luật phòng, chống rửa tiền 2012 cũng yêu cầu tổ chức tài chính, tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành nghề phi tài chính có liên quan phải

kiểm tra cơ sở pháp lý và mục đích của giao dịch; trường hợp có nghi ngờ về tính trung thực, mục đích của giao dịch, thì phải lập báo cáo về giao dịch đáng ngờ gửi Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và có thể từ chối giao dịch đó

Thứ năm, đối với hoạt động kinh doanh qua giới thiệu Luật phòng, chống

rửa tiền 2012 quy định khi thực hiện hoạt động kinh doanh qua giới thiệu, tổ chức tài chính, tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành nghề phi tài chính có liên quan có thể thực hiện nhận biết khách hàng qua bên trung gian, nhưng phải bảo đảm các yêu cầu sau: (i) Bên trung gian phải thu thập, lưu giữ và cung cấp kịp thời, đầy đủ các thông tin nhận biết khách hàng cho đối tượng báo cáo khi được yêu cầu; (ii) Bên trung gian tuân thủ các yêu cầu về nhận biết và cập nhật thông tin khách hàng theo quy định của Luật phòng, chống rửa tiền 2012 hoặc khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính trong trường hợp bên trung gian là tổ chức nước ngoài; (iii) Bên trung gian phải là đối tượng chịu

sự quản lý, giám sát của cơ quan có thẩm quyền

Đồng thời, Luật phòng, chống rửa tiền cũng quy định rõ tổ chức tài chính,

tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành nghề phi tài chính có liên quan phải chịu trách nhiệm về việc nhận biết khách hàng, cập nhận thông tin nhận biết khách hàng thông qua bên trung gian

Thứ sáu, về bảo đảm tính minh bạch của pháp nhân và thỏa thuận ủy

quyền Luật phòng, chống rửa tiền 2012 quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân về bảo đảm tính minh bạch của pháp nhân, thỏa thuận

ủy quyền như sau: (i) Sở giao dịch chứng khoán phải lưu giữ và cập nhật thông tin cơ bản về cơ cấu tổ chức, người sáng lập, chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp niêm yết; (ii) Cơ quan đăng ký kinh doanh phải lưu giữ và cập nhật thông tin cơ bản về cơ cấu tổ chức, người sáng lập, chủ sở hữu hưởng lợi của các doanh nghiệp chưa niêm yết trên thị trường chứng khoán; (iii) Tổ chức, cá nhân cung cấp các dịch vụ pháp lý về soạn thảo thỏa thuận ủy quyền

cho khách hàng phải lưu giữ, duy trì và cập nhật thông tin về thỏa thuận ủy quyền và chủ sở hữu hưởng lợi theo thỏa thuận đó

Thứ bảy, về bảo đảm tính minh bạch trong hoạt động của tổ chức phi lợi

nhuận Luật phòng, chống rửa tiền 2012 quy định các tổ chức phi lợi nhuận được thành lập hoặc hoạt động tại Việt Nam phải duy trì, cập nhật hồ sơ, lưu trữ đầy đủ, cung cấp cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi được yêu cầu các thông tin về tổ chức, cá nhân tài trợ; tổ chức, cá nhân tiếp nhận tài trợ;

số tiền tài trợ và mục đích sử dụng tiền tài trợ

- Về việc xây dựng, ban hành các quy định nội bộ về phòng, chống rửa tiền:

Để bảo đảm hiệu quả trong hoạt động phòng, chống rửa tiền, Luật phòng, chống rửa tiền 2012 quy định tổ chức tài chính, tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành nghề phi tài chính có liên quan phải ban hành quy định nội bộ về phòng, chống rửa tiền với những nội dung chính sau đây: Chính sách chấp nhận khách hàng; Quy trình, thủ tục nhận biết khách hàng, xác minh và cập nhật thông tin khách hàng; Giao dịch phải báo cáo; Quy trình rà soát, phát hiện, xử lý và báo cáo giao dịch đáng ngờ; cách thức giao tiếp với khách hàng thực hiện giao dịch đáng ngờ; Lưu giữ và bảo mật thông tin; Áp dụng biện pháp tạm thời, nguyên tắc xử lý trong các trường hợp trì hoãn thực hiện giao dịch; Chế độ báo cáo, cung cấp thông tin cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền; Bồi dưỡng nghiệp vụ phòng, chống rửa tiền; Kiểm soát và kiểm toán nội bộ việc tuân thủ các chính sách, quy định, quy trình và thủ tục liên quan đến hoạt động phòng, chống rửa tiền; trách nhiệm của từng cá nhân, bộ phận trong việc thực hiện quy định nội bộ

về phòng, chống rửa tiền

Đồng thời, Luật cũng yêu cầu nội dung quy định nội bộ phải bảo đảm phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, xử lý có hiệu quả các hoạt động có nghi ngờ liên quan tới rửa tiền; phù hợp cơ cấu tổ chức, quy mô hoạt động và mức

độ rủi ro về rửa tiền trong hoạt động của tổ chức tài chính, tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành nghề phi tài chính có liên quan và phải được phổ biến đến từng cá nhân, bộ phận có liên quan

- Về trách nhiệm báo cáo, loại giao dịch phải báo cáo:

Về trách nhiệm báo cáo, Luật phòng, chống rửa tiền 2012 quy định cụ thể

về trách nhiệm báo cáo của tổ chức tài chính, tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành nghề phi tài chính có liên quan (đối tượng báo cáo) khi thực hiện các loại giao dịch có giá trị lớn, giao dịch có dấu hiệu đáng ngờ, giao dịch chuyển tiền điện tử có giá trị lớn

Về mức giá trị giao dịch có giá trị lớn, Luật phòng, chống rửa tiền 2012

quy định đối tượng báo cáo có trách nhiệm báo cáo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam khi thực hiện các giao dịch có giá trị lớn Mức giá trị của giao dịch có giá trị lớn do Thủ tướng Chính phủ quy định theo đề nghị của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ

Về giao dịch chuyển tiền điện tử, Luật phòng, chống rửa tiền 2012 quy

định đối tượng báo cáo có trách nhiệm báo cáo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam khi thực hiện các giao dịch chuyển tiền điện tử vượt quá mức giá trị theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Về giao dịch có dấu hiệu đáng ngờ, Luật phòng, chống rửa tiền 2012 đã

quy định chi tiết các dấu hiệu đáng ngờ theo nhóm dấu hiệu đáng ngờ cơ bản, dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, trò chơi

có thưởng, casino, bất động sản Khi thực hiện giao dịch mà đối tượng báo cáo có nghi ngờ hoặc có cơ sở hợp lý để nghi ngờ tài sản trong giao dịch có nguồn gốc phạm tội mà có hoặc có liên quan đến rửa tiền, thì đối tượng báo cáo phải có trách nhiệm báo cáo về giao dịch này cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam theo mẫu báo cáo do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định

Về dấu hiệu đáng ngờ cơ bản, Luật phòng, chống rửa tiền 2012 quy định 8

dấu hiệu đáng ngờ cơ bản gồm: (i) Khách hàng cung cấp thông tin nhận biết khách hàng không chính xác, không đầy đủ, không nhất quán; (ii) Khách hàng thuyết phục đối tượng báo cáo không báo cáo giao dịch cho cơ quan nhà nước

có thẩm quyền; (iii) Không thể xác định được khách hàng theo thông tin khách hàng cung cấp hoặc giao dịch liên quan đến một bên không xác định được danh tính; (iv) Số điện thoại cá nhân hoặc cơ quan do khách hàng cung cấp không thể liên lạc được hoặc không có số này sau khi mở tài khoản hoặc thực hiện giao dịch; (v) Các giao dịch được thực hiện theo lệnh hoặc theo uỷ quyền của tổ chức, cá nhân có trong danh sách cảnh báo; (vi) Các giao dịch

mà qua thông tin nhận biết khách hàng hoặc qua xem xét về cơ sở kinh tế và pháp lý của giao dịch có thể xác định được mối liên hệ giữa các bên tham gia giao dịch với các hoạt động phạm tội hoặc có liên quan tới tổ chức, cá nhân

có trong danh sách cảnh báo; (vii) Các tổ chức, cá nhân tham gia giao dịch với số tiền lớn không phù hợp với thu nhập, hoạt động kinh doanh của tổ chức, cá nhân này; (viii) Giao dịch của khách hàng thực hiện thông qua đối tượng báo cáo không đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật

Về dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực ngân hàng, Luật phòng, chống rửa

tiền 2012 quy định các dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực ngân hàng bao gồm

12 nhóm dấu hiệu sau đây: (i) Có sự thay đổi đột biến trong doanh số giao dịch trên tài khoản; tiền gửi vào và rút ra nhanh khỏi tài khoản; doanh số giao dịch lớn trong ngày nhưng số dư tài khoản rất nhỏ hoặc bằng không; (ii) Các giao dịch chuyển tiền có giá trị nhỏ từ nhiều tài khoản khác nhau về một tài khoản hoặc ngược lại trong một thời gian ngắn; tiền được chuyển qua nhiều tài khoản; các bên liên quan không quan tâm đến phí giao dịch; thực hiện nhiều giao dịch, mỗi giao dịch gần mức giá trị lớn phải báo cáo; (iii) Sử dụng thư tín dụng và các phương thức tài trợ thương mại khác có giá trị lớn, tỷ lệ chiết khấu với giá trị cao so với bình thường; (iv) Khách hàng mở nhiều tài khoản tại tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài ở khu vực địa lý

khác nơi khách hàng cư trú, làm việc hoặc có hoạt động kinh doanh; (v) Tài khoản của khách hàng không giao dịch trên một năm, giao dịch trở lại mà không có lý do hợp lý; tài khoản của khách hàng không giao dịch đột nhiên nhận được một khoản tiền gửi hoặc chuyển tiền có giá trị lớn; (vi) Chuyển số tiền lớn từ tài khoản của doanh nghiệp ra nước ngoài sau khi nhận được nhiều khoản tiền nhỏ được chuyển vào bằng chuyển tiền điện tử, séc, hối phiếu; (vii) Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chuyển tiền ra nước ngoài ngay sau khi nhận được vốn đầu tư hoặc chuyển tiền ra nước ngoài không phù hợp với hoạt động kinh doanh; doanh nghiệp nước ngoài chuyển tiền ra nước ngoài ngay sau khi nhận được tiền từ nước ngoài chuyển vào tài khoản mở tại

tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam; (viii) Khách hàng thường xuyên đổi tiền có mệnh giá nhỏ sang mệnh giá lớn; (ix) Giao dịch gửi tiền, rút tiền hay chuyển tiền được thực hiện bởi tổ chức hoặc cá nhân liên quan đến tội phạm tạo ra tài sản bất hợp pháp đã được đăng tải trên phương tiện thông tin đại chúng; (x) Khách hàng yêu cầu vay số tiền tối đa được phép trên cơ sở bảo đảm bằng hợp đồng bảo hiểm đóng phí một lần ngay sau khi thanh toán phí bảo hiểm, trừ trường hợp tổ chức tín dụng yêu cầu; (xi) Thông tin về nguồn gốc tài sản sử dụng để tài trợ, đầu tư, cho vay, cho thuê tài chính hoặc uỷ thác đầu tư của khách hàng không rõ ràng, minh bạch; (xii) Thông tin về nguồn gốc tài sản bảo đảm của khách hàng xin vay vốn không rõ ràng, minh bạch

Về dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm, Luật phòng,

chống rửa tiền 2012 quy định dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm bao gồm: (i) Khách hàng yêu cầu mua một hợp đồng bảo hiểm có giá trị lớn hoặc yêu cầu thanh toán trọn gói phí bảo hiểm một lần đối với các sản phẩm bảo hiểm không áp dụng hình thức thanh toán trọn gói, trong khi những hợp đồng bảo hiểm hiện tại của khách hàng chỉ có giá trị nhỏ và thanh toán định kỳ; (ii) Khách hàng yêu cầu ký kết hợp đồng bảo hiểm với khoản phí bảo hiểm định kỳ không phù hợp với thu nhập hiện tại của khách hàng

hoặc yêu cầu mua hợp đồng bảo hiểm liên quan đến công việc kinh doanh nằm ngoài hoạt động kinh doanh thông thường của khách hàng; (iii) Người mua hợp đồng bảo hiểm và thanh toán từ tài khoản không phải là tài khoản của mình hoặc bằng các công cụ chuyển nhượng không ghi tên; (iv) Khách hàng yêu cầu thay đổi người thụ hưởng đã chỉ định hoặc bằng người không có mối quan hệ rõ ràng với người mua hợp đồng bảo hiểm; (v) Khách hàng chấp nhận tất cả các điều kiện bất lợi không liên quan đến tuổi tác, sức khỏe của mình; khách hàng đề nghị mua bảo hiểm với mục đích không rõ ràng và miễn cưỡng cung cấp lý do tham gia bảo hiểm; điều kiện và giá trị hợp đồng bảo hiểm mâu thuẫn với nhu cầu của khách hàng; (vi) Khách hàng hủy hợp đồng bảo hiểm ngay sau khi mua và yêu cầu chuyển tiền cho bên thứ ba; khách hàng thường xuyên tham gia bảo hiểm và nhượng lại hợp đồng bảo hiểm cho bên thứ ba; (vii) Khách hàng là doanh nghiệp có số lượng hợp đồng bảo hiểm cho nhân viên hoặc mức phí bảo hiểm của hợp đồng đóng phí một lần tăng bất thường; (viii) Doanh nghiệp bảo hiểm thường xuyên chi trả bảo hiểm với

số tiền lớn cho cùng một khách hàng

Về dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực chứng khoán, Luật phòng, chống rửa

tiền 2012 quy định 8 dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực chứng khoán bao gồm: (i) Giao dịch mua, bán chứng khoán có dấu hiệu bất thường trong một ngày hoặc một số ngày do một tổ chức hoặc một cá nhân thực hiện; (ii) Khách hàng thực hiện chuyển nhượng chứng khoán ngoài hệ thống mà không có lý do hợp lý; (iii) Công ty chứng khoán chuyển tiền không phù hợp với các hoạt động kinh doanh chứng khoán; (iv) Người không cư trú chuyển số tiền lớn từ tài khoản giao dịch chứng khoán ra khỏi Việt Nam; (v) Khách hàng thường xuyên bán danh mục đầu tư và đề nghị công ty chứng khoán thanh toán bằng tiền mặt hoặc séc; (vi) Khách hàng đầu tư bất thường vào nhiều loại chứng khoán bằng tiền mặt hoặc séc trong khoảng thời gian ngắn hoặc sẵn sàng đầu

tư vào các danh mục chứng khoán không có lợi; (vii) Tài khoản chứng khoán của khách hàng không hoạt động trong một thời gian dài nhưng đột nhiên