giúp học sinh hứng thú khi học chương 1 hình học 8

“Giúp học sinh hứng thú khi học chương I hình học 8”, mô tả đầy đủ chi tiết theo đúng mẫu skkn mới hiện nay, có 19 trang, đa dạng các biện pháp, đảm bảo nội dung chính xác, rõ ràng, dễ hiểu, sáng kiến đã được kiểm tra các lỗi chính tả rất kĩ

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Với đà phát triển khoa học và công nghệ như vũ bão hiện nay, công nghệ thông tin, phương tiện kỹ thuật hiện đại ngày càng xâm nhập vào mọi lĩnh vực của cuộc sống, vào nhà trường, việc đổi mới dạy học nói chung và dạy – học Toán nói riêng bắt buộc phải thay đổi, dạy cho học sinh tư duy chứ không chỉ nhồi nhét kiến thức, học sinh phải tự mình khám phá kiến thức mới thông qua các hoạt động, thông qua hợp tác nhóm, qua sử dụng công nghệ thông tin.Theo định hướng dạy học này , giáo viên là người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn, điều khiển quá trình học tập còn học sinh là chủ thể nhận thức , biết cách tự học, tự rèn luyện, từ đó hình thành, phát triển nhân cách của người lao động theo những mục tiêu mới đã đề ra

Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy và tìm hiểu thực tiễn tại trường THCS PHÚ TÂN tôi thấy có nhiều học sinh lớp 8 chưa hứng thú khi học tập môn toán nói chung đặc biệt là hình học 8 nói riêng , đa số các em chưa nắm vững được kiến thức cơ bản của phân môn Hình học trong đó có chương I hình học 8, chất lượng bộ môn vẫn còn thấp, các bài kiểm tra, bài thi còn chưa đạt yêu cầu Bằng thực tiễn trong giảng dạy và tìm hiểu đã có những ý kiến như: Chương I hình học 8 khó tiếp thu, lượng kiến thức trong giờ học còn nhiều mà lại khô khan, không hấp dẫn Điều đó nảy sinh trong tôi những trăn trở: Làm thế nào để học sinh hứng thú, say mê trong khi học? Làm thế nào để nâng cao chất lượng bộ môn? Có biện pháp gì để tạo hứng thú say mê tìm tòi sáng tạo, vận dụng những gì đã học vào thực tiễn? Với mong muốn tìm ra những đáp án đó,

đã thúc đẩy tôi dành nhiều thời gian nghiên cứu sâu hơn cách dạy chương I hình học 8

và cho ra sản phẩm sáng kiến kinh nghiệm “Giúp học sinh hứng thú khi học chương I hình học 8”

II THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI

1 Thuận lợi:

- Về giáo viên: Được sự quan tâm giúp đỡ của ban giám hiệu nhà trường, cộng với sự nhận xét góp ý của đồng nghiệp cùng chuyên môn, bản thân luôn nỗ lực học tập, rèn luyện nhằm vững vàng hơn trong chuyên môn

- Về học sinh : Một số các em có được sự quan tâm từ phía gia đình, đa số ngoan hiền, biết vâng lời thầy cô giáo, có ý thức học tập về môn toán

2 Khó khăn:

Qua công tác giảng dạy toán nói chung và chương 1 hình học 8 nói riêng tôi

thấy rằng :

- Việc giải toán trong chương 1hình học 8 không chỉ đòi hỏi học sinh vận dụng

kiến thức mới mà cần nhớ rất nhiều kiến thức cũ của những năm học trước

- Các khái niệm mới trừu tượng - khó tiếp thu

- Khi giải toán hình học các em không biết bắt đầu từ đâu, trình bày chứng minh

như thế nào cho chặt chẽ

- Mức độ nắm kiến thức của học sinh không đều nhau

- Học sinh không ham mê học hình học

- Điểm kiểm tra phân môn hình học luôn thấp hơn đại số làm kết quả chung của

môn toán chưa cao

3 Số liệu thống kê:

Qua điều tra về mức độ hứng thú học chương 1 Hình học 8 khi chưa thực hiện đề tài

như sau:

LỚP TSHS Số HS có hứng thú SL TL Số HS không có hứng thú SL TL

Bảng thống kê điểm khảo sát khi chưa áp dụng nội dung của đề tài:

Lớp HS

HD

0-2 >2-<5 5-<6,5 6,5-<8 8-<10 10 Trên Tb

III NỘI DUNG ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lí luận

Có thể khẳng định rằng việc dạy học là một công việc vừa mang tính khoa học vừa mang tính nghệ thuật Vậy nên với việc dạy học đòi hỏi người giáo viên cần có năng lực sư phạm vững vàng, phương pháp giảng dạy phù hợp theo hướng tích cực giúp học sinh chủ động trong việc chiếm lĩnh kiến thức Chính vì lẽ đó việc tạo cho học sinh niềm hứng thú trong học tập phân môn Hình học hoàn toàn phụ thuộc vào năng lực sư phạm của giáo viên Ngoài việc lên lớp người giáo viên phải không ngừng học hỏi,tìm tòi tài liệu có liên quan để làm sao có thể truyền thụ cho học sinh một cách nhẹ nhàng, dể hiểu, phù hợp với khả năng tiếp thu của từng đối tượng học sinh Bám sát định hướng chung của ngành trong việc đổi mới phương pháp dạy học Toán ở trường THCS là tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh, khơi dậy và phát triển năng lực tự học, nhằm hình thành cho học sinh tư duy tích cực, độc lập sáng tạo, nâng cao năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm say

mê, hứng thú học tập cho các em Đặc biệt những năm học gần đây

toàn ngành đang thực hiện phong trào “ Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” thì việc tạo hứng thú học tập cho học sinh

cũng chính là tạo cho các em có niềm tin trong học tập, khơi dậy

trong các em ý thức “ mỗi ngày đến trường là một ngày vui” Đó

chính là cơ sở để khẳng định tạo hứng thú cho học sinh học tập nói chung, phân môn Hình học nói riêng trở thành một đòi hỏi đối với người làm công tác giảng dạy

2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài

Trên cơ sở đó, tôi nghĩ giáo viên cần phải xây dựng được cho học sinh một sự hứng thú, kích thích tính tò mò, tự giác tìm hiểu về môn học Bằng kinh nghiệm hiểu biết và tìm hiểu qua nhiều thông tin tôi có một số giải pháp như sau:

Biện pháp 1: Tạo sự hấp dẫn cho học sinh khi tìm hiểu về kiến thức mới.

Giới thiệu bài là khâu quan trọng trong tiến trình dạy học Việc giới thiệu bài một cách hấp dẫn sẽ thu hút sự chú ý của học sinh, tạo hứng thú học tập và kích thích

sự nổ lực của các em trong việc suy nghĩ, tìm tòi khái niệm Giáo viên lựa chọn biện pháp và hình thức dẫn dắt học sinh vào bài mới sao cho nhẹ nhàng, hấp dẫn nhưng không cầu kì, kéo dài thời gian Có thể gợi mở bằng tranh ảnh, bằng vật thật, hoặc cho học sinh thực hiện một ví dụ; diễn giải bằng lời hoặc bằng cách nêu tình huống có vấn

đề sẽ lôi cuốn các em vào bài giảng một cách thoải mái

Như vậy, phải làm thế nào để tạo hứng thú cho học sinh trong giờ học? Rõ ràng để làm được điều này, giáo viên phải đầu tư thật kỹ cho tiết dạy của mình Riêng tôi, khi dạy tiết hình, thường chọn cho mình một phương pháp tạo tình huống từ những vấn đề thực tiễn như: Đưa ra một hình huống trong thực tế hoặc kể một câu chuyện… có liên quan mật thiết đến toán học Từ đó, học sinh tham gia tiết học tích cực, hào hứng hơn, các em không còn cảm giác bị gò ép, căng thẳng và chán nản nữa, đồng thời các em sẽ nhận thức được tính thực tiễn của bộ môn

Ví dụ 1:

Khi dạy bài “Đường trung bình của tam giác” tôi đưa ra vấn để làm thế nào để gián tiếp đo khoảng cách giữa hai điểm B, C ở hai bên bờ ao

B

Ví dụ 2:

Khi dạy bài “Đối xứng trục” vấn đề cần giải quyết là làm thế nào để cắt được một chữ H nhanh như tờ giấy hình chữ nhật

Biện pháp 2: Sử dụng sơ đồ tư duy để củng cố kiến thức

Điều kiện bắt buộc để giải được bài tập hình học là học sinh phải nhớ các tính chất hay định lí vì vậy trong mỗi tiết luyện tập hay mỗi tiết ôn tập chương tôi luôn yêu cầu các em hệ thống lại kiến thức của bài , của chương đã học bằng cách trình chiếu sơ đồ

tư duy củng cố hoặc dùng để kiểm tra bài cũ của các em Nhờ đó các em khắc sâu được kiến thức bài học Đôi khi có những bản đồ tư duy hay tôi yêu cầu lớp vẽ trên khổ giấy lớn hơn như A1 hay A0 rồi trang trí trong lớp học để hằng ngày các em quan sát và nhớ lâu hơn kiến thức

H

Đầu tiên tôi chỉ đưa ra các nhánh chính, sau đó yêu cầu HS thảo luận, tự lên bảng vẽ và điền nội dung vào các nhánh phụ, cuối cùng là nhận xét thành quả của các

em Sau đó tôi chốt lại các vấn đề bằng các bản đồ tư duy đã chuẩn bị sẵn, cho HS nắm, nhấn mạnh cho các em thể hiện được tính sáng tạo, không cần vẽ theo một khuôn mẫu nào cả Vấn đề cốt yếu ở đây là các em phải thể hiện hết nội dung của định nghĩa, tính chất, các dấu hiệu nhận biết (bằng lời hoặc bằng hệ thức nhưng tốt nhất là nên thể hiện bằng hệ thức) sao cho đầy đủ, dễ nhớ theo cách riêng của mình Khi HS

đã thiết kế BĐTD và tự “ghi chép” phần kiến thức như trên là các em đã hiểu sâu kiến thức và biết chuyển kiến thức từ SGK theo cách trình bày thông thường thành cách hiểu, cách ghi nhớ riêng của mình

Điều làm tôi rất vui là với cách truyền đạt, lập bản đồ tư duy như thế đã đạt được kết quả tương đối, các em đã tự tin thể hiện được tính sáng tạo của mình thông qua cách lập bản đồ tư duy Một điều quan trọng là các em ghi nhớ tương đối tốt hơn kiến thức, từ đó có thể vận dụng kiến thức để giải quyết các bài tập liên quan, từ đó các em sẽ không còn cảm thấy tiết luyện tập quá khô khan, hay tiết ôn tập chương quá nặng nề Dưới đây là một số ví dụ về bản đồ tư duy tôi đã dùng để hệ thống kiến thức của bài học trong các tiết luyện tập hoặc của tiết ôn tập chương I hình học 8:

Ví dụ 1: Bản đồ tư duy dùng củng cố kiến thức trong tiết luyện tập “ Hình bình hành”

Ví dụ 2: Khi dạy bài luyện tập hình chữ nhật tôi cho HS nắm lại các kiến thức của bài

“Hình chữ nhật” thông qua bản đồ tư duy sau:

Qua các ví dụ trên tôi vừa dùng lời để thể hiện, vừa dùng hình ảnh, hệ thức để thể hiện lên bản đồ tư duy thông qua công nghệ thông tin, trong đó việc sử dụng màu sắc là không thể thiếu học sinh cảm thấy sinh động, hấp dẫn hơn, nhanh tiếp thu hơn, nhớ bài lâu hơn Thực tế cho thấy việc dùng bản đồ tư duy rất thích hợp cho việc ôn tập lí thuyết của chương

Sơ đồ tư duy về mối quan hệ giữa các tứ giác Biện pháp 3: Tổ chức một số trò chơi toán học

Hạn chế lớn nhất của học sinh hiện nay là rất nhanh quên Có khi ngay tại lớp các

em đã nhớ hết các dấu hiệu nhận biết hình bình hành; hình chữ nhật; hình thoi; … Nhưng vài ngày sau các em đã quên gần hết

Để củng cố kiến thức cho học sinh mà không gây nhàm chán ta có thể thông qua các trò chơi

GV có thể tổ chức trò chơi vào phần củng cố bài học, khi thời gian tiết học còn khoảng 5 đến

10 phút Như vậy là sau khi học sinh đã nổ lực tự giải quyết các nhiệm vụ của bài học, ta chuyển sang một hình thức học tập mới ( trò chơi ) giúp các em chuyển từ trạng thái “ căng thẳng ” sang trạng thái “ hưng phấn” rất phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí các em học sinh

 Cách tiến hành tổ chức trò chơi:

Bước 1: Chuẩn bị

GV: Chia nhóm, đặt tên nhóm, ấn định số lượng thành viên tham gia trò chơi

mỗi nhóm (Tôi thường chia theo dãy )

HS: Cử thành viên tham gia trò chơi ( xếp hàng hoặc đứng tại chỗ theo yêu cầu trò chơi )

Bước 2: Nêu tên trò chơi

GV: Nêu tên và ý nghĩa của trò chơi

HS: Nhắc lại tên trò chơi

Bước 3: Phổ biến luật chơi

- Nêu rõ cách chơi: hiệu lệnh, phần việc và cách thức làm

việc ( điền, viết, nối… của mỗi thành viên tham gia trò

chơi )

- Nêu rõ cách cho điểm, đánh giá đúng, nhanh, rõ ràng

- Công bố trọng tài: GV

- Hiểu luật chơi

- Lưu ý để không phạm luật

- Các HS còn lại

Bước 4: Tiến hành trò chơi

- Hô hiệu lệnh dứt khoát

- Quan sát, điều khiển, giúp đỡ các thành viên về cách

chơi

- Các nhóm đồng loạt tiến hành dạng tiếp sức

Bước 5: Tổng kết trò chơi

- Kiểm tra kết quả để đánh giá, cho điểm từng yêu cầu

- Từ hệ thống các bài tập trong trò chơi đã thực hiện

cần nêu câu hỏi phụ để rút ra kết luận

- Tuyên dương học sinh ( hạn chế chê HS )

- Nêu chỗ sai, sửa sai

- Tính tổng điểm của từng nhóm và công bố kết quả

- Rút kinh nghiệm

Bên cạnh những kiến thức mang tính chất thuật toán giáo viên cũng cần luyện tập cho học sinh kỹ năng sử dụng ngôn ngữ, trình bày ý kiến của bản thân mình trước các bạn học sinh nhằm rèn luyện tính khoa học, chính xác … Trò chơi ô chữ sẽ giúp các em học sinh rèn luyện được kỹ năng này

Ví dụ 1: Để giúp học sinh nhớ lại định nghĩa, tính chất, các dấu hiệu nhận biết hình

vuông giáo viên có thể thiết kế một trò chơi ô chữ đơn giản:

Câu hỏi

1 … có hai đường chéo vuông góc với nhau là hình vuông

2 Diện tích của hình vuông bằng … độ dài mỗi cạnh.

3 Hình vuông là tứ giác có các góc bằng nhau và các … bằng nhau

4 Hình chữ nhật có hai cạnh kề … là hình vuông

5 Hình thoi có một … là hình vuông

6 Bốn lần độ dài cạnh hình vuông là … của hình vuông đó

7 Hình vuông có … trục đối xứng

8 Hình chữ nhật có đường chéo đồng thời là đường … thì nó là hình vuông

9 Hình thoi có hai … bằng nhau là hình vuông

Đáp án.

TRÒ CHƠI Ô CHỮ

V

U Ô N G

Giải được ô chữ là học sinh đã nắm tương đối đầy đủ các kiến thức của hình vuông

Ví dụ 2: để củng cố kiến thức khi học xong bài đối xứng trục tôi đã thiết kế trò chơi

“CÂU CÁ” trên VIOLET, với giao diện đẹp mắt, hấp dẫn sẽ tạo cho học sinh sự hứng thú muốn tìm hiểu, khám phá và yêu thích môn học hơn

Biện pháp 4: Giúp học sinh vượt qua khó khăn khi chứng minh hình học

Nhiều học sinh lớp 8 khi đứng trước một bài toán chứng minh hình học thường có tâm trạng hoang mang, không xác định được phương hướng, không biết phải làm những gì

để tìm ra lời giải cho bài toán

Làm cách nào để giúp học sinh hình thành và rèn luyện được kỹ năng tìm tòi lời giải cho bài toán chứng minh hình học, đặc biệt là chương 1 hình học 8 Qua nhiều năm dạy hình học 8 tôi rút ra được một số kinh nghiệm sau:

• Phải coi trọng bước vẽ hình

Khả năng vẽ hình không phải học sinh nào cũng có, trong khi học phân môn Hình học một yếu tố quan trọng là phải biết vẽ hình Khi vẽ cần xác định cho học sinh vừa đọc vừa vẽ, cần bổ sung các yếu tố phụ và biết biểu diễn các ngôn ngữ sang kí hiệu hình học Để thực hiện những điều đó giáo viên phải lựa chọn cách vẽ để hướng dẫn học sinh vẽ hình Cụ thể:

- Rèn cho học sinh có thói quen kí hiệu trên hình vẽ các trường hợp : các đoạn thẳng bằng nhau, các góc bằng nhau, các trường hợp vuông góc, bổ sung các yếu tố phụ trên hình

- Hướng dẫn học sinh cách sử dụng các dụng cụ:

+ Êke: vẽ góc vuông, hai đường thẳng song song

+ Compa: vẽ đường tròn, cung tròn, hai đoạn thẳng bằng nhau

+ Thước thẳng: vẽ đường thẳng

- Khi trình bày hình vẽ trên bảng giáo viên nên sử dụng phấn màu hợp lí ở các điểm đặc biệt, đường đặc biệt giúp học sinh dễ phát hiện kiến thức từ vẽ hình

Ở một số tiết giáo viên nên sử dụng phần mềm trình chiếu các bước vẽ hình cho học sinh quan sát

Tóm lại, các bài tập đều yêu cầu học sinh vẽ hình, nên khi vẽ các em phải đọc

kỹ bài, đọc đến đâu vẽ đến đó, vẽ rõ ràng và dùng đúng dụng cụ vẽ, từ đó học

sinh trả lời yêu cầu đề bài Đặc biệt phải hình thành cho học sinh thói quen phân tích kỹ đề bài, định hướng vẽ và dự đoán các trường hợp xảy ra, không nên vẽ hình đặc biệt, điểm đặc biệt Chẳng hạn:

-Cho tam giác ABC thì không nên vẽ cân, vuông hay đều

-Cho M là điểm nằm giữa AB thì không nên lấy tại trung điểm của AB

• Khai thác triệt để giả thiết để phát hiện những quan hệ mới

Giả thiết của bài toán là các vật liệu cần thiết để chúng ta chứng minh thành công bài toán đó

Giả thiết đề cập đến hình nào thì chúng ta cần khai thác các tính chất của hình

đó, đặc biệt là những tính chất có liên quan đến các dữ kiện trong bài

Càng phát hiện được nhiều quan hệ mới từ giả thiết chúng ta càng có nhiều vật liệu để giải bài toán

Muốn vậy người giải toán ngoài việc cần trang bị cho mình một hệ thống kiến thức cơ bản, cần phải luôn đặt ra cho mình một câu hỏi thường trực khi đứng trước giả thiết của mỗi bài toán, đó là: Bài toán cho điều này ta có thể suy ra điều gì? nó có liên quan gì với kết luận không? Từ đó tìm cách để nối với kết luận

• Phân tích kết luận để định hướng chứng minh

Với mỗi bài toán chứng minh hình học cụ thể có nhiều phương án để đi đến kết luận, song không phải phương án nào cũng khả thi

Phân tích kết luận để định hướng chứng minh giúp ta chọn được những phương

án có nhiều khả năng đi đến đích nhất

Muốn vậy người giải toán phải luôn đặt ra cho mình câu hỏi thường trực trước mỗi kết luận của bài toán đó là: Để chứng minh điều này ta phải chứng minh điều gì? câu hỏi này đặt ra liên tục cho đến khi ta nối được với giả thiết đã được khai thác ở trên