Kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan ở việt nam hiện nay tt

Hàng hóa xuất nhập khẩu qua biên giới đã có những quy định cụ thể, đặc biệt, kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan đã mang lại những mặt tích cực đối với nền

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN THỊ THƯƠNG HUYỀN

Phản biện 1: PGS.TS Tăng Văn Nghĩa

Phản biện 2: PGS.TS Dương Đăng Huệ

Phản biện 3: PGS.TS Lê Thị Thu Thủy

Luận án được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp tại Học viện Khoa học xã hội, 477 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội Thời gian: vào hồi giờ ngày tháng năm 2019

Có thể tìm hiểu luận án tại:

Thư viện Quốc gia Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Trong xu thế toàn cầu hóa, giao thương giữa các quốc gia trên thế giới

đã được thiết lập một cách mạnh mẽ thông qua việc gia nhập, ký kết các điều ước quốc tế về thương mại Ở Việt Nam, hoạt động hợp tác thương mại đã mang lại nhiều lớn ích to lớn cho sự phát triển kinh tế quốc gia, đặc biệt sau khi gia nhập WTO quan hệ thương mại ghi nhận những “dấu mốc” ấn tượng, kinh

tế có nhiều sự thay đổi vượt bậc, góp phần thúc đẩy công cuộc xây dựng, phát triển đất nước Hàng hóa xuất nhập khẩu qua biên giới đã có những quy định cụ thể, đặc biệt, kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan đã mang lại những mặt tích cực đối với nền kinh tế, đáp ứng yêu cầu về hội nhập, hỗ trợ hiệu quả trong thực thi chính sách của Đảng và nhà nước về hải quan, đảm bảo tính thiết thực đối với việc kiểm tra, giám sát, thanh tra, xử

lý các hành vi vi phạm pháp luật xuất nhập khẩu; Hạn chế các hành vi gian lận thương mại, đầu tư, bảo vệ an ninh kinh tế quốc gia, thực thi hiệu quả các cam kết đối với thương mại, hải quan trong các điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia Quá trình cải cách hải quan cũng đã xây dựng lực lượng hải quan đạt trình

độ cao, chuyên nghiệp, chuyên sâu, đầu tư trang thiết bị kỹ thuật hiện đại Tuy nhiên, kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan cũng tồn tại bất cập về góc độ pháp luật và tổ chức thực hiện Vì vậy cần được hoàn thiện, nâng cao hiệu quả là yêu cầu cấp thiết

Trước thực trạng đó, yêu cầu đặt ra ở Việt Nam hiện nay là nghiên cứu những vấn đề lý luận có khoa học, phân tích, đánh giá khách quan thực trạng pháp luật và tổ chức thực hiện để đề xuất quan điểm, giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan có tính

hệ thống, chuẩn mực và tương thích với hệ thống pháp luật quốc tế đáp ứng yêu cầu đặt ra trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay có ý nghĩa quan trọng Từ những

luận giải trên, tác giả chọn đề tài “Kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên

giới theo pháp luật hải quan ở Việt Nam hiện nay” để làm luận án tiến sĩ

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thứ nhất, làm rõ những vấn đề lý luận về kiểm soát hàng hóa nhập

khẩu qua biên giới;

Thứ hai, phân tích, đánh giá thực trạng kiểm soát hàng hóa nhập khẩu

qua biên giới theo pháp luật hải quan Việt Nam hiện nay;

Thứ ba, đưa ra các quan điểm và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu

quả kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan Việt Nam hiện nay và thời gian tới có tính khả thi và hiệu quả

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1.Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là những vấn đề lý luận, thực trạng kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới, các quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan Việt Nam

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Luận án nghiên cứu các nội dung về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua

biên giới theo pháp luật hải quan ở góc độ lý luận và thực tiễn Luận án tập trung nghiên cứu nội dung liên quan đến kiểm soát tên hàng, mã số hàng hóa,

số lượng, chất lượng, xuất xứ, trị giá hải quan và thực thi quyền sở hữu trí tuệ đối với hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan Các vấn đề

về nghiệp vụ chuyên sâu luận án chỉ đề cập mức độ nhất định trong quá trình triển khai nội dung chủ yếu mà luận án nghiên cứu đặt ra

- Luận án tập trung nghiên cứu kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên

giới theo pháp luật hải quan ở Việt Nam từ năm 2005 đến nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Luận án được nghiên cứu dựa trên quan điểm, thế giới quan của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh về định hướng và giải pháp hoàn thiện các quy định pháp luật về kinh tế thị trường và vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường, về hội nhập kinh tế

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Ngoài phương pháp truyền thống là duy vật biện chứng và duy vật lịch

sử, luận án đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu phổ biến của khoa học xã hội và khoa học pháp lý: phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp thống kê, phương pháp luật học so sánh, phương pháp thu thập thông tin và xử lý thông tin Luận án được thực hiện theo cách tiếp cận chuyên

ngành pháp lý và hải quan, tiếp cận liên ngành, đa ngành trong nghiên cứu khoa học

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Một là, luận án hệ thống và làm rõ thêm cơ sở khoa học của kiểm soát

hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan qua các vấn đề cụ thể như làm rõ nội hàm của kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật Các vấn đề cơ bản về tính tất yếu của kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới nhằm đưa ra các yêu cầu kiểm soát hiệu quả đối với hàng hóa nhập khẩu; phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận về phạm vi, chủ thể, đối tượng nhằm đánh giá vai trò của kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

Hai là, luận án đã làm rõ pháp luật về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu

qua biên giới theo pháp luật hải quan, đánh giá và phân tích thực trạng kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo quy định của pháp luật hải quan Việt Nam hiện nay một cách khá đầy đủ và hệ thống Qua đó, còn những tồn tại nhất định về góc độ pháp luật và tổ chức thực hiện kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan Việt Nam hiện nay

Ba là, luận án đã đưa ra quan điểm nhất quán, có hệ thống; đề xuất một

số giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới Việt Nam hiện nay trên cơ sở đảm bảo nguyên tắc quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu phù hợp với chính sách quản lý ngoại thương Những đề xuất các nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới mà luận án đưa ra chưa được công bố trong các công trình nghiên cứu khoa học khác

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Luận án đưa ra khái niệm, các vấn đề pháp lý khoa học, có thể gợi mở những nội dung quan trọng đối với cơ quan có thẩm quyền khi kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan

Luận án gợi mở những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra trong bối cảnh nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy tự do thương mại ở Việt Nam hiện nay đối với hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

Luận án cũng là tài liệu hữu ích, tư liệu bồi dưỡng trong các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ về hải quan, thương mại liên quan đến mua bán hàng hóa hoặc chính sách quản lý đối với lĩnh vực có liên quan

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận

án được cấu trúc thành 4 chương cụ thể như sau:

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu và các vấn đề liên quan

đến đề tài luận án

Chương 2: Cơ sở lý luận về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

theo pháp luật hải quan

Chương 3: Thực trạng kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo

pháp luật hải quan Việt Nam hiện nay

Chương 4: Giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát hàng hóa nhập khẩu

qua biên giới theo pháp luật hải quan Việt Nam

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

1.1.1 Tình hình nghiên cứu lý luận về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

1.1.2 Tình hình nghiên cứu cơ sở khoa học của điều chỉnh pháp luật đối với hoạt động kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới và thực trạng pháp luật về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

1.1.3 Tình hình nghiên cứu về các giải pháp kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới và hoàn thiện pháp luật, cơ chế, chính sách về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

1.2 Đánh giá tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến

đề tài luận án

1.2.1.Về lý luận

Các tác giả có cái nhìn tổng quát về hải quan và các vấn đề pháp lý liên quan đến nghiệp vụ, chức năng, vai trò, hoạt động giám sát, kiểm tra, kiểm soát của cơ quan hải quan, kiểm tra sau thông quan, hải quan điện tử trong nước và quốc tế Trên cơ sở tiếp cận các vấn đề lý luận, đánh giá, phân tích các nội dung trong các công trình trên, các tác giả đã có cách tiếp cận đa chiều, theo

từng lĩnh vực, theo phương thức cụ thể

1.2.2 Về thực tiễn

Nhiều đề tài, công trình khoa học đã được triển khai, thực tiễn thực hiện theo pháp luật hải quan, đặc biệt là áp dụng hải quan điện tử, quản lí hải quan, quản trị rủi ro, các công trình đã đánh giá những hoạt động cụ thể, đưa ra các

vấn đề vướng mắc, hạn chế trong quy định pháp luật và thực trạng thi hành pháp luật hải quan như tính thống nhất, tương thích của văn bản pháp luật hải quan với hệ thống pháp luật khác, hiện trạng cơ chế, chính sách và thủ tục hải quan; thực trạng thực thi pháp luật từ cơ quan hải quan, cơ quan quản lý Những công trình này có giá trị hữu ích, có mối quan hệ tương hỗ và giúp nghiên cứu sinh có cách tiếp cận những hiểu biết về luận án đang thực hiện Tuy nhiên, đa số các đề tài được nghiên cứu tập trung vào các nội dung liên quan đến thống kê, phân tích tình hình xuất nhập khẩu hàng hóa ở Việt Nam, nghiên cứu và thống kê các vụ buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa, xử lý đối với vi phạm sở hữu trí tuệ, kiểm tra hàng hóa sau thông quan, kiểm tra hải quan mà chưa có khái quát các vấn đề thực tiễn có hệ thống về nội dung kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan cụ thể trong tình hình hiện nay Vì vậy, tiếp tục kế thừa các nghiên cứu về thực trạng pháp luật

và thực tiễn kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan là công việc cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án “Kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan ở Việt Nam hiện nay”

1.2.3.Về giải pháp

Các công trình nghiên cứu khoa học cho đến nay mà tác giả được tiếp cận chủ yếu đề xuất giải pháp ở góc độ quản lý nhà nước quá trình thực hiện pháp luật hải quan về kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu, các giải pháp được đưa ra ở góc độ thể chế, cơ chế là chủ yếu Những giải pháp đưa ra cơ bản phù hợp với yêu cầu thiết yếu trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay, các giải pháp đã được đưa ra theo hướng nghiên cứu đa chiều, có những tác động hiệu quả trong quá trình cải cách hải quan về góc độ pháp luật cũng như cơ chế thực hiện, giải pháp nâng cao tính thực thi trong xu thế hội nhập thương mại; các đề tài mặc dù đã dự tính đến điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế Qua nghiên cứu các công trình trên giúp cho nghiên cứu sinh rút ra được nhiều bài học và kinh nghiệm quý báu để thực hiện luận án một cách hiệu quả, đưa ra quan điểm, giải pháp có tính thực tiễn phù hợp với điều kiện thương mại quốc tế ở nước ta hiện nay

1.3 Những nội dung luận án cần tiếp tục nghiên cứu

1.3.1 Về phương diện lý luận

Kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới là một nội dung nghiên cứu mới nên cần được làm rõ các vấn đề lý luận bằng những luận cứ khoa học chặt chẽ Đó là việc nghiên cứu và tiếp cận khái niệm kiểm soát hàng hóa nhập khẩu

qua biên giới để đưa ra các quan điểm, giải pháp phù hợp đáp ứng về hội nhập thương mại quốc gia và liên kết quốc tế Luận án đồng thời sẽ phân tích các nội dung về tính tất yếu, phạm vi, chủ thể, đối tượng, vai trò kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới một cách có hệ thống, có căn cứ Mặt khác, xây dựng yêu cầu kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới để hoàn thiện thiện ở góc độ pháp luật và thực tiễn Phân tích các nội dung kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật; Các yếu tố tác động đối với kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

1.3.2.Về phương diện thực tiễn

Trên cơ sở tiếp tục kế thừa các khảo cứu của các tác giả, luận án sẽ cụ thể hóa các nghiên cứu về thực trạng kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan ở Việt Nam ở góc độ thực trạng pháp luật kiểm soát hàng hóa nhập khẩu như: kiểm soát tên hàng, mã hàng, số lượng, chất lượng, xuất xứ, trị giá hải quan, thực thi quyền sở hữu trí tuệ một cách có hệ thống, đồng bộ Đồng thời luận án phân tích các phương thức kiểm soát đối với hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

Luận án làm rõ nguyên nhân hạn chế, tồn tại khi thực hiện kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan Việt Nam hiện nay Qua đó, phân tích một số vấn đề đặt ra đối với kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới ở Việt Nam

1.3.3 Các quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan ở Việt Nam

Luận án xác định quan điểm hoàn thiện kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan ở Việt Nam hiện gắn với các chính sách, chủ trương của Đảng và nhà nước trong quá trình phát triển thương mại nói chung và thương mại quốc tế nói riêng

Trên cơ sở các quan điểm hoàn thiện, luận án đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan phù hợp với yêu cầu quản lý, kiểm soát thương mại xuất nhập khẩu hiện nay, hài hòa và tương thích với các chuẩn mực quốc tế về hải quan

1.4 Cơ sở lý thuyết nghiên cứu

Trong luận án tác giả đã sử dụng một số cơ sở lý thuyết nghiên cứu: lý thuyết về vai trò của nhà nước; Lý thuyết quản lý nhà nước về kinh tế; Lý thuyết về kiểm tra, kiểm soát; Lý thuyết về rủi ro trong hoạt động thương mại

và quản lý rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế; Lý thuyết về bảo hộ

thương mại nội địa như bảo hộ, chống bảo hộ khi hội nhập quốc tế; Lý thuyết thị trường về chính sách ngành hàng, chính sách cạnh tranh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Lý thuyết về thương mại quốc tế; Lý thuyết về sở hữu trí tuệ

Kết luận chương 1

Luận án khẳng định tính cấp thiết của việc nghiên cứu cơ sở lý luận đối với kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới Tính cấp thiết của luận án đã được phân tích thông qua các yếu tố tác động ảnh hưởng đến nhận thức, thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện trong quá trình kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới Luận án đã phân tích tình hình nghiên cứu theo các nhóm vấn đề, cụ thể: Tình hình nghiên cứu lý luận về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới; Tình hình nghiên cứu cơ sở khoa học của điều chỉnh pháp luật đối với hoạt động kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới; Tình hình nghiên cứu thực trạng kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới và thực trạng pháp luật về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới và tình hình nghiên cứu các giải pháp kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới và hoàn thiện pháp luật, cơ chế, chính sách về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới Các công đảm bảo được các yêu cầu cơ bản về yêu cầu quản lý, kiểm soát đối với hàng hóa xuất nhập khẩu về góc độ tiếp cận theo đối tượng nghiên cứu của đề tài Tuy nhiên, các công trình tổng hợp nghiên cứu chưa chuyên sâu về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới về góc độ luật học, chủ yếu các tác giả nghiên cứu theo hệ thống khoa học kinh tế, khoa học quản lý Vì thế, luận

án tiếp tục nghiên cứu về phương diện lý luận, phương diện thực trạng pháp luật và thực trạng thực hiện pháp luật, đưa ra quan điểm, một số giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

Luận án đã đưa ra cơ sở lý thuyết nghiên cứu phù hợp với yêu cầu kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới Theo đó, một số lý thuyết được sử dụng trong luận án liên quan đến quản lý nhà nước về thương mại

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT HÀNG HÓA

NHẬP KHẨU QUA BIÊN GIỚI THEO PHÁP LUẬT HẢI QUAN 2.1 Những vấn đề lý luận cơ bản về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

2.1.1 Khái niệm kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

2.1.1.1 Khái niệm hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

Hàng hóa nhập khẩu qua biên giới là hoạt động thương mại, theo đó hàng hóa được dịch chuyển vào lãnh thổ hải quan của một nước khác, được

cơ quan hải quan và các cơ quan chức năng tiến hành kiểm soát theo đúng quy định theo một trình tự, thủ tục thống nhất

2.1.1.2 Khái niệm kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

Kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới là những hoạt động bao

gồm các hoạt động nghiệp vụ như kiểm tra, giám sát, thanh tra và các hoạt động khác nhằm xem xét, theo dõi, đánh giá việc đưa hàng hóa qua biên giới Qua đó, nhằm hạn chế các hành vi gian lận thương mại

2.1.2 Phạm vi, chủ thể, đối tượng kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

2.1.2.1 Phạm vi kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

2.1.2.2 Chủ thể, đối tượng kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

- Chủ thể kiểm soát

- Về chủ thể bị kiểm soát

- Đối tượng kiểm soát

2.1.3 Yêu cầu kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

Một là, kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới phải mang tính toàn diện

Hai là, kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới bảo đảm tính thống nhất, thiết thực

Ba là, kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới bảo đảm tính minh bạch Bốn là, kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới bảo đảm hài hòa chính sách kinh tế nội địa và chính sách xuất khẩu, nhập khẩu

2.1.4 Vai trò của kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

Thứ nhất, kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới thể hiện vai trò

chỉ đạo về chính sách thương mại, tăng cường quan hệ thương mại có yếu tố nước

ngoài nhập khẩu trong xu thế toàn cầu hóa

Thứ hai, kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới tạo sự minh bạch

đối với hoạt động quản lý nhà nước đối với xuất nhập khẩu, thiết lập sự công bằng đối với doanh nghiệp, thúc đẩy sự tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp trong quá trình thực hiện kinh doanh nhập khẩu hàng hóa

Thứ ba, kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới là cơ sở để cơ

quan thực hiện chức năng kiểm soát tăng cường hiệu quả công tác phối hợp, nâng cao chất lượng đội ngũ

Thứ tư, kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới là cơ sở để đánh

giá chất lượng hàng hóa, các quyền về sở hữu trí tuệ, chính sách mặt hàng đối với hàng hóa nhập khẩu nhằm đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng

2.1.5 Các yếu tố tác động đến kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

2.1.5.1 Yếu tố pháp luật

2.1.5.2 Bộ máy quản lý và nguồn nhân lực kiểm soát

2.1.5.3 Cơ chế phối hợp trong hoạt động kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

2.1.5.4.Ý thức tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp

2.1.5.5 Khoa học công nghệ và ứng dụng công nghệ thông tin

2.1.5.6 Xu thế tự do hóa thương mại và hợp tác quốc tế về hải quan

2.2 Kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan

2.2.1 Sự cần thiết khách quan của kiểm soát hàng hóa nhập khẩu theo pháp luật hải quan

- Một là, pháp luật hải quan xác định chủ thể, đối tượng, phạm vi kiểm

soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

- Hai là, pháp luật hải quan xác lập nghĩa vụ và quyền của các bên trong

kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

- Ba là, pháp luật hải quan quy định nội dung, phương thức cũng như

quy trình kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

2.2.2 Nội dung kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan

2.2.2.1 Kiểm soát tên hàng, mã số hàng hóa nhập khẩu

- Kiểm soát tên hàng

Một là, đảm bảo được sự điều chỉnh của pháp luật và chính sách quản lý

trong thực thi kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

Hai là, kiểm soát tên hàng hóa nhập khẩu qua biên giới giúp nhà nước rà

soát hệ thống danh mục các hàng hóa nhập khẩu đối với chính sách quản lý mặt hàng

Ba là, kiểm soát tên hàng hóa nhập khẩu qua biên giới tạo ra sự minh

bạch, công bằng đối với doanh nghiệp, xây dựng được niềm tin cho cộng đồng thương nhân

Nội dung kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới đảm bảo được các yêu cầu cơ bản:

Thứ nhất, mô tả rõ ràng, đầy đủ thành phần, hàm lượng, tính chất, cấu

tạo, đặc điểm và công dụng, đáp ứng các tiêu chí về tên gọi, mô tả hàng hóa tại danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu

Thứ hai, đối chiếu tên hàng khai báo với nội dung chú giải phần, chương,

phân chương, nhóm, phân nhóm liên quan tại danh mục hàng hóa nhập khẩu; tài liệu

kỹ thuật, chứng từ khác liên quan đến hàng hóa tại hồ sơ hải quan

Thứ ba, quá trình kiểm soát tên hàng phải được thực hiện thường xuyên,

liên tục và được thực hiện bởi quy trình, nghiệp vụ chặt chẽ

Thứ tư, kiểm soát tên hàng hóa nhập khẩu qua biên giới phải đảm bảo sự

thuận lợi cho doanh nghiệp thực thi pháp luật hải quan, tạo điều kiện kiểm soát nhanh để thuận tiện cho doanh nghiệp chấp hành tốt và xử lý hiệu quả doanh nghiệp vi phạm

- Kiểm soát mã số hàng hóa

Kiểm soát mã số hàng hóa nhập khẩu qua biên giới là nội dung, cách thức, biện pháp pháp lý đối với hoạt động thương mại của doanh nghiệp nhằm thực hiện các quy định pháp luật phù hợp với quy định về nhập khẩu của các quốc gia nhằm giám sát, kiểm tra, thanh tra thực hiện pháp luật nhập khẩu của doanh nghiệp, các chủ thể khác khi thực hiện hoạt động thương mại qua biên giới

2.2.2.2 Kiểm soát số lượng, chất lượng hàng hóa nhập khẩu

- Kiểm soát số lượng

Kiểm soát số lượng hàng hóa nhập khẩu qua biên giới là cách thức, phương pháp có thể tổng hợp được số lượng thực tế chính xác các hàng hóa mà doanh nghiệp nhập khẩu vào lãnh thổ quốc gia nhằm thực hiện các quy định của pháp luật hải quan và pháp luật khác nhằm đánh giá sự tuân thủ quy định

về chính sách thuế, kiểm soát nguồn gốc sản phẩm và sự tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp trong hoạt động nhập khẩu hàng hóa

Các cách thức kiểm soát:

+ Kiểm soát qua thông tin trên tờ khai hải quan

+ Kiểm soát trên cơ sở xác định số lượng thực tế

+ Kiểm soát bằng cách thức giám sát hải quan

- Kiểm soát chất lượng

Kiểm soát chất lượng hàng hóa nhập khẩu qua biên giới là những hoạt động xem xét, theo dõi như kiểm tra, giám sát, theo dõi, xử lý vi phạm và các hoạt động khác đối hàng hóa nhập khẩu qua biên giới liên quan đến đặc tính

của sản phẩm, hàng hóa, loại bỏ những nguy cơ, những việc làm sai trái các chủ thể trong việc quản lý, tổ chức và thực hiện các quy định của pháp luật về chất lượng hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo một quy chuẩn hay tiêu chí nhất định được doanh nghiệp công bố hay theo tiêu chuẩn mà quốc gia nhập khẩu quy định

2.2.2.3 Kiểm soát xuất xứ hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

Kiểm soát xuất xứ hàng hóa nhập khẩu qua biên giới là hoạt động kiểm soát các tiêu chí cơ bản trên thông tin chứng nhận xuất xứ hàng hóa, sự phù hợp với nội dung trên giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa và các chứng từ thuộc

hồ sơ hải quan như vận đơn, hợp đồng thương mại, hóa đơn thương mại hay các chứng từ theo quy định của pháp luật các quốc gia đối với hàng hóa làm thủ tục nhập khẩu qua biên giới

Vai trò cụ thể đối với kiểm soát xuất xứ hàng hoá nhập khẩu:

Thứ nhất, kiểm soát xuất xứ hàng hóa nhập khẩu qua biên giới là căn cứ

để xác định nguồn gốc của hàng hóa, cách tính thuế nhập khẩu

Thứ hai, kiểm soát xuất xứ hàng hóa nhập khẩu qua biên giới nhằm thống kê hoạt động ngoại thương;

Thứ ba, kiểm soát xuất xứ hàng hóa nhập khẩu qua biên giới nhằm nâng

cao uy tín, trách nhiệm của doanh nghiệp khi cung ứng hàng hóa ra thị trường,

khách hàng và vị trí của nước xuất

Thứ tư, kiểm soát xuất xứ hàng hóa nhập khẩu qua biên giới thực thi các công cụ phòng vệ thương mại như thuế chống bán phá giá, thuế đối kháng, biện pháp tự vệ thương mại

2.2.2.4 Kiểm soát trị giá hải quan hàng hóa nhập khẩu

Kiểm soát trị giá hải quan hàng hóa nhập khẩu qua biên giới là hoạt động thường xuyên của cơ quan hải quan trong việc xác định tính chính xác giá trị hàng hóa nhập khẩu do doanh nghiệp hoặc chủ thể khác làm thủ tục hải quan cung cấp nhằm thực hiện việc quản lý chính sách nhà nước về thuế và các quy định nhập khẩu khác theo luật định đối với hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo quy định của pháp luật

Nội dung kiểm tra trị giá hải quan:

- Kiểm tra tờ khai trị giá

- Kiểm tra trị giá tại cơ quan hải quan

- Kiểm tra trị giá tại cơ sở nhập khẩu

- Tham vấn trị giá hải quan