. Năng lực: Hình thành và phát triển năng lực quan sát thông qua việc tìm sự khác biệt về đặc điểm của các loại vac xin. Hình thành và phát triển năng lực quan sát thông qua việc tìm sự khác biệt về đặc điểm của vac xin và kháng sinh. Hình thành năng lực hợp tác thông qua hoạt động nhóm để hoàn thành ô chữ, trò chơi , phiếu học tập. Rèn luyện và phát triển năng lực giải quyết vấn đề thông qua hoạt động nhóm để hoàn thành phiếu học tập.
Trang 1CHỦ ĐỀ: VAC XIN, THUỐC KHÁNG SINH,ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ SINH HỌC
VÀO SẢN XUẤT VAC XIN VÀ THUỐC KHÁNG SINH
Dự kiến thời gian: 2 tiết
I Mục tiêu:
1 Kiến thức:
- Phát biểu khái niệm về vac xin, thuốc kháng sinh
- Trình bày được đặc điểm vac xin, kháng sinh
- Nêu được 1 số loại vac xin, thuốc kháng sinh thường dùng trong chăn nuôi
- Phân biệt được sự khác nhau về vac xin và thuốc kháng sinh trong việc phòng và chữa bệnh, bảo quản và sử dụng thuốc
- Trình bày được cơ sở khoa học của việc ứng dụng công nghệ sinh học vào sản xuất vac xin, thuốc kháng sinh
- Trình bày được quá trình sản xuất vac xin, thuốc kháng sinh nhờ công nghệ sinh học
2 Kỹ năng:
- phát triển kỹ năng làm việc nhóm, quan sát, giao tiếp, tổng quát
- Rèn kỹ năng phát hiện vấn đề
- Vận dụng kiến thức thực tiễn để có biện pháp bảo vệ sức khỏe vật nuôi
3 Thái độ:
- Yêu thích môn học
- Có ý thức bảo vệ chăm sóc vật nuôi, tham gia phòng, chống bệnh tật cho vật nuôi
4 Năng lực:
- Hình thành và phát triển năng lực quan sát thông qua việc tìm sự khác biệt về đặc điểm của các loại vac xin
- Hình thành và phát triển năng lực quan sát thông qua việc tìm sự khác biệt về đặc điểm của vac xin và kháng sinh
- Hình thành năng lực hợp tác thông qua hoạt động nhóm để hoàn thành ô chữ, trò chơi , phiếu học tập
Trang 2- Rèn luyện và phát triển năng lực giải quyết vấn đề thông qua hoạt động nhóm để hoàn thành phiếu học tập
II Phương tiện dạy học:
- Bảng 37 (SGK – trang 111)
- Bảng 1 số vac xin thường dùng trong chăn nuôi (SGK – trang 113)
- SGK, tranh hình liên quan
- Phiếu học tập
Phiếu học tập số 1
Đặc điểm Vac xin vô hoạt( vac xin chết) Vac xin nhược độc( vac xin sống)
Cách xử lý mầm bệnh
Tạo miễn dịch
Tính an toàn
Điều kiện bảo quản
Mức độ và thời gian
bảo quản
Phiếu học tập số 2:
Khái niệm
Đặc điểm
Nguyên tắc sử dụng
Một số loại thường dùng
Đáp án phiếu học tập
Phiếu học tâp số 1:
Đặc điểm Vac xin vô hoạt(vac xin
Cách xử lý
mầm bệnh
Giết chết mầm bệnh bằng các tác nhân lý, hóa học
Làm giẩm độc lực, mầm bệnh bvẫn sống nhưng không còn khă năng gây bệnh
Tạo miễn dịch Chậm( có miễn dịch sau
15 đến 20 ngày)
Nhanh( có miễn dịch sau 5-7 ngày)
Tính an toàn An toàn( vì mầm bệnh đã
bị giết chết)
Không an toàn vì mầm bệnh tuy đã bị giảm độc lực nhưng khi ra ngoài tự nhiên có thể thay đổi và gây bệnh
Điều kiện bảo
quản
Dễ bảo quản không cần điều kiện quá nghiêm ngặt
Nhất thiết phải bảo quản trong tủ lạnh ( tốt nhất là
từ 2- 8 0C)
Trang 3Mức độ và
thời gian miễn
dịch
Tạo miễn dịch yếu, thời gian ngắn
Tạo miễn dịch mạnh, thời gian dài
Phiếu học tập số 2:
Khái niệm Là những chế phẩm sinh
học được chế tạo từ những
vi sinh vật gây bệnh để đưa vào cơ thể tạo ra khả năng chống lại chính loại mầm bệnh đó
Kháng sinh là những loại thuốc dùng để đưa vào cơ thể nhằm tiêu diệt vi khuẩn, nguyên sinh động vật và nấm độc gây bệnh cho cơ thể
Đặc điểm - Mỗi loại thuốc kháng sinh có tác dụng với một loại
mầm bệnh nhất định nên chỉ có tác dụng khi điều trị đúng bệnh
- Kháng sinh tiêu diệt cả tập đoàn vi sinh vật trong đường tiêu hóa nên sẽ gây bệnh khác
Nguyên tắc
sử dụng
- Dùng đúng loại vac xin cho đúng loại đối tượng vật nuôi
- Sử dụng kháng sinh không đủ liều lượng sẽ làm cho vi sinh vật kháng thuốc, lờn thuốc vật nuôi không khỏi bệnh
- Dùng kháng sinh dài ngàyà Tồn lưu trong sản phẩm gây ảnh hưởng sức khỏe ngưòi tiêu dùng
Một số loại
thường
dùng
Tụ huyết trùng, dịch tả… Penixilin, streptomycin
- Video về vac xin
- Ô chữ
1
2
3
4
5
Hàng dọc:
Câu 1: Những sinh vật nhỏ bé chỉ nhìn được dưới kính hiển vi, sinh sản nhanh, phân bố rộng?
Trang 4Câu 2: Muốn bảo quản các chế phâm r sinh học, thông thường bảo quản cách nào?
Câu 3: Khả năng cơ thể vật nuôi chống lại các mầm bệnh mà chúng đã được tiếp xúc qua? Câu 4: Để tránh các dịch bệnh phát sinh ngoài: tạo môi trường sống thuận lợi, hạn chế mầm bệnh, có chế độ chăm sóc vật nuôi hợp lý còn cần thêm biện pháp gì để tăng khả năng miễn dịch của vật nuôi?
Câu 5: Triệu chứng: gà ủ rũ, mào tím tái, nhớt dãi chảy thàn sợi, liệt chân, nghẹo đầu, cổ, phù nề xung huyết các nội cơ quan…là của bệnh nào?
- Hàng dọc: Đây là gì?
( Quan sát vi deo)
Đáp án ô chữ
Hàng dọc: Vac xin
- Ma trận câu hỏi- câu hỏi liên quan
Câu hỏi Mức độ nhận biết 1 Khái niệm vac xin?
2 Khái niệm thuốc kháng sinh?
3 Cơ sở khoa học của ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất vac xin thuốc kháng sinh thừơng dùng?
Mức độ thông hiểu 4 Quy trình của công nghệ gen trong sản xuất vac xin, kháng sinh? Mức độ vận dụng 5 Ưu điểm của vac xin sản xuất bằng công nghệ gen so với sac xin san
xuất truyền thống?
Mức độ vận dụng cao 6 Kháng nguyên, kháng thể là gì?
Đáp án:
1 Khái niệm vac xin: Là những chế phẩm sinh học được chế tạo từ những vi sinh vật gây bệnh
để đưa vào cơ thể tạo ra khả năng chống lại chính loại mầm bệnh đó
2 Khái niệm thuốc kháng sinh: Kháng sinh là những loại thuốc dùng để đưa vào cơ thể nhằm tiêu diệt vi khuẩn, nguyên sinh động vật và nấm độc gây bệnh cho cơ thể
3 Cơ sở khoa học của ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất vac xin thuốc kháng sinh thừơng dùng: Kỹ thuật cấy ghép 1 đoạn gen cần thiết từ phân tưr AND này sang AND khác nhằm mang lại lợi ích cho con người
Trang 54 Quy trình của công nghệ gen trong sản xuất vac xin, kháng sinh:
- Bước 1: cắt 1 đoạn gen cần thiết
- Bước 2: tạo AND tái tổ hợp
- Bước 3: chuyển AND tái tổ hợp vào tế bào nhận
- Bước 4: Lấy sản phẩm của gen khi nó hoạt động trong tế bào nhận
5 Ưu điểm của vac xin sản xuất bằng công nghệ gen so với vac xin san xuất truyền thống:
- Sản xuất nhanh, số lượng nhiều
- Vac xin an toàn vì trong vacxin không tồn tại các màm bệnh
- Không cần bảo quản lạnh nên giảm được chi phí và phù hợp với các điều kiện sử dụng của các nước đang phát triển
6 Kháng nguyên, kháng thể là:
- Kháng nguyên là những chất lạ trong cơ thể có tác dụng kích thích cơ thể sinh ra kháng thể
- Kháng thể là chất cơ thể sản sinh ra để chống laị kháng nguyên
III Tổ chức hoạt động dạy học:
A Hoạt động khởi động:
1 Mục đích:
- Tạo tâm thế vui vẻ thoải mái cho HS
- Làm bộc lộ những kiên thức đã biết , kiến thức sẵn có của HS, tạo mối liên tưởng với kiên thức sẵn có, với kiến thức mới lĩnh hội
- Giúp học sinh huy động những kiên thức , kỹ năng của bản thân có liên quan đến bài học mới
2 Nội dung:
- Giáo viên cho học sinh chơi trò chơi ô chữ
- Giáo viên dự đoán những thắc mác, trả lời của học sinh
- Giáo viên đặt vấn đề: Vac xin là một loại chế phẩm sinh học, ngoài ra còn có thuốc kháng sinh Vậy đặc điểm, nguyên tắc sử dụng và quá trình sản xuất diễn ra như thế nào?
3 Dự kiến sản phẩm của học sinh:
- Trả lời các câu hỏi liên quan đến vac xin
4 Kỹ thuật tổ chức:
- Giáo viên đưa ra trò chơi: Ô chữ
Trang 6- Học sinh chọn câu hỏi.
- Học sinh quan sát suy nghĩ trả lời
- Giáo viên quan sát, nhận xét
- Giáo viên đặt vấn đề: Vac xin là một loại chế
phẩm sinh học, ngoài ra còn có thuốc kháng
sinh Vậy đặc điểm, nguyên tắc sử dụng và quá
trình sản xuất diễn ra như thế nào?
- Câu hỏi 1: vi sinh vật
- Câu hỏi 2: Lạnh
- Câu hỏi 3: Miễn dịch
- Câu hỏi 4: tiêm phòng
- Câu hỏi 5: Niu cat xơn
- Hàng dọc: Vac xin
B Hoạt động hình thành kiến thức:
1 Mục đích:
- Phát biểu khái niệm về vac xin, thuốc kháng sinh
- Trình bày được đặc điểm vac xin, kháng sinh
- Nêu được 1 số loại vac xin, thuốc kháng sinh thường dùng trong chăn nuôi
- Phân biệt được sự khác nhau về vac xin và thuốc kháng sinh trong việc phòng và chữa bệnh, bảo quản và sử dụng thuốc
- Trình bày được cơ sở khoa học của việc ứng dụng công nghệ sinh học vào sản xuất vac xin, thuốc kháng sinh
- Trình bày được quá trình sản xuất vac xin, thuốc kháng sinh nhờ công nghệ sinh học
2 Nội dung
I Vac xin:
1 khái niệm
2 một số đặc điểm:
3 Một số vac xin thường dùng:
II Kháng sinh:
1 Khái niệm:
2 Một số đặc điểm
Trang 73 Một số vac xin thường dùng
III Ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất vac xin, thuốc kháng sinh:
1 Cơ sở khoa học:
2 Ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất vac xin
3 Ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất thuốc kháng sinh
3 Dự kiến sản phẩm của học sinh:
- Nội dung I:
+ Học sinh cùng làm phiếu học tập số 1
- Nội dung II:
+ Học sinh quan sát hình thành kiến thức
+ Học sinh làm phiếu học tập số 2
- Nội dung III:
+ Học sinh quan sát, tìm hiểu thông tin để hình thành kiến thức
4 Kỹ thuật tổ chức:
I Vac xin
- Giáo viên đặt câu hỏi:
+ Vac xin được chế tạo từ nguyên liệu nào?
+ Tác dụng của vac xin là gì?
- Học sinh nghiên cứu SGK trả lời câu hỏi
- Giáo viên nhân xét đánh giá
- Giáo viên bổ sung:
+ Thực hiện lệnh SGK – trang 110
+ Thời điểm nào tiêm vac xin?
+ Mục đích tiêm vac xin?
- Học sinh trả lời
- Giáo viên nhận xét
- Giáo viên đặt câu hỏi:
+ Dựa vào công nghệ sản xuất chia vac xin
thành mấy loại?
+ Chúng khác nhau về những điểm gì?
- Học sinh trả lời
- Giáo viên nhận xét, chỉnh sửa
- Giáo viên yêu cầu học sinh làm phiếu học
I Vac xin
1 Khái niệm:
- Là những chế phẩm sinh học được chế tạo từ những vi sinh vật gây bệnh để đưa vào cơ thể tạo
ra khả năng chống lại chính loại mầm bệnh đó Khả năng này là khả năng miễn dịch
- Dùng vacxin là để phòng bệnh bằng cách tạo ra cho cơ thể khả năng chủ động chống lại các tác nhân gây bệnh trước khi chúng gây bệnh
2 Đặc điểm của các loại vac xin thường dùng: Phiếu học tập số 1
Trang 8tập số 1.
- Học sinh làm việc nhóm hoàn thành phiếu
học tập số 1
- Giáo viên quan sát nhận xét
- Giáo viên yêu cầu:
+ kể tên 1 số dich bệnh trong chăn nuôi?
+ Nêu 1 số hậu quả chính khi dịch bệnh phát
sinh?
+ Kể tên 1 số loại vac xin thường dùng?
- Học sinh trả lời
- Giáo viên nhận xét, đánh giá
II Kháng sinh:
- Giáo viên đưa câu hỏi:
+ thuốc kháng sinh là gì?
+ Thực hiện lệnh SGK – trang 111
- Học sinh trả lời
- Giáo viên nhận xét
- Giáo viên hỏi bổ sung:
3 Một số loại vac xin thường dùng:
Một số loại vac xin
Phòng bệnh Đối tượng
Tụ huyết trùng
Tụ huyết trùng Trâu bò,
lợn, gia cầm Phó thương
hàn
Phó thương hàn Lợn con
Tụ dấu Tụ huyêt trùng
và lợn đóng dấu
Lợn
Nhiệt thán Nhiệt thán Trâu bog Dịch tả Dịch tả Trâu, bò,
lợn, vịt Laxota, Niu
cat xơn
Niu cat xơn Gà
II Kháng sinh:
1 Khái niệm:
Kháng sinh là những loại thuốc dùng để đưa vào
cơ thể nhằm tiêu diệt vi khuẩn, nguyên sinh động vật và nấm độc gây bệnh cho cơ thể
2 Một số đặc điểm và nguyên tắc sử dụng thuốc kháng sinh:
a Một số đặc điểm của thuốc kháng sinh:
- Mỗi loại thuốc kháng sinh có tác dụng với một loại mầm bệnh nhất định nên chỉ có tác dụng khi điều trị đúng bệnh
- Kháng sinh tiêu diệt cả tập đoàn vi sinh vật trong đường tiêu hóa nên sẽ gây bệnh khác
Trang 9+ Khi sử dụng kháng sinh cần chú ý điều gì?
- Học sinh trả lời
- Giáo viên nhận xét
- Giáo viên hỏi bổ sung:
+ Thực hiện lệnh SGK trang 112
+ Một số lưu ý trước khi tiêm kháng sinh cho
vật nuôi?
+ Khi vật nuôi bị sốc phản vệ cần làm gì?
- Học sinh trả lời
- Giáo viên nhận xét, bổ sung
- Sử dụng kháng sinh không đủ liều lượng sẽ làm cho vi sinh vật kháng thuốc, lờn thuốc vật nuôi không khỏi bệnh
- Dùng kháng sinh dài ngàyà Tồn lưu trong sản phẩm gây ảnh hưởng sức khỏe ngưòi tiêu dùng
* Lưu ý: Khi sử dụng kháng sinh dài ngày, thuốc
sẽ tồn lưu trong sản phẩm( Thịt, trứng, sữa…) Người tiêu dùng sử dụng các sản phẩm này sẽ bị ảnh hưởng đến sức khỏe Do vậy phải ngưng sử dụng thuốc kháng sinh trước khi mổ thịt vật nuôi
từ 7-10 ngày
b Nguyên tắc sử dụng thuốc kháng sinh:
- Đúng thuốc
- Đủ liều
- Phối hợp với các loại thuốc khác để tăng hiệu quả trị bệnh
- Phải ngừng dùng thuốc trước khi mổ thịt vật nuôi từ 7-10 ngày để khỏi độc hại cho người sử dụng sản phẩm
3 Một số thuốc kháng inh thường dùng trong chăn nuôi:
- Penixilin: Có tác dụng diệt các vi khuẩn gây bệnh nhiệt thán, lợn đóng dấu, uốn ván, viêm phổi…và các vêt thương có mủ, mịn nhọt
- Streptomixin: thường dùng điều trị viêm phổi viêm phế quản, lao, các bệnh nhiễm trùng đường ruột
Trang 10- Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu SGK
trang 112
- Học sinh ngiên cứu tìn hiểu thông tin SGK
trang 113
- Giáo viên yêu cầu:
+ Kể tên và tác dụng chính của 1 số kháng
sinh thường dùng?
- Học sinh trả lời
- Giáo viên nhân xét, hỏi bổ sung:
+ Phân biệt vac xin và thuốc kháng sinh
+ Hoàn thành phiếu học tập số 2
- Học sinh hoàn thành phiếu học tập số 2
- Giáo viên quan sát, nhắc nhở
III Ứng dụng công nghệ gen trong sản xuất
vac xin, thuốc kháng sinh:
- Giáo viên yêu cầu:
+ Nghiên cứu SGK
+ Công nghệ sinh học là gì?
+ Cơ sở khoa học của việc ứng dụng công
nghệ gen trong sản xuất vac xin, thuốc kháng
sinh?
+ Các bước trong công nghệ gen?
+ Thành tựu của công nghệ gen?
- Học sinh trả lời
- Giáo viên nhận xét, bổ sung thông tin:
+ Công nghệ gen là quy trình tạo ra những tế
bào hoặc sinh vật có gen bị biến đổi, có thêm
gen mới, từ đó tạo ra cơ thể với những đặc
điểm mới
+ Hiện nay, công nghệ gen được thực hiện
phổ biến là tạo ra phân tử ADN tái tổ hợp để
chuyển gen
- Kháng sinh từ tảo mộc: phytoncid từ hành, alicin
từ tỏi, tomatin từ cà chua, berberin từ cây hoàng đằng…
III Ứng dụng công nghệ gen trong sản xuất vac xin, thuốc kháng sinh:
1 Cơ sở khoa học:
- Kỹ thuật cấy ghép 1 đoạn gen cần thiết từ phân
tử AND này sang AND khác nhằm mang lại lợi ích cho con người
- Quy trình của công nghệ gen trong sản xuất vac xin, kháng sinh:
- Bước 1: cắt 1 đoạn gen cần thiết
- Bước 2: tạo ADN tái tổ hợp
- Bước 3: chuyển ADN tái tổ hợp vào tế bào nhận
- Bước 4: Lấy sản phẩm của gen khi nó hoạt động trong tế bào nhận
2 Ứng dụng công nghệ gen trong sản xuất vac xin
- Ví dụ : Sản xuất vac xin lở mồm long móng bằng công nghệ tái tổ hợp
Bước 1: Tìm gen có tính kháng nguyên cao trong
tế bào vi rut gây bệnh
Bước 2: dùng enzim cắt lấy đoạn gen này
Bước 3: Ghép vào thể truyền là vi rut hoặc plasmit của vi khuẩn
Bước 4: Cấy AND tái tổ hợp vào tế bào vi khuẩn
Trang 11- Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu SGK
trang 114
- Học sinh ngiên cứu tìm kiến thức mới
- Giáo viên hỏi:
+ Quy trình sản xuất vac xin tái tổ hợp?
+ Lợi ích của việc sản xuất vac xin bàng công
nghệ gen?
- Học sinh trả lời
- Giáo viên nhận xét
- Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu SGK
trang 115
- Học sinh tìm hiểu thông tin SGK trang 115
- Giáo viên đặt câu hỏi:
+ Có những phương pháp sản xuất kháng
sinh nào thường dùng trong thực tiễn?
- Học sinh trả lời
- Giáo viên nhận xét, bổ sung
+ Tình trạng kháng thuốc kháng sinh
Bước 5: Chiết tách sản phẩm tạo vac xin
- Ưu điểm:
+ Sản xuất nhanh, số lượng nhiều
+ Vac xin an toàn vì trong vacxin không tồn tại các mầm bệnh
+ Không cần bảo quản lạnh nên giảm được chi phí
và phù hợp với các điều kiện sử dụng của các nước đang phát triển
3 Ứng dụng công nghệ gen trong sản xuất kháng sinh
- Có 2 phương pháp sản xuất thuốc kháng sinh thường được dùng trong thực tiễn:
+ Nuôi cấy nấm để chiết lấy dịch tiết của chúng trong môi trường nuôi cấy và tinh chế để tạo ra kháng sinh.( thường gây đột biến và tạo môi trường nuôi cấy thích hợp)
+ Ứng dụng công nghệ gen để sản xuất
- Ưu điểm:
+ Ứng dụng công nghệ gen để sản xuất thuốc kháng sinh không chỉ giúp tăng năng suất tổng hợp kháng sinh mà còn có khả năng tạo ra được các loại kháng sinh mới
+ Sản xuất kịp thời nhiều loại kháng sinh để chống lại các dòng vi khuẩn kháng thuốc ( Tình trạng kháng thuốc kháng sinh hay kháng thuốc trụ sinh xảy ra khi một loại vi sinh vật tiến hóa để đề kháng mạnh hơn hoặc hoàn toàn với kháng sinh
mà trước đây có thể trị được)
C Hoạt động luyện tập:
1 Mục đích: