Căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp theo pháp luật việt nam hiện nay từ thực tiễn thành phố đà nẵng

Bên cạnh đó nhà nước cũngquy định một số thuế suất ưu đãi đối với một số loại hình doanh nghiệp hoặc một sốngành nghề, lĩnh vực kinh doanh được quy định tại điều 13 Luật thuế thu nhập

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ HOA

CĂN CỨ TÍNH THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP

THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY

TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, Năm 2019

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS TRẦN MINH ĐỨC

HÀ NỘI, Năm 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam kết luận văn này là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của chính tôi dưới sự hướng dẫn khoa học là TS Trần Minh Đức Các số liệu, ví dụ trong luận văn đều đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Học viện Khoa học Xã hội.

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Hoa

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CĂN CỨ TÍNH THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP 6

1.1 Sự cần thiết của thuế thu nhập doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường 6

1.2 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp 7

1.3 Nội dung của căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp 11

1.4 Các yêu cầu đối với pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp 19

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp 20

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ CĂN CỨ TÍNH THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 25

2.1 Thực trạng quy định pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp 25

2.2 Thực trạng thực hiện pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp tại thành phố Đà Nẵng 31

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CĂN CỨ TÍNH THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 53

3.1 Nhu cầu hoàn thiện pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng 53

3.2 Phương hướng hoàn thiện pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng 54

3.3 Các giải pháp hoàn thiện pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng 56

KẾT LUẬN 70

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ASEAN Association of Southeast Asian Nation - Hiệp hội các quốc

gia Đông Nam Á

CERs Chứng chỉ giảm phát thaie (Certified emission reduction)

DN Doanh nghiệp

FTA Free trade agreement – Hiệp định thương mại tự do

NLĐ Người Lao động

NSNN Ngân sách Nhà nước

TNDN Thu nhập doanh nghiệp

WTO World Trade Organization - Tổ chức Thương mại thế giới

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Những năm qua, Việt Nam đã tích cực thực hiện chính sách mở cửa và chủđộng hội nhập quốc tế trên cơ sở phát huy nội lực, đảm bảo độc lập, tự chủ, bìnhđẳng và cùng có lợi để tăng cường và phát triển quan hệ hợp tác trong nhiều lĩnhvực với các nước kể cả trong lĩnh vực xây dựng pháp luật

Xây dựng ngành thuế Việt Nam hiện đại, hiệu lực, hiệu quả; công tác quản lýthuế, phí và lệ phí thống nhất, minh bạch, đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện dựa trên banền tảng cơ bản Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanhnghiệp, số 32/2013/QH13 áp dụng từ 01/01/2014 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điềucủa các Luật về thuế của Quốc hội, số 71/2014/QH13 áp dụng 01/01/2015 cùng nhiềuvăn bản hướng dẫn thi hành Hiện nay quy định về căn cứ tính thuế thu nhập doanhnghiệp đã chứng tỏ được những ưu thế vượt trội so với luật cũ phần nào dung hòa lợiích của Nhà nước và doanh nghiệp nộp thuế Tuy nhiên, những quy định về căn cứ tínhthuế thu nhập doanh nghiệp chưa thực sự hoàn toàn khắc phục được những hạn chếtrước khi sửa đổi luật cũng như đáp ứng yêu cầu của thực tiễn Xây dựng hệ thốngchính sách thuế đồng bộ, thống nhất, công bằng, hiệu quả, phù hợp với thể chế kinh tếthị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; mức động viên hợp lý nhằm tạo điều kiện thúcđẩy sản xuất trong nước và là một trong những công cụ quản lý kinh tế vĩ mô có hiệuquả, hiệu lực của Đảng và Nhà nước

Đà Nẵng là một thành phố thuộc trung ương từ năm 1997, nằm trong vùng

Nam Trung Bộ “Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, dân số Đà Nẵng năm 2016

là 1.046.200 người Số liệu thống kê giai đoạn 2012 - 2017 cho thấy, tốc độ tăng trưởng GRDP Đà Nẵng đều từ 8-9%” Tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người

của Thành phố cũng tăng cao qua từng giai đoạn và luôn cao hơn bình quân chungcủa cả nước Là một thành phố năng động, chính quyền Đà Nẵng luôn tạo môitrường thuận lợi để doanh nghiệp phát triển Chính quyền và người dân Đà Nẵngluôn thấy rõ vai trò của phát triển kinh tế, phát triển kinh doanh Do đó,

những năm gần đây số lượng doanh nghiệp tại Đà Nẵng thành lập mới nhiều, trungbình 1000 doanh nghiệp đăng ký mới trên một năm, đóng góp một nguồn ngân sáchrất lớn cho thành phố Đà Nẵng, đăc biệt là thuế thu nhập doanh nghiệp Tuy nhiên,việc quy định về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp tại Đà Nẵng trên thực tiễncòn nhiều bất cập, chưa phù hợp với sự phát triển kinh tế xã hội hiện nay Thực tế

đã xuất hiện tình trạng doanh nghiệp khiếu nại cơ quan nhà nước có thẩm quyền vềnhững quyết định xử phạt, quyết định truy thu thuế, quyết định nộp thuế có liênquan đến căn cứ tính thuế, phương pháp tính thuế mà một trong những nguyênnhân của tình trạng này là do bất cập trong việc áp dụng và thi hành những căn cứtính thuế Với mong muốn được tìm hiểu và nghiên cứu sâu hơn về lĩnh vực nàynhằm tìm ra nguyên nhân và hướng giải quyết cho thực trạng trên, chính là lí do tôichọn đề tài: “Căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam hiệnnay từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng” làm luận văn tốt nghiệp là có tính cấp thiết, có

ý nghĩa lý luận và thực tiễn

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Liên quan đến nội dung đề tài đã có một số công trình nghiên cứ như sau:

- Báo cáo “Chiến lược cải cách hệ thống thuế giai đoạn 2011 - 2020” do Bộ

- Công trình nghiên cứu của ban kinh tế Chính Phủ “Kinh nghiệm cải cách chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp của một số nước trên thế giới” (2013);

- Lý Vân Phi (2011), luận văn thạc sĩ “Quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại cục thuế thành phố Đà Nẵng” , Đại Học Kinh Tế Đà Nẵng;

- Lương Thị Minh Kiều (2015) Luận văn Thạc sĩ “Hoàn thiện công tác quản

lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục thuế quận Liên Chiểu, thành phố ĐàNẵng”, Đại Học Đà Nẵng;

- Nguyễn Thị Thoảng (2016), luận văn thạc sĩ “Quản lý thuế thu nhập trên địa bàn Huyện Thuận Thành, Bắc Ninh”, Đại Học Thương Mại Hà Nội

Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào chi tiết, chuyên sâu vào một bộ phận cốt lõi của luật thuế - căn cứ tính thuế TNDN Đặc biệt, là chuyên sâu ở mức độ công trình

nghiên cứu luận văn thạc sĩ luật học, chuyên ngành luật kinh tế, để phân tích nhữngvấn đề lý luận và đánh giá toàn diện thực tiễn áp dụng pháp luật về căn cứu tínhthuế TNDN tại thành Phố Đà Nẵng Đây là vấn đề mới cần được nghiên cứu về mặt

lý luận và thực tiễn Do đó, đề tài không trùng lặp với các công trình đã công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận và quy định hiện hành của pháp luật ViệtNam về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp trên cơ sở luật thuế thu nhập doanhnghiệp 2008 và sửa đổi bổ sung năm 2013

Phân tích thực trạng, đánh giá ưu điểm và hạn chế của quy định của pháp luậthiện hành về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp thực tiễn tại Đà Nẵng

Thông qua việc phân tích đánh giá đó, tác giả đề xuất những biện pháp và địnhhướng hoàn thiện quy định pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệpnhằm góp phần xây dựng những quy mới có hiệu quả áp dụng và mang tính bềnvững hơn cũng như nâng cao vai trò của thuế thu nhập doanh nghiệp tại thành phố

Đà Nẵng và cả nước

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Luận văn làm rõ các khái niệm, đặc điểm, vai trò của thuế TNDN Luận văntrình bày các quy định của pháp luật về căn cứ tính thuế TNDN trên góc độ các quyđịnh luật pháp, chính sách và ứng dụng vào quản lý thuế

- Luận văn tìm hiểu về thực trạng áp dụng pháp luật thuế TNDN trên địa bàn

Đà Nẵng

- Luận văn đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật vềcăn cứ tính thuế TNDN hiện nay và các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụngpháp luật về căn cứu tính thuế TNDN trên địa bàn Đà Nẵng

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu: là những vấn đề lý luận và các quy định pháp luật

về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp tại Việt Nam và quá trình áp dụng thựctiễn tại thành phố Đà Nẵng

4.2 Phạm vi nghiên cứu: Căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp có thể được

phân tích ở nhiều mức độ, nhiều góc độ khác nhau Tuy nhiên, trong phạm vi mộtbản luận văn không thể phân tích hết các vấn đề đó, nên như mục đích và nhiệm vụnghiên cứu đã trình bày ở trên thì luận văn chủ yếu tập trung vào nghiên cứu sự thểhiện căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp trong các quy định của pháp luật thuếthu nhập doanh nghiệp hiện hành ở Việt Nam Luận văn giới hạn không gian nghiêncứu là những vấn đề lý luận và các quy định pháp luật hiện hành của Việt Nam vềcăn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp và áp dụng thực tiễn tại Thành phố ĐàNẵng Các số liệu từ năm 2013 đến 2018

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được nghiên cứu dựa trên phương pháp luận của Chủ nghĩa Lenin Trong đó các vấn đề lý luận và thực tiễn về căn cứu tính thế được phân tíchtrên quan điểm biện chứng tác động qua lại giữa quy định pháp luật và vận dụngtrong thực tiễn tại Thành Phố Đà Nẵng

Mác-5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Trong quá trình thực hiện luận văn người viết đã sử dụng các phương phápphân tích, so sánh, tổng hợp Ngoài ra tác giả đã thu thập được các tài liệu thực tếliên quan đến việc áp dụng quy định pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp ở Đà Nẵng

- Phương pháp phân tích, diễn giải được sử dụng nhằm phân tích đánh giá một

số điều luật cụ thể; Phương pháp thống kê các số liệu về thuế TNDN trên địa bàn

độ pháp luật Những vấn đề đó có ý nghĩa hoàn thiện cơ sở lý luận về căn cứ thuếthu nhập doanh nghiệp, góp phần đảm bảo sự bền vững của ngân sách nhà nước.

6.2 Về mặt thực tiễn

Luận văn một mặt đã đánh giá được những ưu điểm, tiến bộ mà pháp luật vềcăn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp đạt được kể từ khi Luật thuế TNDN số32/QH13/2013 ra đời cho đến nay, một mặt chỉ ra những bất cập, hạn chế còn tồntại trong quy định pháp luật về căn cứ tính thuế TNDN Những ví dụ điển hình củaluận văn hết sức cụ thể, sát thực, cập nhật và phản ánh rõ bất cập của pháp luật vềcăn cứ tính thuế TNDN đã chỉ ra tại Thành Phố Đà Nẵng trong chương 2 Xuất phát

từ những thực trạng đó, luận văn đã đưa ra hướng hoàn thiện cũng như một số biệnpháp cụ thể để hoàn thiện pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp Kếtquả luận văn có thể được sử dụng trong việc ban hành và áp dụng căn cứ tính thuếthu nhập doanh nghiệp được tốt hơn Ngoài ra, những vấn đề nghiên cứu của luậnvăn có thể được tham khảo để biên soạn giáo trình về thuế, mà cụ thể là phần phápluật về thuế thu nhập doanh nghiệp

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn có kếtcấu gồm 3 chương:

Chương 1 Những vấn đề lý luận về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp Chương 2 Thực trạng pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp

và thực tiễn áp dụng tại thành phố Đà Nẵng

Chương 3 Phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CĂN CỨ TÍNH THUẾ

THU NHẬP DOANH NGHIỆP

1.1 Sự cần thiết của thuế thu nhập doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường

Thuế TNDN là một trong những sắc thuế đóng vai trò quan trọng cho sự tồntại và phát triển của Nhà nước, nhất là trong nền kinh tế thị trường, cụ thể như sau:

Thứ nhất, thuế TNDN là nguồn thu quan trọng của NSNN

“Thuế TNDN là loại thuế trực thu và khoản thu từ loại thuế này chiếm một tỷtrọng lớn trong cơ cấu thu NSNN Điều này được thể hiện bởi phạm vi áp dụng củathuế TNDN là tương đối rộng, bao quát các nguồn thu từ các đối tượng nộp thuếtiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh đem lại thu nhập ở mọi lĩnh vực, trên mọiđịa bàn Cùng với xu hướng phát triển kinh tế, quy mô của các hoạt động kinh tếngày càng được mở rộng hiệu quả kinh doanh ngày càng cao sẽ tạo ra nguồn thu về

thuế TNDN ngày càng lớn cho NSNN” [1].

Thứ hai, thuế TNDN là công cụ quan trọng của Nhà nước trong việc điều tiết

vĩ mô nền kinh tế.

Nhà nước ban hành một hệ thống pháp luật về thuế TNDN áp dụng chung chocác cơ sở sản xuất kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế, tạo sự bình đẳng trongcạnh tranh góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển

“Nhà nước có thể hạ thấp mức thuế suất, tạo ra những điều kiện ưu đãi về thuếthuận lợi nhằm kích thích nhu cầu tiêu dùng để tăng đầu tư và mở rộng sản xuất đểnhằm nền kinh tế thoát khỏi khủng hoảng nhanh chóng Ngược lại, Nhà nước có thểtăng thuế, thu hẹp đầu tư, Nhà nước có thể giữ vững nhịp độ tăng trưởng theo mụctiêu đặt ra nếu trong thời kỳ phát triển quá mức nền kinh tế có nguy cơ dẫn đến sựmất cân đối Như vậy, trong cùng một hành lang pháp lý như nhau, các doanhnghiệp sản xuất cùng một mặt hàng như nhau, cùng bán trên thị trường như nhaunếu cơ sở sản xuất càng hạ thấp giá thành sản phẩm, càng thu được nhiều lợi nhuận

thì càng phát triển mạnh và ngược lại thì các doanh nghiệp sẽ càng dễ dẫn đến tình

trạng phá sản” [3].

Nhà nước có thể thúc đẩy sự phát triển của các ngành quan trọng nhất, giữvững vị trí then chốt trong nền kinh tế hoặc san bằng tốc độ tăng trưởng giữa cácngành nghề thông qua chính sách thuế TNDN Nhà nước không chỉ khuyến khíchđầu tư bằng việc đưa ra một mức thuế suất hợp lý mà còn sử dụng biện pháp miễn,giảm thuế TNDN như một biện pháp khuyến khích đầu tư vào các ngành nghề, cáclĩnh vực, các vùng mà nhà nước cần tập trung khuyến khích đầu tư nhằm đảm bảo

cơ cấu kinh tế theo vùng, ngành hợp lý.Như vậy, thuế TNDN là một trong những

công cụ để Nhà nước điều chỉnh cơ cấu vùng, ngành kinh tế hợp lý [4].

Thứ ba, Thuế TNDN là một công cụ của Nhà nước thề hiện chính sách công bằng xã hội

Trong chính sách thuế TNDN, Nhà nước đã thiết kế đối tượng điều tiết khácnhau với các mức thuế suất và chế độ ưu đãi khác nhau Từ đó, kích thích các doanhnghiệp đầu tư phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh để có thu nhập cao một cáchchính đáng Một trong những vai trò của thuế TNDN là điều tiết thu nhập, đảm bảo

sự công bằng trong phân phối thu nhập xã hội Thuế TNDN được áp dụng cho cácloại hình doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế thể hiện sự bình đẳng, côngbằng về chiều ngang và chiều dọc Về chiều ngang, bất kể một doanh nghiệp nàokinh doanh dưới bất kỳ hình thức nào nếu có thu nhập tính thuế thì phải nộp thuếTNDN Về chiều dọc, các doanh nghiệp với cùng một ngành nghề kinh doanhkhông phân biệt quy mô kinh doanh nếu phát sinh thu nhập tính thuế thì đều phảinộp thuế TNDN

1.2 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm của căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp

Để đưa ra cách hiểu về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp, trước hết cầnlàm rõ một số khái niệm sau:

Khái niệm thu nhập và thuế thu nhập:

Trên thực tế thu nhập của một cá nhân, tổ chức thường được nhận biết qua cácđặc điểm sau:

Thứ nhất: “Thu nhập luôn gắn liền với một chủ thể nhất định trong nền kinh

tế, xã hội thể hiện tính sở hữu của thu nhập Thông thường việc xác định thu nhậpcủa chủ thể khác nhau trong một thời gian nhất định được biểu hiện dưới hình thứcgiá trị là hình thức thông qua đó có thể biết được tổng số thu nhập từ các nguồn

khác nhau của một cá nhân hay một pháp nhân khác” [21].

Thứ hai: “Căn cứ vào các tiêu thức khác nhau người ta chia ra các thu nhậpnhằm đáp ứng các yêu cầu quản lý khác nhau như thu nhập công ty, thu nhập cánhân, thu nhập thường xuyên, thu nhập không thường xuyên, thu nhập từ lao động

và các thu nhập khác” [25].

“Thuế thu nhập là một loại thuế trực thu đánh trực tiếp vào các thu nhập thực

tế của các tổ chức và cá nhân Thuế thu nhập gồm có thuế TNDN và thuế thu nhập

cá nhân” [25].

Khái niệm thu nhập doanh nghiệp:

“Xét về khía cạnh pháp lý, không phải toàn bộ thu nhập phải tính thuế mà thunhập tính thuế là thu nhập thực tế phát sinh, tức là thu nhập nhận được sau khi đãtrừ đi các chi phí Như vậy, có thể hiểu thu nhập là các khoản tiền hoặc vật chất màcác thể nhân hoặc pháp nhân nhận được từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ

hoặc từ các hành vi hợp pháp khác” [4].

Khái niệm thuế thu nhập doanh nghiệp:

“Thuế thu nhập doanh nghiệp là một loại thuế trực thu đánh trực tiếp vào thu

nhập của các doanh nghiệp” [26] Hiện nay ở các nước phát triển, thuế TNDN giữ

vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo ổn định nguồn thu NSNN và thựchiện phân phối thu nhập

Như vậy, có thể hiểu về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp như sau:

“Căn cứ tính thuế là những yếu tố được sử dụng làm cơ sở xác định số thuế phải nộp cho từng đối tượng tính thuế riêng biệt Căn cứ tính thuế TNDN bao gồm thu nhập tính thuế và thuế suất” [9].

Căn cứ tính thuế: Thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp trong kì = thu nhậptính thuế trong kì X thuế suất (%)

Trong đó: Thu nhập tính thuế trong kì = Doanh thu tính thuế thu nhập - Chiphí hợp lí + thu nhập tính thuế khác

Thu nhập tính thuế trong kì: là đối tượng điều tiết của thuế thu nhập doanhnghiệp bao gồm thu nhập từ hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ và thu nhậpkhác

Doanh thu tính thuế thu nhập là toàn bộ số tiền bán hàng, tiền gia công, tiềncung ứng dịch vụ kể cả trợ giá Cách xác định doanh thu được quy định cụ thể tùytheo tính chất và phương thức giao dịch của từng loại hàng hóa, dịch vụ được giaodịch

Ví dụ: đối với hàng hóa, dịch vụ do cơ sở kinh doanh bá ra là toàn bộ số tiềnbán hàng, cung ứng dịch vụ, kể cả trợ giá, phụ thu, phụ trội mà cơ sở sản xuất, kinhdoanh được hưởng; đối với kinh doanh hàng hóa là toàn bộ số tiền thu về gia công;đối với hoạt động cho thuê tài sản là toàn bộ só tiền thu về theo từng kì dựa vào hợpđồng cho thê; đối với hoạt động tín dụng là tiền lãi cho vay phải thu phát sinh trongtừng kì thuế

Các khoản chi phí hợp lý được quy định rõ ràng trong luật Đó là các khoảnchi phí tất yếu của doanh nghiệp dùng để đầu tư, để trả lương, trả công cho ngườilao động, chi phí phục vụ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh

Ví dụ: Khấu hao tài sản cố định trong kì, chi phí mua nguyên vật liệu; chi phítiền lương, tiền công; chi phí nghiên cứu khoa học công nghệ; chi trả tiền vay, tríchcác khoản dự phòng, giảm giá; trợ cấp thôi việc; chi quảng cáo, tiếp thị; các khoảnthuế, phí, lệ phí phải đóng, tiền thuê đất… Đồng thời, Luật thuế thu nhập doanhnghiệp cũng quy định rõ các khoản chi phí không được trừ khi tính thu nhập tínhthuế để loại bỏ chi phí không hợp lí hoặc tránh gian lận trong kê khai, tính thuế, nộpthuế của các doanh nghiệp Các loại chi phí không được tính vào chi phí hợp lý baogồm: các khoản thu không có chứng từ hoặc chứng từ không hợp pháp; các khoảntiền phạt như phạt vi phạm hợp đồng, phạt vi phạm hành chính

Thuế suất: theo điều 10 Luật thuế thu nhập doanh nghiệp 2008, sửa đổi và bổsung năm 2013 thì mức thuế suất được áp dụng là 25% Bên cạnh đó nhà nước cũngquy định một số thuế suất ưu đãi đối với một số loại hình doanh nghiệp hoặc một sốngành nghề, lĩnh vực kinh doanh được quy định tại điều 13 Luật thuế thu nhậpdoanh nghiệp 2008, sửa đổi và bổ sung năm 2013

Từ phân tích trên, có thể thấy căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp có các đặc điểm sau:

Ngoài những đặc điểm chung của thuế là có tính cưỡng chế và tính pháp lýcao, là khoản đóng góp không mang tính hoàn trả trực tiếp Căn cứ tính thuế TNDNcòn có một số đặc điểm riêng, cụ thể là:

Thứ nhất: “Thuế TNDN là loại thuế trực thu Nên căn cứ tính thuế của loại

thuế này được biểu hiện ở sự đồng nhất giữa đối tượng nộp thuế và đối tượng tínhthuế, tức là đối tượng nộp thuế và đối tượng tính thuế TNDN là một”

Thứ hai: “Căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp là loại thuế đánh vào thu

nhập tính thuế (hay là lợi nhuận) của các doanh nghiệp”

Thứ ba: “Tính thuế nhu nhập doanh nghiệp chỉ tính vào phần thu nhập còn lại

sau khi đã trừ đi chi phí liên quan để tạo ra thu nhập đó (còn gọi là thu nhập tínhthuế)”

Thứ tư: “Tính thuế TNDN áp dụng mức thuế suất thống nhất Về nguyên tắc,

thuế có tính chất lũy tiến Tuy nhiên, do những điều kiện cụ thể mà một số nước

trong đó có Việt Nam áp dụng mức thuế suất thống nhất” [27].

1.2.2 Vai trò của căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp

Thứ nhất, góp phần hoàn thiện hệ thống chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp: Xuất phát từ ý nghĩa của Luật thuế thu nhập doanh nghiệp trong việc điều

chỉnh quan hệ pháp luật giữa Nhà nước với chủ thể có nghĩa vụ nộp thuế cũng nhưhiệu quả của nó mang lại cho ngân sách quốc gia cho thấy việc hoàn thiện căn cứtính thuế thu nhập doanh nghiệp là vô cùng quan trọng và cần thiết Căn cứ tínhthuế thu nhập doanh nghiệp đảm bảo chính sách thuế doanh nghiệp của quốc gia

trong mỗi một giai đoạn phát triển kinh tế xã hội phù hợp với bối cảnh thế giới thìkhông thể không tính đến việc hoàn thiện pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp.

Thứ hai, giúp cán bộ thuế quản lý được khoản thu thuế doanh nghiệp: Căn cứ

tính thuế thu nhập doanh nghiệp giúp cán bộ thuế, Thanh tra thuế trên cơ sở phântích và quản lý rủi ro, gồm: Thu thập, phân tích thông tin liên quan đến rủi ro từ cácnguồn bên trong và bên ngoài; xác định, đánh giá, xếp hạng rủi ro trong khuôn khổphân loại doanh nghiệp nộp thuế, các sắc thuế chính, các nghĩa vụ thuế chính; quản

lý các rủi ro chính thông qua việc xây dựng và thực thi kế hoạch nâng cao sự tuânthủ…

Thứ ba, giúp giải quyết khiếu nại, tố cáo thuế: Căn cứ tính thuế hỗ trợ cơ chế

giải quyết tranh chấp đơn giản, minh bạch và toàn diện, trong đó phải giải thíchcông khai, rõ ràng về quyền của doanh nghiệp nộp thuế và cách thức pháp lý đểxem xét lại các quyết định của cơ quan thuế; giám sát các nguyên nhân cơ bản gây

ra tranh chấp và biện pháp khắc phục; khẩn trương thực hiện hoàn lại số thuế nộpthừa nếu kết quả giải quyết tranh chấp là có lợi cho doanh nghiệp nộp thuế

Thứ tư, căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp giúp cơ quan thuế thống kê, đánh giá hiệu quả thu thuế thu nhập doanh nghiệp: Căn cứ tính thuế thu nhập doanh

nghiệp là cơ sở tính toán các khoản thuế thu nhập doanh nghiệp phải thu, là cơ sở đểthống kê nguồn thu, đánh giá các cấu phần chính trong nguồn thu thuế thu nhậpdoanh nghiệp

1.3 Nội dung của căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp

1.3.1 Thu nhập tính thuế

Để bao quát những khoản thu nhập mới phát sinh, Khoản 2 Điều 7 Luật thuế

thu nhập doanh nghiệp sửa đổi bổ sung 2013, thu nhập chịu thuế là: "Thu nhập chịu

thuế bằng doanh thu trừ các khoản chi được trừ của hoạt động sản xuất, kinh doanh cộng thu nhập khác, kể cả thu nhập nhận được ở ngoài Việt Nam" [25].

Thu nhập chịu thuế trong kỳ tính thuế bao gồm thu nhập từ hoạt động sảnxuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ và thu nhập khác

Thu nhập chịu thuế trong kỳ tính thuế được xác định như sau:

Thu nhập Doanh Chi phí Các khoản

Việc xác định thu nhập chịu thuế đối với một số hoạt động sản xuất, kinh doanh được Luật thuế TNDN hiện hành quy định như sau:

- Đối với thu nhập từ chuyển nhượng vốn (trừ thu nhập từ chuyển nhượng

chứng khoán) được xác định bằng tổng số tiền thu theo hợp đồng chuyển nhượng

trừ giá mua phần vốn được chuyển nhượng, trừ chi phí liên quan đến việc chuyển nhượng;

- “Thu nhập từ chuyển nhượng dự án đầu tư; thu nhập từ chuyển nhượngquyền thăm dò, khai thác, chế biến khoáng sản; thu nhập từ chuyển nhượng quyềngóp vốn, quyền tham gia dự án đầu tư Mặt khác, cũng tại khoản này quy địnhkhoản "hoàn nhập dự phòng" là thu nhập khác khi xác định thu nhập chịu thuế, tuynhiên xét về bản chất kinh tế thì dự phòng là một khoản được tính trước vào chi phíđược trừ khi xác định lãi/lỗ của doanh nghiệp trong một kỳ kinh doanh, mang tínhphòng ngừa rủi ro, nếu thực tế không phát sinh rủi ro thì khoản dự phòng đã tríchlập được điều chỉnh giảm chi phí thì mới là phù hợp”(122/2011/NĐ-CP) Trong quátrình thực thi Luật, nội dung này đã được Chính phủ căn cứ theo thẩm quyền sửađổi, bổ sung tại Nghị định số 122/2011/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số124/2008/NĐ-CP, theo đó, bổ sung các khoản thu nhập nêu trên vào diện thu nhậpchịu thuế và quy định khoản "hoàn nhập dự phòng" doanh nghiệp được tính giảmtrừ chi phí không tính vào thu nhập chịu thuế khác để phản ánh đúng bản chất hoạtđộng kinh tế của hoạt động trích lập dự phòng

- Đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán được xác định bằng “giá

bán trừ giá mua của chứng khoán được chuyển nhượng, trừ các chi phí liên quan đến việc chuyển nhượng chứng khoán [26].

- Đối với thu nhập từ bản quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ được

xác định bằng “tổng số tiền thu được trừ giá vốn hoặc chi phí tạo ra quyền sở hữu

trí tuệ, công nghệ được chuyển giao, trừ chi phí duy trì, nâng cấp, phát triển quyền

sở hữu trí tuệ, công nghệ được chuyển giao” [26] và các khoản chi được trừ khác;

- Đối với thu nhập về cho thuê tài sản được xác định bằng “doanh thu cho

thuê trừ các khoản trích khấu hao cơ bản, chi phí duy tu, sửa chữa, bảo dưỡng tài sản, chi phí thuê tài sản để cho thuê lại (nếu có)” [26] và các chi phí khác được trừ

liên quan đến việc cho thuê tài sản;

- Thu nhập từ chuyển nhượng, thanh lý tài sản (trừ bất động sản) bằng “số tiền

thu từ chuyển nhượng, thanh lý tài sản trừ giá trị còn lại của tài sản ghi trên sổ sách kế toán tại thời điểm chuyển nhượng, thanh lý” [26] và các khoản chi phí được

trừ liên quan đến việc chuyển nhượng, thanh lý tài sản;

1.3.2 Doanh thu để tính thu nhập chịu thuế

Doanh thu theo quy định của Luật thuế TNDN là “toàn bộ tiền bán hàng, tiền

gia công, tiền cung ứng dịch vụ, trợ giá, phụ thu, phụ trội mà doanh nghiệp được

hưởng.” [27].

Nghị định 124/2008/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thihành một số điều của Luật thuế TNDN quy định như sau: “Doanh thu để tính thunhập chịu thuế là toàn bộ tiền bán hàng, tiền gia công, tiền cung ứng dịch vụ kể cảtrợ giá, phụ thu, phụ trội mà doanh nghiệp được hưởng, không phân biệt đã thuđược tiền hay chưa thu được tiền”

- Đối với hàng hóa, dịch vụ tự dùng Tuy nhiên để đơn giản cho quá trìnhquản lý và việc tính thu nhập chịu thuế mà không làm ảnh hưởng đến kết quả (vìcho dù tính theo chi phí hay tính theo giá bán của hàng hóa tương tự trên thị trườngthì giá đó cũng đều được tính vào chi phí hợp lý khi tính thu nhập chịu thuế của toàn

bộ quá trình sản xuất kinh doanh nghiệp), Luật thuế TNDN đã căn cứ vào chi phísản xuất để tính doanh thu của hàng hóa tiêu dùng nội bộ.: Doanh thu để tính

thu nhập chịu thuế là chi phí để sản xuất ra sản phẩm đó Trong trường hợp này vềnguyên tắc cũng phải căn cứ vào giá bán sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cùng loạihoặc tương đương trên thị trường tại thời điểm tính thuế (như trường hợp hàng hóadùng để trao đổi biếu tặng) Doanh thu để tính thu nhập chịu thuế đối với một sốtrường hợp được quy định cụ thể như sau:

- Đối với hàng hóa bán theo phương thức trả góp được xác định theo giá bán hàng hóa trả tiền một lần, không bao gồm tiền lãi trả góp, trả chậm;

- Đối với hàng hóa, dịch vụ dùng để trao đổi, biếu, tặng, tiêu dùng nội bộđược xác định theo giá bán của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cùng loại hoặc tươngđương tại thời điểm trao đổi, biếu, tặng, tiêu dùng nội bộ;

- Đối với hoạt động gia công hàng hóa là tiền thu về hoạt động gia công baogồm cả tiền công, chi phí về nhiên liệu, động lực, vật liệu phụ và chi phí khác phục

vụ cho việc gia công hàng hóa;

- Đối với hoạt động cho thuê tài sản là số tiền bên thuê trả từng kỳ theo hợpđồng thuê Trường hợp bên thuê trả tiền thuê trước cho nhiều năm thì doanh thu đểtính thu nhập chịu thuế được phân bổ cho số năm trả tiền trước;

- Đối với hoạt động tín dụng, hoạt động cho thuê tài chính là tiền lãi cho vay, doanh thu về cho thuê tài chính phải thu phát sinh trong kỳ tính thuế;

- Đối với hoạt động kinh doanh sân gôn là tiền bán thẻ hội viên, bán vé chơi gôn và các khoản thu khác trong kỳ tính thuế;

- Đối với hoạt động vận tải là toàn bộ doanh thu cước vận chuyển hành

khách, hàng hóa, hành lý phát sinh trong kỳ tính thuế;

- Đối với điện, nước sạch là số tiền ghi trên hóa đơn giá trị gia tăng;

- Đối với hoạt động kinh doanh bảo hiểm, tái bảo hiểm là số tiền phải thu vềphí bảo hiểm gốc; phí dịch vụ đại lý (bao gồm giám định tổn thất, xét giải quyết bồithường, yêu cầu người thứ ba bồi hoàn, xử lý hàng bồi thường 100%), phí nhận táibảo hiểm; thu hoa hồng tái bảo hiểm và các khoản thu khác về kinh doanh bảo hiểmtrừ (-) các khoản hoàn hoặc giảm phí bảo hiểm, phí nhận tái bảo hiểm, các khoảnhoàn hoặc giảm hoa hồng nhượng tái bảo hiểm;

1.3.3 Thu nhập được miễn, giảm thuế

Căn cứ vào tính chất của những khoản thu nhập miễn thuế có thể thấy phápluật Việt Nam hiện hành đã căn cứ vào những cơ sở sau để xây dựng quy định vềthu nhập miễn thuế Khi xây dựng quy định về thu nhập được miễn thuế đối vớithuế TNDN pháp luật quốc gia phải cân nhắc kỹ lưỡng để vừa đảm bảo được

nguyên tắc công bằng, vừa phù hợp với định hướng phát triển một số lĩnh vực nhấtđịnh trong những thời kỳ phát triển của đất nước, khuyến khích sự phát triển củacác doanh nghiệp trong nền kinh tế…:

- Thứ nhất, “miễn thuế vì lý do xã hội như: các khoản tài trợ nhận được để sử

dụng cho hoạt động từ thiện, nhân đạo, giáo dục, văn hóa…

- Thứ hai, “miễn thuế vì lý do muốn khuyến khích một hoạt động, một lĩnh

vực cụ thể nào đó như: thu nhập từ việc thực hiện hợp đồng khoa học và phát triểncông nghệ; thu nhập của doanh nghiệp ở lĩnh vực nông lâm ngư nghiệp tại địa bàn

có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; thu nhập từ chuyển nhượng chứngchỉ giảm phát thải (CERs) vì mục tiêu bảo vệ môi trường và phát triển bền vững”

[26]…

- Thứ ba, “miễn thuế có thể vì lý do quản lý như: các khoản thu nhập từ thực hiện nhiệm vụ Nhà nước giao nhằm điều tiết nền kinh tế vĩ mô” [26]…

- Thứ tư, “miễn thuế theo quy định của các Hiệp định, hiệp ước, thoả

thuận quốc tế đã ký kết giữa các nước” [26]…

* Các khoản thu nhập được miễn thuế theo luật thuế TNDN 2013

Theo Điều 4 Luật thuế TNDN quy định 07 khoản thu nhập miễn thuế bao gồm:

- Thu nhập từ hoạt động sản xuất muối của HTX; thu nhập của HTX hoạt độngtrong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp ở địa bàn kinh tế

- xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn; thu nhập của doanh nghiệp từ trồng trọt,chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản ở địa bàn kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; thu nhập

từ hoạt động đánh bắt hải sản Theo quy định của Luật thuế TNDN hiện hành thìcác khoản thu nhập từ trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản của tổ chức đượcthành lập theo Luật HTX và thu nhập từ việc thực hiện dịch vụ kỹ thuật trực tiếpphục vụ nông nghiệp đang là thu nhập được miễn thuế và HTX dịch vụ nông nghiệpthuộc diện hưởng thuế suất ưu đãi 20%

- Thu nhập từ trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản của doanh nghiệp ởđịa bàn kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn;Thu nhập từ sản xuất muối của HTX; thunhập của HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm

nghiệp thực hiện ở địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn;

- Thu nhập từ việc thực hiện hợp đồng nghiên cứu khoa học và phát triểncông nghệ; Thu nhâ p từ doanh thu bán sản phẩm trong thời kỳ sản xuất thử nghiệm

- Thu nhập từ hoạt động dạy nghề dành riêng cho người dân tộc thiểu số,người khuyết tật, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, đối tượng tệ nạn xã hội.Trường hợp cơ sở dạy nghề có cả đối tượng khác thì phần thu nhập được miễn thuếđược xác định tương ứng với tỷ lệ học viên là người dân tộc thiểu số, người khuyếttật, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, đối tượng tệ nạn xã hội trong tổng sốhọc viên

1.3.4 Thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp

“Thuế suất là mức phải thu được xác định theo tỷ lệ phần trăm của đối tượng

tính thuế Nó là một bộ phận quan trọng quyết định số thuế thu nhập doanh nghiệpphải nộp và thường được coi là linh hồn của mỗi sắc thuế Mức thuế suất cao haythấp thể hiện chính sách động viên phù hợp với khả năng đóng góp và trình độ quản

lý của mỗi quốc gia được thể hiện thông qua mức thuế suất được quy định ở mỗi

điều kiện khai thác và trữ lượng mỏ, Thủ tướng Chính phủ quyết định mức thuếsuất cụ thể phù hợp với từng dự án, từng cơ sở kinh doanh theo đề nghị của Bộtrưởng Bộ Tài chính Tài nguyên quý hiếm khác quy định tại khoản này bao gồm:bạch kim, vàng, bạc, thiếc, wonfram, antimoan, đá quý, đất hiếm.

Để thực hiện chiến lược cải cách thuế, đồng thời phù hợp với xu thế cải cách thuếcủa các nước, Chính phủ trình Quốc hội sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 10 Luật thuếTNDN theo hướng: giảm mức thuế suất phổ thông từ 25% xuống còn 22%; riêng đốivới doanh nghiệp sử dụng dưới 200 lao động làm việc toàn bộ thời gian và có tổngdoanh thu năm không quá 20 tỷ đồng (sau đây gọi là doanh nghiệp có quy mô nhỏ vàvừa) thì mức thuế suất giảm xuống còn 20% Số lao động và doanh thu làm căn cứ xácđịnh đối tượng áp dụng thuế suất 20% tại khoản này là số lao động và doanh thu bìnhquân của 02 năm trước liền kề Đồng thời, để tăng cường khả năng thu hút đầu tư vàchính sách rõ ràng, tiến tới đơn giản hoá các mức ưu đãi thuế theo Chiến lược cải cáchthuế đến năm 2020 mà không ảnh hưởng quá lớn đến cân đối ngân sách của năm ápdụng, Chính phủ trình Quốc hội cho bổ sung quy định lộ trình giảm thuế suất phổ thôngngay trong Luật, cụ thể: kể từ ngày 01/01/2016 mức thuế suất phổ thông là 20% vàmức thuế suất ưu đãi 20% được điều chỉnh giảm xuống còn 17%

Việc điều chỉnh mức thuế suất ưu đãi 20% xuống 17% kể từ 01/01/2016 vừađảm bảo sự tương quan giữa mức thuế suất phổ thông 20% với mức thuế suất ưuđãi 10% và vẫn đảm bảo sự hấp dẫn của mức thuế suất ưu đãi 10% so với mức thuếsuất ưu đãi 17%

Mức thuế suất phổ thông giảm xuống còn 22% và việc áp dụng thuế suất 20%đối với doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa đảm bảo tính cạnh tranh, hấp dẫn thuhút đầu tư so với các nước trong khu vực (Trung Quốc, Indonesia, Malaysia: 25%)

và cũng không gây tác động giảm thu đột ngột tạo sức ép về cân đối ngân sách củanăm áp dụng, đồng thời không xáo trộn nhiều tới hệ thống chính sách ưu đãi Doanhnghiệp có quy mô nhỏ và vừa được áp dụng thuế suất thấp hơn so với các trườnghợp thông thường sẽ có điều kiện tăng tích tụ, tích luỹ tái đầu tư, phát triển sản xuấtkinh doanh, nâng cao được năng lực cạnh tranh

- Việc đề xuất tiêu chí doanh nghiệp thuộc đối tượng được áp dụng thuế suất20% được dựa trên:

+ Về tiêu chí lao động để xác định doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa xác định theo mức bình quân giữa các ngành của Nghị định số 56/2009/NĐ-CP;

+ Về tiêu chí doanh thu: dựa trên cơ sở phân tích dữ liệu theo dõi, cập nhật hếtnăm 2009 của ngành thuế (63 Cục thuế và 75 Chi cục thuế lớn)

Thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp là 22%, trừ trường hợp doanh nghiệpthuộc đối tượng áp dụng thuế suất 20% và thuế suất từ 32% đến 50% quy định tạiđiểm 2, điểm 3 khoản này và đối tượng được ưu đãi về thuế suất quy định tại khoản

6 và khoản 7 Điều 1 của Luật này

Về ưu đãi thuế

Luật thuế TNDN hiện hành (Điều 13, Điều 14) quy định ưu đãi thuế (bao gồm

ưu đãi thuế có thời hạn thuế suất 10% trong 15 năm, miễn 4, giảm 9 và thuế suất20% trong 10 năm, miễn 2, giảm 4 áp dụng cho doanh nghiệp thành lập mới từ dự

án đầu tư thuộc lĩnh vực, địa bàn ưu đãi thuế và thuế suất ưu đãi 10% hoặc 20% đốivới phần thu nhập của doanh nghiệp từ thực hiện dự án thuộc lĩnh vực ưu đãi) đốivới một số lĩnh vực, địa bàn cần khuyến khích đầu tư và quy định cụ thể lĩnh vực ưuđãi và địa bàn ưu đãi

Theo hướng nêu trên, Chính phủ trình Quốc hội về sửa đổi, bổ sung ưu đãithuế cụ thể như sau:

- Bổ sung vào diện áp dụng thuế suất 10% trong 15 năm, miễn thuế trong 4năm và giảm 50% số thuế TNDN phải nộp trong 9 năm tiếp theo đối với dự án đầu

tư thuộc lĩnh vực: công nghệ cao theo quy định của pháp luật về công nghệ cao; sảnxuất vật liệu mới, năng lượng mới không sử dụng nhiên liệu hoá thạch; phát triểncông nghệ sinh học; bảo vệ môi trường; dự án sản xuất có quy mô và phạm vi ảnhhưởng lớn đến kinh tế xã hội Cụ thể như sau:

- Về bổ sung ưu đãi thuế đối với lĩnh vực công nghệ cao để thực hiện được Luật công nghệ cao

Luật thuế TNDN (Điều 13, Điều 14) quy định doanh nghiệp thành lập mới từ

dự án đầu tư thuộc lĩnh vực công nghệ cao, nghiên cứu khoa học và phát triển côngnghệ, tại khu công nghệ cao được áp dụng thuế suất ưu đãi 10% trong 15 năm, miễnthuế 4 năm, giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo.

Nội dung sửa đổi, bổ sung tại khoản 7, khoản 8 Điều 1 dự thảo Luật

- Về bổ sung ưu đãi thuế đối với dự án đầu tư thuộc lĩnh vực: sản xuất vật liệumới, năng lượng mới không sử dụng nhiên liệu hoá thạch; phát triển công nghệ sinhhọc; bảo vệ môi trường

Theo Luật thuế TNDN hiện hành thì các lĩnh vực nêu trên (trừ hoạt động xãhội hoá trong lĩnh vực môi trường đang được áp dụng thuế suất ưu đãi 10%) khôngthuộc lĩnh vực ưu đãi thuế

Theo pháp luật về đầu tư (Nghị định 108/2006/NĐ-CP) thì các lĩnh vực nàyhiện đang thuộc Danh mục lĩnh vực ưu đãi đầu tư và thực tế vẫn cần thiết phảikhuyến khích đầu tư để hướng tới phát triển kinh tế bền vững, giảm thiểu ô nhiễmmôi trường

1.4 Các yêu cầu đối với pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp

Có nhiều tiêu chí để xác định mức độ hoàn thiện của một hệ thống luật thuếthu nhập doanh nghiệp nói chung và căn cứ tính thuế thu nhập nói riêng, trong đó cóbốn tiêu chí cơ bản là: Tính toàn diện, tính đồng bộ, tính phù hợp và trình độ kỹthuật pháp lý của hệ thống luật thuế thu nhập doanh nghiệp

Thứ nhất, tính toàn diện

Tính toàn diện là tiêu chuẩn đầu tiên thể hiện mức độ hoàn thiện của hệ thống

luật thuế thu nhập doanh nghiệp Tính toàn diện của căn cứ tính thuế thu nhập

doanh nghiệp thể hiện ở hai cấp độ:

- Ở cấp độ chung: Đòi hỏi căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp phải có đủ

các yếu tố cấu thành theo cơ cấu nội dung lôgíc về việc tính thuế và thể hiện thốngnhất trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tương ứng

- Ở cấp độ cụ thể: Đòi hỏi yếu tố cấu thành việc tính thuế phải có đủ các quy

phạm pháp luật điều chỉnh vấn đề đó

Thứ hai, Tính đồng bộ

Tính đồng bộ của hệ thống pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanhnghiệp thể hiện sự thống nhất của nó Khi xem xét mức độ hoàn thiện của một hệthống pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp cần phải chú ý xem giữacác bộ phận của hệ thống đó có trùng lặp, chồng chéo hay mâu thuẫn không? Saukhi xem xét tiêu chuẩn một (tính toàn diện) cần phải dựa theo tiêu chuẩn hai để đisâu phân loại, đặt các bộ phận của hệ thống pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhậpdoanh nghiệp trong mối liên hệ qua lại để phân tích, đối chiếu, xác định rõ mức độthống nhất (đồng bộ) trên cơ sở đó tiếp tục xác định tính chất và trình độ của một hệthống pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp

Thứ ba, Tính phù hợp

Tính phù hợp của hệ thống pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanhnghiệp thể hiện sự tương quan giữa trình độ của hệ thống luật thuế thu nhập doanhnghiệp với trình độ phát triển của kinh tế xã hội Hệ thống pháp luật về căn cứ tínhthuế thu nhập doanh nghiệp phải phản ánh đúng trình độ phát triển của kinh tế xãhội, nó không thể cao hơn hoặc thấp hơn trình độ phát triển đó Tính phù hợp của hệthống pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp thể hiện nhiều mặt

Thứ tư, một hệ thống pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp hoàn thiện phải được xây dựng ở trình độ kỹ thuật pháp lý cao

Kỹ thuật pháp lý là một vấn đề rộng lớn, phức tạp trong đó có ba điểm quantrọng, cần thiết phải chú ý khi xây dựng và hoàn thiện pháp luật là:

- Kỹ thuật pháp lý thể hiện ở những nguyên tắc tối ưu được vạch ra để áp dụngtrong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật

- Trình độ kỹ thuật pháp lý thể hiện ở việc xác định chính xác cơ cấu của phápluật

- Cách biểu đạt bằng ngôn ngữ pháp lý phải đảm bảo tính cô đọng, lôgíc, chính xác và một nghĩa

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp

Thứ nhất, nội dung các quy định của pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp

Việc thực thi các quy định của pháp luật căn cứ tính thuế thu nhập doanhnghiệp trước tiên bị ảnh hưởng rất nhiều vào yếu tố nội tại, đó là nội dung của chínhcác quy định đó Nếu các quy định của pháp luật có nội dung chặt chẽ, phù hợp vớithực tiễn tình hình kinh tế, xã hội, chính trị thì đương nhiên tính ứng dụng củachúng cũng cao Ngược lại nếu các quy định lỏng lẻo, không ổn định thì sẽ tạo ra sựkhông thống nhất, thiếu chính xác khi thực thi Hoặc nếu quy định không còn phùhợp với thực tiễn thì sẽ gây ra sự trì trệ, thậm chí không thể thực thi được do khôngthiết thực

Thứ hai, Đội ngũ cán bộ thuế

Yếu tố thứ hai ảnh hưởng đến việc thực thi pháp luật căn cứ tính thuế thu nhậpdoanh nghiệp là đội ngũ cán bộ thuế – chủ thể trực tiếp thực thi Đây cũng là mộtyếu tố tiên quyết bởi nếu người thực thi pháp luật còn không làm tốt nhiệm vụ củamình thì làm sao có thể yêu cầu người có nghĩa vụ chấp hành pháp luật chấp hànhtốt

Nhận thức được vai trò quan trọng của đội ngũ cán bộ trong việc thực thi phápluật căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp nói riêng và thuế xuất nhập khẩu nóichung, những năm qua các cơ quan thuế không ngừng hoàn thiện đội ngũ cán bộtrong ngành Tuy nhiên do đâu mà đội ngũ cán bộ thuế hiện nay vẫn bị cho là khôngcân xứng với yêu cầu thực tế? Phần lớn cán bộ của ngành thuế tuy có nhận thức vềđường lối chính sách của Đảng, về tư tưởng Mác – Lê-nin và Hồ Chí Minh nhưngkhi chuyển sang kinh tế thị trường, đa số họ tỏ ra lúng túng, trì trệ, số còn lại thìbiến chất, tha hóa, chạy theo những cám dỗ, vụ lợi của đồng tiền Tất cả gây ảnhhưởng không tốt đến việc thực thi pháp luật thuế Các quy định của pháp luật thuếnếu không vô tình thì cũng cố ý bị áp dụng sai, thiếu chính xác, tạo điều kiện chocác hành vi gian lận ví dụ như việc xác định trị giá thuế, nếu không tính toán thôngthạo, không cập nhật chính xác các cơ sở dữ liệu về giá thì đã vô tình tạo điều kiệncho chủ hàng thực hiện hành vi gian lận

Một tình trạng khác đó là sự thiếu thốn của đội ngũ cán bộ thuế Thiếu nhữngngười có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, thiếu kỹ năng quản lý, thiếu kiến thức vềkinh tế, thị trường và thiếu các kiến thức phổ thông khác như tin học, ngoại ngữ,đặc biệt thiếu tinh thần tận tâm, có trách nhiệm với công việc Nếu những tình trạngtrên của đội ngũ cán bộ thuế không được cải thiện và khác phục thì không thể đảmbảo cho việc thực thi tốt pháp luật căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp

Thứ ba, ý thức chấp hành pháp luật của doanh nghiệp

Khi nói về việc thực thi bất kỳ một đạo luật nào trong cuộc sống không thểkhông nói tới ý thức pháp luật của người dân khi tham gia vào các quan hệ xã hội

do đạo luật đó điều chỉnh Cụ thể đối với các quy định của luật nhập khẩu, mộttrong số những chủ thể tham gia vào phải kể đến các doanh nghiệp Tuy nhiên ýthức pháp luật của những chủ thể này lại đặc biệt yếu kém Mỗi khi cơ quan nhànước có chính sách mới về xuất nhập khẩu là ngay lập tức các chủ thể đó cũngnghiên cứu tìm ra phương pháp đối phó với chính sách mới đó Thời gian gần đây,các doanh nghiệp thường lợi dụng những bất cập sơ hở của các chính sách ưu đãi,

cơ chế quản lý để vi phạm, ví dụ như việc lợi dụng phân luồng ưu tiên miễn kiểmtra thực tế hàng hóa, khai sai tên, mã hàng, chủng loại, số lượng hay lợi dụng loạihình tạm nhập, tái xuất… Do đó để thực thi pháp luật căn cứ tính thuế thu nhậpdoanh nghiệp tốt thì phải nâng cao ý thức tự giác chấp hành luật căn cứ tính thuế thunhập doanh nghiệp của các doanh nghiệp Tuy nhiên đây là một nhiệm vụ không dễdàng vì hầu hết các doanh nghiệp khi tham gia vào quan hệ xuất nhập khẩu hànghóa đều “tham lam” mong muốn lợi ích tối đa cho bản thân mà không nghĩ tới lợiích của nhà nước cũng như lợi ích chung của cộng đồng

Thứ tư, tình hình kinh tế, chính trị trong nước

Thực tiễn trong nước hay nói cụ thể hơn là tình hình kinh tế, chính trị trongnước mỗi thời kỳ cũng sẽ có những tác động khác nhau vào nội dung của pháp luậtcũng như việc thực thi chúng Trước những diễn biến của tình hình kinh tế trongnước, nhà nước sẽ đưa ra những chính sách để điều chỉnh mà một trong những công

cụ để thực hiện các chính sách điều chỉnh đó là căn cứ tính thuế thu nhập doanh

nghiệp Ví dụ: pháp luật căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp là một công cụ bảo

hộ nền sản xuất trong nước do đó nếu sau khi nắm bắt diễn biến của thị trường, xemxét khả năng cạnh tranh của hàng nội với hàng ngoại mà nhà nước nhận thấy trongmột ngành cụ thể, hàng nội bị lép vế so với hàng ngoại thì khi đó luật căn cứ tínhthuế thu nhập doanh nghiệp sẽ có sự điều chỉnh, thông thường theo hướng tăng thuếsuất, đồng nghĩa với việc làm giảm sức cạnh tranh ít nhất là về giá của mặt hàngngoại nhập đó Nhưng trong điều kiện hiện nay tự do hóa thương mại ngày càng trởthành xu hướng tất yếu thì nhà nước cũng như pháp luật căn cứ tính thuế thu nhậpdoanh nghiệp không thể tiếp tục chính sách bảo hộ đó được

Mặt khác không thể hoàn toàn chỉ nhìn vào kinh tế để điều chỉnh luật nhậpkhẩu được mà còn phải nhìn nhận tới các vấn đề chính trị, xã hội, văn hóa Ở nhiềunước, căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp còn là một công cụ thực hiện các ý đồchính trị, ví dụ như việc áp đặt thuế suất cao cho hàng hóa nhập khẩu xuất xứ từnước mà nước nhập khẩu muốn trả đũa hoặc những mức căn cứ tính thuế thu nhậpdoanh nghiệp ưu tiên cho các nước đồng minh, thân cận, trong cùng khu vực hoặccùng tham gia và một hiệp định hợp tác nào đó

Thứ năm, xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam

Năm 1998, Việt Nam bắt đầu có những thay đổi lớn lao và quan trọng trongchính sách căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp để thực hiện cam kết giảm thuếtheo quy định của AFTA Sau đó năm 2001 Việt Nam cũng có những ưu đãi trongchính sách căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp đối với hàng hóa của Hoa kỳ vàgần đây nhất là những thay đối nhằm thực hiện các cam két cắt giảm thuế quan khigia nhập WTO Như vậy việc thực thi pháp luật căn cứ tính thuế thu nhập doanhnghiệp đang bị ảnh hưởng rất nhiều từ xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế

Việt Nam gia nhập WTO từ ngày 7/11/2006 và chính thức trở thành thành viên

từ ngày 15/1/2007 Trước khi gia nhập, Việt nam đã tiến hành cải cách hệ thốngpháp luật trong đó có Luật thuế xuất nhập khẩu Sau khi gia nhập Việt Nam lại tiếptục hoàn thiện pháp luật thuế xuất nhập khẩu theo hướng phù hợp với các cam kếtcủa Việt Nam khi gia nhập WTO, đặc biệt là Hiệp định chung về thuế quan

và thương mại (GATT), trong đó có ba nguyên tắc quan trọng: Chỉ được phép bảo

hộ sản xuất trong nước bằng thuế quan, không cho phép hạn chế định lượng trừnhững trường hợp đặc biệt; thuế quan phải giảm dẫn và bị rằng buộc không tăng trởlại; nguyên tắc không phân biệt đối xử bao gồm cả đối xử tối huệ quốc và đối xửquốc gia Như vậy việc thực thi pháp luật căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệpcũng phải đi theo hướng phù hợp với các nguyên tắc đó

Tiểu kết Chương 1

Trong nội dung Chương 1 tác giả đã tập trung phân tích những vấn đề lý luận

cơ bản về thuế TNDN và trình bày thực trạng pháp luật về thuế TNDN hiện nay.Thông qua phân tích, tìm hiểu đánh giá về khái niệm, đặc điểm, vai trò của thuếTNDN để thấy được thuế TNDN không những là một trong những nguồn thu quantrọng của NSNN mà còn là công cụ quan trọng nhằm điều tiết vĩ mô nền kinh tế củaNhà nước, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế của bất kì quốc gia nào Quaviệc trình bày, phân tích các nội dung về đối tượng nộp thuế, phương pháp tínhthuế, căn cứ tính thuế, phương pháp xác định thu nhập chịu thuế, xác định cáckhoản chi được trừ và không được trừ khi tính thu nhập chịu thuế

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ CĂN CỨ TÍNH THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG

TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

2.1 Thực trạng quy định pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp

2.1.1 Khái quát pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp

Tại Việt Nam, cùng với công cuộc cải cách thuế bước 1 vào năm 1990, Luậtthuế lợi tức đã được ban hành Luật thuế TNDN lần đầu tiên được Quốc hội NướcCộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 10/5/1997 và có hiệu lực thihành từ ngày 01/01/1999 thay cho Luật thuế lợi tức Đây là loại thuế có vai trò quantrọng trong hệ thống pháp luật thuế của Việt Nam, đánh trên thu nhập của các doanhnghiệp kinh doanh, dù đó là doanh nghiệp trong khu vực kinh tế tư nhân, kinh tếNhà nước hay các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài Loại thuế này có một phạm viđánh thuế rộng Luật thuế thu nhập doanh nghiệp mới được Quốc hội khóa XIIIthông qua ngày 03/06/2008 có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2009, bao gồm 4 chương,

20 Điều Đến nay, nó là văn bản hiện hành cùng với Luật số 32/2013/QH13 áp dụng

từ 01/01/2014 và đến nay là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các Luật về thuếcủa Quốc hội, số 71/2014/QH13 áp dụng 01/01/2015 điều chỉnh các quan hệ phápluật trong lĩnh vực thuế thu nhập doanh nghiệp

Luật thuế TNDN được triển khai thực hiện trong điều kiện tình hình kinh tế xãhội nước ta gặp nhiều khó khăn:

Thứ nhất, khủng hoảng tài chính tiền tệ thế giới đã làm cho tốc độ phát triển

kinh tế chậm lại trong thời gian đầu áp dụng thuế TNDN năm 2008 Nước ta thuộcnước đang phát triển nhưng lại chưa thực hiện tốt chính sách tiết kiệm trong tiêudùng, dành vốn cho đầu tư Bên cạnh đó, quản lý nhà nước về kinh tế xã hội cònnhiều yếu kém, tình hình xã hội còn nhiều tiêu cực và còn nhiều vấn đề cần giảiquyết

Thứ hai, trình độ thanh toán của nền kinh tế Việt Nam nói chung còn lạc hậu

Phương thức thanh toán thông qua ngân hàng vẫn chưa được xem là phươngthức thông dụng và có hiệu quả đối với đa số người dân Việt Nam Ngoài ra việctrốn thuế, vi phạm các nghĩa vụ về thuế vẫn còn phổ biến do trình độ nhận thức vềthuế của người dân và ý thức tuân thủ pháp luật về thuế của người dân chưa cao.Thêm vào đó là người dân có có thói quen tiêu dùng hoặc mua bán trao đổi hànghóa không dùng hóa đơn chứng từ

Thứ ba, sự thắt chặt tín dụng, lãi suất ngân hàng quá cao cộng với sự chênh

lệch tỷ giá là một trong những khó khăn trong việc huy động vốn, duy trì nguồn vốncho hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp

Thứ tư, về môi trường pháp luật của nước ta tuy đã được quan tâm và ngày

càng hoàn thiện nhưng hệ thống văn bản pháp luật vẫn còn chồng chéo, thiếu nhữngchế tài theo luật định Điều này tạo nên nhiều kẻ hở mà khi phát hiện lại không cóchế tài pháp lý để ngăn chặn Ngoài ra, tình trạng thiếu văn bản hướng dẫn thi hànhcùng với sự thay đổi liên tục của các văn bản khiến cả doanh nghiệp và cán bộ thuếđều khó thực hiện trong quá trình áp dụng chính sách thuế mới

Luật thuế TNDN hiện hành đã hạ mức thuế suất thuế TNDN phổ thông từ 25%xuống 20%, đồng thời nâng mức khống chế đối với các khoản chi quảng cáo, tiếpthị, khuyến mại, hoa hồng môi giới được trừ của doanh nghiệp mới thành lập từ10% lên 15% trong 3 năm đầu, kể từ khi được thành lập Việc giảm thuế suất thuếTNDN có tác động khuyến khích kinh doanh, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tăngtích lũy, trên cơ sở đó có thêm nguồn lực để tăng đầu tư vào nền kinh tế, thúc đẩytăng trưởng Mức thuế suất 20% được đánh giá là có tính cạnh tranh trong khu vực

và thế giới tại thời điểm năm 2009 (Phi-líp-pin 30%, Thái Lan 30%, In-đô-nê-xi-a28%, Malaysia 25%) Theo thống kê mức thuế suất trung bình của các nước trên thếgiới là 27% Một số nước trong ASEAN như Malaysia áp dụng mức thuế suất thuếTNDN 27%, Philippin là 35% và Thái Lan là 30% Ngoài ra để tạo điều kiện chocác doanh nghiệp vượt qua khó khăn khi gặp tổn thất do thiên tai, dịch bệnh, có điềukiện tài trợ giúp đỡ cho các tổ chức, cá nhân gặp khó khăn, Luật thuế TNDN

hiện hành đã bổ sung quy định các khoản tổn thất do thiên tai, dịch bệnh và cáctrường hợp bất khả kháng khác không được bồi thường được tính vào chi phí đượctrừ khi tính thuế TNDN Bổ sung các khoản chi tài trợ cho y tế, khắc phục hậu quảthiên tai và làm nhà tình nghĩa cho người nghèo theo quy định của pháp luật đượctính vào chi phí được trừ khi tính thuế TNDN.

2.1.2 Nguyên tắc xây dựng căn cứ tính thuế thu nhập doanh

nghiệp Thứ nhất, nguyên tắc công bằng

Khi xây dựng căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp nói riêng cũng như cácquy định của pháp luật thuế nói chung luôn phải hướng đến tính đúng đắn và đảmbảo công bằng Nguyên tắc này có mối quan hệ mật thiết với nguyên tắc đánh thuếdựa trên năng lực tạo ra thu nhập của doanh nghiệp Pháp luật về căn cứ tính thuế cụthể hóa nguyên tắc này trong việc xác định các loại thu nhập chịu thuế, thu nhậpmiễn thuế, thuế suất, ưu đãi thuế…

Thứ hai, nguyên tắc minh bạch

“Trong việc xây dựng căn cứ tính thuế thì nguyên tắc minh bạch thể hiện ởviệc đảm bảo các quy định được xây dựng như chủ thể nộp thuế, các khoản chi phíđược trừ, khoản chi không được trừ, thu nhập miễn thuế, các hình thức ưu đãi thuế,đặc biệt là các quy định về miễn, giảm thuế vì nó có liên quan trực tiếp đến quyềnlợi của doanh nghiệp nộp thuế… phải chi tiết, cụ thể, rõ ràng và dễ hiểu, nhất là tạođiều kiện thuận lợi nhất trong việc thực hiện nghĩa vụ nộp thuế của các doanh

nghiệp cũng như quá trình thu thuế và quản lý nói chung của cơ quan thuế” [11].

Thứ ba, nguyên tắc xác định thu nhập chịu thuế

Trong quá trình sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp có phát sinh rất nhiềuloại thu nhập Tuy nhiên, không phải toàn bộ thu nhập phát sinh đều là đối tượngđiều chỉnh của thuế thu nhập doanh nghiệp mà là khoản thu nhập sau khi đã trừ đinhững chi phí hợp lý, các khoản thu nhập miễn thuế Vì vậy, về nguyên tắc tất cảcác khoản thu nhập phát sinh dù là các khoản tiền hay vật chất mà doanh nghiệp cóđược từ hoạt động, kinh doanh, dịch vụ cũng như các hành vi hợp pháp khác đều cóthể được xếp vào thu nhập chịu thuế và khoản thu nhập ròng sau khi đã trừ đi những

khoản được pháp luật quy định không phải chịu thuế.

2.1.3 Những quy định cụ thể về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp

Xuất phát từ chủ trương, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước ta đãvạch ra trong chiến lược phát triển kinh tế đến năm 2020 cùng với thực tiễn pháttriển nền kinh tế nước ta trong giai đoạn vừa qua đã tính đến những xu hướng pháttriển kinh tế thế giới mới sẽ tác động đến nguồn thu NSNN Cụ thể: Đến năm 2015

cơ cấu thu nội địa đạt 70% và 80% tổng thu ngân sách nhà nước đến năm 2020 Giaiđoạn 2011-2015 tỷ lệ huy động thu ngân sách nhà nước khoảng 23-24% GDP; trong

đó thu từ thuế, phí và lệ phí khoảng 22-23% GDP; tốc độ tăng trưởng số thu thuế,phí, lệ phí bình quân hàng năm 16-18% /năm

Về chính sách thuế và chiến lược cải cách hệ thống thuế, Việt Nam đã phêchuẩn chiến lược cải cách thuế cho giai đoạn từ 2011-2020 để đáp ứng nhu cầu củanền kinh tế thị trường đồng thời tăng cường các nguồn thu, tăng năng lực sản xuất

và nâng cao khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước Theo Quyếtđịnh 732/2011/QĐ-TTg ngày 17/05/2011 của Thủ tướng Chính phủ về việc phêduyệt cải cách hệ thống thuế giai đoạn 2011-2020, doanh thu thuế dự kiến sẽ tăng70% vào năm 2015 và 80% vào năm 2020 Đến năm 2015 NSNN sẽ tương đương23-24% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) Đến năm 2015, "Việt Nam dự kiến sẽ đượcxếp hạng trong số 5 quốc gia đứng đầu trong khu vực Đông Nam Á với các thủ tụcthuế thuận tiện, và đến năm 2020 Việt Nam là một trong số 4 quốc gia đứng đầu vớihơn 90% các doanh nghiệp sử dụng dịch vụ thuế điện tử"

- Về thuế suất: Luật thuế TNDN hiện hành áp dụng thống nhất một mức thuế suất phổ thông 20%, áp dụng thống nhất mức ưu đãi thuế đối với tất cả các loại hình

doanh nghiệp không phân biệt giữa các thành phần kinh tế trong và ngoài nước.Luật thuế TNDN quy định các khoản chi phí được trừ và không được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN phù hợp với thông lệ quốc tế

- Về ưu đãi thuế TNDN: Luật quy định việc bảo lưu các cam kết của Chính

phủ về ưu đãi đối với doanh nghiệp được thành lập trước ngày Luật có hiệu lực thihành: được tiếp tục hưởng các ưu đãi theo pháp luật hiện hành tại thời điểm phát

sinh cho thời gian còn lại hoặc chọn hưởng ưu đãi theo Luật mới cho thời gian cònlại nếu vẫn tiếp tục đáp ứng các điều kiện ưu đãi thuế.

Luật thuế TNDN hiện hành đã sửa đổi theo hướng đơn giản hoá chính sách ưuđãi thuế TNDN, thu hẹp diện ưu đãi theo ngành, lĩnh vực; tiếp tục khuyến khích vàthu hút đầu tư có chọn lọc theo hướng đầu tư vào các ngành nghề mũi nhọn nhưcông nghệ cao, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, đầu tư phát triển cơ sởhạ tầng đặc biệt quan trọng của Nhà nước, sản xuất sản phẩm phần mềm, lĩnh vựcgiáo dục đào tạo, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao và môi trường và đầu tư vào địabàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn đảm bảo cho sựphát triển cân đối, đồng đều giữa các vùng, miền, ngành nghề, lĩnh vực đầu tư trongnền kinh tế chung của đất nước, cụ thể:

+ Giữ 2 mức thuế suất ưu đãi là 10%, 20% trong thời hạn tương ứng 15 năm,

10 năm, bỏ mức thuế suất ưu đãi 15% trong 12 năm và bỏ việc áp dụng ưu đãi đốivới doanh nghiệp mới thành lập trong khu công nghiệp và một số ngành thuộc danhmục lĩnh vực ngành nghề ưu đãi đầu tư quy định tại Nghị định số 108/2006/NĐ-CP.+Thu hẹp diện áp dụng mức ưu đãi cao nhất (chỉ áp dụng đối với các doanhnghiệp mới thành lập, hoạt động tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khókhăn; doanh nghiệp mới thành lập, hoạt động trong các lĩnh vực mũi nhọn gồm: đầu tưphát triển nhà máy nước, nhà máy điện, hệ thống cấp thoát nước; cầu, đường bộ, đườngsắt; cảng hàng không, cảng biển, cảng sông; sân bay, nhà ga và công trình cơ sở hạ tầngđặc biệt quan trọng khác do Thủ tướng Chính phủ quyết định; các lĩnh vực đang đượckhuyến khích đẩy mạnh xã hội hoá là giáo dục – đào tạo, y tế, văn hoá -

nghệ thuật, thể thao và bảo vệ môi trường tại địa bàn có điều kiện kinh tế xã hội khókhăn Đối với các trường hợp đặc biệt thì có thể được hưởng thuế suất 10% trong 30năm (trừ trường hợp xã hội hoá áp dụng trong suốt thời gian thực hiện dự án)

+ Bổ sung ưu đãi thuế suất 20% trong suốt thời gian hoạt động đối với Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp và Quỹ tín dụng nhân dân

+ Bổ sung quy định về trích tối đa 10% thu nhập trước khi tính thuế hàng năm

để lập Quỹ phát triển khoa học và công nghệ nhằm tạo thuận lợi, khuyến khích

doanh nghiệp chủ động đầu tư phát triển, ứng dụng công nghệ mới, đổi mới thiết bị.+ Bổ sung quy định không áp dụng ưu đãi thuế đối với: Các khoản thu nhậpkhác; Thu nhập từ hoạt động tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí và tài nguyên quýhiếm khác; Thu nhập từ kinh doanh trò chơi có thưởng, cá cược theo quy định củapháp luật và thu nhập từ hoạt động khai thác khoáng sản.

+ Bổ sung quy định về thời điểm hưởng miễn thuế, giảm thuế đối với doanhnghiệp không có thu nhập chịu thuế trong ba năm đầu, kể từ năm đầu tiên có doanhthu từ dự án đầu tư thì thời gian miễn thuế, giảm thuế được tính từ năm thứ tư nhằmkhắc phục việc lợi dụng chính sách ưu đãi để trục lợi và định hướng cho các nhàđầu tư xác định phương án chắc chắn

- Về xác định đối tượng thuộc diện nộp thuế TNDN: Đã sửa đổi chính sách

theo hướng chuyển hộ gia đình, cá nhân kinh doanh là đối tượng nộp thuế thu nhậpdoanh nghiệp sang đối tượng nộp thuế thu nhập cá nhân để đảm bảo đúng bản chất,thu nhập của đối tượng nộp thuế

- Các khoản lỗ được kết chuyển từ các năm trước:

Điều 7 nghị định 124/2008/ NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hànhmột số điều của Luật thuế TNDN quy định: "Lỗ phát sinh trong kỳ tính thuế là sốchênh lệch âm về thu nhập chịu thuế"

- Khoản 2 Điều 16 Luật hiện hành quy định “2 Doanh nghiệp có lỗ từ hoạtđộng chuyển nhượng bất động sản chỉ được chuyển số lỗ vào thu nhập tính thuế củahoạt động này” Doanh nghiệp là liên doanh của nhiều doanh nghiệp khác, khi cóquyết định giải thể mà bị lỗ thì số lỗ được phân bổ cho từng doanh nghiệp tham gialiên doanh Doanh nghiệp tham gia liên doanh được tổng hợp số lỗ phân bổ từ cơ sởliên doanh vào kết quả kinh doanh của mình khi quyết toán thuế nhưng đảm bảonguyên tắc chuyển lỗ tính liên tục không quá 5 năm, kể từ năm tiếp sau năm phátsinh lỗ của doanh nghiệp liên doanh

Riêng hoạt động chuyển nhượng quyền thăm dò, khai thác, chế biến khoángsản có đặc thù là thu nhập này có liên quan đến chủ quyền hoặc tài nguyên quốc gianên cần phải hạch toán riêng để kê khai, nộp thuế, không được bù trừ lãi, lỗ với các

khoản thu nhập khác và thu nhập từ sản xuất kinh doanh.Để phản ánh đúng bản chấtkinh tế của các khoản thu và hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, phùhợp với thực tiễn, Chính phủ trình Quốc hội sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 7 Luậtthuế TNDN theo hướng bổ sung quy định các khoản thu nhập từ chuyển nhượng dự

án đầu tư, chuyển nhượng quyền tham gia dự án đầu tư, chuyển nhượng quyền thăm

dò, khai thác, chế biến khoáng sản phải xác định riêng để kê khai nộp thuế như thunhập từ chuyển nhượng bất động sản; doanh nghiệp được bù trừ lãi, lỗ của các hoạtđộng chuyển nhượng dự án đầu tư, chuyển nhượng quyền tham gia dự án đầu tư (trừ

dự án thăm dò, khai thác khoáng sản), chuyển nhượng bất động sản với nhau;trường hợp sau khi bù trừ mà vẫn bị lỗ thì số lỗ này được bù trừ với lãi của hoạtđộng sản xuất kinh doanh trong kỳ tính thuế

Đồng thời, bảo đảm sự thống nhất trong nội dung của Luật thuế TNDN, trìnhQuốc hội cho sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 16 Luật thuế TNDN về việc chuyển lỗ,theo đó trường hợp doanh nghiệp có lỗ từ hoạt động chuyển nhượng bất động sản,chuyển nhượng dự án đầu tư, chuyển nhượng quyền tham gia dự án đầu tư (trừ dự

án thăm dò, khai thác khoáng sản) sau khi đã thực hiện bù trừ theo quy định trênnếu còn lỗ thì số lỗ được chuyển lỗ theo quy định chung.Quy định này cho phépkhắc phục được bất cập khi thị trường bất động sản đi xuống như đã nêu trên,trường hợp thị trường khởi sắc, doanh nghiệp có thu nhập từ các hoạt động này thìvẫn thực hiện hạch toán riêng để kê khai nộp thuế và chỉ được bù trừ lãi lỗ trongphạm vi các loại thu nhập này với nhau trong kỳ tính thuế

- Về nơi nộp thuế TNDN: Nhằm xử lý hài hòa quyền lợi và trách nhiệm giữacác địa phương, nơi doanh nghiệp đặt trụ sở chính và nơi đầu tư sản xuất, phân bổhợp lý nguồn lực cho địa phương phát triển, phục vụ trở lại cho hoạt động đầu tư vàsản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trên địa bàn, tăng cường hiệu quả quản lý của

cơ quan thuế, Luật thuế TNDN hiện hành đã bổ sung quy định nơi nộp thuế, cụ thểdoanh nghiệp phải nộp một phần tiền thuế TNDN tại địa phương nơi cơ sở đầu tưsản xuất

2.2 Thực trạng thực hiện pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh

nghiệp tại thành phố Đà Nẵng

2.2.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Đà Nẵng

có liên quan đến pháp luật về căn cứ tính thuế thu nhập doanh nghiệp

Đặc điểm tự nhiên:

Thành phố Đà Nẵng trải dài từ 15°15' đến 16°40' Bắc và từ 107°17' đến108°20' Đông Phía bắc giáp tỉnh Thừa Thiên-Huế, phía tây và nam giáp tỉnh QuảngNam, phía đông giáp biển Đông Trung tâm thành phố cách thủ đô Hà Nội 764km

về phía Bắc, cách Thành phố Hồ Chí Minh 964km về phía Nam, cách kinh đô thờicận đại của Việt Nam là thành phố Huế 108 km về hướng Tây Bắc

Địa hình đồi núi chiếm diện tích lớn, độ cao khoảng từ 700 - 1.500 m, độ dốclớn (>400), là nơi tập trung nhiều rừng đầu nguồn và có ý nghĩa bảo vệ môi trườngsinh thái của thành phố

Đà Nẵng nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa điển hình, nhiệt độ cao và

ít biến động Khí hậu Đà Nẵng là nơi chuyển tiếp đan xen giữa khí hậu miền Bắc vàmiền Nam, với tính trội là khí hậu nhiệt đới điển hình ở phía Nam Mỗi năm có 2mùa rõ rệt: mùa mưa kéo dài từ tháng 8 đến tháng 12 và mùa khô từ tháng 1 đếntháng 7, thỉnh thoảng có những đợt rét mùa đông nhưng không đậm và không kéodài

Nhiệt độ trung bình hàng năm khoảng 25,9 °C; cao nhất vào các tháng 6, 7, 8,trung bình 28-30 °C; thấp nhất vào các tháng 12, 1, 2, trung bình 18-23 °C Riêngvùng rừng núi Bà Nà ở độ cao gần 1.500 m, nhiệt độ trung bình khoảng 20 °C

Độ ẩm không khí trung bình là 83,4%; cao nhất vào các tháng 10, 11, trungbình 85,67-87,67%; thấp nhất vào các tháng 6, 7, trung bình 76,67-77,33%

Lượng mưa trung bình hàng năm là 2.504,57 mm; lượng mưa cao nhất vào cáctháng 10, 11, trung bình 550-1.000 mm/tháng; thấp nhất vào các tháng 1, 2, 3, 4,trung bình 23-40 mm/tháng

Đặc điểm kinh tế - xã hội thành phố Đà Nẵng:

- Công nghiệp: Chính thức tháng 12/2016, chỉ số phát triển sản xuất công nghiệp (IIP) thành phố tăng 10,25% so với cùng kỳ năm trước

* Chỉ số phát triển sản xuất công nghiệp năm 2016 tăng 10,92% so với năm

2015 Nông, lâm nghiệp và thủy sản

* Chăn nuôi: Ước tính đến 15/1/2017, trên toàn địa bàn đã kiểm soát hơn39.181 con heo; 2.093 trâu, bò và 86.134 gia cầm Công tác tiêm phòng vacxinphòng bệnh cho vật nuôi trên địa bàn được chú trọng, đã kiếm soát được 12.170 contrâu bò, 10.982 con gia cầm

- Lâm nghiệp Tại thời điểm đầu năm không phát sinh diện tích rừng trồng mớitập trung (Do đã trồng trong tháng 11, 12 năm 2016); Sản lượng khai thác gỗ rừngtrồng ước đạt 1.670 m3, bằng 96,88%; Sản lượng củi khai thác ước đạt 5.590 Ster,bằng 98,5% so với cùng kỳ năm 2016

- Thủy sản: Sản lượng khai thác thủy sản 01/2017 ước đạt 2.754 tấn, tăng8,44% so với cùng kỳ năm 2016, trong đó sản lượng khai thác đạt 2.685 tấn, tăng8,8% so với cùng kỳ năm 2016 Hiện nay, ngư dân đang tranh thủ khai thác các loại

cá lớn trong những ngày đầu năm

vụ bằng 92,38% so với cùng kỳ năm 2016

- Hoạt động khách sạn nhà hàng, du lịch, lữ hành Ngành ăn uống: Ước tháng1/2017 doanh thu ngành ăn uống ước đạt 659,1 tỷ đồng, tăng 2,61% so với thángtrước và tăng 21,53% so với cùng kỳ năm 2016.

Ngành lữ hành và khách sạn: Doanh thu ngành lữ hành và khách sạn ướctháng 1/2017 đạt 356 tỷ đồng, giảm 1,44% so với tháng trước và tăng 29,8% so vớicùng kỳ năm 2016 Tổng lượt khách phục vụ đầu tháng 1 năm 2017 là 262 nghìnlượt, tăng 1,32% so với tháng trước và tăng 7,58% so với cùng kỳ năm 2016

- Vận tải, bưu chính Tổng doanh thu ngành vận tải hàng hóa, hành khách, dịch

vụ vận tải tháng 1 năm 2017 ước đạt 586,1 tỷ đồng, tăng 3,7% so cùng kỳ năm2016; và tăng 6,98% so với tháng trước

Theo thành phần kinh tế, tháng 1/2017 doanh thu ngành vận tải nhà nước ướcđạt 109,6 tỷ đồng, bằng 87,45% so với tháng trước và bằng 99,97% so với cùng kỳnăm 2016; doanh thu ngành vận tải ngoài nhà nước ước đạt 476,3 tỷ đồng, tăng12,778% so với tháng trước và tăng 4,57% so với cùng kỳ năm trước, doanh thu vậntải cá thể ước đạt 31,1 tỷ đồng, tăng 22,68% so với tháng trước và tăng 0,23% sovới cùng kỳ năm 2016

Tình hình kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến thuế thu nhập doanh nghiệp

Trong quá trình áp dụng pháp luật về thuế TNDN Cục thuế Đà Nẵng nhậnđược sự quan tâm giúp đỡ nhiệt tình từ phía các cấp chính quyền địa phương đặcbiệt là Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng Bởi thuế luôn là vấn đề hết sức nhạycảm, luôn là mặt trận nóng bỏng, là lĩnh vực quan trọng nhất của nền tài chính quốcgia nên việc thực hiện cũng không đơn giản Bên cạnh sự nổ lực của các cán bộngành thuế phải kể đến sự đồng hành định hướng thực hiện của Ủy ban nhân dânthành phố Đà Nẵng

Việc thực hiện Luật thuế TNDN trên địa bàn Đà Nẵng còn vướng nhiều khókhăn Đặc biệt trong thời kỳ hậu khủng hoảng kinh tế khi hoạt động sản xuất kinhdoanh của doanh nghiệp trên địa bàn Đà Nẵng phải đối mặt với nhiều khó khănthách thức: giá cả nguyên, nhiên vật liệu đầu vào tăng cao; lạm phát, lãi suất ngânhàng ở mức cao; sản xuất kinh doanh bị đình trệ; hàng hóa sản xuất ra không tiêu