LỜI MỞ ĐẦU Bảo hiểm xã hội là một chính sách xã hội đặc biệt quan trọng được các nước chú trọng phát triển phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội của mình và pháp luật trong hệ thống pháp
Trang 1M+ỤC LỤC BẢNG CHỮ VIẾT TẮT
LỜI NÓI ĐẦU
PHẦN NỘI DUNG
I Cơ sở lý luận
1 Khái niệm của BHXH
2 Bản chất của BHXH
3 Phân loại BHXH
a BHXH bắt buộc
b BHXH tự nguyện
4 Chế độ BHXH
II Vai trò của BHXH trong đời sống kinh tế-xã hội
1 Chức năng của BHXH
2 Vai trò của bảo hiểm
3 Vai trò của BHXH trong đời sống kinh tế -xã hội
a Đối với NLD và gia đình họ
b Đối với NSDLD
c Đối với xã hội
d Đối với nền kinh tế thị trường
III Thực trạng trong việc thực hiện vai trò của BHXH
1 Kết quả đạt được
2 Những tồn tại và hạn chế
IV Những giải pháp nhằm nâng cao vai trò của BHXH V.Liên hệ với bản thân
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 2BẢNG CHỮ VIẾT TẮT
NSDLD : Người sử dụng lao động
NLD : Người lao động
BHXH : Bảo hiểm xã hội
NSNN : Ngân sách nhà nước
DN : Doanh nghiệp
HDLD : Hợp đồng lao động
BHYT: Bảo hiểm y tế
LĐ-TB&XH: Lao động thương binh và xã hội
Trang 3LỜI MỞ ĐẦU Bảo hiểm xã hội là một chính sách xã hội đặc biệt quan trọng được các nước chú trọng phát triển phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội của mình và pháp luật trong
hệ thống pháp luật nhà nước
Bảo hiểm xã hội đã trở thành một công cụ hữu hiệu ,mang tính xã hội to lớn mang tính nhân văn sâu sắc để giúp con người vượt qua những khó khăn ,rủi ro phát sinh trong cuộc sống và trong quá trình lao động như ốm đau ,chăm sóc y tế thai sản tai nạn lao động bệnh nghề nghiệp mất việc làm , mất khả năng lao động ,già cả hoặc
bị chết ,bằng việc lập các quỹ BHXH từ sự đóng góp của các bên tham gia BHXH nhà nước để trợ giúp cho họ khi gặp các rủi ro trên Vì thế BHXH ngày càng trở thành nền tảng cơ bản cho an sinh xã hội của mỗi quốc gia ,của mọi thể chế nhà nước và được thực hiện ở hầu hết các nước trên thế giới
Ở nước ta BHXH là một chính sách xã hội lớn của Đảng và nhà nước ,được quy định trong Hiến pháp ,trong các văn kiện của Đảng và không ngừng được bổ sung ,hoàn thiện nhằm từng bước mở rộng và nâng cao việc đảm bảo vật chất ,góp phần ổn định đời sống cho người lao động và gia đình họ
Như vậy , vai trò to lớn của BHXH là không thể phủ nhận và đó cũng là lý do để
em đi vào tìm hiểu và nghiên cứu vấn đề này với mục đích : PHÂN TÍCH VÀ LÀM SÁNG TỎ VAI TRÒ CỦA BẢO HIỂM XÃ HỘI TRONG ĐỜI SỐNG KINH TẾ XÃ HỘI nhằm góp một phần nhỏ bé của mình vào việc thúc đẩy nâng cao vai trò của BHXH đối với đời sống kinh tế xã hội
Do kinh nghiệm còn chưa nhiều và nguồn tài liệu còn hạn chế nên bài viết không tránh khỏi những thiếu xót ,em rất mong nhận được sự góp ý của cô để bài viết được hoàn chỉnh hơn và rút ra được kinh nghiệm cho bản thân Em cảm ơn cô BÙI THỊ THU HÀ đã tận tình chỉ bảo ,hướng dẫn để em có thể hoàn thành bài tiểu luận này
Trang 4PHẦN NỘI DUNG I.CƠ SỞ LÝ LUẬN
1 Khái niệm của BHXH
- Theo luật BHXH thì BHXH là biện pháp của nhà nước sử dụng để đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người tham gia bảo hiểm khi họ gặp phải những biến cố rủi ro ,sự kiện bảo hiểm làm suy giảm sức khỏe ,mất khả năng lao động ,mất việc làm ,hết tuổi lao động ,chết,gắn liền với quá trình tạo lập và sử dụng quỹ bảo hiểm xã hội
- Theo định nghĩa của tổ chức lao động quốc tế : “BHXH là sự bảo vệ của xã hội đối với các thành viên của mình khi họ gặp khó khăn do bị mất hoặc giảm thu nhập gây ra bởi ốm đau ,mất khả năng lao động ,tuổi gìa , tàn tật ,và chết ,hơn nữa BHXH còn bảo vệ cho việc chăm sóc y tế ,sức khỏe và trợ cấp cho các gia đình khi cần thiết ”
- Theo từ điển bách khoa Việt Nam : BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập đối với người lao động khi họ gặp phải những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động như : ốm đau , thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp tử tuất ,già yếu ,mất việc làm, trên cơ sở hình thành một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH ,có sự bảo hộ của nhà nước theo đúng pháp luật nhằm bảo đảm an toàn ,ổn định đời sống cho NLD và gia đình họ ,đồng thời góp phần baỏ đảm xã hội
2 Bản chất của BHXH
- BHXH mang tính xã hội nhằm giải pháp các nhu cầu xã hội ,không nhằm mục đích kinh doanh
- BHXH luôn luôn nhằm vào đối tượng quan trọng nhất của xã hội là lực lượng lao động ,luôn đảm bảo lợi ích cho NLD,là sự chia sẻ rủi ro theo nhiều chiều giữa những đối tượng với mục đích đảm bảo thu nhập cho NLD không vì mục đích lợi nhuận
- BHXH mang tính kinh tế là quá trình phân phối lại thu nhập giữa những người tham gia thông qua việc hình thành và sử dụng quỹ tài chính tập trung
Trang 5- BHXH mang tính pháp lý : BHXH trở thành quyền cơ bản của NLD nhằm góp phần thực hiện chính sách ASXH để ổn định chính trị xã hội ,BHXH được nhà nước ban hành tổ chức thực hiện ,kiểm tra giám sát
3 Phân loại BHXH
BHXH được chia làm 2 loại : BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện
a BHXH bắt buộc : là loại hình BHXH do nhà nước tổ chức mà NLĐ và NSDLĐ phải tham gia ( khoản 2 điều Theo luật BHXH năm 2014 3 luật BHXH )
- NLD làm việc trong các doanh nghiệp của nhà nước
- NLD làm việc trong các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế ngoài quốc doanh có sử dụng từ 10 lao động trở lên
- NLD việt nam làm việc trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại việt nam trong các khu chế xuất ,khu công nghiệp trong các cơ quan
tổ chức nước ngoài hoặc tổ chức quốc tế việt nam
- NLD làm việc trong các tổ chức kinh doanh dịch vụ thuộc cơ quan hành chính sự nghiệp ,cơ quan đảng,đoàn thể
- NLD làm việc trong các doanh nghiệp tổ chức dịch vụ thuộc lực lượng
vũ trang
- Người giữ chức vụ dân cư trong các cơ quan: đảng chính quyền,các cấp
từ cấp huyện trở lên
b BHXH tự nguyện là loại hình BHXH do nhà nước tổ chức mà người tham gia được lựa chọn mức đóng ,phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình và nhà nước có chính sách hỗ trợ tiền đóng bảo hiểm xã hội để người tham gia hưởng chế độ hưu trí và tử tuất (khoản 3 điều 3 luật BHXH )
- Những người làm nghề tự do : bác sĩ,luật sư,những người buôn bán nhỏ,thợ thủ công ,…
- Những người lao động làm việc ở nơi sử dụng duwois 10 lao động,những công việc có thời hạn dưới 3 tháng ,công việc theo mùa vụ,hoặc công việc mang tính chất tạm thời
4 Chế độ BHXH
Các chế độ BHXH có thể coi như việc cụ thể hóa việc thực hiện mục đích của BHXH mà bộ luật lao động đã nêu rõ nhằm từng bước mở rộng và nâng cao việc đảm bảo vật chất góp phần ổn định đời sống cho NLĐ và gia đình họ trong các
Trang 6trường hợp NLĐ gặp những rủi ro bất ngờ Do đó số lượng các chế độ bảo hiểm xã hội thể hiện mức độ đảm bảo của xã hội với đời sống người lao động
Theo quy định của bảo hiểm lao động hiện nay nước ta có các chế độ bảo hiểm như sau:
- Chế độ trợ cấp ốm đau
- Chế độ trợ cấp thai sản
- Chế độ trợ cấp tai nạn lao động,bệnh nghề nghiệp
- Chế độ hưu trí
- Chế độ tử tuất
- Chế độ nghỉ dưỡng ,phục hồi sức khỏe
II VAI TRÒ CỦA BHXH TRONG ĐỜI SỐNG KINH TẾ XÃ HỘI
1 Chức năng của BHXH
- BHXH bảo đảm bù đắp hoặc thay thế một phần thu nhập cho người lao động
- BHXH góp phần kích thích nâng cao năng suất lao động của cá nhân và toàn lao động
- BHXH phân phối lại thu nhập giữa những người tham gia BHXH
- BHXH góp phần thu hút lao động ,hình thành và phát triển thị trường lao động ,gắn bó các lợi ích NLĐ với NSDLĐ và lợi ích xã hội
2 Vai trò của bảo hiểm
Các hình thức bảo hiểm nói chung trong đó bao gồm BHXH ,trong quá trình tồn tại đã thực hiện các vai trò to lớn :
a Bảo hiểm góp phần ổn định tài chính cho người tham gia trước tổn thất do rủi ro gây ra
Rủi ro luôn hiện diện gây tổn thất về kinh tế , ảnh hưởng đến thu nhập ,đời sống,sản xuất kinh doanh của các cá nhân ,tổ chức Tổn thất đó sẽ được các
cơ quan hay công ty bảo hiểm trợ cấp hoặc bồi thường kịp thời để người tham gia nhanh chóng khắc phục hậu quả ,ổn định cuộc sống và sản xuất kinh doanh Từ đó ,các hoạt động các hoạt động sẽ được khôi phục và diễn
ra bình thường Vai trò này đáp ứng được mục tiêu kinh tế của người tham gia nên đối tượng tham gia bảo hiểm ngày càng đông đảo
b Bảo hiểm tạo nguồn vốn cho đầu tư tăng trưởng kinh tế
Các cơ quan và công ty bảo hiểm thu phí bảo hiểm trước khi rủi ro và sự kiện bảo hiểm xảy ra với đối tượng bảo hiểm Điều đó cho phép họ có một
số tiền rất lớn và cần phải quản lý chặt chẽ để đảm bảo quyền lợi cho người tham gia bảo hiểm Ngoài ra luôn có thời điểm chi trả hoặc bồi thường ,có
Trang 7thể kéo dài nhiều năm,nhất là trong bảo hiểm nhân thọ Vì vậy ,số phí thu được có thể được sử dụng để đầu tư vào các hoạt động kinh tế sinh lời
c Bảo hiểm đóng góp một phần cho ngân sách nhà nước
Với các loại quỹ bảo hiểm khác nhau ,người tham gia bảo hiểm ngày càng nhiều Khi có tổn thất xảy ra ,các cơ quan công ty bảo hiểm sẽ trợ cấp hoặc bồi thường kịp thời cho họ để ổn định đời sống và sản xuất Vì vậy , ngân sách nhà nước không phải chi tiền để trợ cấp cho các thành viên ,các doanh nghiệp khi gặp rủi ro
Mặt khác ,hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực bảo hiểm thương mại còn có trách nhiệm đóng góp vào ngân sách thông qua các loại thuế mà các công ty bảo hiểm phải nộp Điều này góp phần làm tăng thu cho ngân sách
d Bảo hiểm góp phần ngăn ngừa và hạn chế tổn thất ,giúp cuộc sống của con người an toàn ,xã hội trật tự hơn
Trong quá trình tham gia bảo hiểm ,các cơ quan ,công ty bảo hiểm sẽ phối hợp với người tham gia bảo hiểm để thực hiện các biện pháp đề phòng và hạn chế tổn thất thông qua các hoạt động như : tuyên truyền , hướng dẫn các biện pháp phòng chống tai nạn ,vệ sinh, an toàn lao động , xây dựng thêm các biển báo và các con đường lánh nạn để giảm bớt tai nạn giao thông ,tư vấn và hỗ trợ tài chính để xây dựng và thực hiện các phương pháp phòng cháy ,chữa cháy ,tiêm chủng và chăm sóc cộng đồng …Tất cả những hoạt động nói trên của bảo hiểm đều giúp giảm thiểu rủi ro và hạn chế tổn thất
e Bảo hiểm góp phần thúc đẩy quan hệ kinh tế giữa các nước
Thị trường bảo hiểm nội địa và thị trường bảo hiểm quốc tế có mối quan hệ qua lại ,thúc đẩy nhau phát triển thông qua hình thức tái bảo hiểm giữa các nước sẽ được phát triển ,góp phần ổn định thu chi ngoại tệ cho ngân sách
f Bảo hiểm góp phần tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động ,tạo nếp sống tiết kiệm trên phạm vi toàn xã hội
Bảo hiểm góp phần giảm bớt tình trạng thất nghiệp cho xã hội ,giải quyết được một lực lượng lao động nhất định Bên cạnh đó ,bảo hiểm khuyến khích mỗi gia đình ,mỗi cơ quan ,doanh nghiệp thực hiện tiết kiệm chỉ với những khoản tiền rất nhỏ
Bảo hiểm là chỗ dựa tinh thần cho mọi người dân ,mọi tổ chức kinh tế xã hội Chỉ với một mức phí bảo hiểm khiêm tốn mà các cơ quan ,công ty bảo hiểm
có thể giúp đỡ các cá nhân ,các cơ quan ,doanh nghiệp khắc phục hậu quả rủi ro cho dù đó là những rủi ro khôn lường trong cuộc sống và sản xuất.Điều này giúp họ yên tâm trong cuộc sống ,sinh hoạt và sản xuất kinh doanh
Trang 8Tuy nhiên,theo thời gian ,các điều kiện kinh tế xã hội của các quốc gia đã thay đổi nhanh chóng Trong bối cảnh đó ,các hoạt động bảo hiểm cũng hoạt động phát triển đa dạng hơn và chuyên biệt hơn Vì vậy ,ngoài các vai trò chung ,BHXH còn
có các vai trò chuyên biệt của mình
3 Vai trò của BHXH trong đời sống kinh tế - xã hội
A Đối với người lao động và gia đình họ
Ở bất kỳ hoàn cảnh, thời điểm nào, rủi ro luôn luôn rình rập, đe doạ cuộc sống của mỗi người gây gánh nặng cho cộng đồng và xã hội Rủi ro phát sinh hoàn toàn ngẫu nhiên bất ngờ không lường trước được nhưng xét trên bình diện xã hội, rủi ro là một tất yếu không thể tránh được Để phòng ngừa
và hạn chế những tác động tiêu cực của rủi ro đối với con người và xã hội là nhiệm vụ, mục tiêu hoạt động của BHXH Chúng ta có thể liệt kê một số vai trò của BHXH đối với cá nhân và gia đình họ :
- Thứ nhất BHXH góp phần ổn định đời sống cho người lao động và gia đình
họ
Khi tham gia BHXH người lao động phải trích một khoản phí nộp vào quỹ BHXH ,khi gặp rủi ro ,bất hạnh như: ốm đau,thai sản,tai nạn lao động, làm cho chi phí gia đình tăng lên hoặc phải ngừng làm việc tạm thời Do vậy thu nhập của gia đình bị giảm ,đời sống kinh tế lâm vào hoàn cảnh khó khăn , túng quẫn Nhờ có chính sách BHXH mà họ được nhận một khoản tiền trợ cấp đã bù đắp lại phần thu nhập bị mất hoặc bị giảm để đảm bảo ổn định thu nhập ,ổn định đời sống
- Thứ hai : Ngoài việc đảm bảo đời sống kinh tế ,BHXH tạo được tâm lý an tâm , tin tưởng Khi đã tham gia BHXH góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho người lao động đem lại cuộc sống bình yên ,hạnh phúc cho nhân dân lao động
- Thứ ba : Tham gia BHXH còn giúp người lao động nâng cao hiệu quả trong chi dùng cá nhân ,giúp họ tiết kiệm những khoản nhỏ ,đều đặn để có nguồn
dự phòng cần thiết chi dùng khi già cả mất sức lao động góp phần ổn định cuộc sống cho bản thân và gia đình Nhờ có BHXH ,cuộc sống của những thành viên trong gia đình người lao động ,nhất là trẻ em ,những người tàn tật,góa bụa cũng được bảo đảm an toàn
B Đối với người sử dụng lao động
- BHXH giúp cho các tổ chức sử dụng lao động nói chung ,hay các doanh nghiệp nói riêng ổn định hoạt động ,ổn định sản xuất kinh doanh thông qua việc phân phối các chi phí cho người lao động một cách hợp lý Qua việc
Trang 9phân phối chi phí cho NLD hợp lý ,BHXH góp phần làm cho lực lượng trong mỗi đơn vị ổn định ,sản xuất kinh doanh được liên tục ,hiệu quả ,các bên của quan hệ lao động cũng gắn bó với nhau hơn
- BHXH tạo điều kiện để NSDLD có trách nhiệm với NLD ,không chỉ khi trực tiếp sử dụng lao động mà trong suốt cuộc đời người lao động ,cho đến khi già yếu ,như vậy BHXH góp phần xây dựng và phát triển mối quan hệ lao động hài hòa đồng thuận gắn kết người lao động và người sử dụng lao động
- BHXH còn giúp cho các đơn vị sử dụng lao động ổn định nguồn chi ,góp phần thu hút ổn định lực lượng lao động và phát triển sản phẩm ,ngay cả khi
có rủi ro lớn xảy ra thì cũng không lâm vào tình trạng nợ nần hay phá sản Tuy nhiên , BHXH hầu như không mang lại lợi ích trực tiếp nên không phải bao giờ người sử dụng lao động cũng nhận thức đúng được vai trò của nó
- BHXH tạo động lực để người lao động hăng hái tích cực làm việc góp phần tăng năng suất lao động góp phần ổn định số lượng và chất lượng sản phẩm
- BHXH cũng góp phần giảm chi phí tài chính lớn để khắc phục thiệt hại khi rủi ro xảy ra khi không tham gia BHXH
C Đối với xã hội
- Thứ nhất: Tăng cường mối quan hệ giữa Nhà nước, người sử dụng lao động
và người lao động, mối quan hệ ràng buộc, chặt chẽ, chia sẽ trách nhiệm, chia sẽ rủi ro chỉ có được trong quan hệ của BHXH Tuy nhiên mối quan hệ này thể hiện trên giác độ khác nhau Người lao động tham gia BHXH với vai trò bảo vệ quyền lợi cho chính mình đồng thời phải có trách nhiệm đối với cộng đồng và xã hội Người sử dụng lao động tham gia BHXH là để tăng cường tình đoàn kết và cùng chia sẻ rủi ro cho người lao động nhưng đồng thời cũng bảo vệ, ổn định cuộc sống cho các thành viên trong xã hội Mối quan hệ này thể hiện tính nhân sinh, nhân văn sâu sắc của BHXH BHXH thể hiện chủ nghĩa nhân đạo cao đẹp, BHXH tạo cho những người bất hạnh
có thêm những điều kiện, những lực đẩy cần thiết để khắc phục những biến
cố xã hội, hoà nhập vào cộng đồng, kích thích tính tích cực của xã hội trong mỗi con người giúp họ hướng tới những chuẩn mực của chân-thiện-mỹ nhờ
đó có thể chống lại tư tưởng “Đèn nhà ai nhà ấy rạng” BHXH là yếu tố tạo nên sự hoà đồng mọi người, không phân biệt chính kiến, tôn giáo chủng tộc,
vị thế xã hội đồng thời giúp mọi người hướng tới một xã hội nhân ái, cuộc sống công bằng, bình yên
Trang 10- Thứ hai: BHXH thể hiện truyền thống đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau tương thân tương ái của cộng đồng: Sự đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong cộng đồng là nhân tố quan trọng cộng đồng, giúp đỡ những người bất hạnh là nhằm hoàn thiện những giá trị nhân bản của con người, tạo điều kiện cho một xã hội phát triển lành mạnh và bền vững
- Thứ ba : BHXH góp phần thực hiện bình đẳng xã hội: trên giác độ xã hội, BHXH là một công cụ để nâng cao điều kiện sống cho người lao động Trên giác độ kinh tế, BHXH là một công cụ phân phối lại thu nhập giữa các thành viên trong cộng đồng Nhờ sự điều tiết này người lao động được thực hiện bình đẳng không phân biệt các tầng lớp trong xã hội
- Thứ tư: BHXH còn là sự phản ánh trình độ phát triển kinh tế-xã hội của một quốc gia ,thông qua hệ thống BHXH ,trình độ tổ chức,quản lý rủi ro xã hội cũng ngày càng được nâng cao thể hiện ở việc mở rộng đối tượng tham gia ,đa dạng về hình thức bảo hiểm,quản lý được nhiều trường hợp rủi ro trên cơ sở phát triển các chế độ BHXH
- Thứ năm: Ngoài ra BHXH còn là kênh huy động vốn cho nền kinh tế góp phần vào việc huy động vốn đầu tư làm cho thị trường tài chính phong phú
và kinh tế xã hội phát triển Đặc biệt, với bảo hiểm hưu trí ,nguồn vốn tích lũy trong thời gian dài ,kết dư tương đối lớn ,có thể đầu tư vào các doanh nghiệp các dự án cần huy động ,mang lại lợi ích cho tất cả các bên : Người tham gia BHXH ,cơ quan BHXH và nền kinh tế nói chung
- Thứ sáu : góp phần giảm chi từ ngân sách nhà nước trong việc chi trả BHXH cho người lao động , thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững
Ở Việt Nam ,thông qua chính sách bảo hiểm bắt buộc đối với khu vực chính thức ,BHXH còn góp phần làm cho quá trình từ sản xuất nhỏ tiến lên sản xuất lớn nhanh chóng hơn.Với chức năng của mình,BHXH là một khâu không thể thiếu trong việc thực hiện mục tiêu “ dân giàu ,nước mạnh,xã hội công bằng,dân chủ,văn minh ’’góp phần ổn định xã hội ,phát triển kinh tế đất nước
D Đối với nền kinh tế thị trường
- Thứ nhất: Khi chuyển sang cơ chế thị trường, thì sự phân tầng giữa các lớp trong xã hội trở nên rõ rệt Đồng thời tạo ra sự bất bình đẳng về thu nhập giữa các ngành nghề khác nhau trong xã hội Nhưng rủi ro xảy ra trong cuộc sống không loại trừ một ai, nếu rơi vào những người có hoàn cảnh kinh tế khó khăn thì cuộc sống của họ trở nên bần cùng, túng quẫn BHXH đã góp phần ổn định đời sống cho họ và gia đình họ
- Thứ hai: Đối với các doanh nghiệp, khi những người lao động không may gặp rủi ro thì đã được chuyển giao cho cơ quan BHXH chi trả Nhờ vậy tình