THIẾT kế kế HOẠCH dạy học THEO QUAN điểm GIÁO dục TÍCH hợp CHỦ đề “điện từ học” NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG lực THỰC NGHIỆM của học SINH TRUNG học cơ sở

Tuy nhiên, từ thực tiễn dạy học ở một số trường THCS trên địa bàn thànhphố Uông Bí có thể nhận thấy, trong quá trình giảng dạy vật lí giáo viên thườngtập trung giảng giải, trình bày hay

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA VẬT LÝ

VŨ THỊ BẢO AN DTS155D140211185

THIẾT KẾ KẾ HOẠCH DẠY HỌC THEO QUAN ĐIỂM GIÁO DỤC TÍCH HỢP CHỦ ĐỀ “ĐIỆN TỪ HỌC” NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THỰC NGHIỆM

CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NGÀNH SƯ PHẠM VẬT LÝ

Thái Nguyên, năm 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA VẬT LÝ

VŨ THỊ BẢO AN DTS155D140211185

THIẾT KẾ KẾ HOẠCH DẠY HỌC THEO QUAN ĐIỂM GIÁO DỤC TÍCH HỢP CHỦ ĐỀ “ĐIỆN TỪ HỌC” NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THỰC NGHIỆM

CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ

Ngành: Sư phạm Vật lý

Mã số:

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS Cao Tiến Khoa

Thái Nguyên, năm 2019

LỜI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo TS Cao Tiến Khoa, đã tận

tình hướng dẫn, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện để em hoàn thành khóa luận này

Em xin chân thành cám ơn Ban chủ nhiệm khoa Vật lí, các thầy cô trongkhoa, đặc biệt là các thầy cô giáo trong tổ bộ môn Giáo dục Vật lí đã tạo điềukiện giúp em học tập, nghiên cứu và thực hiện khóa luận

Em rất mong được sự đóng góp ý kiến của thầy cô và các bạn để khóa luậncủa em được hoàn thiện hơn

Thái Nguyên, tháng 5 năm 2019

Vũ Thị Bảo An

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT……… ….…… ……iiv

MỞ ĐẦU 1

1.Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

6 Phương pháp nghiên cứu 2

7 Đóng góp của khóa luận 3

8 Cấu trúc khóa luận 3

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 4

1.1 Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề 4

1.1.1 Những nghiên cứu ngoài nước 4

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước 5

1.2 Các khái niệm 6

1.2.1 Khái niệm tích hợp 6

1.2.2 Dạy học tích hợp 6

1.2.3 Chủ đề tích hợp 7

1.2.4 Năng lực 8

1.2.5 Khái niệm về năng lực thực nghiệm 8

1.3 Vận dụng dạy học tích hợp trong dạy học 9

1.3.1 Đặc điểm của DHTH 9

1.3.2 Các mức độ tích hợp 10

1.3.3 Vận dụng dạy học tích hợp trong dạy học vật lí nhằm phát triển năng lực thực nghiệm của HS 12

CHƯƠNG 2 VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM GIÁO DỤC TÍCH HỢP THIẾT KẾ KẾ HOẠCH DẠY HỌC KIẾN THỨC THUỘC CHỦ ĐỀ “ĐIỆN TỪ HỌC” NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THỰC NGHIỆM CỦA HS THCS 15

2.1 Quy trình thiết kế chủ đề tích hợp 15

2.2 Quy trình thiết kế bài dạy tích hợp 15

2.3 Vận dụng quan điểm giáo dục tích hợp thiết kế tiến trình dạy học kiến thức thuộc chủ đề “Điện từ học” nhằm phát triển năng lực thực nghiệm của HS THCS 17

2.3.1 Vị trí, nội dung phần “Điện từ học” 17

2.3.2 Nghiên cứu thực trạng dạy và học các kiến thức chương “Điện từ học” ở THCS 18

2.3.3 Thiết kế tiến trình dạy học theo quan điểm giáo dục tích hợp nhằm phát triển năng lực thực nghiệm của học sinh 19

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 27

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 28

3.1 Mục đích của TNSP 28

3.2 Nhiệm vụ của TNSP 28

3.3 Đối tượng và cơ sở của phương pháp TNSP 28

3.4 Phương pháp TNSP 29

3.5 Phương pháp đánh giá kết quả TNSP 29

3.5.1 Căn cứ đánh giá 29

3.5.2 Đánh giá xếp loại 30

3.6 Tiến hành TNSP 31

3.7 Kết quả và xử lí kết quả thực nghiệm 31

3.8 Đánh giá chung về TNSP 36

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 37

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 38

TÀI LIỆU THAM KHẢO 39

PHỤ LỤC 40

Tuy nhiên, từ thực tiễn dạy học ở một số trường THCS trên địa bàn thànhphố Uông Bí có thể nhận thấy, trong quá trình giảng dạy vật lí giáo viên thườngtập trung giảng giải, trình bày hay thông báo kiến thức để học sinh vận dụng giảibài tập mà chưa liên hệ nhiều đến các ứng dụng thực tế, do đó chưa tạo được sựsay mê, hứng thú với vật lí ở người học Phần điện từ học ở chương trình vật líTHCS có một số kiến thức có nhiều ứng dụng hay và lí thú Học sinh sẽ học tậptích cực hơn nếu được tự mình tìm hiểu và tiến hành các thí nghiệm về từ trường

và cảm ứng điện từ, qua đó vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết những vấn

đề cụ thể, gần gũi trong đời sống hàng ngày, điều đó làm cho các kiến thức đãhọc trở nên có ý nghĩa hơn với học sinh, góp phần khơi gợi sự say mê, hứng thúvới bộ môn vật lí

Dạy học tích hợp là một hình thức dạy học quan trọng góp phần gắn líthuyết với thực hành, tư duy với hành động, từ đó phát triển năng lực sáng tạo,năng lực giải quyết vấn đề trong đó quan trọng là năng lực thực nghiệm của họcsinh Ở Việt Nam, DHTH không còn là một vấn đề mới, tuy đã có một số đề tàiluận văn nghiên cứu về vận dụng DHTH vào dạy học vật lí nhưng thường tậptrung chủ yếu vào đối tượng học sinh trung học phổ thông, chính vì vậy, tôi

chọn đề tài: “Thiết kế kế hoạch dạy học theo quan điểm giáo dục tích hợp, chủ

đề “Điện từ học” nhằm phát triển năng lực thực nghiệm của học sinh THCS.”

2 Mục đích nghiên cứu

Thiết kế tiến trình dạy học theo quan điểm giáo dục tích hợp, chủ đề “Điện

từ học” nhằm phát triển năng lực thực nghiệm của học sinh THCS

3 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh THCS trong quá trình dạyhọc một số kiến thức thuộc phần “Điện từ học”

4 Giả thuyết khoa học

Nếu vận dụng hợp lí quan điểm dạy học tích hợp vào tổ chức dạy học kiếnthức thuộc chủ đề “Điện từ học” thì sẽ phát triển được năng lực thực nghiệm của

HS THCS

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu các biện pháp và hình thức phát triển năng lực thực nghiệm chohọc sinh

- Tìm hiểu thực trạng dạy học phần “Điện từ học” ở trường THCS

- Vận dụng tư tưởng DHTH xây dựng kế hoạch dạy học kiến thức chủ đề

“Điện từ học” nhằm phát triển năng lực thực nghiệm của HS THCS

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết:

+ Nghiên cứu tài liệu dạy học tích hợp

+ Nghiên cứu tổng quan luận văn các công trình đã công bố

+ Nghiên cứu chương trình, nội dung sách giáo khoa, sách giáo viên và cáctài liệu tham khảo

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

+ Kiểm tra đánh giá thông qua các phiếu trắc nghiệm khách quan (hoặc kếthợp giữa trắc nghiệm khách quan và trắc nghiệm tự luận)

7 Đóng góp của khóa luận

- Lí luận: Góp phần làm rõ hơn cơ sở lí luận vận dụng DHTH trong dạyhọc Vật lí theo định hướng phát triển năng ở học sinh THCS

- Thực tiễn: Vận dụng tư tưởng dạy học tích hợp để thiết kế kế hoạch dạyhọc một số kiến thức chủ đề “Điện từ học” nhằm phát triển năng lực thựcnghiệm của HS THCS

8 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung chính gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn

Chương 2: Vận dụng quan điểm giáo dục tích hợp thiết kế kế hoạch dạyhọc kiến thức thuộc chủ đề “Điện từ học” nhằm phát triển năng lực thực nghiệmcủa HS THCS

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những nghiên cứu ngoài nước

Dạy học tích hợp đã và đang được thực hiện ở nhiều quốc gia có nền giáodục phát triển hàng đầu của thế giới với mức độ tích hợp khá đa dạng Số nước

có môn Khoa học tự nhiên thay cho 3 môn học riêng rẽ là Vật lí, Hoá học vàSinh học ở cấp THCS chiếm tỉ lệ cao trong số các QG có nền GD phát triển nhưAnh, Australia, Hàn Quốc, Mỹ, New Zealand, Nhật Bản, Singapore, Thụy Sỹ,

Đặc biệt, tại Australia chương trình giáo dục tích hợp đã được áp dụngtrong hệ thống giáo dục từ nhiều thập niên cuối thế kỉ XX và đầu thế kỉ XXI.Mục tiêu của chương trình giáo dục tích hợp (tích hợp ngang và dọc) cho giáodục phổ thông Australia được xác định rõ như sau: Chương trình giáo dục tíchhợp là hệ thống giảng dạy tích hợp đa ngành, trong hệ thống đó tầm quan trọngcủa việc phát triển và ứng dụng kĩ năng được chú trọng; quá trình dạy học tíchhợp này bao gồm việc dạy, học và kiểm tra - đánh giá năng lực tiếp thu kiếnthức cũng như ứng dụng của HS phổ thông

Trên thế giới đã có nhiều nhà nghiên cứu giáo dục nghiên cứu về quanđiểm tích hợp trong đó có Xavier Roegiers (1996), với công trình nghiên cứu

“Khoa sư phạm tích hợp hay cần làm thế nào để phát triển năng lực ở trườngphổ thông”, trong nghiên cứu của mình, ông đã khẳng đinh rằng cần đặt toàn bộquá trình học tập vào một tình huống có ý nghĩa đối với HS Những tình huống

có ý nghĩa phải là những tình huống có vấn đề, có nội dung liên môn, liên quanđến thực tiễn, và khi HS tham gia giải quyết vấn đề đó sẽ hình thành cho mìnhnhững kỹ năng, năng lực thực tiễn hay là cơ sở cho quá trình học tập tiếp theo.Các kiến thức học được chỉ thực sự có ý nghĩa khi chúng được huy động vào cáctình huống cụ thể và những kiến thức đó sẽ được HS ghi nhớ lâu hơn Học chỉ

để nhớ, để biết và giải quyết vấn đề trong bài học thì chưa đủ, HS phải biết vậndụng sáng tạo những kiến thức đã học vào những tình huống xảy ra trong thực

tiễn, đó là những tình huống phức hợp đòi hỏi người giải quyết phải có năng lựcthực tiễn Học không chỉ dừng lại ở mức hiểu mà phải ở mức độ biết áp dụng,phân tích, tổng hợp và đánh giá những kiến thức đã lĩnh hội Theo chiều hướngnày quan điểm tích hợp nhằm đáp ứng lại một trong những thách thức của xã hộichúng ta là đảm bảo cho mỗi HS có khả năng huy động hiệu quả những kiếnthức, năng lực của mình để giải quyết một cách hữu ích một tình huống xuấthiện và nếu có thể, để đối phó với những khó khăn bất ngờ, tình huống chưatừng gặp.

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước

Ở Việt Nam cũng đã có nhiều nhà nghiên cứu giáo dục nghiên cứu cơ sở

lý luận về tích hợp và các biện pháp nhằm vận dụng tích hợp vào quá trình giảngdạy thực tiễn Khi nghiên cứu về sư phạm tích hợp, đã có nhiều công trình đượccông bố, nhiều cuộc hội thảo được tổ chức

Ở cấp THCS cũng có đề tài nghiên cứu tích hợp các môn Khoa học Tựnhiên và Khoa học Xã hội của PGS.TS.Nguyễn Thị Minh Phương ở Viện khoahọc giáo dục Việt Nam với đề tài cấp bộ: “Nghiên cứu thử nghiệm bước đầu tàiliệu tích hợp một số môn Khoa học Tự nhiên – Khoa học Xã hội trong nhàtrường THCS”

Gần đây nhất, vào năm 2015, Trường ĐHSP Hà Nội cũng đã triển khaibiên soạn và xuất bản bộ sách bồi dưỡng GV, trong đó bộ sách “DHTH pháttriển năng lực HS” gồm 2 quyển: Quyển 1: Khoa học tự nhiên; Quyển 2: Khoahọc xã hội Bộ sách giúp GV có tài liệu tham khảo, dễ dàng hơn trong việc lựachọn nội dung và chủ đề tích hợp góp phần tích cực vào đổi mới phương phápdạy học ở trường phổ thông

Một số công trình nghiên cứu về DHTH khác như: Đào Trọng Quang vớibài “Biên soạn sách giáo khoa theo quan điểm tích hợp, cơ sở lý luận và một sốkinh nghiệm” in trên Tạp chí nghiên cứu giáo dục năm 1997 đã đề cập bản chấtcủa sư phạm tích hợp, quan điểm tích hợp, một số nguyên tắc chỉ đạo tích hợp,một số kỹ thuật tích hợp

Trong cuốn “Đổi mới dạy và học ngữ văn ở THCS” của Đỗ Ngọc Thốngđược NXB Giáo dục xuất bản năm 2002 đã nêu ra một hệ thống quan điểm tíchhợp và dạy học theo hướng tích hợp Tác giả đã nhấn mạnh sự khác biệt giữacộng gộp các kiến thức (Combinaison) và tích hợp kiến thức (Integration)

Trong công trình “Sử dụng kiến thức văn học, địa lý, chính trị trong giảngdạy bộ môn lịch sử THPT theo quan điểm tích hợp liên môn”, Phạm Văn Thiên

đã vận dụng quan điểm liên môn để đề xuất cách sử dụng kiến thức văn học, địa

lý, chính trị vào giảng dạy môn lịch sử và đề xuất một số bài mẫu theo quanđiểm này

Đối với công trình nghiên cứu “Vận dụng nguyên tắc liên môn khi dạyhọc các vấn đề văn hóa trong SGK lịch sử THPT” của Trần Viết Thụ (1997),tác giả đã vận dụng kiến thức văn học, địa lý, chính trị vào quá trình giảng dạy

bộ môn lịch sử theo quan điểm liên môn

Trong công trình “Vận dụng tích hợp giáo dục dân số qua dạy học giảiphẫu sinh lý người ở lớp 9 THCS”, tác giả Lê Trọng Sơn đã nhấn mạnh giáo dụcdân số là vấn đề quan trọng, việc tích hợp giáo dục dân số vào môn Sinh học 9

là thích hợp đối với nội dung môn học cũng như độ tuổi của HS

Như vậy, việc vận dụng những quan điểm tích hợp vào giảng dạy đã vàđang thu hút được sự quan tâm của các nhà giáo dục cũng như GV Những côngtrình nghiên cứu của nhiều nhà giáo dục và GV đã khẳng định việc vận dụngquan điểm tích hợp vào dạy học là một trong những xu hướng dạy học tất yếuhiện nay

1.2 Các khái niệm

1.2.1 Khái niệm tích hợp

Tích hợp là một hoạt động mà ở đó cần phải kết hợp, liên hệ, huy động các

yếu tố, có liên quan với nhau của nhiều lĩnh vực để giải quyết một vấn đề, qua

đó đạt được nhiều mục tiêu khác nhau

1.2.2 Dạy học tích hợp

Dạy học tích hợp là một quan niệm dạy học nhằm hình thành ở học sinhnhững năng lực giải quyết hiệu quả các tình huống thực tiễn dựa trên sự huy

động nội dung, kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau Điều đó cũng

có nghĩa là đảm bảo để mỗi học sinh biết cách vận dụng kiến thức học đượctrong nhà trường vào các hoàn cảnh mới lạ, khó khăn, bất ngờ, qua đó trở thànhmột người công dân có trách nhiệm, một người lao động có năng lực Dạy họctích hợp đòi hỏi việc học tập trong nhà trường phải được gắn với các tình huốngcủa cuộc sống mà sau này học sinh có thể đối mặt vì thế nó trở nên có ý nghĩađối với học sinh Với cách hiểu như vậy, DHTH phải được thể hiện ở cả nộidung chương trình, phương pháp dạy học, phương pháp kiểm tra đánh giá, hìnhthức tổ chức dạy học Như vậy, thực hiện DHTH sẽ phát huy tối đa sự trưởngthành và phát triển cá nhân mỗi học sinh, giúp các em thành công trong vai tròcủa người chủ gia đình, người công dân, người lao động tương lai.[6]

Theo Xavier Roegiers, “khoa sư phạm tích hợp” là một quan niệm về mộtquá trình học tập, trong đó toàn thể các quá trình học tập góp phần hình thành ở

HS những năng lực rõ ràng, có dự tính trước những điều cần thiết cho HS, nhằmphục vụ cho các quá trình học tập tương lai, hoặc hòa nhập HS vào cuộc sốnglao động Trong thực tiễn vận dụng, có thể hiểu DHTH là một phương pháp sưphạm, trong đó người học huy động nhiều nguồn lực để giải quyết một tìnhhuống có vấn đề trong thực tiễn.[4]

1.2.3 Chủ đề tích hợp

Chủ đề tích hợp là những chủ đề có nội dung kiến thức liên quan đến haihay nhiều mảng khác nhau của một môn học hay nhiều môn học khác nhau thểhiện ở sự ứng dụng của chúng trong cùng một hiện tượng, quá trình trong tựnhiên hay xã hội [6]

Chủ đề tích hợp phải gắn với thực tiễn nên sinh động và cụ thể đối với HS,

có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho HS Với các chủ đềtích hợp HS được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết cáctình huống thực tiễn, tránh việc ghi nhớ kiến thức một cách máy móc, nhờ đónăng lực và phẩm chất của HS được hình thành và phát triển

1.2.4 Năng lực

Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn

có và quá trình học tập, rèn luyện cho phép con người huy động tổng hợp cáckiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân như hứng thú, niềm tin, ý chí,…thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốntrong những điều kiện cụ thể

Năng lực là khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm kỹ năng, thái

độ và hứng thú để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong các tìnhhuống đa dạng của cuộc sống (Québec- Ministere de l’Education,2004)

Năng lực là những khả năng nhận thức và kĩ năng vốn có hoặc học đượccủa cá thể nhằm giải quyết các vấn đề xác định, cũng như sự sẵn sàng về động

cơ, ý trí, ý thức xã hội và khả năng vận dụng các cách giải quyết vấn đề trongnhững tình huống thay đổi một cách thành công và có trách nhiệm (Weinert,2001).[2]

1.2.5 Khái niệm về năng lực thực nghiệm

Năng lực thực nghiệm là một dạng năng lực nhận thức khoa học, đượchiểu là năng lực nghĩ ra PATN khả thi cho phép đề xuất hoặc kiểm tranhững giả thuyết hay phỏng đoán khoa học và thực hành được TN thànhcông để rút ra kết luận cần thiết (chứ không phải chỉ đơn thuần là năng lựcthao tác TN, hiểu theo nghĩa là năng lực thực hiện được các thao tác bằngtay, quan sát, đo đạc).[7]

Năng lực thực nghiệm của học sinh phổ thông là sự làm chủ những hệthống kiến thức, kĩ năng, thái độ và vận hành chúng một cách hợp lí đểthực hiện thành công nhiệm vụ thực tế trong quá trình học tập ở trường phổthông

* Tiêu chí đánh giá năng lực thực nghiệm [7]

1 Đề xuất vấn đề

nghiên cứu

Tiếp nhận vấn đề Phát biểu vấn đề dựa

trên quan sát theo hướng dẫn của GV

Tự lực phát biểuvấn đề quan sát

2 Nêu dự đoán

khoa học

Tiếp nhận dự đoán

Lựa chọn dự đoán Tự lực nêu dự

7 Rút ra kết luận Tiếp nhận kết

luận

Rút ra kết luận theo hướng dẫn của GV

Tự lực rút ra kếtluận

1.3 Vận dụng dạy học tích hợp trong dạy học

1.3.1 Đặc điểm của DHTH

Dạy học tích hợp có thể hiểu là một hình thức dạy học kết hợp giữa dạy lýthuyết và dạy thực hành, qua đó ở người học hình thành một năng lực nào đóhay kỹ năng hành nghề nhằm đáp ứng được yêu cầu thực tiễn Dạy học phải làmcho người học có các năng lực tương ứng với chương trình Do đó, việc dạy kiếnthức lý thuyết không phải ở mức độ hàn lâm mà chỉ ở mức độ cần thiết nhằm hỗtrợ cho sự phát triển các năng lực thực hành ở mỗi người học

Trong dạy học tích hợp, lý thuyết là hệ thống tri thức khoa học chuyênngành về những vấn đề cơ bản, về những quy luật chung của lĩnh vực chuyênngành đó Hơn nữa, việc dạy lý thuyết thuần túy sẽ dẫn đến tình trạng lý thuyếtsuông, kiến thức sách vở không mang lại lợi ích thực tiễn Do đó, cần gắn lýthuyết với thực hành trong quá trình dạy học Thực hành là hình thức luyện tập

để trau dồi kỹ năng, kỹ xảo hoạt động giúp cho người học hiểu rõ và nắm vững

kiến thức lý thuyết Đây là khâu cơ bản để thực hiện nguyên lý giáo dục học điđôi với hành,lý luận gắn với thực tiễn Thực hành phải có đủ phương tiện, kếhoạch, quy trình luyện tập gắn ngay với vấn đề lý thuyết vừa học Để hình thànhcho người học một kỹ năng thì cần phải dạy cho họ biết cách kết hợp và huyđộng hợp lý các nguồn lực (kiến thức, khả năng thực hiện và thái độ) Như vậy,người dạy phải định hướng, giúp đỡ, tổ chức, điều chỉnh và động viên hoạt độngcủa người học Sự định hướng của người dạy góp phần tạo ra môi trường sưphạm bao gồm các yếu tố cần có đối với sự phát triển của người học mà mụctiêu bài học đặt ra và cách giải quyết chúng Người dạy vừa có sự trợ giúp vừa

có sự định hướng để giảm bớt những sai lầm cho người học ở phần thực hành;đồng thời kích thích,động viên người học nảy sinh nhu cầu, động cơ hứng thú đểtạo ra kết quả mới, tức là chuyển hóa những kinh nghiệm đó thành sản phẩm củabản thân

Trong dạy học tích hợp, người học được đặt vào những tình huống củađời sống thực tế, họ phải trực tiếp quan sát, thảo luận, làm bài tập, giải quyếtnhiệm vụ đặt ra theo cách nghĩ của mình, tự lực tìm kiếm nhằm khám phá nhữngđiều mình chưa rõ chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã được giáoviên sắp xếp Người học cần phải tiếp nhận đối tượng qua các phương tiện nghe,nhìn, và phân tích đối tượng nhằm làm bộc lộ và phát hiện ra các mối quan hệbản chất, tất yếu của sự vật, hiện tượng Từ đó, người học vừa nắm được kiếnthức vừa nắm được phương pháp thực hành Như vậy, người dạy không chỉ đơnthuần truyền đạt kiến thức mà còn hướng dẫn các thao tác thực hành

1.3.2 Các mức độ tích hợp

Theo Xavier Roegies, có 4 cấp độ tích hợp trong dạy học:

+ Tích hợp trong nội bộ môn học

Theo phương án này, các môn, các phần vẫn được học riêng rẽ, nhưng

trong quá trình giảng dạy, tích hợp được thực hiện thông qua việc loại bỏ nhữngnội dung trùng lắp, khai thác sự hỗ trợ giữa các phân môn, giữa các phần trongmột phân môn/môn học Tích hợp những nội dung của các phân môn, các lĩnhvực nội dung môn thuộc cùng một môn học theo những chủ đề, chương, bài cụthể nhất định Tích hợp đọc, viết và giao tiếp ngôn ngữ nói trong môn Ngôn ngữ

là một ví dụ Giáo viên tích hợp lịch sử, địa lý, kinh tế, và chính quyền trong nội

bộ chương trình môn học Nghiên cứu xã hội Thông qua kiểu tích hợp nội bộmôn học này, người học được trông đợi đạt được hiểu biết về các mối quan hệgiữa những phân môn khác nhau và mối quan hệ giữa chúng với thế giới

1.3.2.2 Tích hợp đa môn (Multidisciplinary)

Khi HS nghiên cứu về một vấn đề nào đó, các em được đồng thời tiếp cận

từ nhiều môn học khác nhau Ví như, chủ đề Truyền thống yêu nước của nhândân Việt Nam, HS có thể được tiếp cận trong môn Lịch sử, môn Văn học, mônGDCD, Âm nhạc Từ cách tiếp cận đa môn này, GV không cần thay đổi nhiềunội dung môn học, nội dung và đánh giá vẫn theo bộ môn, HS có thể tạo ranhững kết nối giữa các bộ môn để giải quyết vấn đề Tuy nhiên, theo quan điểmnày, những môn học vận được tiếp cận một cách riêng rẽ và chỉ gặp nhau ở một

số thời điểm trong quá trình nghiên cứu các chủ đề, chính vì vậy mà các mônhọc chưa thực sự được tích hợp

1.3.3.3 Tích hợp liên môn (Interdisciplinary)

Các môn học được liên hợp với nhau và giữa chúng có các chủ đề, cácvấn đề, những khái niệm lớn và những ý tưởng lớn Chương trình liên môn tạo

ra những kết nối rõ rệt giữa các môn học Chương trình xoay quanh các chủ đề/vấn đề chung nhưng các khái niệm hoặc các kĩ năng liên môn được nhấn mạnhgiữa các môn chứ không phải trong từng môn riêng biệt

Tích hợp liên môn còn được hiểu như là phương án trong đó nhiều mônhọc liên quan được kết lại thành một môn học mới với một hệ thống những chủ

đề nhất định xuyên suốt qua nhiều cấp lớp Ví dụ như địa lý, lịch sử, sinh học,

xã hội, công dân giáo dục, hoá, lý, được tích hợp thành môn “Nghiên cứu xã hội

và môi trường” ở chương trình giáo dục bậc tiểu học tại Anh, Úc, Singapore,Thái Lan.

1.3.4.4 Tích hợp xuyên môn (Transdisciplinary)

Cách tiếp cận những vấn đề từ cuộc sống thực và có ý nghĩa đối với HS màkhông xuất phát từ các khoa học tương ứng với môn học, từ đó xây dựng nên cácmôn học mới khác với môn học truyền thống Cac tiếp cận này bắt đầu từ ngữcảnh cuộc sống thực Điều được quan tâm nhất ở đây chính là sự phù hợp đối với

HS Điểm khác tích hợp liên môn ở chỗ: nó xuất phát từ ngữ cảnh cuộc sống thực

và sở thích của HS.Ví dụ: Xuất phát từ bối cảnh “Ô nhiễm môi trường và cần làm

trong sạch môi trường thành phố”, nhà trường đưa ra một chương trình tích hợpphong phú, HS lựa chọn các vấn đề về môi trường và tiến hành thu thập thông tin,nghiên cứu và đề xuất các biện pháp làm trong sạch môi trường

1.3.3 Vận dụng dạy học tích hợp trong dạy học vật lí nhằm phát triển năng lực thực nghiệm của HS

Môn Vật lí ở trường THCS có nhiệm vụ đóng góp vào thực hiện mục tiêugiáo dục phổ thông Mục tiêu giáo dục xuyên suốt vẫn là giáo dục toàn diện, coitrọng trí, thể, mỹ, đức, tạo ra những con người lao động mới có trí tuệ, có nhâncách, năng động, sáng tạo, chủ động thích ứng với nền kinh tế tri thức và sự pháttriển của thời đại

Dạy học vật lí là một quá trình rèn luyện toàn diện, gắn liền với sự pháttriển trí tuệ của HS trong môi trường kinh tế - xã hội nhất định Thông qua dạyhọc vật lí, HS lĩnh hội được hệ thống kiến thức cơ bản, vững chắc ở mức độ hiệnđại của vật lí học, phát triển tư duy và năng lực sáng tạo, hình thành thế giớiquan duy vật biện chứng, giúp HS yêu thích tìm tòi khoa học, có ý thức vậndụng những hiểu biết vật lí vào đời sống Do các mục tiêu trên nên việc vậndụng DHTH trong trường THCS là rất cần thiết Trong quá trình dạy học, cácmạch nội dung cần được tổ chức sao cho vừa tích hợp theo nguyên lí của tựnhiên, vừa đảm bảo logic bên trong của từng mạch nội dung

Bên cạnh đó, vật lí là môn khoa học có sự kết hợp nhuần nhuyễn lí thuyếtvới thực nghiệm Vì vậy, thực hành, thí nghiệm trong phòng thực hành, phòng

học bộ môn, ngoài thực địa có vai trò và ý nghĩa quan trọng, là hình thức dạyhọc đặc trưng của môn học này Qua đó, năng lực tìm tòi, khám phá của họcsinh được hình thành và phát triển Nhiều kiến thức vật lí rất gần gũi với cuộcsống hằng ngày của học sinh, đây là điều kiện thuận lợi để tổ chức cho học sinhtrải nghiệm, nâng cao năng lực nhận thức kiến thức khoa học, năng lực tìm tòi,khám phá và vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn.

Như vậy, cần thiết phải vận dụng dạy học tích hợp trong dạy học vật lí đểphát triển năng lực thực nghiệm của HS

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn vận dụng DHTH vào dạy học vật

lí nhằm phát triển năng lực thực nghiệm cho HS có thể rút ra một số kết luậnnhư sau:

1 DHTH là một quan niệm trong đó toàn thể các quá trình học tập gópphần hình thành ở HS những năng lực rõ ràng, nhằm phục vụ quá trình học tậptương lai, hòa nhập cuộc sống lao động, làm cho quá trình học tập có ý nghĩa

2 DHTH đã được nghiên cứu và vận dụng trên thế giới, ở Việt Nam đangđược nghiên cứu và vận dụng với nhiều môn học trong đó có dạy học vật lí.Nhiều công trình nghiên cứu và vận dụng giáo dục DHTH đối với môn vật lí đãbước đầu thành công và có hiệu quả

3 Sự cần thiết của việc vận dụng DHTH trong dạy học vật lí ở THCS: cầnvận dụng quan điểm DHTH vào dạy học vật lí để học sinh có thể vận dụng kiếnthức của mình vào tình huống có ý nghĩa, tức là phải quan tâm đến dạy học theođịnh hướng phát triển năng lực, ở đây khóa luận đề cập đến năng lực thựcnghiệm của HS

CHƯƠNG 2 VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM GIÁO DỤC TÍCH HỢP THIẾT KẾ KẾ HOẠCH DẠY HỌC KIẾN THỨC THUỘC CHỦ ĐỀ “ĐIỆN TỪ HỌC” NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THỰC NGHIỆM CỦA HS THCS

2.1 Quy trình thiết kế chủ đề tích hợp [6]

Bước 1: Nghiên cứu lí luận về dạy học tích hợp

Bước 2: Phân tích chương trình, sách giáo khoa để tìm ra các nội dung dạyhọc gần giống nhau có gắn kết chặt chẽ tự nhiên với nhau trong các môn học củachương trình, hiện hành; những nội dung liên quan đến vấn đề thời sự của địaphương, đất nước và có thể là những vấn đề nóng đang được quan tâm của toàncầu để xây dựng chủ đề/bài học tích hợp

Bước 3: Xác định chủ đề tích hợp, bao gồm tên bài học và lĩnh vực thuộcmôn học nào, đóng góp của các môn đó vào bài học Dự kiến thời lượng cho chủ

2.2 Quy trình thiết kế bài dạy tích hợp

Xác định bài dạy tích hợp

- Xác định các bài dạy tích hợp thông qua hoạt động phân tích bài dạy, cácbài dạy tập trung hướng đến hình thành các năng lực, phần lí thuyết trong bàidạy là phần kiến thức lí thuyết mới, phục vụ cho việc thực hành kỹ năng

Biên soạn giáo án tích hợp

- Xác định mục tiêu của bài học: Xác định các chuẩn kiến thức, kỹ năng vàthái độ và năng lực

- Xác định nội dung bài học

+ Dựa vào mục tiêu sẽ chọn lọc nội dung trình bày ngắn gọn xúc tích,tránh đưa vào quá nhiều kiến thức mà không xác định được kiến thức chính làmbài dạy tích hợp sơ lược, thiếu trọng tâm Ngoài ra, dựa vào mục tiêu để biếtcách sắp xếp, trình bày nội dung kiến thức một cách dễ hiểu, mạch lạc, lôgic,chặt chẽ, giúp HS hiểu bài và ghi bài một cách dễ dàng

+ Xác định những kiến thức trọng tâm hướng đến phát triển năng lực

- Xác định các hoạt động dạy - học của GV và HS: Hoạt động dạy và họctập trung hướng tới mục tiêu phát triển năng lực của HS; Trong quá trình tổchức hoạt động dạy học cần để HS nêu cao trách nhiệm, HS phải học cách tìmkiếm thông tin và bộc lộ được năng lực

Từ việc xác định các hoạt động học tập trên thì người GV sẽ lựa chọn đượcphương pháp dạy học phù hợp cho từng bài

- Xác định các phương tiện dạy học sử dụng trong bài dạy: Căn cứ vào nộidung và phương pháp học mà GV lựa chọn các phương tiện dạy học nhằm tổchức tốt hoạt động dạy- học của bài học

- Xác định thời gian cho mỗi nội dung của giáo án

- Rút kinh nghiệm sau khi thực hiện giáo án: Công tác chuẩn bị, quátrình thực hiện, kiểm tra, đánh giá kết quả và mức độ đạt được mục tiêudạy học đã đề ra

Kiểm tra đánh giá

Giáo viên: Thông qua kết quả quan sát, kết quả các phiếu điều tra, bảngđánh giá, GV sẽ điều chỉnh nội dung, thay đổi phương pháp dạy học để chấtlượng dạy - học ngày một tốt hơn, nhằm phát triển năng lực của HS

Trên đây là các bước cơ bản để tổ chức DHTH Các bước này có mốiquan hệ chặt chẽ và bổ sung cho nhau, giúp người GV tổ chức dạy học tíchhợp thành công

2.3 Vận dụng quan điểm giáo dục tích hợp thiết kế tiến trình dạy học kiến thức thuộc chủ đề “Điện từ học” nhằm phát triển năng lực thực nghiệm của

- Theo chương trình dự thảo môn Khoa học tự nhiên dành cho HS THCS,phần Từ được nghiên cứu ở chương trình lớp 7, phần Điện được nghiên cứu ởchương trình lớp 8 và lớp 9

* Nội dung chương “Điện từ học”

Ở chương này gồm có các nội dung

- Nam châm vĩnh cửu

- Tác dụng từ của dòng điện Từ trường

- Từ phổ Đường sức từ

- Từ trường của ống dây có dòng điện chạy qua

- Sự nhiễm từ của sắt, thép Nam châm điện

- Ứng dụng của nam châm

- Lực điện từ

- Động cơ điện một chiều

- Hiện tượng cảm ứng điện từ

- Điều kiện xuất hiện dòng điện cảm ứng

- Dòng điện xoay chiều

- Máy phát điện xoay chiều

- Các tác dụng của dòng điện xoay chiều

- Đo cường độ và hiệu điện thế xoay chiều

- Truyền tải điện đi xa

*Phạm vi nghiên cứu: THCS Nguyễn Văn Cừ và THCS Trần Quốc Toản.

- Tìm hiểu các vấn đề về tổ chức hoạt động dạy học, việc vận dụng cácPPDH của GV trong dạy học vật lí

- Tìm hiểu về thái độ, năng lực nhận thức, phương pháp học tập và mức độvận dụng kiến thức vật lí của HS vào 1 số lĩnh vực

- Tham quan cơ sở vật chất, điều kiện phục vụ dạy học của nhà trường

- Thu thập thông tin qua phiếu phỏng vấn GV và HS

*Đối tượng nghiên cứu:

- Số phiếu điều tra GV: 24 GV

- Số phiếu điều tra HS: 122 HS

*Nhiệm vụ nghiên cứu: Nghiên cứu thực trạng dạy và học các kiến thứcphần “Điện từ học”

* Kết quả khảo sát

- Khi tiến hành dạy nội dung kiến thức chương “Điện từ học”, GV chưa sửdụng phương pháp DHTH 1 cách thường xuyên mà hầu hết sử dụng phươngpháp thuyết trình; GV chưa thấy hết được khả năng nâng cao năng lực thựcnghiệm của HS qua các hoạt động DHTH; Một số ít GV đã được tham gia bồidưỡng DHTH (7 GV-29,16%)

Như vậy, DHTH là phương pháp còn mới đối với hầu hết GV và chưa đượcvận dụng nhiều trong quá trình giảng dạy

- Một số HS chưa nhận thấy sự liên quan của vật lí đến các lĩnh vực đờisống ví dụ như: Bảo vệ môi trường sinh thái (không liên quan: 45 HS - 36,8%),sản xuất công nghiệp, nông nghiệp (không liên quan: 37 HS - 30,32%); các emkhông thường xuyên được sử dụng thí nghiệm vật lí; đa số các em sau khi họcxong bài hiện tượng cảm ứng điện từ vẫn không giải thích được cơ chế hoạtđộng của điamo xe đạp

Từ kết quả điều tra trên, tôi thấy việc vận dụng DHTH vào quá trình dạyhọc là rất cần thiết.

2.3.3 Thiết kế tiến trình dạy học theo quan điểm giáo dục tích hợp nhằm phát triển năng lực thực nghiệm của học sinh

Áp dụng quy trình thiết kế chủ đề tích hợp và vận dụng phương pháp dạyhọc dự án để tổ chức các hoạt động của chủ đề: “Hiện tượng cảm ứng điện từ vàứng dụng”

 Bước 1,2: Sau khi nghiên cứu cơ sở lí luận về DHTH và phân tích

chương trình SGK vật lí 9, dựa trên phân phối chương trình lựa chọn chủ đềhiện tượng cảm ứng điện từ, vừa đáp ứng yêu cầu là một chủ đề có ứng dụngliên quan đến vấn đề thời sự của địa phương (vấn đề an toàn giao thông tronghầm) vừa thuận lợi cho việc tổ chức TNSP song song giữa 2 lớp thực nghiệm

+ Vật lí: Hiện tượng cảm ứng điện từ

+ Công nghệ: Chế tạo mô hình cánh quạt, máy phát điện từ sức gió,…+ Sinh học: Hiệu ứng nhà kính

+ Địa lí: Vị trí địa lí và đặc điểm địa hình của các hầm đường bộ; đặcđiểm khí hậu, nhiệt độ, gió;…

+ GDCD: Tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường

- Dự kiến thời lượng cho chủ đề: Tổng thời lượng của chủ đề là 165 phút,trong đó hoạt động hình thành và luyện tập kiến thức tổ chức trong vòng 45 phút (1tiết), hoạt động vận dụng kiến thức được tách riêng và tổ chức trong vòng 120 phút

 Bước 4: Xác định mục tiêu của chủ đề tích hợp:

- Kiến thức: Biết cách tạo ra dòng điện cảm ứng bằng nam châm vĩnh cửu

và nam châm điện

- Kỹ năng:

+ Quan sát và ghi nhận hiện tượng cảm ứng điện từ trong các thí nghiệm