ẢNH HƯỞNG của lễ hội VU LAN đến đời SỐNG đạo đức của NHÂN dân THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊNTRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM DƯƠNG QUANG LINH ẢNH HƯỞNG CỦA LỄ HỘI VU LAN ĐẾN ĐỜI SỐNG ĐẠO ĐỨC CỦA NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Ngành: Giáo dục Chính

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

DƯƠNG QUANG LINH

ẢNH HƯỞNG CỦA LỄ HỘI VU LAN ĐẾN ĐỜI SỐNG ĐẠO ĐỨC CỦA NHÂN DÂN

THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Thái Nguyên, năm 2019

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

DƯƠNG QUANG LINH

ẢNH HƯỞNG CỦA LỄ HỘI VU LAN ĐẾN ĐỜI SỐNG ĐẠO ĐỨC CỦA NHÂN DÂN

THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Ngành: Giáo dục Chính trị

Người hướng dẫn khoa học: TS Vũ Minh Tuyên

Thái Nguyên, năm 2019

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn thầy, cô giáo Khoa Giáo dục chính trị Trường Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên đã trang bị cho em những kiến thức, kinh nghiệm quý giá trong thời gian học tập tại khoa và nhiệt tình giúp đỡ em thực hiện khóa luận tốt nghiệp này.

-Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến cô giáo hướng dẫn –

TS Vũ Minh Tuyên đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo cho em trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện khóa luận.

Tuy đã có những cố gắng nhất định nhưng do trình độ nhận thức và năng lực còn hạn chế nên chắc chắn khóa luận vẫn còn nhiều thiếu sót Em kính mong nhận được sự đóng góp ý kiến của thầy cô và các bạn để khóa luận của

em được hoàn thiện hơn Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày 02 tháng 05 năm 2019

Sinh viên thực hiện

Dương Quang Linh

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC BẢNG iv

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 2

3 Nhiệm vụ và mục đích nghiên cứu của đề tài 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài 4

6 Đóng góp của đề tài 5

7 Kết cấu đề tài 5

Chương 1 LỄ HỘI VU LAN VÀ Ý NGHĨA CỦA LỄ HỘI NÀY ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG ĐẠO ĐỨC CỦA NGƯỜI DÂN NƯỚC TA 6

1.1 Khái quát về lễ hội và lễ hội Vu Lan 6

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của lễ hội 6

1.1.2 Khái quát chung về lễ hội Phật giáo 12

1.1.3 Lễ hội Vu Lan của Phật giáo 15

1.2 Ý nghĩa của lễ hội Vu Lan đối với đời sống đạo đức của nhân dân Việt Nam 20 1.2.1 Khái quát chung về đời sống đạo đức 20

1.2.2 Ý nghĩa của lễ hội Vu Lan đối với đời sống đạo đức của nhân dân Việt Nam 20

Kết Luận chương 1 24

Chương 2 ẢNH HƯỞNG CỦA LỄ HỘI VU LAN ĐẾN ĐỜI SỐNG ĐẠO ĐỨC NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN – THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 25

2.1 Khái quát về đời sống đạo đức của nhân dân thành phố Thái Nguyên 25

2.1.1 Giới thiệu chung về thành phố Thái Nguyên 25

2.1.2 Đời sống đạo đức của nhân dân thành phố Thái Nguyên 30

2.2 Thực trạng ảnh hưởng của lễ hội Vu Lan đến đời sống đạo đức nhân dân

thành phố Thái Nguyên 34

2.2.1 Ảnh hưởng của lễ hội Vu Lan đến ý thức đạo đức của nhân dân thành phố Thái Nguyên 34

2.2.2 Ảnh hưởng của lễ hội Vu Lan đến thực tiễn đạo đức của nhân dân thành phố Thái Nguyên 41

2.2.3 Ảnh hưởng của lễ hội Vu Lan đến quan hệ đạo đức của nhân dân thành phố Thái Nguyên 47

2.3 Một số giải pháp nhằm phát huy những ảnh hưởng tích cực và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của lễ hội Vu Lan đến đời sống đạo đức nhân dân thành phố Thái Nguyên 49

2.3.1 Nâng cao trình độ nhận thức của nhân dân, tuyên truyền giáo dục cho nhân dân về ý nghĩa thực sự của lễ hội Vu Lan 49

2.3.2 Nâng cao đời sống vật chất, đạo đức cho nhân dân thành phố Thái Nguyên 51

2.3.3 Chính quyền địa phương cần có chính sách phù hợp để tổ chức có hiệu quả lễ hội Vu Lan 52

2.3.4 Đề ra các hình thức tổ chức lễ hội phù hợp với phong tục tập quán của địa phương, dân tộc 54

Kết luận chương 2 56

KẾT LUẬN 57

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 59

PHỤ LỤC 61

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Nhận thức của một bộ phận nhân dân thành phố Thái Nguyên về lễ

hội Vu Lan 36

Bảng 2.2 Đánh giá về tầm quan trọng của ảnh hưởng lễ hội Vu Lan đến 36

đời sống đạo đức của nhân dân thành phố Thái Nguyên 36

Bảng 2.3 Ảnh hưởng lễ hội Vu Lan đến đời sống đạo đức của nhân dân 42

thành phố Thái Nguyên 42

Bảng 2.4 Những mặt hạn chế của lễ Vu Lan trong đời sống nhân dân 45

thành phố Thái Nguyên 45

Bảng 2.5 Mục đích tham gia lễ hội Vu Lan của nhân dân 47

Thành phố Thái Nguyên 47

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tại Việt Nam trong những năm gần đây, hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo đangdiễn ra rất mạnh mẽ Trong số những tôn giáo lớn có ảnh hưởng tới đời sống đạo đứccủa dân Việt Nam hiện nay thì Phật giáo là một trong những tôn giáo có ảnh hưởngđáng kể Trải qua hơn 2500 năm tồn tại và phát triển Phật giáo đã nhanh chóng hòaquyện với nhiều tôn giáo khác và nhiều hình thức văn hóa bản địa của người Việt để

có những hoạt động phù hợp với tâm thức tôn giáo của người Việt Nam và đượcngười Việt Nam thừa nhận như một tôn giáo truyền thống của mình Cùng với các tôngiáo khác như: nho giáo, đạo giáo thì Phật giáo đã mang lại những giá trị văn hóa,đạo đức độc đáo, làm đa dạng hơn nền văn hóa, đạo đức cho nước nhà Nổi bật trong

số các hoạt động văn hóa có ảnh hưởng tới đời sống đạo đức ấy là việc thường xuyên

tổ chức các lễ hội truyền thống của quê hương, đất nước

Tỉnh Thái Nguyên, là trung tâm chính trị, kinh tế của khu Việt Bắc nói riêng, củavùng trung du miền núi đông bắc nói chung, là cửa ngõ giao lưu kinh tế xã hội giữavùng trung du miền núi với vùng đồng bằng Bắc Bộ; phía Bắc tiếp giáp với tỉnh BắcKạn, phía Tây giáp với các tỉnh Vĩnh Phúc, Tuyên Quang, phía Đông giáp với cáctỉnh Lạng Sơn, Bắc Giang và phía Nam tiếp giáp với thủ đô Hà Nội (cách 80 km);diện tích tự nhiên 3.562,82 km² Trên địa bàn tỉnh còn lưu giữ nhiều lễ hội truyềnthống: Lễ hội Đền Đuổm, lễ hội Lồng Tồng, Lễ hội chùa Hang…

Hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên địa bàn thành phố cũng rất được quan tâm,chú trọng ( nên 1 vài hoạt động tín ngưỡng) và bên cạnh đó phải kể đến các lễ hộiPhật giáo cũng được tổ chức rộng khắp thu hút nhiều người dân tham gia Ở nước ta,

lễ hội Phật giáo từ lâu đã hòa quyện vào văn hóa của người Việt, nó đã thực sự trởthành điểm sáng, nét độc đáo trong văn hóa Việt, có ảnh hưởng sâu rộng tới nhiềumặt đời sống đạo đức của nhân dân Một trong những lễ hội Phật giáo có ảnh hưởnglớn đến các mặt đời sống đạo đức của nhân dân là lễ hội Vu Lan Đây là lễ hội mànhững hoạt động của nó đã quyện chặt chẽ với truyền thống hiếu thuận của dân tộc ta,

lễ hội Vu Lan còn có ý nghĩa giáo dục thiết thực về đạo hiếu, về truyền thống “Uốngnước nhớ nguồn” của dân tộc, đây cũng trở thành dịp để mỗi người con không chỉbáo hiếu với cha mẹ mà cả với quê hương, đất nước

Là một người sinh ra trên quê hương thành phố Thái Nguyên, việc tiếp cận, tìmhiểu các hoạt động của lễ hội Vu Lan sẽ giúp bản thân em hiểu rõ hơn về đời sốngđạo đức của người dân trong thành phố của mình Đồng thời nó cũng giúp em có thểlàm sáng tỏ những ảnh hưởng tích cực của lễ Vu Lan đến đời sống nhân dân nơi đây

và đề ra các biện pháp khắc phục những hạn chế còn tồn tại của lễ hội này.Vì những

lý do nêu trên chúng em quyết định chọn đề tài nghiên cứu khoa học “Ảnh hưởng của

lễ hội Vu Lan đến đời sống đạo đức của nhân dân thành phố Thái Nguyên ”

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu về lễ hội Phật giáo nói chung và lễ hội Vu Lan nói riêng là một đềtài được nhiều học giả quan tâm Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về lễ hội VuLan nhưng trong đó có thể kể đến một số tác phẩm tiêu biểu sau:

Tác phẩm “Việt Nam phong tục” của tác giả Phan Kế Bính Trong tác phẩm này,

tác giả Phan Kế Bính đã nói đến nhiều nét đặc trưng trong văn hóa cũng như cácphong tục tập quán của dân tộc Việt Nam Ông nghiên cứu các phong tục tập quán ấytheo hai hướng là “Phong tục gia tộc” và “Phong tục xã hội” Theo tác giả, Vu Lan làmột lễ hội diễn ra để thể hiện đạo lí của con người, đạo làm con, lòng hiếu thuận…Với việc vận dụng các tác phẩm của Phật giáo như “Phật sở hành tan” của Bồ Tát Mã

Mũ Minh đã giúp Phan Kế Bính hoàn thiện lĩnh vực mà mình nghiên cứu

“Giáo dục Phật giáo về Báo hiếu” của Sư Cô Thích Đồng Hóa, Ban Văn hóa

Trung ương Giáo hội Phật Giáo Việt Nam Đây là một trong những công trình nghiêncứu về Vu Lan, công trình này chủ yếu đề cập đến nội dung của lễ hội Vu Lan vàphương thức báo hiếu của con người trong dịp Vu Lan

“Vai trò của lễ Vu Lan – Báo hiếu với Đạo đức xã hội hiện nay’’ của tác giả

Đặng Tài Tính cũng là một trong những công trình khoa học nêu lên vai trò, ý nghĩacủa lễ Vu Lan đối với đời sống xã hội Tác giả đã đứng từ góc độ đạo đức để khẳngđịnh giá trị và sức ảnh hưởng của lễ hội Vu Lan chính từ việc báo hiếu, báo đáp công

ơn sinh thành và dưỡng dục của con cái đối với bậc sinh thành

“Bản thể luận xã hội về đạo Hiếu ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Đoàn Thị

Thọ (2017), Nxb Khoa học xã hội Trong tác phẩm này, tác giả cũng đã đề cập tới ýnghĩa của lễ hội Vu lan đối với đạo Hiếu của người Việt Nam Những nội dung phântích của tác giả đã cho thấy sự ảnh hưởng nhất định của lễ Vu lan trong đời sống đạođức của người Việt Nam

Ngoài ra, còn một số các công trình khác như: “Từ lễ Vu Lan nhìn về đạo Hiếu

của dân tộc Việt” của tác giả Lê Công Sự; “Lễ Vu Lan từ phương diện Văn hóa Tôn giáo” của tác giả Ngô Hữu Thảo, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh… và

những bài báo đăng trên các tạp chí, trang web [http://phatgiaodanang.vn] cũng đề

cập đến lễ hội Vu Lan – Lễ hội Phật giáo và những ảnh hưởng sâu rộng của nó trongđời sống nhân dân

Tuy nhiên vẫn chưa có một công trình nào đứng trên cái nhìn đúng đắn củatriết học để nghiên cứu riêng về lễ hội Vu Lan và ảnh hưởng của nó đến đời sốngđạo đức nhân dân tại thành phố Thái Nguyên Đây cũng chính là lí do em chọn đềtài: “Ảnh hưởng của lễ hội Vu Lan đến đời sống đạo đức của nhân dân thành phốThái Nguyên”

3 Nhiệm vụ và mục đích nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Đề tài phân tích thực trạng ảnh hưởng của lễ hội Vu Lan đến đời sống đạo đứccủa nhân dân thành phố Thái Nguyên, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp nhằm phát huynhững ảnh hưởng tích cực và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của lễ hội Vu Lanđến đời sống đạo đức của nhân dân ở địa phương này

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Nghiên cứu về mặt lý luận, phân tích đặc điểm của lễ hội Vu Lan và ý nghĩa của lễ hội Vu Lan đến đời sống đạo đức của người dân nước ta

- Phân tích thực trạng ảnh hưởng của lễ hội Vu Lan đến đời sống đạo đức nhândân thành phố Thái Nguyên; đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy ảnh hưởng tích cực, khắc phục ảnh hưởng tiêu cực của lễ hội Vu Lan đến đời sống đạo đức của nhân dân thành phố Thái Nguyên

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài

Đề tài nghiên cứu về lễ hội Vu Lan và thực trạng ảnh hưởng của lễ hội này đếnđời sống đạo đức của nhân dân thành phố Thái Nguyên

4.2 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Đề tài tập trung vào khảo sát và nghiên cứu ảnh hưởng của lễ hội Vu Lan đến ýthức đạo đức, thực tiễn đạo đức, quan hệ đạo đức của nhân dân thành phố Thái Nguyên

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài

5.1 Cơ sở lý luận

Dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng; chủ nghĩa duy vật lịchsử; quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước ta; tư tưởng Hồ Chí Minh về tínngưỡng, tôn giáo và Phật giáo

5.2 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Ngoài ra, đề tài còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như:

- Phương pháp điều tra xã hội học: Tiến hành lập bảng điều tra xã hội học với hệthống các câu hỏi đóng có phương án lựa chọn và câu hỏi mở nhằm tìm hiểu về nhậnthức của người dân thành phố Thái Nguyên đối với sự ảnh hưởng của lễ Vu Lan diễn

ra ở thành phố Thái Nguyên như thế nào

- Phương pháp điền dã: Tác giả trực tiếp đến các chùa của thành phố TháiNguyên tìm hiểu về các hoạt động lễ hội Phật giáo diễn ra ở thành phố Thái Nguyênnhư thế nào, tham dự vào lễ Vu lan để khảo cứu và thu thập tư liệu phục vụ cho quátrình làm đề tài

- Phương pháp phỏng vấn: Tác giả cũng đã đến các chùa và gặp gỡ, trò c, phỏngvấn trực tiếp nhân dân trong thành phố Thái Nguyên để có thể tìm hiểu về tác độngcủa lễ hội Vu Lan đến đời sống đạo đức nhân dân trong thành phố nhằm thu thậpthêm tài liệu phục vụ cho quá trình nghiên cứu của đề tài

- Phương pháp phân tích – tổng hợp: Trên cơ sở các tài liệu thu thập được từthực tế điều tra và nghiên cứu tư liệu trong sách, tạp chí, các công trình nghiên cứukhoa học của những người đi trước, nhóm tác giả tập trung làm sáng tỏ những ảnhhưởng tích cực và tiêu cực của lễ hội Vu Lan đến đời sống đạo đức nhân dân thànhphố Thái Nguyên, đánh giá và đề xuất các giải pháp nhằm phát huy giá trị của lễ hội

Vu Lan ở địa phương này

- Phương pháp so sánh: Đề tài còn tiến hành tìm hiểu các hoạt động của các lễhội Phật giáo khác nhau, cũng như hoạt động của lễ Vu Lan không chỉ ở thành phốThái Nguyên mà còn diễn ra ở trong cả nước ta; để có thể đối chiếu xem mức độ ảnhhưởng tác động của lễ hội Vu Lan đến đời sống đạo đức người dân như thế nào; ýnghĩa của lễ hội này được nhận thức ở nhân dân thành phố Thái Nguyên giống vàkhác gì với người dân trong cả nước

- Phương pháp toán thống kê: Dùng các công thức toán học của toán thống kê để

xử lý kết quả điều tra xã hội học phục vụ cho công tác nghiên cứu của đề tài

6 Đóng góp của đề tài

- Đề tài góp phần tìm hiểu sâu sắc hơn những giá trị của lễ hội Vu Lan, phân tíchđược những ảnh hưởng của lễ hội này đến đời sống đạo đức nhân dân thành phố TháiNguyên Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy những ảnh hưởng tích cực vàhạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của lễ hội Vu Lan đến đời sống đạo đức nhân dânnơi đây

- Đề tài sau khi hoàn thành có thể sử dụng làm tư liệu tham khảo cho sinh viênkhoa Giáo dục chính trị khi học môn Tôn giáo học, Văn hóa học, Triết học, Chủnghĩa xã hội khoa học, Xã hội học…

7 Kết cấu đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục Nội dung chính đề tài gồm 2 chương, 5 tiết

Chương 1

LỄ HỘI VU LAN VÀ Ý NGHĨA CỦA LỄ HỘI NÀY ĐỐI VỚI

ĐỜI SỐNG ĐẠO ĐỨC CỦA NGƯỜI DÂN NƯỚC TA

1.1 Khái quát về lễ hội và lễ hội Vu Lan

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của lễ hội

1.1.1.1 Khái niệm lễ hội

Lễ hội là một sự kiện văn hóa mang tính hoạt động cộng đồng Nó phản ánhnhu cầu cả về vật chất và tinh thần của nhân dân trong xã hội Có nhiều cách hiểukhác nhau về lễ hội Trong dân gian lễ hội thường được gọi là “đám” “Đám” đượcdùng để chỉ sự tập hợp số nhiều, đám đông… và thực thi một loạt hoạt động nào đónhư “đám cưới”, “đám ma”, “đám giỗ”…

Lễ hội thường gồm hai phần “lễ” và “hội” Một số nhà nghiên cứu cho rằng:

Lễ trong lễ hội là một hệ thống các hành vi, động tác nhằm biểu hiện lòng tôn kínhcủa dân làng đối với các thần linh, lực lượng siêu nhiên nói chung, với thần thànhhoàng nói riêng Ðồng thời, lễ cũng phản ánh những nguyện vọng, ước mơ chínhđáng của con người trước cuộc sống đầy rẫy những khó khăn mà bản thân họ chưa cókhả năng cải tạo Còn hội là một hệ thống trò chơi, trò diễn phong phú và đa dạngđược tổ chức cùng với lễ

Hiện nay, các nhà khoa học vẫn chưa nhất quán trong cách sắp đặt trật tự củacụm từ này Có người gọi là “hội lễ”, theo tác giả Bùi Thiết trong Từ điển hội lễ ViệtNam, cho rằng: Khi phần hội phong phú hơn thì gọi là “hội lễ”, còn khi phần lễ lấn átthì là “lễ hội” [14] Tuy nhiên ở Việt Nam hiện nay, cách gọi “lễ hội” về cơ bản đã đivào đời sống văn hóa ở nước ta (Quy chế tổ chức lễ hội do Bộ Văn hóa thông tin banhành năm 2000 sử dụng lễ hội) và được nhân dân mọi vùng miền đất nước sử dụngrộng rãi và phổ biến

Có nhiều cách trình bày khái niệm và định nghĩa khác nhau về lễ hội Theo Từđiển văn hóa cổ truyền Việt Nam, nhà xuất bản Thế giới, năm 2000, nghĩa đầu tiêncủa lễ là hình thức cúng tế, cầu thần ban phúc, nghĩa rộng chỉ những quy tắc của cuộcsống trong cộng đồng xã hội (cưới, tang, hỏi thăm…) và ngay cả lối cư xử hàng ngày

Như vậy, trước hết lễ là hình thức, quy cách, nguyên tắc ứng xử giữa chúng tavới một đối tượng được cử hành lễ nào đó Tác giả Đoàn Văn Chúc cho rằng: “Lễ(cuộc lễ) là sự bày tỏ kính ý đối với một sự kiện xã hội, hay tự nhiên, tư tưởng cóthật, đã qua hoặc hiện tại, được thực hiện theo nghi lễ rộng lớn, mức độ rộng lớn, tùy

thuộc cấp nhóm xã hội có nhiệm vụ cử hành biểu hiện giá trị của đối tượng được cửlễ” [Trích theo 10, tr.125-126] Còn hội là cuộc vui chơi được thể hiện ra bằng cáchoạt động giải trí công cộng, diễn ra tại một địa điểm nhất định vào dịp lễ kỉ niệmmột sự kiện tự nhiên hay xã hội nhằm diễn đạt sự phấn khởi, hoan hỉ của công chúng

dự lễ” [Trích theo 10, tr.155]

Tác giả Lê Trung Vũ trong tác phẩm Lễ hội Việt Nam, nhà xuất bản Văn hóathông tin (2005), khái quát: Lễ hội là sinh hoạt văn hóa, tôn giáo, nghệ thuật truyền thốngcủa cộng đồng làng xóm, xuất phát từ nhu cầu cuộc sống, sự tồn tại và phát triển cho cảlàng, sự bình yên cho từng cá nhân, niềm hạnh phúc cho từng gia đình, sự vững mạnhcho từng dòng họ, sự sinh sống của gia súc, sự bội thu của mùa màng, mà từ niềm mơước chung vào bốn chữ “nhân khang, vật thịnh” hay “quốc thái dân an”

Tác giả Trần Quốc Vượng lại quan niệm: Khoảng thời gian nghỉ ngơi này, làdịp để người dân vừa cảm ơn thần linh đã phù hộ cho họ một mùa màng đã qua, vừacầu xin thần linh phù hộ cho một mùa màng sắp tới Dần dà biến thiên thời gian đãlắng đọng nhiều phù sa văn hóa trong lễ hội Sinh hoạt văn hóa ấy của cư dân đượcgọi là “lễ hội” [Trích theo 14, tr.97]

Tác giả Trần Ngọc Thêm lại hiểu lễ hội là hệ thống phân bố theo mùa vụ: Vàomùa xuân và mùa thu, khi công việc đồng áng rảnh rỗi nhất, lễ hội diễn ra liên tiếphết chỗ này đến chỗ khác, mỗi vùng có lễ hội riêng của mình [Trích theo 14, tr.153]

Nhà văn hóa M.Bachie cho rằng: “Thực chất lễ hội là cuộc sống được tái hiệndưới hình thức tế lễ và trò diễn, đó là cuộc sống lao động, chiến đấu của cộng đồngdân cư Tuy nhiên, bản thân cuộc sống không thể trở thành lễ hội được nếu như chính

nó không được thăng hoa, liên kết và quy tụ thành tôn giáo của tâm linh tư tưởng, củacác biểu tượng vượt lên trên tôn giáo, của phương tiện và đoàn kết tất yếu, đó là tôngiáo, là cuộc sống thứ hai thoát ly tạm thời thực tại, đạt tới hiện thực lý tưởng mà ở

đó mọi thứ đều trở nên đẹp đẽ, lung linh siêu việt cao cả” [Trích theo 5, tr.19]

Kurahayashi – Nhà văn hóa người Nhật cho rằng: “Xét về tính chất xã hội, lễhội là quảng trường tâm hồn; xét về tính chất văn nghệ, lễ hội là cái nôi sản sinh vànuôi dưỡng nghệ thuật, mỹ thuật, nghệ thuật giải trí, trò diễn, với ý nghĩa đó lễ hộitồn tại và có liên hệ mật thiết với sự phát triển của văn hóa” [Trích theo 5, tr.20]

Tóm lại, từ những quan niệm khác nhau trên đây của các nhà nghiên cứu, cóthể khái quát: Lễ hội là hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng, được tổ chức theonhững khuôn mẫu nhất định hoặc theo một chu kỳ nhất định (mùa, năm) nhằm thỏamãn nhu cầu tinh thần của con người

Tại Việt Nam, lễ hội là sự kiện văn hóa được tổ chức mang tính cộng đồng.Trong đó “lễ” mang một ý nghĩa biết ơn, là những hệ thống những hành vi, tác độngnhằm biểu hiện sự tôn kính của con người với thần linh, với những người có công vớiquê hương, đất nước, phản ánh những ước mơ chính đáng của con người trước cuộcsống mà bản thân họ chưa có khả năng thực hiện Còn “hội” là sinh hoạt văn hóa tôngiáo, nghệ thuật của cộng đồng xuất phát từ nhu cầu cuộc sống bao gồm các trò vuichơi giải trí, phong phú đa dạng.

1.1.1.2 Đặc điểm của lễ hội

Lễ hội với tư cách là một loại hình sinh hoạt cộng đồng diễn ra trong nhữngthời điểm mạnh, đã thể hiện được sâu sắc các giá trị văn hóa của cộng đồng làng xã.Con người sáng tạo ra lễ hội trước hết để thỏa mãn nhu cầu tâm linh, sau là để thểhiện ước mơ, khát vọng về một cuộc sống no ấm, an lành, hạnh phúc Việc tổ chức lễhội hàng năm vốn diễn ra theo nhịp sống của cư dân nông nghiệp Lễ hội ở Việt Namđược tổ chức nhiều nhất vào ba tháng mùa xuân và mùa thu Hai khoảng thời giantrên là lúc người dân nhàn rỗi Mùa xuân tiết trời ấm áp, mùa thu tiết trời mát mẻ, đềuthuận lợi cho việc tổ chức lễ hội

Một số đặc điểm của lễ hội:

- Tính Thiêng:

Để hình thành và phát triển thành lễ hội bao giờ cũng phải tìm ra được một lý

do mang “tính thiêng” nào đó Thường thì chúng ta có thể thấy được đó là nhữngngười anh hùng có công với địa phương ấy Đó là những vị anh hùng bỗng dưng hiểnthánh, bay về trời Cũng có khi đó chỉ là một bờ sông, nơi có một xác người chếtđuối, đang trôi bỗng nhiên dừng lại, không trôi nữa; dân vớt lên, chôn cất, thờphụng Cũng có khi lễ hội chỉ hình thành nhằm ngày sinh, ngày mất của một người

có công với xóm, làng với nước, ở lĩnh vực này hay lĩnh vực khác (có người chữabệnh, có người dạy nghề, có người đào mương, có người trị thủy, có người đánhgiặc ) Ngoài ra lễ hội còn được hình thành khi địa phương đó trước khi bắt đầuhoặc sau một mùa vụ để tỏ lòng biết ơn trời đất đã mang lại một mùa vụ bội thu Chínhnhững tính "Thiêng" ấy đã trở thành chỗ dựa tinh thần cho nhân dân trong những thờiđiểm khó khăn, cũng như tạo cho họ những hy vọng vào điều tốt đẹp sẽ đến

- Tính cộng đồng:

Lễ hội chỉ được sinh ra, tồn tại và phát triển khi nó trở thành nhu cầu tựnguyện của một cộng đồng Cộng đồng lớn thì phạm vi của lễ hội cũng lớn Bởi thếmới có lễ hội của một họ, một làng, một , một vùng hoặc cả nước

- Tính địa phương

Lễ hội được sinh ra và tồn tại đều gắn với một địa phương nhất định Bởi thế

lễ hội ở địa phương nào mang sắc thái của vùng đó Tính địa phương của lễ hội chính

là điều chứng tỏ lễ hội đã gắn bó rất chặt chẽ với đời sống của nhân dân, nó đã đápứng những nhu cầu về mặt tinh thần và văn hóa của nhân dân, không chỉ ở nội dung

lễ hội mà còn ở phong cách của lễ hội nữa Phong cách đó thể hiện ở lời văn tế, trangphục tế lễ, kiểu lọng, kiểu kiệu, kiểu cờ, ở lễ vật dâng tế lên thần linh

- Tính cung đình:

Đa phần các nhân vật được suy tôn thành Thần linh trong các lễ hội của ngườiViệt, là các người đã giữ các chức vị trong triều đình ngày xưa Bởi thế những nghithức diễn ra trong lễ hội, từ tế lễ, dâng hương, đến rước kiệu đều mô phỏng sinhhoạt cung đình Sự mô phỏng đó thể hiện ở cách bài trí, trang phục, động tác đi lại Điều này làm cho lễ hội trở nên trang trọng hơn, lộng lẫy hơn Mặt khác lễ nghi cungđình cũng làm cho người tham gia cảm thấy được nâng lên một vị trí khác với ngàythường, đáp ứng tâm lý, những khao khát nguyện vọng của người dân

- Tính đương đại:

Tuy mang nhiều sắc thái cổ truyền, lễ hội, trong quá trình vận động của lịch

sử, cũng đã hội tụ nhiều yếu tố đương đại Có thể thấy được những trò chơi mới,những cách trang trí mới, những phương tiện kỹ thuật mới như loa đài,amply … đãphần nào làm cho lễ hội sinh động hơn

Tuy vậy, những sự tiếp thu này đều phải dần dần qua sự sàng lọc tự nguyệncủa nhân dân, được cộng đồng chấp nhận, đảm bảo thuần phong mĩ tục, không thể làmột sự lắp ghép tùy tiện, vô lý

- Nghệ thuật tạo hình và trang trí:

Nghệ thuật tạo hình và trang trí tồn tại trong Lễ hội như một yếu tố tất yếu Cờhội với năm sắc ngũ hành - năm màu tương ứng với năm yếu tố cơ bản của vũ trụtheo quan niệm triết học cổ sơ, đặt cạnh nhau rất tương phản, gây sự chú ý Các loạikiệu sơn son thếp vàng lộng lẫy, chạm trổ tinh vi Tượng gỗ với cách tạo hình dângian và truyền thống Và, trong ngày hội làng, các đội tế với cách ăn mặc đặc biệt, đãgây ấn tượng đối với người dự hội Thực ra, trang phục của đội tế, từ chủ tế đến cácthành viên của đội, là sự mô phỏng sắc phục của quan lại khi lâm triều Đó cũng làyếu tố tâm lý hấp dẫn đối với những người trong đội tế Dường như trong trang phục

đó, họ cảm thấy một vinh dự đặc biệt dành cho họ và họ được đứng ở một vị trí kháchẳn ngày thường ở các Đền phủ, nghệ thuật trang trí đặc biệt được coi trọng Màusắc và các đồ trang sức của người lên đồng chính là yếu tố quan trọng để phân biệt

các giá đồng Nếu Cô Bé Thượng Ngàn chỉ dùng trang phục sắc xanh (miền núi) vớicác loại trang sức như vòng bạc, hoa tai thường được đồng bào các dân tộc thiểu số

ưa dùng thì Ông Hoàng Mười, một vị quan văn hào hoa, phong nhã, lại ăn mặc kiểuquan văn

Cách bài trí Điện thờ cũng đặc biệt Khác với chùa chiền thường trang trí giản

dị, gợi cảnh thú nhàn, xa lánh thế tục, các đền phủ ưa trang hoàng lộng lẫy, rực rỡ gầnvới cảnh lộng lẫy của các cung điện thế tục Trong điện thờ, các vị Thánh được thờ ởmột vị trí riêng, vừa phù hợp với thứ bậc của họ trong hệ thống Thần linh của ĐạoMẫu, vừa phù hợp với tính cách của các vị theo quan niệm truyền thống

- Nghệ thuật âm nhạc, ca hát và múa:

Nhạc thờ cúng (trong gia đình, chùa, điện, miếu) gồm ba loại sau đây: nhạc tế,nhạc nhà chùa và nhạc điện miếu

Trong khi làng mở hội, ngoài sân đình có ca hát, vui chơi giải trí, đối đáp giao duyênnhư hát ví, hát đúm, hát trống quân, quan họ thì trong đình có tế thần

Trong khi tế có dâng trà, dâng rượu, đọc văn tế đều có nhạc bát âm phụ họacùng với chiêng trống Hiện nay tại Hà Nội và đồng bằng Bắc Bộ, phổ biến một sốbài bản chính cho nhạc bát âm gồm: Lưu Thủy, Ngũ Đối, Kim Tiền

Trong dàn nhạc bát âm phục vụ cho tế thần, tiếng Kèn dăm (Kèn bóp) chủđộng dẫn nhịp, có tác dụng khá lớn Bài bản cũng tùy từng địa phương chế tác sửdụng Nhưng cần phân biệt rõ Kèn dăm trong dàn nhạc bát âm Tế Thần khác hẳn thứkèn bóp "Già nam" trong phường nhạc hiếu (nhạc tang ma) và nhất là phi phân biệtvới loại kèn bóp "so na" phục vụ cho Nhạc tuồng

Hiện nay, nhiều nơi dàn nhạc tế đã có vai trò rất quan trọng, như ở Lệ Mật,Việt Hưng (Gia Lâm, Hà Nội), đội nhạc bát âm còn xếp đội hình thành các chữ

"Thượng công lưu nhất" rất độc đáo, lại tăng thêm phần ngoạn mục và tinh tế xen kẽcác tuần tế Tại Triều Khúc (Thanh Trì, Hà Nội), dàn nhạc tế còn phục vụ cho múaBồng truyền thống Vai trò của dàn nhạc bát âm quán xuyến suốt từ đầu tới cuối buổi

tế thần, kết hợp với các tuần đổ hồi chiêng trống

Trong khi niệm kinh thờ phật, không có ca nhạc, chỉ dùng chiêng mõ điểmxuyết trong các câu kinh kệ Chỉ tới khi lập đàn chay, chạy đàn nhà chùa mới sửdụng toàn thể bộ gõ gồm: trống cái, trống la, thanh la, tiu bộc, với tiết tấu ồn ào sôiđộng gây không khí náo nhiệt, thành kính cho những người dự lễ, cuốn khúc theo sư

tổ chạy đàn Trong chùa thờ phật lúc nào cũng cần sự yên tĩnh, trầm tư mặc tưởng nên

từ trước tới nay, ngoài chuông mõ không dùng nhạc khí nào khác

Các Điện thường thờ thần Theo quan niệm tín ngưỡng dân gian, thế gian chialàm ba giới: Thiên đình, Âm Phủ và Thủy Phủ Các vị thần chấn thủ ba nơi này mangcác danh hiệu Tứ Đại Thiên Vương, Nhị Thập Bát Tú, Thập Tam Hoàng Thái Tử,Ngũ Vị Vương Quan Các vị đó có nhiệm vụ che trở cho loài người chống hạng yêuquái quấy nhiễu dương gian Nhưng muốn đạt tới các vị đó, người đời phải mượntrung gian là các Đạo sỹ, Phù thủy, ông Đồng Bà Cốt Rồi từ việc mượn người trunggian để cầu xin các vị Thần linh phù hộ che chở cho đến việc tự nhận mình là "Concông đệ tử" Từ đó đã hình thành một loại tín ngưỡng rất phức tạp, trong đó ca nhạcđóng vai trò quan trọng, đó là hát chầu văn Giai điệu Hát văn mượt mà, hấp dẫn.Nhịp điệu dồn dập, khỏe mạnh vui tươi Tới cao trào, bóng thường hay múa gươmhoặc bơi thuyền Cung văn phi chuyển sang "nhịp một" sôi nổi kích động Trốngthanh la gõ rộn ràng và "Hòa khoan" theo làn điệu "Chèo đò" phù hợp với động tácchèo thuyền của bóng.

- Nhạc rước:

Tiếng trống rước vang rất xa làm náo nức lòng người, thúc dục tới xem hội Bộtrống rước gồm một trống cái do hai người khiêng và bộ trống con thường gồm 4hoặc 6 chiếc Người đánh trống lớn sau khi đổ hồi, đánh dõng dạc từng tiếng một,điểm hòa vào bộ trống con Người đánh trống con đeo trống qua vai, đánh bằng haidùi nhỏ theo nhịp bước, theo từng khổ quy định, có trống cái điểm Rứt khổ trống cái

đổ ba tiếng liền Theo nhịp trống, dàn nhạc bát âm tấu Lưu Thủy- Kim Tiền, có tiếng

mõ và sênh tiền hòa theo

Nhịp trống rước khoan thai hơn nhịp tiến của bộ trống quân nhạc: đổ vào nhịpmạnh, rung vào các phần nhịp và nhịp yếu, tiếng trống con kết hợp với tiếng chũm chọe,sênh tiền, tiu, mõ Tiếng trống cái đệm vào nhịp yếu từng tiếng một và cắt khổ trống

Dàn nhạc bát âm thường gồm có nhị, hồ, nguyệt, sáo, tiêu, mõ, sênh tiền, tiubộc và có dùng kèn dăm (kèn bóp) Gần đây còn thêm đàn tứ và đàn tam

1.1.2 Khái quát chung về lễ hội Phật giáo

Theo tinh thần của giáo lý của nhà Phật, đạo Phật là đạo của sự giải thoát.Thực hành những điều trong giáo lý đề cập chính là đem lại niềm vui cho mọi người

và mong muốn mọi người hết khổ Chính vì vậy, trong Phật giáo bao gồm nhiều nghi

lễ, nhưng hai nghi lễ quan trọng nhất chính là nghi lễ cầu an và cầu siêu

Lễ nghi của Phật giáo thể hiện sự trang nghiêm, tôn kính tới người sáng lập(đức Phật Thích Ca Mâu Ni) Ban đầu, lễ nghi của Phật giáo khá đơn giản và đồngnhất, song cùng với quá trình phát triển, Phật giáo phân chia thành nhiều tông phái và

du nhập vào các dân tộc khác nhau, hoà đồng cùng với tín ngưỡng của người dân ởtại nơi đó, lễ nghi của Phật giáo dần có sự khác biệt giữa các khu vực, vùng miền… Một số ngày lễ, kỷ niệm lớn trong năm của Phật giáo (tính theo ngày âm lịch):

- Tết Nguyên đán

- Rằm tháng giêng: lễ Thượng nguyên

- Ngày 08/02 : Đức Phật Thích Ca xuất gia

- Ngày 30/8 dương lịch: Lễ cúng ông bà tổ tiên (lễ Donta)…

- Đầu tháng 9 hoặc tháng 10 âm lịch (sau khi kết thúc khoá hạ): Lễ Dâng Y(hay lễ Dâng Bông);

- Ngày 15/10 âm lịch: Lễ cúng trăng (Okcombok)

Với những giá trị đạo đức, văn hóa, tư tưởng hòa bình, đoàn kết, hữu nghị màPhật giáo đóng góp cho xã hội, năm 1999, tại phiên họp thứ 54 Đại hội đồng Liênhợp quốc đã công nhận Đại lễ Phật đản, tên gọi theo truyền thống của Việt Nam (hayĐại lễ Vesak, Đại lễ Tam hợp Đức Phật - theo tên gọi quốc tế để kỷ niệm ngày Phậtđản sinh, ngày Phật thành đạo và ngày Phật nhập Niết bàn) là lễ hội văn hoá - tôngiáo quốc tế của Liên hợp quốc Lễ hội này được tổ chức hàng năm tại trụ sở Liênhợp quốc và các trung tâm Liên hợp quốc trên thế giới.

Một số quốc gia với đa số phật tử chịu ảnh hưởng Phật giáo Bắc tông (nhưTrung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Việt Nam…) thường tổ chức ngày lễ Phật Đảnvào ngày mồng 8 tháng 4 âm lịch Các quốc gia theo Phật giáo Nam tông thường tổchức vào ngày trăng tròn trong tháng 4 âm lịch Có những năm có 2 ngày trăng tròntrong tháng 5 dương lịch như năm 2007, có nơi tổ chức ngày Vesak vào ngày trăngtròn đầu tiên (ngày 1 tháng 5) trong khi tại nơi khác lại kỷ niệm vào ngày trăng trònthứ 2 (ngày 31 tháng 5) Cách tính kỷ nguyên Phật lịch tại các quốc gia theo truyềnthống Nam tông cũng khác nhau, nên năm Phật lịch có thể cách nhau một năm

Vào ngày lễ Phật Đản một số nơi tổ chức lễ tắm Phật với nước thơm để tưởngnhớ đến sự kiện chư thiên tắm thái tử khi ngài vừa mới ra đời Phật Đản là ngày nghỉ

lễ quốc gia tại nhiều quốc gia châu Á như Thái Lan, Nepal, Sri Lanka, Malaysia,Miến Điện, Singapore, Indonesia, Hàn Quốc, Hồng Kông, Đài Loan, Campuchia, Vào ngày lễ, phật tử thường vinh danh Tam bảo: Phật, Pháp, Tăng (qua các hình thứcnhư dâng cúng, tặng hoa, đến nghe thuyết giảng), thực hành ăn chay, giữ Ngũ giới,

Tứ vô lương tâm (từ, bi, hỷ, xả), thực hành bố thí và làm việc từ thiện, tặng quà, tiềncho những người yếu kém trong cộng đồng Kỷ niệm Vesākha cũng có nghĩa là làmnhững nỗ lực đặc biệt để mang lại hạnh phúc, niềm vui cho những người bất hạnhnhư người già cao niên, người khuyết tật và người bệnh, chia sẻ niềm vui và hòa bìnhvới mọi người

Ở một số quốc gia, đặc biệt là Sri Lanka, vào hai ngày cử hành lễ Vesākha,việc bán rượu và thịt thường bị cấm Chim, côn trùng và thú vật được phóng sinh như

là một "hành động mang tính biểu tượng của sự giải thoát", của sự trả tự do chonhững người bị giam cầm, bị bỏ tù, bị tra tấn trái với ý muốn của họ Ở Ấn Độ,Nepal, người dân thường mặc áo trắng khi lên các tịnh xá và ăn chay Tại hầu hết các

quốc gia Châu Á đều có diễn hành xe hoa và nghi lễ tụng niệm; ở Hàn Quốc có lễ hộiđèn hoa sen rất lớn Lễ Phật Đản được công nhận là một ngày nghỉ lễ chính thức tạimiền Nam Việt Nam bắt đầu từ năm 1958 do chính phủ Đệ nhất Cộng hòa của chínhthể Việt Nam Cộng hòa thông qua, vào ngày này thường có diễn hành xe hoa trênđường phố với sự tham gia của nhiều phật tử Khi Việt Nam thống nhất sau năm

1975, thì ngày này không còn là ngày lễ quốc gia

Năm 2008, Đại lễ Phật Đản Liên hợp Quốc được tổ chức ở Việt Nam tại Trungtâm Hội nghị Quốc gia, Hà Nội từ ngày 13 đến 17 tháng 5, tức ngày 9 đến 13 tháng 4

âm lịch Từ sau Đại lễ Phật Đản Vesak 2008, ngày lễ này ngày càng được Giáo hộiPhật giáo Việt Nam tổ chức long trọng trên cả nước với nhiều hoạt động phong phúnhư diễn hành, rước xe hoa, văn nghệ mừng sự ra đời của Đức Phật và các hoạt động

từ thiện khác

Đại lễ Phật Đản Liên hợp Quốc - Vesak 2014 lần thứ 11 và Hội thảo Phật giáoquốc tế do Việt Nam đăng cai diễn ra tại chùa Bái Đính, tỉnh Ninh Bình, từ ngày 7 –11/5/2014 Chủ đề chính của Đại lễ Vesak Liên hợp quốc 2014 là "Phật giáo góp phầnthực hiện thành tựu các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ của Liên Hợp Quốc"

Những năm gần đây, ngày Phật Đản được coi là một ngày lễ hội quan trọng,thu hút sự tham gia không chỉ của phật tử mà còn là của người dân trên mọi miền củaViệt Nam Bảy tuần lễ sau ngày Phật Ðản là lễ kỷ niệm ngày Ðức Phật thuyết bàipháp đầu tiên tức bài kinh Chuyển Pháp Luân Ðây là ngày tưởng nhớ đến sự kiệnÐức Phật tuyên thuyết “Tứ thánh đế” ở vườn Lộc Uyển

Theo Phật giáo Tây Tạng, 4 lễ hội đặc biệt quan trọng về cuộc đời của ÐứcPhật gồm có: Phật Ðản và lễ Phật Chuyển Pháp Luân; kế đến, ngày 15 tháng giêng

âm lịch là lễ hội kỷ niệm Phật hiển bày những phép thần thông để đối trị với nhữngngười bất tín, dắt dẫn họ trở về Chính đạo và lễ hội thứ tư được đón mừng vào mộttuần sau mùa an cư kiết hạ Ðây là lễ kỷ niệm ngày Ðức Phật trở về thế gian sau khi

đã ở trên thiên giới ba tháng để thuyết pháp độ cho mẫu thân

Bên cạnh lễ Phật Đản, lễ Vu Lan cũng là một trong những lễ hội Phật giáomang ý nghĩa giáo dục xã hội sâu sắc Nhiều năm qua, tiếp nối truyền thống tốt đẹpnày, lễ Vu Lan đã được cử hành, thu hút hàng ngàn người tham gia trong đó có tầnglớp các bạn trẻ là học sinh, sinh viên tham gia rất đông vào hội lễ với một số lễ thứcnhằm giải tội cho người chết, cầu phúc đức, bình an cho người sống Ngoài các mục

đọc tụng kinh Vu Lan Bồn, kinh Báo ân cha mẹ, cầu siêu độ vong, còn có các nghi lễĐại Phật tuyên dương, Mông Sơn thí thực Buổi chiều hoặc tối, một số chùa còn diễntích Mục Liên cứu mẫu hoặc trò Phá ngục…

Khi lan tỏa vào nhiều khu vực văn hóa khác nhau, Phật giáo đã hội nhập vớicác hoạt động văn hóa ở nơi đó Kết quả là những hoạt động văn hóa cổ xưa đượcduy trì nhưng lại mang sắc thái của Phật giáo như Tết Nguyên Ðán Ðây là một lễ hộicủa nền văn hóa có trước Phật giáo Ở Tây Tạng, không khí nô nức của ngày Tết hòaquyện với không khí nhiệt thành của các khóa lễ nhà chùa để cúng dường phẩm vậtlên chư Phật, chư Bồ Tát và những vị Hộ Pháp ở ngôi chùa đó

Như vậy, lễ hội Phật giáo đã trở thành một trong những hoạt động văn hóa tinhthần của nhiều dân tộc trên thế giới Ở Việt Nam, các lễ hội của Phật giáo được tổchức long trọng tại các chùa và thu hút được đông đảo nhân dân tham gia Những nétvăn hóa của Phật giáo đã hòa quyện vào bản sắc văn hóa của dân tộc Việt Nam làmnên nét độc đáo của các lễ hội Việt Nam ngày nay

1.1.3 Lễ hội Vu Lan của Phật giáo

Lễ Vu Lan còn là một trong những lễ hội quan trọng của Phật giáo, nó thể hiệnmột trong “Tứ đại trọng ân” của nhà Phật (1 Ân cha mẹ; 2 Ân Tam Bảo Sư trưởng;

3 Ân Quốc gia ; 4 Ân chúng sinh vạn loại) Theo lời Phật dạy, Báo hiếu cha mẹ làđiều thiện lớn nhất, vì: “Cùng tột điều thiện không gì hơn hiếu, tột điều ác không gìhơn bất hiếu” Theo những người phật tử Việt Nam, cha, mẹ chính là những vị Phậttại gia

Vu Lan đọc theo chữ Uilambana (tiếng Pali), có nghĩa là cứu vớt những ngườiđau khổ, xuất phát từ sự tích về Bồ tát Mục Kiền Liên đại hiếu đã cứu mẹ mình rakhỏi kiếp ngạ quỷ Ông Ma Ha Một Đặc Già La, thường được gọi là Đại Mục KiềnLiên (gọi tắt là Mục Liên) vốn là một tu sĩ khác đạo, sau này ông quy y, đạt được sáuphép thần thông, được liệt vào hạng thần thông đệ nhất trong hàng đệ tử của ĐứcPhật Sau khi đạt chứng quả A La Hán, Mục Liên ngậm ngùi nhớ đến mẫu thân, bèndùng huệ nhãn nhìn xuống các cõi khổ thì thấy mẹ đã đọa vào kiếp ngạ quỷ nơi địangục với thân hình hài tiều tụy, da bọc xương, bụng ỏng đầu to, cổ như cọng cỏ MẹMục Liên đói không được ăn, khát không được uống

Quá thương xót mẹ, Mục Liên vận dụng phép thần thông, đến ngay chỗ mẹ.Tay bưng bát cơm dâng mẹ mà nước mắt lưng tròng Mẹ Mục Liên vì đói khát lâu

ngày nên giật vội bát cơm mà ăn Tay trái bưng bát, tay phải bốc cơm nhưng chưa vàođến miệng, cơm đã hóa thành lửa Mục Liên đau đớn vô cùng, khóc than thảm thiếtrồi trở về bạch với Đức Phật để xin được chỉ dạy cách cứu mẹ Phật cho Mục KiềnLiên biết vì nghiệp chướng của các kiếp trước mà mẹ ông mới phải sinh vào nơi ácđạo làm loại ngạ quỷ Một mình Mục Liên vô phương cứu được mẹ dù ông có thầnthông đến đâu và dù lòng hiếu thảo của ông có thấu đến đất trời, động đến thánh thần.Phải nhờ đến uy đức của chúng tăng khắp các nẻo đồng tâm hiệp ý cầu xin cứu rỗicho mới được Bởi vậy, Phật dạy Mục Liên phải thành kính đi rước chư tăng khắpmười phương về, đặc biệt là các vị đã chứng được bốn quả thánh hoặc đã đạt đượcsáu phép thần thông Nhờ công đức cầu nguyện của các vị này, vong linh mẹ MụcLiên mới thoát khỏi khổ đạo, Phật lại dạy Mục Liên sắm đủ các món để dâng cúngcác vị ấy [Trích theo 16, tr.47- 48].

Đúng vào ngày rằm tháng bảy, ông lập trai đàn để cầu nguyện, thiết trai diên

để mời chư tăng thọ thực Trước khi thọ thực, các vị này sẽ tuân theo lời dạy của ĐứcPhật mà chú tâm cầu nguyện cho cha mẹ và ông bà bảy đời của thí chủ được siêuthoát Mục Liên làm đúng như lời Đức Phật dạy Quả nhiên, vong mẫu của ông đượcthoát khỏi kiếp ngạ quỷ mà sinh về cảnh giới lành Từ đó về sau, mỗi năm cứ đếnngày rằm tháng bảy các phật tử chí hiếu đều thiết lễ trai tăng

Ngày lễ Vu Lan còn gắn liền với kinh “Báo đáp phụ mẫu ân” tích truyện ĐứcPhật lạy đống xương khô ở chân núi Thứu Lĩnh Đức Phật không chỉ là thầy dạy đạopháp, chỉ đường giải thoát mà còn là nhà giáo dục, dạy chúng đệ tử biết lòng nhân,hiếu Cảm động và sâu sắc nhất phải kể đến câu trong Kinh Báo hiếu

Một hôm trên đường du hóa từ Thành Xá Vệ về phương Nam, Đức Phật cùngĐại chúng lần lượt bước đi với những bước chân thật thong thả vững chãi thanh nhàn.Trên con đường ấy, Đức Phật đã gặp một bãi xương khô ngoài đồng vắng Với tất cả

sự trân trọng thành kính, Ngài đã lạy xuống đống xương ba lạy, khiến Tôn Giả A Nanhết sức ngạc nhiên, nên bạch với đức đạo sư rằng: “Thế Tôn là bậc Cha lành của bốnloài trong ba cõi, sao Ngài lại lạy xương khô ?”

Phật bảo Ngài lạy là lạy những bậc tiền bối, vì trong đống xương khô ấy có hài cốtcủa lục thân quyến thuộc và có thể ngay cả của chính mình trong nhiều đời trước

Đứng bên đống xương bừa bãi, hình ảnh bà con quyến thuộc bao đời trôi lăntrong sinh tử hiện ra, gợi nguồn cảm xúc về ân nghĩa tương thân, về đạo lý làm ngườiđối với các đấng sinh thành dưỡng dục Nhân đó, Đức Phật đã nói về sự khó nhọc,cằn cỗi, héo hon của người mẹ do mang thai, sinh đẻ, bú mớm làm cho xương tủy haomòn Và vì vậy, xương của đàn bà nhẹ và đen hơn xương của đàn ông.

Đống xương dồn dập bấy lâuCho nên trong đó biết bao cốt hàiChắc cũng có ông bà, cha mẹHoặc thân ta, hoặc kẻ ta sinhLuân hồi sinh tử tử sinh

Tiếp nhận lời dạy của Phật, Tôn Giả A Nan nghĩ đến công lao sinh dưỡng của cha mẹthật là sâu nặng, nên Ngài cầu Phật chỉ dạy phương pháp báo hiếu để người hiếu thảovâng hành

Trước khi huấn thị về cách báo hiếu, Đức Phật trình bày tóm lược mười công đức củacha mẹ như sau:

Một là, trong thời gian mười tháng cưu mang, người mẹ phải thận trọng giữ gìn, nuôi nấng chăm sóc thai nhi hết sức chu đáo

Hai là, đến ngày sinh nở sự nguy hiểm và khó nhọc trăm phần: sinh được thì sống, không sinh được thì chết

Ba là, mẹ chịu cực khổ nuôi con từ tấm bé Mỗi khi trở trời trái gió em bénóng mình khó ở thì người thao thức bỏ ăn mất ngủ, nhưng không vì vậy màphiền hà

Bốn là, mẹ ăn đắng nuốt cay, để dành bùi ngọt cho con

Năm là, săn sóc chăm chút cho con từng ly từng tí, chỗ ướt mẹ nằm, chỗ ráocon lăn

Sáu là, sú nước nhai cơm, bế bồng bú mớm

Bảy là, mẹ phải chịu đựng ô uế, tắm rửa giặt giũ đồ dơ cho con

Tám là, lớn lên, khi con đi ra, cha mẹ phải lo lắng buồn phiền

Chín là, cha mẹ cam chịu nghiệp chướng khổ đau, chỉ mong cho con đượcsung sướng

Mười là, cha mẹ kham nhẫn sự thiếu thốn để con được sống thanh nhàn.

Theo Đức Phật, công ơn sinh dưỡng của cha mẹ sâu nặng như thế mà không

có mấy người biết được ân đức cao dày này, nên khi bị rày la thì liền trả treo ngỗnghịch, phùng mang trợn mắt, chẳng kể người trên trước, không biết nghĩa tươngthân Hoặc bỏ nhà ra đi biền biệt không về thăm viếng Hoặc phá hết của cải, theobọn trộm cướp để rồi bị tù tội hay bỏ xác nơi xứ người Vậy mà, khi nghe tin cha mẹvẫn xót thương buồn khóc, có thể vì thế mà mắt bị mù thân bị bại, song vẫn khôngnguôi Như thế, con có thể không thương cha mẹ, nhưng cha mẹ bao giờ cũng yêuthương con Nên tục ngữ có câu: “Hùm dữ không ăn thịt con” là vậy Cha mẹ sinhcon bao giờ cũng muốn cho con nên người hữu dụng và có hiếu thảo Lòng mong ước

ấy thật bền bỉ kiên trì và dễ thương vô hạn Nhưng gặp phải đứa con bất hiếu cha mẹcũng phải cam chịu cảnh bất hạnh phũ phàng đơn côi đói rách, nhất là trong nhữngngày tàn, trống vắng dưới mái tranh leo lét đìu hiu

Đại chúng nghe Phật kể tội bất hiếu của con người thì sinh lòng cảm thương bilụy, thấy chính mình cũng phạm vào những lỗi lầm này, nên có người tự trách và tựhành hạ mình cho đến thân thể đẫm máu và tâm thần bất tỉnh, rồi tự thán rằng:

Bọn ta quả thiệt tội nhânXưa nay chẳng rõ không hơn người mùNay tỏ ngộ biết bao lầm lạcRuột gan dường như nát như tan

Đã thật sự thấy được ân đức cao dày của cha mẹ nhiều đời mà từ trước tới nay

vì vô minh nên hờ hững lãng quên, ngày nay tỏ bày lòng thành hối hận, nên Đạichúng lại cầu Phật chỉ cách báo đáp thù ân

Phật bảo ân cha mẹ không có gì so sánh được, không có cách phụng dưỡngnào có thể đền đáp được:

Ví có người ơn sâu dốc trảCõng mẹ cha tất cả hai vaiGiáp vòng hòn núi Tu DiĐến trăm ngàn kiếp ơn kia chưa đền

Ví có người gặp cơn đói rétNuôi song thân dùng hết thân này

Xương nghiền thịt nát phân thâyTrải trăm nghìn kiếp thân đây chưa đồng.

(Trích “Kinh Đại Báo Phụ Mẫu Trọng Ân”)Nhưng ân đức của cha mẹ có thể báo đáp được khi người con chí thành ăn nănhối lỗi trước, vì cha mẹ biên chép, lưu truyền và trì tụng kinh này Đồng thời cúngdường Tam bảo, phụng hiếu chúng Tăng trong ngày Tự Tứ để cầu nguyện cho cha mẹhiện tại và lục thân quá vãng được an vui tự tại, giải thoát khổ đau, nhất là tự mìnhphải chuyên trì tam quy ngũ giới, sống đời gương mẫu cho con cháu noi theo

Cuối cùng Đức Phật xác định: bất hiếu là tội đứng đầu trong năm trọng tội Kẻmắc vào tội này bị rơi vào địa ngục vô gián, nghĩa là bị hành hạ suốt ngày đêm chođến trăm nghìn kiếp không có một giây gián đoạn

Đến đây hai con đường họa, phúc mở ra rõ ràng cho hàng tứ chúng Vì vậy, tất

cả Đại chúng đồng thanh phát nguyện tuân giữ phụng hành lời dạy vàng ngọc về hiếuđạo của Đức Thế Tôn

Về nghi thức tổ chức ngày lễ Vu lan Báo hiếu trong các chùa mỗi địa phươnglàm khác nhau, không thống nhất, thường là tổ chức lễ “ Trai đàn chẩn tế,”cúng cầusiêu độ cho các vong hồn tại các chùa, hoặc từng gia đình có yêu cầu riêng, văn cúngnhiều năm nay ở một số chùa miền Bắc thường lấy “Văn tế Thập loại chúng sinh”của cụ Nguyện Du làm nội dung chính Ở các tỉnh phía Nam lại có những nghi thứckhác Những năm đầu của thập niên 70 của thế kỷ trước (TKXX) xuất hiện một nétmới đó là: trong ngày lễ Báo ân- báo hiếu ngoài nhưng nghi thức thông thường trongPhật giáo ra còn có một nét rất đặc biệt đó là những người đến chùa dự lễ, (nhất làgiới trẻ) mỗi người đều được cài lên ngực áo một bông hoa Hồng nhỏ ( ai còn chahoặc mẹ thì được cài bông Hồng đỏ, người không còn cha mẹ thì được cài bông Hồngtrắng) để mọi người nhớ về người mẹ của mình Đây có lẽ là một nét mang ý nghĩanhân văn cao cả

1.2 Ý nghĩa của lễ hội Vu Lan đối với đời sống đạo đức của nhân dân Việt Nam

1.2.1 Khái quát chung về đời sống đạo đức

Đạo đức là một trong những hình thái của ý thức – xã hội, là tổng hợp nhữngnguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực giúp con người tự giác điều chỉnh hành vi ứng xử củamình trong quan hệ giữa người với người, giữa con người với xã hội nhằm đạt tới

chân - thiện - mĩ Đạo đức nảy sinh do nhu cầu của đời sống trên nền tảng của hoạtđộng sản xuất kinh tế - xã hội, C Mác và Ph Ăngghen đã viết:“Chính con người, khiphát triển sự sản xuất vật chất và sự giao tiếp vật chất của mình, đã làm biến đổi,cùng với hiện thực đó của mình, cả tư duy lẫn sản phẩm tư duy của mình Không phải

ý thức quyết định đời sống mà chính đời sống quyết định ý thức” Như vậy, với tưcách là một nội dung của phạm trù ý thức xã hội, đạo đức cũng là sản phẩm củanhững điều kiện lịch sử - xã hội, vì vậy khi xã hội thay đổi thì đạo đức cũng có sựbiến đổi và tác động lại hoặc làm cho xã hội không ngừng tiến bộ, hoặc kìm hãm sựphát triển của xã hội

1.2.2 Ý nghĩa của lễ hội Vu Lan đối với đời sống đạo đức của nhân dân Việt Nam

Từ xa xưa người Việt Nam đã có tục thờ cúng Tổ tiên, Ông bà, cha mẹ đó là sựthể hiện tấm lòng tri ân người sinh thành ra mình và nuôi dưỡng dậy dỗ mình khôn lớn,

nó đã trở thành truyền thống tốt đẹp của người Việt Nam Việc thờ cúng này được thểhiện trong các gia đình người Việt, và được thực hiện vào các ngày giỗ, tết hàng nămtrong mỗi gia đình

Việc tri ân đối với cha mẹ, ông bà, tổ tiên là việc làm cần phải được khuyếnkhích, nhưng ngoài việc tri ân đối với người quá cố thì trước hết phải tri ân đối vớinhững người còn đang sống ( cha mẹ, ông bà) để họ yên lòng

Những năm gần đây báo chí đã nói khá nhiều đến việc con cháu đối xử tệ bạc vớicha mẹ, ông bà, có những c thật đau lòng mà mọi người đã biết

Lễ Vu lan báo hiếu theo đúng truyền thống Nhà Phật là một nét đẹp, nó làm chomọi người tự cảnh tỉnh với chính mình mà rèn luyện đạo đức,lối sống, nhất là trong tìnhhình hiện nay khi mà đạo đức xã hội đang xuống cấp nghiêm trọng Nghi lễ này nênchăng cần được tổ chức quy mô hơn với hình thức phong phú hơn ở tất cả các chùa trong cảnước để trở thành như ngày Hội truyền thống về sự giáo dục đạo đức nhân cách con người

Mọi người ai rồi cũng sẽ già đi, nếu Lễ Vu lan được tổ chức hàng năm theo mộtNghi thức trang trọng, những người già cả trong gia đình ( Ông bà, Cha mẹ) với ngày lễ

đó được con cháu dắt đến chùa làm lễ cầu phúc sau khi dự lễ xong về nhà tùy mức độ giacảnh mà có mâm cơm cúng lễ gia tiên rồi cả nhà ăn uống vui vẻ tưởng cũng làm ấm lòngcác bậc cha mẹ lắm lắm, đó cũng là một biện pháp giáo dục con cháu một cách có hiệuquả nhất

Ai cũng biết rằng cha mẹ đã gian lao vất vả vì hạnh phúc, an lạc của con cái.Công đức của cha mẹ lớn lao không sao kể xiết, cho nên con cái báo hiếu cha mẹ thì phảibiết nghe lời cha mẹ; anh em đoàn kết, thương yêu, đùm bọc, giúp đỡ lẫn nhau; khônglàm việc gì trái với pháp luật và ảnh hưởng đến gia phong; không làm việc ác, năng làmviệc thiện; tu dưỡng, học tập, rèn luyện đạo đức để nên người làm cho ông bà, cha mẹyên tâm, phấn khởi Nếu làm được những điều lành thì Tâm sẽ chân thành, thiện khíngưng tụ; thực hành hạnh hiếu thì trời đất cảm thông, Phật Thánh phù hộ Đó là Phúc,phúc do Tâm tạo, tâm là Phật, Phật tại tâm Vì vậy mà phải luôn luôn làm điều thiện, tuphúc để báo hiếu cha mẹ và để lại cho con cháu mai sau Hầu như ai cũng hiểu công ơnsinh thành dưỡng dục thật sâu nặng nhưng không ít người chưa thấy hết được ân đức caodày của cha mẹ Từ xưa tới nay, cha mẹ bao giờ cũng yêu thương con vô bờ bếnbởi:“Hùm dữ không ăn thịt con” Cha mẹ luôn mong muốn cho con nên người nhưnggặp phải những người con bất hiếu, ngỗ nghịch, cha mẹ cũng phải cam chịu cảnh bấthạnh, ngay cả trong những ngày chiều tà xế bong dưới mái nhà đơn sơ hiu quạnh Với ânsâu nghĩa nặng, tình thâm của cha mẹ mà Ca dao Việt Nam đã thể hiện nét đẹp về đạođức mang truyền thống văn hóa dân tộc kết tụ mấy nghìn năm lịch sử Đại thi hàoNguyễn Du đã đề cao chữ hiếu và xem đó là trách nhiệm hàng đầu của phận làm con:Duyên hội ngộ đức cù lao/Bên tình bên hiếu bên nào nặng hơn/Để lời thệ hải minhsơn/Làm con trước phải đền ơn sinh thành Nguyễn Đình Chiểu, một sĩ phu yêu nước,thương dân cũng rất đề cao tinh thần hiếu hạnh được thể hiện trong tác phẩm “Lục VânTiên” khi trên đường đi thi trạng nguyên, nghe tin mẹ mất, Lục Vân Tiên đã quay về chịutang cho mẹ và khóc đến mù cả mắt.

Trong quá trình hình thành và tồn tại, bên cạnh những hạn chế như đã nói ở trênthì Lễ Vu lan đã góp phần tạo ra những giá trị đạo đức truyền thống như lòng hiếu thảo,lòng nhân ái, lòng yêu nước, tính cộng đồng Yêu nước là giá trị đạo đức hàng đầutrong hệ thống đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam Giá trị đạo đức trong lễ Vulan có thể nói là vĩnh hằng cùng với sự tồn tại và phát triển của dân tộc Việc nhớ về cộinguồn, niềm tin vào tổ tiên và sợ hãi tội "trời tru đất triệt", "luật nhân quả" hay "nghiệpbáo" đối với những việc làm xấu, hướng con người làm việc thiện, ngăn chặn điều ác Từ

xa xưa và trải qua thực tế cuộc sống, người Việt Nam thấy được những nét tích cực phù

hợp với đạo lý truyền thống dân tộc, đáng trân trọng giữ gìn; gạn lọc được tinh hoa vàbiết cái gì là mê tín dị đoan, ảnh hưởng không tốt đến cuộc sống để bỏ đi.

Có thể khẳng định rằng, Vu lan Báo hiếu luôn là nét đẹp văn hoá của dân tộc và

đã trở thành trách nhiệm, bổn phận của đạo làm con; một nét đẹp trong văn hoá ứng xửgóp phần duy trì, củng cố đạo lý trong gia đình, dòng họ và dân tộc; trở thành một tiêuchuẩn quan trọng để đánh giá đạo đức con người,… dù xã hội có văn minh phát triển đếnđâu thì nét đẹp báo hiếu luôn được đề cao và mãi trường tồn Vì thế, các thế hệ phải sốngcho xứng đáng để đền đáp nghĩa tình sâu nặng của tổ tiên, ông bà, cha mẹ cũng như củanhững người đã quên mình vì đất nước, vì dân tộc đem lại hoà bình, hạnh phúc, cuộcsống ấm no cho chúng ta Để thể hiện tấm lòng của mình không chỉ đến ngày lễ Vu lanmới thực hiện mà phải bằng việc làm thành tâm của con cái trong cuộc sống thường nhật

và điều quan trọng là luôn nhớ tới tổ tiên, cha mẹ với sự thành tâm của mỗi người Ngườigiữ đạo hiếu với cha mẹ không thể đợi đến khi cha mẹ không còn nữa mới tìm cơ hội váivọng đáp đền Từng giây phút sống, hãy hiếu thuận và kính trọng cha mẹ như vị Phậtsống của đời mình, đó mới là đạo hạnh tốt lành Không ai muốn mất cha mẹ, nhưng cuộcđời là vô thường Vì thế, ngay khi cha mẹ còn sống, nên biết trân trọng từng ngày, còncha mẹ để được chăm sóc là hạnh phúc, may mắn của đời người Sự biết ơn và tôn kínhchân thành đối với cha mẹ là những điểm xuất phát của lòng hiếu thảo Biết ơn cha mẹ vì

ta có ở trên thế gian này là do cha mẹ, nhờ cha mẹ mà trưởng thành vì cha mẹ là nơinương tựa vững chắc bình an nhất Khi có con rồi mới thấm thía được sự hy sinh của cha

mẹ đối với mình, nhất là lúc còn thơ ấu Bởi thế, nếu ai đó đã có phúc duyên báo hiếucho cha mẹ rồi thì càng nên cố tạo nhiều cơ duyên hơn nữa để báo hiếu cho cha mẹ mìnhvui lòng Trong gia đình cần phụng dưỡng chăm sóc cha mẹ lúc tuổi già; sống hướngthiện, làm việc tốt để rạng danh ông bà, cha mẹ; tưởng nhớ công ơn của tổ tiên; cầu anlạc cho cha mẹ hiện còn Đối với đất nước cần góp phần vào các hoạt động chăm sócthương binh, gia đình liệt sỹ, gia đình có công với cách mạng, những người cao tuổi cóhoàn cảnh khó khăn, những người khuyết tật và tham gia các lễ cầu siêu, tưởng niệm cácanh hùng liệt sĩ đã xả thân vì độc lập, tự do của Tổ quốc và vì hạnh phúc của chínhchúng ta ngày nay

Nếu nghi lễ này được tổ chức thành ngày “Hội Vu lan – Báo Hiếu” chắc sẽ làmcho xã hội ta ngày càng tốt đẹp hơn

Kết Luận chương 1

Phật giáo ra đời rất sớm tại Ấn Độ sau đó lan tỏa vào Việt Nam bằng conđường hòa bình Chính vì thế mà Phật giáo được nhân dân ta đón nhận nhanh chóng,Phật giáo đã hòa quyện với một số tín ngưỡng của dân tộc ( thờ thần núi, thần sông,

…) Chính sự hòa quyện đó mà Phật giáo đã mang bản sắc riêng tại Việt Nam

Phật giáo có rất nhiều lễ hội và đặc biệt là lễ hội Vu Lan Phật giáo đã ảnhhưởng đến đời sống của nhân dân ta Thông qua việc giảng pháp, hay tổ chức cáckhóa tu, phóng sinh, cầu quốc thái dân an,… đã giúp cho người dân có thái độ sốnghướng thiện, bảo vệ lẽ phải, yêu thương đùm bọc lẫn nhau, tạo nên một dân tộc cótruyền thống yêu thương đùm bọc lẫn nhau

Lễ hội Vu Lan là một lễ hội truyền thống được Phật giáo tổ chức hàng năm, vàđược rất nhiều người đón nhận Lễ hội Vu Lan được tổ chức vào rằm tháng 7 và kếthợp với lễ Xá tội vong nhân của dân gian, đã làm cho lễ hội Vu Lan mang đậm bảnsắc của dân tộc Việt Nam Lễ hội Vu Lan không chỉ có ý nghĩa về mặt tâm linh màcòn thiết thực với đời sống hiện tại Lễ hội Vu Lan luôn đề cao công ơn dưỡng dụccủa hai đấng sinh thành là cha, là mẹ luôn luôn phải báo hiếu cha mẹ không được bấthiếu, không được làm việc sai trái hại người khác

Các lễ hội Phật giáo đều mang một ý nghĩa là giáo dục con người hướng đếncái thiện, làm những điều tốt, không hại người khác, yêu thương lẫn nhau

Chương 2 ẢNH HƯỞNG CỦA LỄ HỘI VU LAN ĐẾN ĐỜI SỐNG ĐẠO ĐỨC

NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN – THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

2.1 Khái quát về đời sống đạo đức của nhân dân thành phố Thái Nguyên

2.1.1 Giới thiệu chung về thành phố Thái Nguyên

Thành phố Thái Nguyên là đô thị loại I trực thuộc tỉnh Thái Nguyên (trước kiathuộc tỉnh Bắc Thái), trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học - kỹthuật, y tế, du lịch, dịch vụ của tỉnh Thái Nguyên và vùng trung du miền núi phíaBắc; trung tâm vùng trung du, miền núi Bắc Bộ, cách thủ đô Hà Nội 80 km.Tổng diệntích tự nhiên 222,93 km², phía bắc giáp Đồng Hỷ và Phú Lương, phía đông giápthành phố Sông Công, phía tây giáp Đại Từ, phía Nam giáp Phú Bình

- Năm 1831, nhà Nguyễn điều chỉnh lại địa giới hành chính, cắt Thiên Phúc(vùng đất Sóc Sơn, thành phố Hà Nội ngày nay) về tỉnh Bắc Ninh, thủ phủ của trấnThái Nguyên được chuyển từ xã Bình Kỳ, Thiên Phúc về thành Đồng Mỗ, thuộcĐồng Hỷ (nay là một phần vùng đất thuộc các phường Trưng Vương và Túc Duyên,thành phố Thái Nguyên) Tỉnh thành đất bằng phẳng, rộng rãi, đường thủy, đường bộgiao thông đều thuận tiện Chu vi tỉnh thành dài 345 trượng (khoảng 1145,4 mét), cao

9 thước (khoảng 2,88 mét), mở 4 cửa, hào rộng 3 trượng (khoảng 9,96 mét), sâu 5thước (khoảng 1,66 mét) Tường thành đắp bằng đất, đến năm Tự Đức thứ 2 (1849)được xây bằng gạch

- Dưới thời Pháp thuộc, từ năm 1884 đến đầu Thế kỷ XX, cùng với việc tăngcường bộ máy đàn áp, mở rộng các cơ sở dịch vụ, thành phố Thái Nguyên được thựcdân Pháp mở rộng thành thị xã Thái Nguyên và phát triển dân về phía Tây nam, baogồm phần đất có diện tích tương ứng với phường Trưng Vương, một phần cácphường Túc Duyên, Hoàng Văn Thụ và Phan Đình Phùng ngày nay

- Sau Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộnghòa ra đời, thị xã Thái Nguyên là tỉnh lỵ tỉnh Thái Nguyên

- Năm 1956, khu Tự trị Việt Bắc được thành lập, thị xã Thái Nguyên vừa làtỉnh lỵ tỉnh Thái Nguyên, vừa là Thủ phủ của Khu Tự trị Việt Bắc, gồm 3 phường:Hoàng Văn Thụ, Phan Đình Phùng, Trưng Vương

- Năm 1958, cắt một phần đất của các xã Đồng Bẩm, Cao Ngạn, Hóa Thượngthuộc Đồng Hỷ để thành lập thị trấn Núi Voi và tiểu khu Chiến Thắng.

- Theo quyết định số 114/CP ngày 19 tháng 10 năm 1962 của Thủ tướng Chínhphủ, thị xã Thái Nguyên được nâng cấp thành thành phố Thái Nguyên, thuộc tỉnhThái Nguyên, với tổng diện tích tự nhiên hơn 100 ki lô mét vuông và với dân sốkhoảng 60.000 người; cùng thời điểm này, chuyển 4 xã Cam Giá, Túc Duyên, QuangVinh, Đồng Bẩm, các xóm Chùa, Quan Triều của xã Lương Sơn, các xóm Hòa Bình,Minh Cầu, Thống Nhất, Cầu Tre, Tiến Thành, Cấp Tiến của xã Đồng Quang, các xómThành, Phố, Ôn Lương của xã Tích Lương (thuộc Đồng Hỷ); các xóm Nhân Thịnh,Ngọc Tâm của xã Thượng Đình (sáp nhập vào xã Lương Sơn), các xóm Ngân, NaHoàng, Tiến Bộ, Phú Thái, Lương Thịnh, Tân Trung của xã Lương Sơn, xóm Hanhcủa xã Đào Xá (thuộc Phú Bình); xóm Tân Long của xã Sơn Cẩm (thuộc PhúLương) và thị trấn Trại Cau về thành phố Thái Nguyên quản lý

- Nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội và tăng cường khả năngquốc phòng, theo quyết định ngày 21 tháng 4 năm 1965 của Quốc hội nước Việt NamDân chủ Cộng hòa, hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn sáp nhập thành tỉnh Bắc Thái,thành phố Thái Nguyên là tỉnh lỵ tỉnh Bắc Thái[ Quyết định 103-NQ-TVQH năm

1965 về việc phê chuẩn việc thành lập các tỉnh Bắc Thái, Nam Hà, Hà Tây và việcsáp nhập xã An Hòa thuộc Thạch Thất, tỉnh Sơn Tây (cũ) vào xã Tiến Xuân thuộcLương Sơn, tỉnh Hòa Bình do Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành]

- Sau năm 1975, thành phố Thái Nguyên có 10 phường: Chiến Thắng, HoàngVăn Thụ, Hương Sơn, Phan Đình Phùng, Phú Xá, Quan Triều, Tân Long, Tân Thành,Trung Thành, Trưng Vương; 2 thị trấn: Núi Voi và Trại Cau và 7 xã: Cam Giá, ĐồngBẩm, Đồng Quang, Gia Sàng, Lương Sơn, Quang Vinh, Túc Duyên

- Ngày 21 tháng 10 năm 1982, chuyển thị trấn Núi Voi thành phường Núi Voi

và chuyển thị trấn Trại Cau về Đồng Hỷ quản lý[Quyết định 178-HĐBT năm 1982

về việc điều chỉnh địa giới một số thị trấn thuộc tỉnh Bắc Thái]

- Để phù hợp với sự phát triển kinh tế, xã hội của thành phố Thái Nguyên vàĐồng Hỷ, ngày 2 tháng 4 năm 1985, Hội đồng Bộ trưởng (nay là Hội đồng Chínhphủ) ra quyết định số 102/HĐBT chuyển Đồng Hỷ sang phía đông - bắc sông Cầu;thành phố Thái Nguyên tiếp nhận thêm 7 xã phía tây và tây bắc của Đồng Hỷ: Phúc

Hà, Phúc Xuân, Phúc Trìu, Tân Cương, Thịnh Đán, Thịnh Đức và Tích Lương, đồngthời cắt xã Đồng Bẩm và 2 phường Chiến Thắng, Núi Voi về Đồng Hỷ quảnlý[Quyết định 102-HĐBT năm 1985 về việc điều chỉnh địa giới một số và thành phốthuộc tỉnh Bắc Thái].

- Ngày 8 tháng 4 năm 1985, Hội đồng Bộ trưởng ra Quyết định số 109/HĐBT,thành lập phường Tân Thịnh (tách ra từ xã Thịnh Đán), và chuyển 3 xã Đồng Quang,Cam Giá, Gia Sàng thành 3 phường có tên tương ứng.[Quyết định 109-HĐBT năm

1985 về việc phân vạch, điều chỉnh địa giới một số xã, phường, thị trấn thuộc tỉnhBắc Thái]

- Theo Quyết định số 25/HĐBT ngày 13 tháng 2 năm 1987 của Hội đồng Bộtrưởng, chuyển 2 xã Túc Duyên, Quang Vinh thành 2 phường có tên tương ứng;phường Tân Thịnh được chia thành 2 phường Tân Thịnh và Tân Lập.[Quyết định 25-HĐBT năm 1987 về việc điều chỉnh địa giới hành chính một số xã, phường,của thànhphố Thái Nguyên thuộc tỉnh Bắc Thái]

- Thực hiện Nghị định số 64/CP ngày 11 tháng 7 năm 1994 của Chính phủ,phường Đồng Quang tách thành 2 phường: Đồng Quang và Quang Trung

- Theo Quyết định ngày 6 tháng 11 năm 1996 của Quốc hội khóa IX, tỉnh BắcThái được tách thành 2 tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn, thành phố Thái Nguyên là tỉnh

lỵ tỉnh Thái Nguyên, gồm 17 phường: Cam Giá, Đồng Quang, Gia Sàng, Hoàng VănThụ, Hương Sơn, Phan Đình Phùng, Phú Xá, Quan Triều, Quang Trung, Quang Vinh,Tân Lập, Tân Long, Tân Thành, Tân Thịnh, Trung Thành, Trưng Vương, Túc Duyên

và 8 xã: Lương Sơn, Phúc Hà, Phúc Trìu, Phúc Xuân, Tân Cương, Thịnh Đán, ThịnhĐức, Tích Lương.[Nghị quyết về việc chia và điều chỉnh địa giới hành chính một sốtỉnh do Quốc hội ban hành]

- Theo Quyết định số 14/2004/NĐ-CP, ngày 1 tháng 9 năm 2004 của Chínhphủ, phường Tân Thịnh tách thành hai phường Tân Thịnh và Thịnh Đán, xã ThịnhĐán đổi tên thành xã Quyết Thắng.[Nghị định 14/2004/NĐ-CP về việc thành lậpphường Thịnh Đán và đổi tên xã Thịnh Đán thành xã Quyết Thắng thuộc thành phốThái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên]

- Ngày 31 tháng 7 năm 2008, Chính phủ đã có Nghị định số 84/2008-CP vềđiều chỉnh địa giới Đồng Hỷ để mở rộng thành phố Thái Nguyên, bàn giao hai xã

Cao Ngạn và Đồng Bẩm về thành phố Thái Nguyên.[Nghị định 84/2008/NĐ-CP vềviệc điều chỉnh địa giới hành chính Đồng Hỷ để mở rộng thành phố Thái Nguyên,tỉnh Thái Nguyên]

- Ngày 13 tháng 1 năm 2011, Chính phủ đã có nghị quyết số 05/NQ-CP về giảithể, điều chỉnh địa giới để thành lập các phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh TháiNguyên; theo đó, chuyển xã Tích Lương thành phường Tích Lương thuộc thành phốThái Nguyên.[Nghị quyết 05/NQ-CP năm 2011 thành lập phường Tích Lương thuộcthành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên]

- Ngày 11 tháng 5 năm 2015, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã có nghị quyết vềviệc điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Thái Nguyên và thị xã Sông Công trênđịa bàn tỉnh Thái Nguyên; theo đó, chuyển xã Lương Sơn thuộc thành phố TháiNguyên về thị xã Sông Công quản lý (nay là phường Lương Sơn, thành phố SôngCông) Thành phố Thái Nguyên còn lại 17.069,76 ha diện tích tự nhiên, 306.842người với 27 đơn vị hành chính bao gồm 19 phường và 8 xã

- Ngày 18 tháng 8 năm 2017, chuyển xã Sơn Cẩm của Phú Lương, 2 xã LinhSơn, Huống Thượng, thị trấn Chùa Hang của Đồng Hỷ và xã Đồng Liên của PhúBình với tổng cộng 52,4 km² diện tích tự nhiên, dân số 45.341 người về thành phốThái Nguyên quản lý Đồng thời chuyển xã Đồng Bẩm thành phường Đồng Bẩm,chuyển thị trấn Chùa Hang thành phường Chùa Hang.[UBTVQH tán thành mở rộngđịa giới TP Thái Nguyên]

Trải qua 55 năm xây dựng và phát triển, thành phố đã được Thủ tướng Chínhphủ nhiều lần quyết định phê duyệt điều chỉnh và nâng cấp thành phố, đó là các lầnquyết định như sau:

- Ngày 30 tháng 10 năm 1996, Thủ tướng Chính phủ đã có quyết định số802/TTG phê duyệt quy hoạch chung thành phố Thái Nguyên, công nhận thành phốThái Nguyên là trung tâm vùng Việt Bắc

- Ngày 14 tháng 10 năm 2002, Thủ tướng Chính phủ đã có quyết định số135/2002/QĐ-TTG công nhận thành phố Thái Nguyên là đô thị loại II.[Quyết định135/2002/QĐ-TTg công nhận thành phố Thái Nguyên là đô thị loại II do Thủ tướngChính phủ ban hành]

- Ngày 2 tháng 11 năm 2005, Thủ tướng Chính phủ đã có quyết định 278/2005phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung thành phố Thái Nguyên đến năm 2020