Quyền nhân thân về hình ảnh trong luật dân sự Việt Nam

 Phương pháp phân loại hệ thống hóa kiến thức: thông qua các tài liệu thu thập được hệ thống và sắp xếp các tài liệu khoa học để nội dung của bài tiểu luận dễ nhận biết Trong đó nội dun

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HCM

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BLDS: Bộ luật Dân sự

VHTTDL: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

MỤC LỤC

PHẦN 1: MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 1

3 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Bố cục 2

PHẦN 2: NỘI DUNG 3

CHƯƠNG 1: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN NHÂN THÂN VỀ HÌNH ẢNH 3

1.1 Khái quát chung về quyền nhân thân về hình ảnh 3

1.1.1 Khái niệm quyền nhân thân 3

1.1.2 Quyền nhân thân về hình ảnh 3

1.2 Mối liên hệ giữa quyền hình ảnh và các quyền khác 5

1.2.1 Mối liên hệ giữa quyền hình ảnh và quyền về bí mật đời tư 5

1.2.2 Mối liên hệ giữa quyền hình ảnh và quyền về danh dự nhân phẩm, uy tín 6

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP BẢO VỆ QUYỀN NHÂN THÂN CỦA CÁ NHÂN ĐỐI VỚI HÌNH ẢNH 7

2.1 Các hình thức xâm phạm quyền nhân thân đối với hình ảnh 7

2.1.1 Hành vi sử dụng hình ảnh với mục đích thương mại không được sự đồng ý của chủ thể hình ảnh 7

2.1.2 Hành vi phát tán hình ảnh cá nhân nhằm mục đích xâm hại tới danh dự nhân phẩm uy tín của người đó 10

2.1.3 Hành vi sử dụng hình ảnh xâm phạm đến bí mật đời tư 11

2.1.4 Hoạt động báo chí xâm phạm quyền nhân thân về hình ảnh trong một số trường hợp 12

2.2 Các biện pháp bảo vệ quyền nhân thân đối với hình ảnh của cá nhân 14

2.2.1 Tự mình bảo vệ 14

2.2.2 Yêu cầu người có hành vi vi phạm châm dứt hành vi xâm phạm hoặc yêu cầu

cơ quan có thẩm quyền buộc người vi phạm chấm dứt hành vi xâm phạm 15

2.3 Một số kiến nghị để hoàn thiện pháp luật về quyền nhân thân của cá nhân đối với hình ảnh 16

PHẦN 3: KẾT LUẬN 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nhân quyền hay quyền con người là những quyền tự nhiên của con người và không

bị tước bỏ bởi ai hay bất cứ chính thể nào Nhân quyền là một giá trị văn hoá quan trọng của cuộc sống con người Việt Nam Nhân quyền được thực thi cụ thể trong tất cả các lĩnh vực của đời sống chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, được luật hoá trong Hiến pháp của Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.Cụ thể là điều 50 của Hiến pháp năm 1992 xác định: "Ở nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam các quyền con người về chính trị, dân

sự, kinh tế, văn hóa và xã hội được tôn trọng thể hiện ở các quyền công dân và được quy định trong Hiến pháp và luật" Điều đó thể hiện Nhà nước ta luôn coi trọng nhân quyền hay quyền con người trong đó có quyền nhân thân là một phần vô cùng quan trọng Cùng với

sự đi lên, tiến bộ của đất nước, nền tự do dân chủ ngày càng được mở rộng bao nhiêu thì con người ngày càng được tôn trọng hơn bấy nhiêu do đó quyền nhân thân cũng ngày càng được quan tâm, chú ý nhiều hơn Trong các quyền của công dân thì không thể không nhắc đến “Quyền cá nhân về hình ảnh”

Nhưng có một vấn đề đặt ra hiện nay là việc sử dụng hình ảnh như thế nào? Bên cạnh vấn đề về đạo đức, lối sống của thanh niên hiện nay thì câu hỏi về quyền nhân thân của cá nhân đối với hình ảnh trong pháp luật Việt Nam cũng đang được đặt ra Đối với vấn

đề quyền cá nhân đối với hình ảnh của mình thì Bộ luật Dân sự năm 2005 cũng đã quy định khá cụ thể Trước thực tế trên, nhóm chúng em xin chọn đề tài “Quyền nhân thân về hình ảnh trong luật dân sự Việt Nam” để nghiên cứu, tìm hiểu, với mong muốn làm rõ thêm về quyền cá nhân về hình ảnh, cũng như thực trạng phương pháp bảo vệ quyền nhân thân về hình ảnh trong xu thế phát triển hội nhập ở Việt Nam hiện nay

2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu sẽ làm rõ các vấn đề về: khái niệm quyền nhân thân, quy định của pháp luật về quyền nhân thân của cá nhân về hình ảnh Từ đó nêu lên thực trạng quyền nhân thân về hình ảnh và đưa ra một số giải pháp để bảo vệ quyền này

3 Đối tượng nghiên cứu

 Quy định của pháp luật về quyền nhân thân về hình ảnh

 Thực trạng quy định của quyền cá nhân về hình ảnh

 Nghiên cứu các phương pháp bảo vệ quyền cá nhân về hình ảnh và những quy định của pháp luật nói chung là pháp luật dân sự nói riêng về quyền nay

4 Phương pháp nghiên cứu

 Phương pháp Phương pháp thu thập phân tích tài liệu: thông qua các giáo trình, sách tham khảo và các bài báo khoa học để làm rõ nội dung của mục tiêu nghiên cứu

 Phương pháp phân loại hệ thống hóa kiến thức: thông qua các tài liệu thu thập được

hệ thống và sắp xếp các tài liệu khoa học để nội dung của bài tiểu luận dễ nhận biết

Trong đó nội dung gồm 02 chương:

Chương 1: Quy định của pháp luật về quyền nhân thân về hình ảnh

Chương 2: Thực trạng và giải pháp bảo vệ quyền nhân thân của cá nhân đối với hình ảnh

PHẦN 2: NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN NHÂN

THÂN VỀ HÌNH ẢNH

1.1 Khái quát chung về quyền nhân thân về hình ảnh

1.1.1 Khái niệm quyền nhân thân

Quyền nhân thân, còn được gọi là Quyền cá nhân, Quyền nhận dạng cá nhân bao gồm một số quyền được quy định để bảo vệ đời sống cũng như tự do của một cá nhân Cụ thể nó bao gồm quyền của một cá nhân kiểm soát việc sử dụng thương mại của tên của mình, hình ảnh, diện mạo, hoặc các đặc điểm rõ ràng khác về nhận dạng cá nhân của mình

Nó thường được coi là một quyền sở hữu tài sản và trái ngược với một quyền cá nhân, và như vậy, hiệu lực của quyền nhân thân có thể tồn tại kể cả sau cái chết của cá nhân, pháp nhân và có thể thừa kế hoặc hiến tặng (mức độ khác nhau tùy thuộc vào thẩm quyền và luật pháp của mỗi quốc gia) Theo Luật dân sự Việt Nam, Quyền nhân thân là quyền dân sự gắn liền với mỗi cá nhân, không thể chuyển giao cho người khác trừ trường hợp pháp luật có quy định khác

1.1.2 Quyền nhân thân về hình ảnh

Khái niệm về hình ảnh: Hình ảnh là sự sao chép lại những hình ảnh biểu tượng có

thể được nhận thức bằng chính tư duy của con người hoặc bằng các cách thức sao chụp nguyên mẫu Một bức hình, tấm ảnh, hay hình ảnh là thứ ghi lại hay thể hiện, tái tạo được cảm nhận thị giác, tương tự với cảm nhận thị giác từ vật thể có thật, do đó mô tả được những vật thể đó

Nội dung quyền nhân thân về hình ảnh:

 Quyền nhân thân không gắn với tài sản

Đây là đặc tính cơ bản để phân biệt quyền nhân thân gắn với tài sản và quyền nhân thân không gắn liền với tài sản.Về bản chất quyền nhân thân đối với hình ảnh chỉ mang lại giá trị tinh thần cho mối cá nhân có hình ảnh.Mỗi chủ thể được công nhân một cách vô điều

kiện với quyền nhân thân gắn với hình ảnh, quyền này không phải là tài sản để có thể đem

ra giao dịch.Tuy nhiên hiện nay trên thực tế thì nhiều cá nhân đang sử dụng hình ảnh của mình để định giá bằng tài sản.Như hiện nay có rất nhiều người mẫu, diễn viên…có sức ảnh hưởng đối với công chúng được các công ty sử dụng hình ảnh của họ để làm người mẫu độc quyền cho một nhãn hàng, một sản phẩm nào đó và được công ty trả một khoản tiền nhất định Mặc dù như vậy nhưng xét về mặt pháp lí thì quyền cá nhân đối với hình ảnh là quyền nhân thân không gắn liền với tài sản Quyền nhân thân đối với hình ảnh được công nhận đối với mọi cá nhân một cách bình đẳng và suốt đời, không phụ thuộc vào hoàn cảnh kinh tế, địa vị xã hội hay mức đọ tài sản của người đó

 Quyền cá biệt hóa chủ thể

Đây là những quyền nhân thân ghi nhận những đặc điểm của mỗi cá nhân trong quan

hệ xã hội nói chung và trong quan hệ dân sự nói riêng Quyền cá biệt hóa chủ thể được thể hiện dưới hình thức các công cụ cá biệt hóa khác nhau ở mỗi chủ thể Tập hợp các công cụ

cá biệt hóa đó ở mỗi chủ thể sẽ cho ra sự hình dung bên ngoài về chủ thể đó khác biệt với các chủ thể khác

 Quyền được bảo hộ vô thời hạn

Quyền nhân thân đối với hình ảnh của cá nhân được pháp luật ghi nhận và bảo hộ vĩnh viễn Khi chủ thể không còn nữa thì những người có liên quan được quyền yêu cầu bảo vệ khi có hành vi xâm phạm Như vậy khi còn sống nếu như việc công bố hình ảnh mà không được sự đồng ý của họ vì sẽ ảnh hưởng trức tiếp đến lợi ích của họ thì pháp luật vẫn bảo vệ quyền đối với hình ảnh cho cá nhân đã chết Tuy nhiên trường hợp nếu muốn thu thập, công bố hình ảnh của cá nhân khi cá nhân đó đã chết thì phải được sự đồng ý cha, me,

vợ, chồng, con đã thành niên hoặc người đại diện

 Quyền được bảo vệ khi có yêu cầu

Có nghĩa là pháp luật chỉ bảo vệ quyền nhan thân đối với hình ảnh của cá nhân khi quyền đó bị xâm phạm và có yêu cầu của người bị ảnh hưởng về quyền và lợi ích hợp pháp

 Thuộc nhóm các hành vi tác động vật phẩm liên quan đến quyền

Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân một cách gián tiếp đã xâm phạm quyền của cá nhân đó đối với hình ảnh Khi quyền của cá nhân đối với hình ảnh bị xâm pham dẫn đến quyền và lợi ích hợp pháp của người có hình ảnh bị xâm phạm Thì cá nhân sử dụng hình

ảnh trái pháp luật phải chịu trách nhiệm trước pháp luật Để khắc phục những hậu quả này thì chủ thể có hành vi xâm pham buộc phải dừng ngay hành vi xâm phạm, buộc phải xin lỗi, cải chính công khai và được bồi thường một khoản tiền nhằm bù đắp một phần nào đó thiệt hại do hành vi của chủ thể này gây ra

1.2 Mối liên hệ giữa quyền hình ảnh và các quyền khác

1.2.1 Mối liên hệ giữa quyền hình ảnh và quyền về bí mật đời tư

Tại Điều 38 BLDS 2005 có qui định về Quyền bí mật đời tư, quy định giải thích, định nghĩa cụ thể Có thể hiểu:

“Quyền bí mật đời tư là thông tin, tư liệu về tinh thần, vật chất, quan hệ xã hội và những thông tin khác liên quan đến cá nhân trong quá khứ cũng như trong hiện tại, được pháp luật bảo vệ và thông tin đó được bảo mật bằng những biện pháp mà pháp luật thừa nhận”

Quyền nhân thân đối với hình ảnh của cá nhân có liên quan đến bí mật đời tư như: trường hợp hình ảnh của cá nhân là hình ảnh riêng tư, cá nhân không muốn tiết lộ thì việc công bố hình ảnh của cá nhân đó là xâm phạm tới bí mật đời tư, hoặc là hình ảnh của cá nhân giữ kín và việc giữ kín được pháp luật tôn trọng và bảo vệ hơn thế nữa những hình ảnh đó bị tiết lộ có thể gây hậu quả về vật chất, tinh thần cho chủ thể của hình ảnh thì cũng được coi là “bí mật đời tư của cá nhân”

Như vậy cá nhân có quyền khởi kiện hành vi xâm phạm quyền bí mật đời tư nếu một chủ thể nào đó công bố những hình ảnh của cá nhân mà cá nhân đã, đang và vẫn sẽ thực hiện việc giữ bí mật hình ảnh đó Trong trường hợp này thì quyền bí mật đời tư có liên hệ với quyền đối với hình ảnh của cá nhân, hành vi sử dụng trái phép hình ảnh của cá nhân ở một góc độ nào đó được xác định là hành vi xâm phạm quyền bí mật đời tư Trên thực tế hiện nay có nhiều những hành vi sử dụng hình ảnh của cá nhân đã xâm phạm đến quyền bí mật đời tư như: hành vi quay phim, chụp ảnh, công bố những hình ảnh, video về đời sống riêng tư của một người mà chưa được sự đồng ý của người được quay phim chụp ảnh, hay hành vi công bố những hình ảnh trong quá khứ về một mối quan hệ mà cá nhân có hình ảnh

đó muốn giữ kín, không muốn công khai thì đó đã là hành vi xâm phạm quyền bí mật đời

tư

1.2.2 Mối liên hệ giữa quyền hình ảnh và quyền về danh dự nhân phẩm, uy tín

Hình ảnh của cá nhân cũng là một yếu tố gắn liền với danh dự, nhân phẩm, uy tín,

nó là một trong những yếu tố để nhận diện, xác định danh dự, uy tín Sự liên hệ đó thể hiện

ở chỗ hình ảnh của cá nhân có thể làm tăng giá trị của cá nhân đó, cũng có thể làm giảm sút, ảnh hưởng xấu đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân đó

Trên thực tế, hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín diễn ra dưới nhiều hành

vi, trong đó có hành vi sử dụng hình ảnh của cá nhân như: phát tán những hình ảnh nhạy cảm hay những hình ảnh vô ý bị bắt gặp ở đời thường, nhằm bôi nhọ danh dự một người, hình ảnh của một người Những hành vi này có thể dễ dàng thực hiện với sự trợ giúp của các phương tiện thông tin đại chúng, do đó bảo vệ quyền của cá nhân đối với hình ảnh cũng góp phần không nhỏ, hạn chế những hành vi xâm phạm tới danh dự, nhân phẩm, uy tín của chủ thể

Như vậy, quyền đối với hình ảnh của cá nhân có quan hệ đối với quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín bởi thông qua hành vi sử dụng hình ảnh của cá nhân có thể xâm phạm tới danh dự, nhân phẩm, uy tín của một người Chính vì thế, BLDS năm 2005 đã bổ sung thêm quy định mới so với BLDS năm 1995 về quyền đối với hình ảnh của cá nhân tại khoản 3 Điều 31 như sau:

“Nghiêm cấm việc sử dụng hình ảnh của người khác mà xâm phạm tới danh dự, nhân phẩm,

uy tín của người có hình ảnh.”

Như vậy, việc sử dụng hình ảnh của cá nhân dù có sự đồng ý của cá nhân nhưng nếu xâm phạm tới danh dự, nhân phẩm, uy tín của người đó thì là vi phạm pháp luật

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP BẢO VỆ QUYỀN

NHÂN THÂN CỦA CÁ NHÂN ĐỐI VỚI HÌNH ẢNH

2.1 Các hình thức xâm phạm quyền nhân thân đối với hình ảnh

2.1.1 Hành vi sử dụng hình ảnh với mục đích thương mại không được sự đồng ý của chủ thể hình ảnh

Xã hội ngày càng phát triển, thì nhu cầu tiếp cận thông tin và trao đổi thông tin ngày càng diễn ra rầm rộ hơn bao giờ hết Chưa bao giờ vấn đề quyền nhân thân đối với hình ảnh lại dễ dàng bị xâm phạm như hiện nay Chúng ta có thể kể đến một số dạng hành vi xâm phạm tới quyền nhân thân đối với hình ảnh của cá nhân điển hình:

Vấn đề xâm phạm quyền hình ảnh của cá nhân diễn ra chủ yếu, rầm rộ nhất trong lĩnh vực cá hát, điện ảnh, với những tên tuổi nổi tiếng Sử dụng hình ảnh với mục đích thương mại không được sự đồng ý của chủ thể có hình ảnh để kinh doanh thương mại, thường dưới hình thức sử dụng hình ảnh của những người nôi tiếng để quảng cáo sản phẩm hàng hóa của họ, tuy nhiên việc sử dụng hình ảnh của họ lại không xin phép người có ảnh

Điều 32, Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về quyền của cá nhân đối với hình ảnh nêu rõ: Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình Việc sử dụng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác Việc sử dụng hình ảnh mà vi phạm quy định thì người có hình ảnh

bị lạm dụng có quyền yêu cầu Tòa án ra quyết định buộc người vi phạm, cơ quan, tổ chức,

cá nhân có liên quan phải thu hồi, tiêu hủy, chấm dứt việc sử dụng hình ảnh, bồi thường thiệt hại và áp dụng các biện pháp xử lý khác theo quy định của pháp luật Điều này có nghĩa, việc tự ý sử dụng hình ảnh của người khác mà không có sự cho phép là vi phạm pháp luật Và những người bị sử dụng hình ảnh cá nhân cho việc quảng cáo mà không có sự đồng

ý của họ, hoàn toàn có quyền kiện các cá nhân, đơn vị có hành vi xâm phạm hình ảnh, đồng thời buộc phải bồi thường thiệt hại Cho dù điều luật rõ ràng như vậy, nhưng thời gian qua, dường như giới văn nghệ sĩ không mấy ai tìm đến pháp luật để bảo vệ hình ảnh cho mình Còn những cá nhân, tổ chức sử dụng trái phép lâu nay khi bị “đánh động” cũng chỉ cần gỡ

bỏ hình ảnh là xong, ít khi bị cơ quan chức năng xử lý Thực tế này càng khiến tình trạng lạm dụng, khai thác hình ảnh cá nhân của nghệ sĩ, người nổi tiếng càng trở nên “loạn”

+ Tháng 11/2008, người mẫu Nguyễn Kim Tiên tiên hành khởi kiện công ty Organon

về việc sử dụng hình ảnh của cô mà chưa được phép để quảng cáo thuôc ngừa thai Meralon

Cô yêu câu công ty Organon phải ngưng ngay việc quảng cáo trên, xin lỗi cô trên ba số báo liên tiếp và bôi thường 20.000.000 đồng

+ Ngay sau khi Trần Nguyễn Uyên Linh đạt giải nhất cuộc thi Việt Nam Idol 2010, các phương tiện truyền thông ca ngợi cô như là hiện tượng hiếm có trong làng ca nhạc Trên các diễn đàn, các trang mạng xã hội, đều bắt gặp những lời yêu mến, hâm mộ dành cho Uyên Linh Phải công nhận rằng, sự biến hóa trong âm nhạc của giọng ca giàu nội lực này

đã truyền lửa mạnh mẽ tới người nghe Tiếng hát của Uyên Linh như một hiệu ứng, được lan truyền với một tốc độ rất cao trong cộng đồng mạng Uyên Linh năm nay 22 tuổi, mặc

dù không được đào tạo bài bản về kỹ thuật thanh nhạc nhưng đã chinh phục được đông đảo khán giả Trong lúc cơn sốt Uyên Linh còn chưa hạ nhiệt, Công ty Cổ phần dịch vụ phần mềm Trò chơi Việt (Cty Trò chơi Việt) lại tung ngay một game online đã được tung ra với cái tên vô cùng câu khách: "Em muốn làm Uyên Linh" để thu lợi nhuận Điều đáng nói, cách thức của trò chơi này lại là một sự bôi nhọ chính Uyên Linh và các thành viên của Vietnam Idol 2010 như nhạc sĩ Quốc Trung, đạo diễn Nguyễn Quang Dũng, nhà báo Diễm Quỳnh, ca sĩ Siu Black, MC Phan Anh, Văn Mai Hương, Lều Phương Anh Theo mặc định của trò chơi, người chơi sẽ phải chọn ra 5 đối thủ để thi đấu bằng cách ném trứng vào mặt Các "đối thủ" bị ném trứng chính là những cái tên nêu trên Trò chơi ăn theo hiện tượng Uyên Linh và cuộc thi Vietnam Idol 2010, nhiều người cho rằng, đây là sự bôi nhọ hình ảnh của cả Uyên Linh và các thành viên khác của Vietnam Idol

Căn cứ vào quy định tại Điều 25 Bộ Luật dân sự (BLDS) về quyền nhân thân thì Uyên Linh cũng như những người trong cuộc hoàn toàn có quyền yêu cầu Công ty Trò chơi Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền buộc chấm dứt hành vi vi phạm, xin lỗi, cải chính công khai và yêu cầu bồi thường thiệt hại Điều 31 BLDS đã quy định về quyền của cá nhân với hình ảnh như sau: Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý Nghiêm cấm việc sử dụng hình ảnh của người khác mà xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh Căn cứ vào Điều 611 BLDS Uyên Linh hoàn toàn có quyền khởi kiện