Nâng cao hiệu quả ôn thi học sinh giỏi cấp tỉnh lớp 11 qua việc hướng dẫn giải các dạng câu hỏi phần địa lí kinh tế xã hội thế giới

Thực tế, môn Địa lí ít được nhiều người chú ý và không xem trọng, nhưngđây lại là một môn học tương đối khó, luôn gắn liền với sự phát triển về kinh tế và xã hội, để dạy tốt và học tốt m

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÔN THI HỌC SINH GIỎI CẤP TỈNH LỚP 11 QUA VIỆC HƯỚNG DẪN GIẢI

CÁC DẠNG CÂU HỎI PHẦN ĐỊA LÍ KINH TẾ - XÃ HỘI THẾ GIỚI.

Người thực hiện: Lê Thị Hiền Chức vụ: Giáo viên SKKN thuộc môn: Địa lí

THANH HÓA NĂM 2019

Trang

1 MỞ ĐẦU……… ……… 1

1.1 Lí do chọn đề tài……… 1

1.2 Mục đích nghiên cứu……… 1

1.3 Đối tượng nghiên cứu……… 1

1.4 Phương pháp nghiên cứu……… 2

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM……… …… 2

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm……… 2

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng……… 3

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết 3

2.3.1 Đối với học sinh……… 3

2.3.2 Đối với giáo viên……… ……… 4

2.3.3 Các dạng bài tập địa lí kinh tế - xã hội thế giới ……….… 5

2.3.3.1 Dạng trình bày 6

2.3.3.2 Dạng chứng minh, phân tích 6

2.3.3.3 Dạng so sánh 6

2.3.3.4 Dạng giải thích 7

2.3.4 Hướng dẫn trả lời các dạng câu hỏi cụ thể 7

2.3.4.1 Hướng dẫn cách làm bài dạng câu hỏi trình bày 7

2.3.4.2 Hướng dẫn cách làm bài dạng câu hỏi chứng minh, phân tích 10

2.3.4.3 Hướng dẫn cách làm bài dạng câu hỏi so sánh 12

2.3.4.4 Hướng dẫn cách làm bài dạng câu hỏi giải thích 15

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm………17

3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 18

3.1 Kết luận 18

3.2 Kiến nghị 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài.

Đào tạo và bồi dưỡng học sinh giỏi, đội ngũ công dân tương lai của đấtnước với sự phát triển vượt bậc, toàn diện là mục tiêu quan trọng của ngànhGiáo dục nói chung và của trường THPT Yên Định 3 nói riêng Thân Nhân

Trung đã nói: “ Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí thịnh khí nước lên

nguyên khí suy khí nước xuống” Vì vậy bồi dưỡng nhân tài, đặc biệt là đội ngũ

học sinh giỏi (HSG) luôn được sự quan tâm đặc biệt của nhà trường

Năm học 2017 - 2018, sở GD - ĐT Thanh Hóa, thay đổi nội dung chươngtrình môn Địa lí trong kì thi chọn HSG cấp tỉnh từ chương trình lớp 12 thay thếbằng chương trình lớp 10 và 11 Điều này đã làm cho giáo viên (GV) và họcsinh (HS) có nhiều bỡ ngỡ trong công tác tiếp cận và ôn luyện Đặc biệt trongcấu trúc nội dung ôn thi phần Địa lí kinh tế - xã hội thế giới trong chương trìnhkiến thức Địa lí lớp 11 THPT tương đối khó, chiếm tới 30% khối lượng kiếnthức lí thuyết trong ôn thi HSG, vì thế để học tốt phần kiến thức này đòi hỏi các

em phải có nhiều kĩ năng, sự tư duy linh hoạt, nhạy bén trong học tập và ônluyện

Thực tế, môn Địa lí ít được nhiều người chú ý và không xem trọng, nhưngđây lại là một môn học tương đối khó, luôn gắn liền với sự phát triển về kinh tế

và xã hội, để dạy tốt và học tốt môn Địa lí ở trường phổ thông là một việc không

dễ dàng, việc phát hiện và dạy học sinh giỏi môn Địa lí lại càng khó hơn gấpbội, đòi hỏi cả thầy và trò phải có một phương pháp dạy và học tập đúng đắn,kết hợp với lòng nhiệt huyết và có tâm với nghề thì mới đạt kết quả cao

Là giáo viên giảng dạy môn Địa lí cấp trung học phổ thông, tôi có tham giavào công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lí ở trường Yên Định 3 bản thântôi nhận thấy việc ôn luyện học sinh giỏi luôn tác động tích cực tới cả thầy vàtrò Đó là cơ hội để thầy tự bồi dưỡng nâng cao trình độ cho bản thân, đối vớitrò đó là bệ phóng cho các em có năng lực ở lĩnh vực này Do vậy để góp phầnvào việc nâng cao hiệu quả ôn thi HSG tại trường THPT Yên Định 3 tôi đã chọn

đề tài: “Nâng cao hiệu quả ôn thi học sinh giỏi cấp tỉnh lớp 11 qua việc hướng dẫn giải các dạng câu hỏi phần Địa lí kinh tế - xã hội thế giới” để góp

phần nâng cao chất lượng học tập môn Địa lí nói chung và việc ôn thi học sinhgiỏi nói riêng ở trường THPT Yên Định 3 ngày càng đạt kết quả cao hơn

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Trong khuôn khổ của đề tài, tôi đưa ra các dạng câu hỏi trong phần địa líkinh tế - xã hội thế giới để cho học sinh dễ phân biệt, xác định đúng được trọngtâm nội dung của câu hỏi và biết cách trình bày câu trả lời Từ đó, góp phầnnâng cao chất lượng dạy học Địa lí nói riêng và chất lượng dạy học nhà trườngnói chung Giúp cho bản thân người dạy cũng như đồng nghiệp bổ sung vàophương pháp dạy học bộ môn của mình một số bài học thực tiễn Góp phần đẩymạnh phong trào tự học, tự nghiên cứu của giáo viên và học sinh Tạo đà pháttriển cao hơn cho việc bồi dưỡng đội tuyển trong các năm học tới

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

- Đối tượng nghiên cứu của sáng kiến kinh nghiệm (SKKN) tôi đề cập đến cáchgiải các dạng câu hỏi bài tập lí thuyết ở phần địa lí kinh tế - xã hội thế giới, Địa

lí lớp 11 dành cho ôn thi học sinh giỏi môn Địa lí ở trường THPT Yên Định 3

- Đối tượng áp dụng SKKN là học sinh giỏi môn Địa lí, lớp 11

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

- Phương pháp nghiên cứu đề tài: Phương pháp nghiên cứu lý luận, phươngpháp nghiên cứu thực tiễn, phương pháp toán học

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: phân tích tổng hợp, phân loại, hệ thốnghóa, cụ thể hóa

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: quan sát sư phạm, điều tra, lấy ý kiếnchuyên gia

- Phương pháp toán học: xử lý thông tin, số liệu thu thập bằng định tính, địnhlượng

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Ôn thi HSG là cả một quá trình đòi hỏi sự nỗ lực, phấn đấu không ngừng của

cả thầy và trò, chính vì vậy trong quá trình bồi dưỡng HSG, giáo viên cần chútrọng khơi gợi cho HS động cơ học tập giúp các em thấy được sự mâu thuẫn giữanhững điều chưa biết với khả năng nhận thức của mình, phát huy tính chủ độngsáng tạo của học sinh trong việc lĩnh hội tri thức Từ đó kích thích các em pháttriển tốt hơn cả về tư duy và khả năng làm bài Con người chỉ bắt đầu tư duy tíchcực khi nảy sinh nhu cầu tư duy và đứng trước một khó khăn cần phải khắcphục Vì vậy, giáo viên cần phải để học sinh thấy được khả năng nhận thức củamình với những điều mình đã biết với tri thức của nhân loại

Từ những năm cuối của cấp hai, học sinh đã bộc lộ thiên hướng, sở trường vàhứng thú đối với những lĩnh vực kiến thức, kĩ năng nhất định Một số học sinh

có khả năng và yêu thích với các môn khoa học tự nhiên, số khác lại thích thúvới các môn khoa học xã hội, nhân văn khác Ngoài ra còn có những học sinhthể hiện năng khiếu trong những lĩnh vực đặc biệt…

Thực tế giảng dạy cho thấy học sinh sẽ yêu thích môn học nếu được thầy côđịnh hướng chỉ bảo tận tình Để giúp các em ôn thi học sinh giỏi tốt hơn và đạtkết quả cao hơn giáo viên cần tạo cho học sinh hứng thú học tập Cần cho họcsinh thấy được nhu cầu nhận thức là quan trọng, con người muốn phát triển cầnphải có tri thức cần phải học hỏi Qua đó người thầy cần biết phân loại, địnhhướng và có các biện pháp phát triển phù hợp với học sinh

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Đây là năm thứ 2 Sở GD - ĐT thực hiện thi chọn HSG cấp tỉnh môn Địa lívới kiến thức của lớp 10 và 11, thông qua việc kiểm tra khảo sát chất lượng đầunăm lớp 11 để chọn đội tuyển của bộ môn Địa lí thì số HS có kết quả thi chưacao Trong số đó có những em có khả năng học tốt vẫn còn lúng túng trong lúclàm bài, chưa xác định được dạng đề và cách trình bày một bài thi khoa học

Bảng số liệu thi khảo sát chọn đội tuyển HSG môn Địa lí năm học 2018 – 2019

ST

T

Họ và tên Điểm thi Đội tuyển

Các bài giảng ôn thi học sinh giỏi môn Địa lí chưa thật sự phổ biến trong thư

viện nhà trường nên quá trình học tập, giảng dạy của giáo viên và học sinh còngặp nhiều khó khăn Môn Địa lí là môn học khó (vừa có kiến thức tự nhiên vừa

có kiến thức kinh tế - xã hội, cả việc học sinh phải tiếp nhận nhiều thông tin thời

sự, kinh tế - xã hội mới trên thế giới) Môn Địa lí vừa là môn học thuộc lòng vừa

là môn cần có kĩ năng, thao tác, lập luận … nên học sinh chưa thật sự yêu thích.Học sinh chưa nhận thức đúng, chưa có phương pháp học tập thích hợp, trongnhững năm gần đây hầu hết các em có học lực khá giỏi đều chuyển sang học cácmôn tự nhiên vì các em cho rằng học các bộ môn tự nhiên sau này dễ chọntrường, chọn ngành còn bộ môn xã hội ít sự lựa chọn các trường đại học và hơnthế khi ra trường khó xin được việc làm phù hợp Các em ngay từ lớp 10 đã địnhhướng lựa chọn bộ môn tự nhiên để học tập, không hứng thú với các môn xã hộinói chung và môn Địa lí nói riêng Do vậy rất khó để chọn được đội tuyển ôn thiHSG cấp tỉnh

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

2.3.1 Đối với học sinh

Để học giỏi và đạt kết quả cao môn Địa lí, học sinh cần có phương pháp

học tập sao cho thật khoa học, hợp lý như:

- Học sinh cần phải đọc và soạn bài kỹ trước khi đến lớp Chú ý ghi lạinhững từ ngữ quan trọng thể hiện được kiến thức trọng tâm của bài, những vấn

đề còn chưa rõ trong bài để khi đến lớp khi nghe thầy cô giảng bài học sinh sẽtiếp thu bài nhanh hơn Phải mạnh dạn hỏi ngay thầy cô những gì còn vướngmắc, chưa hiểu Về nhà phải xem lại bài, làm tất cả các bài tập trong sách giáokhoa và sách bài tập Địa lí HS cần có lòng yêu thích môn học, chỉ có yêu thíchmới có hứng thú trong học tập Đây là một trong những yếu tố rất cần thiết đểhọc tốt môn này Vậy bằng cách nào? Phải thường xuyên đọc sách Địa lí vui,tham gia các hoạt động liên quan đến Địa lí như tham gia câu lạc bộ Địa lí ởtrường, trên Internet,… Luôn đặt câu hỏi "Tại sao?" trước những vấn đề, nhữngtình huống thuộc môn Địa lí dù là đơn giản để từ đó khơi gợi tính tò mò, đòi hỏiphải được lý giải Như vậy dần dần sẽ tìm thấy được những cái hay, cái thú vịcủa bộ môn này mà yêu thích nó

- Rèn luyện cho mình một trí nhớ tốt vì có như thế mới nắm bắt được bài mới ởlớp cũng như các kiến thức đã học trước đó, hệ thống được những kiến thức cơbản của những bài đã học Luôn tìm tòi, khám phá, mở rộng kiến thức Chươngtrình trong SGK vốn là kiến thức chuẩn, căn bản nhưng không thể giải thích cặn

kẽ hết mọi vấn đề vì thời lượng chương trình không cho phép Cho nên, để hiểu

rõ và nắm chắc kiến thức trong sách giáo khoa chúng ta cũng cần tìm đọc thêmsách tham khảo (không phải là sách giải bài tập) Đồng thời, nên làm bài tập thậtnhiều, bắt đầu từ những bài đơn giản rồi đến những bài tập khó…Việc làm bàitập nhiều sẽ giúp rèn luyện tư duy nhanh, tích luỹ thêm kiến thức bổ sung cho lýthuyết, đọc thêm nhiều sách thì mới nắm chắc và hiểu đúng, sâu sắc hơn nhữngkiến thức

- Rèn luyện khả năng tự học, tự nghiên cứu tài liệu trong quá trình ôn thiHSG Ngoài việc học trên lớp, ôn cùng đội tuyển thì việc tự học, ôn tập giúp các

em khắc sâu được kiến thức, tìm hiểu được nhiều câu hỏi, giải nhiều đề mà cácthầy cô chưa đưa ra được hết Đây là được xem là khâu rất quan trọng trong ônthi HSG

2.3.2 Đối với giáo viên

Để công tác ôn luyện đội tuyển HSG đạt kết quả cao, bản thân người GVphải làm tốt được những yêu cầu sau đây:

- Thứ nhất, cần phát hiện, định hướng và lựa chọn đúng đối tượng học sinh:

Để có được một đội tuyển HSG môn Địa lí không chỉ tổ chức một vài kìthi ở trường với một số dạng đề khó, sau đó săp xếp theo thứ tự con điểm màcần phải có một quá trình chuẩn bị kĩ lưỡng

Trong quá trình giảng dạy, giáo viên cần phải phát hiện ra những học sinh

có khả năng, tố chất đối với bộ môn Địa lí và đồng thời định hướng cho các họcsinh đó đam mê, thích học bộ môn này Để làm được công việc này giáo viênphải công phu lựa chọn qua các giờ dạy, các bài kiểm tra, các bài thực hành, cácbài thi Thông thường, những em yêu thích và có tố chất bộ môn này hay tíchcực tham gia giải quyết vấn đề, khả năng phát hiện nhanh, chính xác các vấn đềđịa lí, khả năng tính toán, lập luận để đưa ra ý kiến cá nhân của mình Trong cácbài làm, bài tập thường thể hiện gọn gàng các đơn vị kiến thức, không tham lam,các mạch kiến thức phải xắp xếp theo trình tự, đúng logic kiến thức Đối vớinhững học sinh này giáo viên phải động viên, khuyến khích, tạo hứng thú tiếpthu kiến thức cho học sinh Thông thường, bước phát hiện học sinh phải tiếnhành trong quá trình học tâp từ khi mới bắt đầu vào lớp 10 Thông qua các cuộcthi HSG cấp trường, các bài kiểm tra để lựa chọn được đúng đối tượng học sinh

ôn luyện và tham gia thi HSG

- Thứ hai, xây dựng kế hoạch, thời gian và chương trình bồi dưỡng phù hợp với đối tượng HS:

Ngay từ đầu năm học giáo viên nên lập một kế hoạch rõ ràng, cụ thể choviệc bồi dưỡng HSG nói chung và HSG môn Địa lí nói riêng Khi lập kế hoạchcần đảm bỏ các quy trình sau:

+ Xác định được toàn bộ nhiệm vụ bồi dưỡng trong mối quan hệ với côngviệc khác trong thời gian bồi dưỡng

+ Kiểm tra kế hoạch, đánh dấu công việc quan trọng, điều chỉnh kế hoạchcho hợp lí.

+ Phải đảm bảo tính khả thi của kế hoạch (làm đúng giờ, tiết kiệm thờigian)

Việc lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch là một việc khó nhưng khi thựchiện được thì nó lại đem lại hiệu quả cao Vì vậy, cần có sự phối hợp chặt chẽgiữa các hoạt động của giáo viên để có kết quả ôn thi tốt nhất

Với giáo viên sau khi có ấn định thời gian về phía nhà trường, thì cần xácđịnh quỹ thời gian tổng thể (theo từng ngày, tuần, tháng ), xem thời gian hiện có

để xây dựng lịch ôn thi Giáo viên phải sắp xếp thời gian một cách khoa học,tránh trùng lặp về nội dung và thời gian của công việc khác với việc ôn thi HSG.Cần phải sử dụng quỹ thời gian trên lớp thật hiệu quả, bồi dưỡng, hướng dẫnhọc sinh các vấn đề trọng tâm, giải quyết những vấn đề khó, mới và lạ Đồngthời giáo viên cũng yêu cầu học sinh xây dựng thời gian ôn tập bộ môn mình thimột cách khoa học, tránh lãng phí thời gian

Hiện nay có rất nhiều sách nâng cao và các tài liệu tham khảo, Internet, song chương trình bồi dưỡng chưa có sách hướng dẫn chi tiết, cụ thể từng tiết,từng buổi học như trong chương trình chính khoá Vì thế soạn thảo chương trìnhbồi dưỡng là một việc làm hết sức quan trọng và rất khó khăn nếu như chúng takhông có sự tham khảo, tìm tòi và chọn lọc tốt Giáo viên cần soạn thảo nộidung bồi dưỡng dẫn dắt học sinh từ cái cơ bản của nội dung chương trình họcchính khoá, tiến dần tới chương trình nâng cao (tức là trước hết phải khắc sâukiến thức cơ bản của nội dung học chính khoá, từ đó vận dụng để mở rộng vànâng cao dần)

Cần soạn thảo chương trình theo vòng xoáy: Từ cơ bản tới nâng cao, từđơn giản tới phức tạp Đồng thời cũng phải có ôn tập củng cố Ví dụ: Cứ sau 2, 3tiết củng cố kiến thức cơ bản và nâng cao thì cần có một tiết luyện tập để củng

cố kiến thức; cứ sau 5, 6 tiết thì cần có một tiết ôn tập để củng cố khắc sâu Khisoạn thảo một tiết học chúng ta cần có đầy đủ những nội dung:

+ Kiến thức cần truyền đạt

+ Bài tập vận dụng

+ Bài tập về nhà luyện thêm (tương tự bài ở lớp)

Giáo viên hướng dẫn học sinh tự học, tự bồi bồi dưỡng khả năng nghiên cứucho HSG

Giáo viên cung cấp tài liệu hay, cần thiết và bổ ích, hướng dẫn cụ thểnguồn tìm tìm liệu, phương pháp nghiên cứu, giải thích nội dung khó đối vớitài liệu để giúp học sinh khai thác Đồng thời hướng dẫn HS lập đề cương, làmbảng tóm tắt tài liệu, ghi chép tài liệu

Thường xuyên kiểm tra, đánh giá kết quả tự học của HS để thấy được cáiđúng – sai, từ đó kịp thời điều chỉnh cho phù hợp với tiến độ ôn luyện của độituyển

2.3.3 Các dạng câu hỏi phần địa lí kinh tế - xã hội thế giới.

Đối với các câu hỏi lý thuyết môn Địa lý, qua các kỳ thi HSG trong nhữngnăm gần đây thường có các dạng chủ yếu sau:

2.3.3.1 Dạng trình bày

Đây là dạng câu hỏi đơn giản nhất, chỉ cần HS trình bày lại các kiến thức cơbản, sắp xếp các kiến thức đó một cách hợp lý, phù hợp với yêu cầu các câu hỏi Dạng trình bày (hay nói đơn giản là dạng câu hỏi thuộc bài) là dạng dễ nhấttrong số các dạng câu hỏi lí thuyết Đối với dạng này, cần chú ý một số yêu cầusau đây:

- Hiểu và nắm vững kiến thức cơ bản Đây là yêu cầu tối thiểu bởi một lí dođơn giản là không nắm vững kiến thức cơ bản thì không thể làm bài thi

- Tái hiện, sắp xếp kiến thức cơ bản và trình bày theo yêu cầu câu hỏi Điềunày chủ yếu nhằm làm cho bài làm đúng trọng tâm và rõ ràng

Các câu hỏi thuộc dạng trình bày rất đa dạng về nội dung Khi cần kiểm trakiến thức cơ bản của thí sinh, người ta có thể đưa ra câu hỏi ở bất cứ nội dungnào trong SGK Địa lí Có thể nhận biết dạng câu hỏi trình bày qua các từ hoặccụm từ như "trình bày","nêu" hoặc "như thế nào?", "thế nào?","gì?"

số liệu để minh hoạ, nhưng dạng câu hỏi chứng minh lại đòi hỏi nhiều hơn Khicần phải chứng minh một điều gì đó, thì số liệu thống kê trở thành một trongnhững công cụ đắc lực nhất

- Biết cách sàng lọc, lựa chọn kiến thức phù hợp để chứng minh, phân tích

- Đưa ra các bằng chứng dựa trên cơ sở kiến thức cơ bản Chất lượng của bàithi trong trường hợp này phụ thuộc nhiều vào các bằng chứng có sức thuyếtphục

2.3.3.3 Dạng so sánh

Dạng câu hỏi này yêu cầu HS phải nêu bật được sự giống nhau, khác nhau

giữa hai hay nhiều hiện tượng địa lí

Dạng câu hỏi so sánh là dạng tương đối khó, nhưng nếu như nắm vữngcách giải thì không phải là không thể đạt được điểm cao Đối với dạng này, cầnđảm bảo được một số yêu cầu chủ yếu sau đây:

- Trước hết, phải nắm vững kiến thức cơ bản Đây là yêu cầu không chỉ đối vớidạng so sánh, mà còn với tất cả các dạng câu hỏi khác, bởi vì không có kiến thứcthì không thể trả lời câu hỏi

- Sau đó, cần biết cách hệ thống hoá, phân loại và sắp xếp kiến thức để dễdàng cho việc so sánh Vì thế, yêu cầu này đòi hỏi phải sắp xếp kiến thức theotừng nhóm để tiện cho việc xác định sự giống nhau và khác nhau

- Cuối cùng, biết cách khái quát hoá kiến thức để có thể tìm ra các tiêu chí sosánh Việc xác định được các tiêu chí so sánh phù hợp với yêu cầu câu hỏi có ýnghĩa rất quan trọng nhằm giúp cho bài làm của thí sinh mạch lạc và đỡ bỏ sót ý.Phân loại các câu hỏi so sánh chỉ mang tính chất tương đối, nhưng lại có giá trịthực dụng cao

2.3.3.4 Dạng giải thích.

Đây là một dạng khó, yêu cầu HS trả lời câu hỏi “Tại sao”,“ giải thích”.

Để làm được, HS không chỉ đơn thuần nắm vững các kiến thức cơ bản mà cònphải biết vận dụng các kiến thức đó để giải thích một hiện tượng địa lý nào đó Dạng câu hỏi giải thích thường xuyên xuất hiện trong các đề thi HSG Đây

là một dạng câu hỏi khó, đòi hỏi HS không chỉ nắm vững kiến thức cơ bản, màcòn phải biết vận dụng chúng để giải thích một hiện tượng địa lí (tự nhiên hoặckinh tế - xã hội)

Muốn trả lời được câu hỏi này, yêu cầu HS phải:

- Nắm vững kiến thức cơ bản trong chương trình và SGK Cần lưu ý là việcnắm vững kiến thức khác với học thuộc lòng Học thuộc lòng là ghi nhớ máymóc, thụ động Còn nắm vững kiến thức là việc ghi nhớ chủ động, tìm mối liên

hệ giữa các kiến thức với nhau và vì vậy, nắm được bản chất của kiến thức đó

- Tìm mối liên hệ giữa các hiện tượng địa lí theo yêu cầu câu hỏi Nắm chắckiến thức cơ bản mới chỉ là điều kiện cần, nhưng chưa đủ Các hiện tượng địa líluôn có các mối liên hệ qua lại với nhau, trong đó có mối liên hệ nhân quả

- Biết cách khái quát các kiến thức liên quan đến câu hỏi và mối liên hệ củachúng để tìm ra nguyên nhân Đây là khâu mấu chốt, ảnh hưởng trực tiếp đếnchất lượng bài thi

Các câu hỏi thuộc dạng giải thích rất dễ nhận biết Việc phân loại các câuhỏi chỉ mang tính chất tương đối nhằm giúp thí sinh nhanh chóng nhận dạng câuhỏi để từ đó chọn cách giải phù hợp

2.3.4 Hướng dẫn trả lời các dạng câu hỏi cụ thể.

2.3.4.1 Hướng dẫn cách làm bài dạng câu hỏi trình bày.

Trả lời các câu hỏi thuộc dạng trình bày không theo một mẫu nhất định nào

cả Dù là dễ vì chỉ cần nắm vững kiến thức cơ bản, nhưng không được chủ quan

và nhất là không để mất điểm ở các câu hỏi thuộc bài

Các bước tiến hành :

- Bước 1 : Nhận dạng câu hỏi Việc nhận dạng ở đây khá dễ dàng và cơ sởcủa nó chủ yếu dựa vào hình thức câu hỏi như đã nêu ở trên Tuy nhiên cũng cầnlưu ý, có trường hợp câu hỏi thuộc dạng so sánh lại rất giống (về hình thức) vớidạng trình bày Ví dụ: "Hãy trình bày (hoặc phân tích) sự khác biệt (hay sựgiống nhau) giữa phần lãnh thổ phía tây và phía đông của Trung Quốc" Về mặthình thức, câu hỏi này hoàn toàn giống như câu hỏi thuộc dạng trình bày, nhưng

rõ ràng cách giải lại phải theo dạng so sánh, bởi vì yêu cầu của câu hỏi là phảitìm ra sự khác nhau giữa đặc điểm tự nhiên giữa phần phía tây và phía đôngTrung Quốc Như vậy, việc nhận dạng câu hỏi trình bày dù là dễ, nhưng khôngnên chủ quan Cần đọc kĩ câu hỏi để tránh những sai sót không đáng có

- Bước 2: Là tái hiện kiến thức đã học và trả lời theo yêu cầu câu hỏi

Đối với bước này, có thể nảy sinh 2 trường hợp:

+ Trường hợp thứ nhất, câu hỏi chỉ yêu cầu sử dụng kiến thức cơ bản thuầntuý dưới góc độ thuộc bài Đây là trường hợp dễ nhất trong số tất cả các loại câuhỏi, nghĩa là chỉ cần thuộc bài là đủ

+ Trường hợp thứ hai, ngoài yêu cầu về kiến thức cơ bản, câu hỏi còn đòi hỏi

ít nhiều phải tổng hợp, lựa chọn kiến thức, sắp xếp các ý sao cho hợp lí với từngtiêu chí của câu hỏi

1 Khu vực Tây Nam Á.

- Diện tích :7 triệu km2

- Vị trí địa lí: nằm ở tây nam của Châu Á, nơi tiếp giáp giữa Châu Á vớiChâu Âu và Châu Phi, bao gồm bán đảo A ráp, cao nguyên I- ran và một sốvùng tiếp giáp với Địa Trung Hải, biển Ca-xpi và Biển Đen

- Dân số: 313,3 triệu người (2005), 258,1 triệu người (2015)

- Số quốc gia: 20 quốc gia

- Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên:

+ Khí hậu khô nóng, nhiều núi, cao nguyên và hoang mạc

+ Tài nguyên chủ yếu là dầu mỏ, khí tự nhiên,….tập trung nhiều nhất ởvùng vịnh Péc- xich

- Tôn giáo: phần lớn dân cư theo đạo Hồi

- Xã hội:

+ Từ thời cổ đại, Tây Nam Á đã xuất hiện nhiều quốc gia có nền văn minhrực rỡ Đây cũng là nơi xuất hiện nhiều tôn giáo có ảnh hưởng lớn trên thếgiới

+ Những phần tử cực đoan của các tôn giáo, giáo phái đang góp phần gây

- Dân số: 61,3 triệu người (2005), 68,7 triệu người (2015)

- Số quốc gia: 6 quốc gia

- Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên:

+ Khí hậu cận nhiệt đới và ôn đới lục địa, nhiều thảo nguyên và hoangmạc

+ Giàu tài nguyên thiên nhiên như: dầu mỏ, khí tự nhiên, than đá (có ở hầuhết các nước), tiềm năng thủy điện, sắt đồng, vàng, kim loại hiếm, u-ra-ni-

um, muối mỏ,…

- Tôn giáo: phần lớn dân cư theo đạo Hồi (trừ Mông Cổ)

- Xã hội:

+ Đa dân tộc