ĐẶT VẤN ĐỀ Gút là bệnh khớp do lắng đọng vi tinh thể và rối loạn chuyển hóa các nhân purin có đặc điểm chính là tăng acid uric AU máu, gây lắng đọng tinh thể monosodium urat trong dịch k
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TẠI BỆNH VIỆN E NĂM 2018
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
NGÀNH Y ĐA KHOA
Hà Nội – 2018
Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TẠI BỆNH VIỆN E NĂM 2018
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
NGÀNH Y ĐA KHOA
Khóa: QH.2012.Y Người hướng dẫn: TS Mai Thị Minh Tâm
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Tôi xin chân thành cảm ơn TS Mai Thị Minh Tâm – Giảng viên
chính, nguyên phó chủ nhiệm Bộ môn Nội, Khoa Y Dược - Đại học Quốc gia Hà Nội, người thầy đã hướng dẫn tận tình và tỉ mỉ những kiến thức không chỉ về chuyên ngành Nội khoa mà còn những kiến thức về công tác nghiên cứu khoa học
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban chủ nhiệm Khoa Y Dược – Đại học
Quốc Gia Hà Nội, cùng toàn thể các thầy cô trong phòng đào tạo đại học, các thầy cô thuộc bộ môn Nội Các thầy cô đã tạo những điều kiện tốt nhất cho tôi để tôi có thể hoàn thành khóa luận này
Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể nhân viên khoa Cơ Xương Khớp - Bệnh viện E đã hết sức tạo điều kiện trong thời gian tôi tiến hành lấy số liệu tại bệnh viện
Tôi xin chân thành cảm ơn các bệnh nhân tại khoa Cơ Xương Khớp đã đồng ý tham gia và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi thăm khám để lấy số liệu
Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới bố mẹ, các anh, chị và bạn bè tôi đã luôn động viên, giúp đỡ và chia sẻ những khó khăn trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu làm luận văn tốt nghiệp
Hà Nội, ngày 09/05/2018
Nguyễn Thế Thanh
Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU
Trang 5DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 3.1 Phân bố tuổi ở 2 nhóm bệnh nhân gút 16
Bảng 3.2 Phân bố thời gian mắc bệnh ở 2 nhóm bệnh nhân gút 17
Bảng 3.3 Chỉ số khối cơ thể BMI ở 2 nhóm bệnh nhân gút 17
Bảng 3.4 Yếu tố nguy cơ ở 2 nhóm bệnh nhân gút 18
Bảng 3.5 Số cơn gút cấp xảy ra trong 1 năm ở 2 nhóm BN gút 18
Bảng 3.6 Phân bố vị trí tổn thương khớp ở 2 nhóm bệnh nhân gút 19
Bảng 3.7 Tỷ lệ bệnh nhân có hạt tophi ở 2 nhóm bệnh nhân gút 19
Bảng 3.8 Bệnh lý đi kèm ở 2 nhóm bệnh nhân gút 20
Bảng 3.9 Phân bố chỉ số GGT 21
Bảng 3.10 Đặc điểm chỉ số hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu 21
Bảng 3.11 Đặc điểm chỉ số Ure và Creatinine ở 2 nhóm bệnh nhân gút 22
Bảng 3.12 Giá trị trung bình Cholesterol TP, Tryglycerit, HDL- C và LDL- C ở 2 nhóm bệnh nhân gút 23
Bảng 3.13 Giá trị chỉ số SGOT và SGPT ở 2 nhóm bệnh nhân gút 24
Bảng 3.14 Tốc độ máu lắng 1 giờ đầu và nồng độ CRP ở 2 nhóm BN gút 24
Bảng 3.15 Nồng độ acid uric máu ở 2 nhóm bệnh nhân gút 25
Bảng 3.16 Mức lọc cầu thận ở 2 nhóm bệnh nhân gút 26
Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU
Trang 6DANH MỤC CÁC BẢNG
Hình 3.1 Liên quan giữa GGT với Creatinine 27
Hình 3.2 Liên quan giữa GGT với Cholesterol TP 28
Hình 3.3 Liên quan giữa GGT với Tryglycerit 28
Hình 3.4 Liên quan giữa GGT với SGOT 29
Hình 3.5 Liên quan giữa GGT với BMI 30
Trang 7MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
1.1 Bệnh gút và tăng acid uric máu 3
1.1.1.Bệnh gút 3
1.1.2.Tăng acid uric máu 6
1.2 Gamma-GT 8
1.2.1.Khái niệm 8
1.2.2.Nguyên nhân tăng gamma-GT 8
1.4 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam và trên thế giới 10
1.4.1.Trên thế giới 10
1.4.2.Tại Việt Nam 10
CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 11
2.1 Đối tượng nghiên cứu 11
2.1.1 Tiêu chuẩn lựa chọn 11
2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ: 11
2.1.3 Thời gian nghiên cứu 11
2.2 Phương pháp nghiên cứu 11
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu: 11
2.2.2 Kỹ thuật chọn mẫu: 11
2.2.3 Nội dung nghiên cứu: 13
2.2.4.Phương pháp thu thập số liệu: 15
2.2.5 Xử lý và phân tích số liệu 15
2.2.6 Đạo đức trong nghiên cứu 15
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ 16
3.1 Đặc điểm lâm sàng của 2 nhóm bệnh nhân gút 16
3.2 Đặc điểm cận lâm sàng 21
Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU
Trang 83.3 Mối liên quan giữa GGT với một số chỉ số sinh hóa máu và lâm
sàng 27
CHƯƠNG 4 BÀN LUẬN 31
4.1 Đặc điểm chung 31
4.2 Đặc điểm bệnh nhân gút tăng GGT 32
4.3 Mối liên quan giữa GGT và một số chỉ số sinh hóa máu và lâm sàng 37
KẾT LUẬN 38
KIẾN NGHỊ 39 TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 9ĐẶT VẤN ĐỀ
Gút là bệnh khớp do lắng đọng vi tinh thể và rối loạn chuyển hóa các nhân purin có đặc điểm chính là tăng acid uric (AU) máu, gây lắng đọng tinh thể monosodium urat trong dịch khớp hoặc các mô Trên lâm sàng, các triệu chứng chính của gút là viêm khớp, hạt tophi, bệnh thận do gút và sỏi tiết niệu [15] Bệnh gút thường gặp ở nam giới tuổi trung niên, thời gian khởi phát bệnh là 30 tuổi nhưng tỷ lệ mắc bệnh tăng dần cả ở hai giới nam và nữ ở các nhóm tuổi cao hơn [7] Tăng acid uric máu đã được biết từ rất lâu là yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh gút [34], sự lắng đọng của các tinh thể urat ở khớp gây ra viêm khớp gút, ở thận nguy cơ dẫn đến sỏi thận Hiện nay, tỷ lệ tăng acid uric trên thế giới cũng như ở Việt Nam chiếm tỷ lệ khá cao Theo nghiên cứu của Quyền Đăng Tuyên (2001), tỷ lệ tăng acid uric máu là 22,4%; nghiên cứu của Lê Viết Hoàng (2014) tỷ lệ tăng acid uric máu là 26,7% [9,19] Những năm gần đây, tại khoa Cơ xương khớp Bệnh viện E, nhiều bệnh nhân gút phải nhập viện Ở bệnh nhân không tuân thủ điều trị và kiểm soát bệnh chưa tốt, nồng độ AU máu tăng cao dẫn đến có nhiều rối loạn kèm theo Ngoài chế độ ăn chứa nhiều purin và việc sử dụng một số thuốc (ethambutol, liều thấp aspirin ), sử dụng rượu thường xuyên là yếu tố nguy
cơ gây tăng uric máu và bệnh gút [26,35]
Gamma glutamyl transferase (Gamma-GT hay GGT) là enzyme gắn vào màng tế bào Nồng độ gamma-GT trong huyết tương chủ yếu do gan sản xuất Đặc biệt, chỉ số xét nghiệm gamma-GT có vai trò quan trọng trong xác định nghiện rượu mạn tính Gamma-GT trong máu bình thường hay tăng liên quan đến lượng sử dụng rượu thường xuyên ở những người nghiện rượu mạn tính
Vì vậy, gamma-GT có thể được sử dụng để theo dõi ngừng hoặc giảm uống rượu ở những bệnh nhân nghiện rượu [1,21,25]
Sử dụng rượu thường xuyên là yếu tố nguy cơ cao làm tăng nồng độ acid uric máu và khởi phát các cơn gút cấp bệnh nhân gút Mặt khác, chỉ số Gamma-GT tăng trên những bệnh nhân nghiện rượu mạn tính Nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và tiên lượng bệnh trên bệnh nhân gút, chúng tôi tiến
hành đề tài: “Phân tích liên quan giữa gamma-glutamyl transferase với một
Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU
Trang 10số chỉ số sinh hóa và lâm sàng ở bệnh nhân gút khám và điều trị tại bệnh viện E năm 2018” với hai mục tiêu sau:
1 Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng ở bệnh nhân gút tăng glutamyl transferase tại Bệnh viện E từ tháng 06/2017 đến tháng 03/2018
gamma-2 Phân tích mối liên quan giữa gamma-glutamyl transferase tới một
số chỉ số sinh hóa và lâm sàng
Trang 11CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1.1 Bệnh gút và tăng acid uric máu
1.1.1 Bệnh gút
1.1.1.1 Khái niệm
Bệnh gút là tình trạng viêm khớp do sự lắng đọng các tinh thể urat (Monodium urat - MSU) trong dịch khớp hoặc mô [7] Thời gian bắt đầu từ đợt gút cấp đầu tiên đến khi trở thành gút mạn tính dao động từ 3-42 năm, với trung bình là 11,6 năm [12]
1.1.1.2 Dịch tễ
Bệnh thường gặp ở các nước phát triển, chiếm khoảng 0,02-0,2% dân
số Tỷ lệ mắc bệnh gút theo Khảo sát Sức khoẻ và Dinh dưỡng Quốc gia lần thứ ba (NHANES-III) là > 2% ở nam trên 30 tuổi và phụ nữ trên 50 tuổi Trên
80 tuổi, tỷ lệ mắc bệnh gút là 9% ở nam giới và 6% ở phụ nữ Do đó, bệnh gút
là nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm khớp ở nam giới trên 40 tuổi Các dữ liệu gần đây cho thấy tỷ lệ mắc bệnh gút đã tăng lên trong hai thập niên vừa qua do chế độ ăn, béo phì, hội chứng chuyển hóa và sử dụng thuốc như aspirin liều thấp và thuốc lợi tiểu Tỷ số nam và nữ là 2:1 đến 7:1 [12,38]
Trên thế giới tỷ lệ mắc gút ngày càng gia tăng và phổ biến Theo thống kê: tỷ
lệ mắc trung bình ở Mỹ là 3.9% [41], ở Pháp là 0.9% [26,39], ở Anh là 1.4 – 2.5% [22,28], ở Đức 1.4% [26], ở Liên minh châu Âu 3.2% và 26.1% (Maori ancestry) ở New Zealand [41]
Ở Việt Nam, bệnh gút chiếm 1,5% các bệnh về khớp điều trị nội trú tại khoa Cơ xương khớp Bệnh viện Bạch Mai, đứng hàng thứ tư trong các bệnh khớp điều trị nội trú thường gặp [12] Tại khoa Nội cơ xương khớp Bệnh viện Chợ Rẫy, bệnh gút chiếm khoảng 10 - 15% các bệnh khớp đến điều trị [18]
1.1.1.3 Nguyên nhân
Nguyên nhân bệnh gút do tăng acid uric máu Ngoài ra, các yếu tố kích thích là nguy cơ viêm khớp cấp do gút: chấn thương, phẫu thuật, bất động, ăn nhiều thức ăn chứa nhiều nhân purin và những thuốc làm tăng nồng độ urat [7]
Tiền sử gia đình (chiếm 25%), tuổi tác, giới tính hoặc ở phụ nữ mãn kinh sớm có nguy cơ cao mắc bệnh gút [33] Chỉ số khối cơ thể và lượng tiêu Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU
Trang 12thụ ancol là những yếu tố nguy cơ gây tăng uric máu và bệnh gút ở đa số các bệnh nhân [38]
1.1.1.4 Cơ chế bệnh sinh
Ở nồng độ AU dưới 420µmol/l ( ở nam giới ) và pH 7,4, AU gần như hòa tan hoàn toàn dưới dạng ion (+) urat Khi nồng độ AU trong máu lớn hơn 420µmol/l, vượt quá nồng độ hòa tan tối đa, urat kết tủa thành các tinh thể MSU Khả năng gây viêm của tinh thể liên quan đến khả năng gắn vào các immunoglobulin và protein, đặc biệt là bổ thể và lipoprotein Phức hợp này gắn vào cơ quan thụ cảm ở bề mặt đại thực bào và tương bào, dẫn đến giải phóng và hoạt hóa các cytokine, yếu tố hóa học và các chất trung gian khác Các đại thực bào sẽ thực bào tinh thể urat và phá hủy lysosome giải phóng arachidonat, collagenase, các gốc oxy hóa gây nên tình trạng viêm khớp [7]
Sự có mặt vi tinh thể urat tại mô mềm, bao gân tạo nên hạt tophi, và cuối cùng, viêm thận kẽ (bệnh thận do gút) là do tinh thể urat lắng đọng tại tổ chức kẽ của thận AU niệu tăng và sự toan hóa nước tiểu dẫn đến sỏi tiết niệu trong bệnh gút [12]
Hình 1.1 Tinh thể urat dưới
Trang 13Hoàn cảnh xuất hiện sau những bữa ăn nhiều thịt rượu, sau chấn thương, sau phẫu thuật…
Khoảng 60-70% cơn gút cấp biểu hiện ở khớp bàn ngón chân cái Ngón chân sưng to, phù nề, căng bóng, nóng đỏ xung huyết, trong khi các khớp khác bình thường
Toàn thân có thể sốt nhẹ [2]
Thể gút mạn tính:
Gút mạn tính tiến triển chậm và kéo dài, tăng dần, lúc đầu tổn thương ở bàn ngòn chân, gối khuỷu và bàn ngón tay Thời gian tiến triển 10-20 năm, trong khi diễn biến mạn tính có thể ghép vào những đợt viêm cấp tính làm
Bệnh khớp mạn tính do tích lũy muối urat trong mô cạnh khớp, trong sụn vả trong xương, là nguyên nhân gây thoái hóa sụn khớp, hủy đầu xương
và tăng sinh màng hoạt dịch [7,12]
Biểu hiện tại thận gây ra sỏi urat (10-20% trường hợp gút) Sỏi acid uric ít cản quang, chụp X quang thường khó thấy, phát hiện qua siêu âm hoặc chụp thận sau tiêm thuốc cản quang (UIV) Tổn thương thận do lắng đọng urat ở thận kẽ gây protein niệu không thường xuyên, hồng cầu và bạch cầu
trong nước tiểu, dần dần dẫn đến suy thận [2,21]
b) Triệu chứng cận lâm sàng
AU máu cao > 420µmol/l đối với nam giới, tuy nhiên khoảng 40% bệnh nhân có cơn gút cấp nhưng AU máu bình thường [12] Mai Thị Minh Tâm (2009) nghiên cứu nồng độ acid uric máu trong cơn gút cấp: nồng độ Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU
Trang 14A.U máu trung bình trong cơn gút cấp là 441,6mmol/l ± 83,2, tỷ lệ AU máu bình thường trong cơn gút cấp chiếm 31,3 % [15]
Định lượng AU niệu 24h nhằm xác định tăng bài tiết urat (>600mg/24h) Khi AU niệu tăng cao dễ gây sỏi urat và không được dùng nhóm thuốc hạ AU theo cơ chế tăng đào thải
Xét nghiệm dịch khớp: tìm thấy tinh thể urat trong dịch khớp, dịch khớp viêm giàu tế bào (2000 tế bào/mm3), chủ yếu là bạch cầu đa nhân trung tính [7,20]
Các xét nghiệm khác: tốc độ máu lắng tăng, CRP bình thường hoặc tăng
X-quang: giai đoạn đầu bình thường, giai đoạn muộn có thể thấy các khuyết xương hình hốc ở đầu xương, hẹp khe khớp, gai xương
1.1.1.6 Chẩn đoán xác định
Tiêu chuẩn chẩn đoán gút của Bennett và Wood 1968
a Hoặc tìm thấy tinh thể acid uric trong dịch khớp hay trong các hạt tophi
b Hoặc tối thiểu có trên 2 trong các tiêu chuẩn sau đây:
- Tiền sử hoặc hiện tại có tối thiểu 2 đợt sưng đau của một khớp với tính chất khởi phát đột ngột, sưng đau dữ dội và khỏi hoàn toàn trong 2 tuần
- Tiền sử hoặc hiện tại có 1 đợt sưng đau khớp bàn ngón chân cái với các tính chất như trên
1.1.2 Tăng acid uric máu
1.1.2.1 Định nghĩa tăng acid uric máu [12]
Tăng acid uric máu khi nồng độ AU vượt quá giới hạn tối đa của độ hòa tan của urat trong huyết thanh Cụ thể:
Trang 151.1.2.2 Dịch tễ học
Tăng acid uric máu thường gặp với tỷ lệ dao động từ 2,6% đến 47,2% trong các chủng tộc người khác nhau [12]
Trên thế giới tỷ lệ tăng acid uric chiếm khá cao dân số Uaratanawong
S và cộng sự (2011) nghiên cứu tỷ lệ tăng acid uric máu của 1.945 đối tượng đến khám Bangkok - Thái Lan: tỷ lệ tăng acid uric máu trong dân số nghiên cứu là 24,4%, phổ biến nhất ở nam giới so với phụ nữ (59% so với 11%, p
<0,001) [39] Năm 2011, tác giả Zhu Y và cộng sự nghiên cứu trên người Mỹ đưa ra kết quả tỷ lệ tăng acid uric máu là nam là 21,2% và nữ là 21,6% [43]
Tại Việt Nam: Phạm Thị Dung và cộng sự (2014) nghiên cứu đưa ra kết quả tỷ lệ tăng acid uric huyết thanh là 9,2% Trong đó, nam giới có tỷ lệ mắc là 12% cao hơn so với nữ 6,5% [6] Lê Viết Hoàng và cộng sự (2014) đưa ra số trường hợp tăng acid uric máu là 231/ 865 chiếm tỷ lệ 26,7% [9]
1.1.2.3 Nguyên nhân tăng acid uric:
Dựa theo cơ chế bệnh sinh, nguyên nhân tăng acid uric máu do:
- Tăng tổng hợp acid uric: ăn thức ăn chứa nhiều purin, tăng phá hủy tổ
chức,…
- Giảm bài tiết acid uric qua thận: giảm lọc ở cầu thận, giảm tiết urat ở
ống thận hoặc phối hợp
- Phối hợp cả 2 nguyên nhân trên
* Tăng tổng hợp acid uric:
+ Tăng acid uric máu tiên phát: không rõ nguyên nhân
+ Tăng acid uric máu thứ phát: ăn quá nhiều thức ăn có purin (tôm, cua, gan, thận, lòng đỏ trứng…), tăng tái tạo nucleotid, tăng thoái hóa adenosin triphosphat, bệnh cơ nặng
* Giảm bài tiết acid uric:
+ Giảm bài tiết acid uric máu tiên phát: không rõ nguyên nhân
+ Giảm bài tiết acid uric máu thứ phát: các bệnh lý làm giảm độ thanh lọc acid uric của cầu thận: suy thận
+ Một số nguyên nhân có cơ chế chưa xác định rõ: tăng huyết áp, cường chức năng tuyến cận giáp, một số thuốc làm tăng acid uric máu (cyclosporin, pyrazinamid, ethambutol, liều thấp aspirin), bệnh thận do nhiễm Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU
Trang 16độc chì [1, 7]
Năm 2010, tác giả Merriman T.R và cộng sự đã công bố kết quả nghiên cứu cơ sở di truyền của tăng acid uric và gút đã chỉ ra rằng: nguyên nhân quan trọng nhất của tăng acid uric máu là giảm bài tiết acid uric qua nước tiểu Bài tiết acid uric được điều phối bởi một số các phân tử vận chuyển urat thể hiện trong các ống góp của thận và đây là điểm kiểm soát sinh lý quan trọng trong bệnh gút [29]
Một số tác giả đã đưa ra nhận định, kháng insulin trong hội chứng chuyển hóa là nguyên nhân tăng acid uric máu Hai cơ chế đã được đưa ra giải thích cho điều này Thứ nhất, kháng insulin làm nồng độ insulin cao thúc đẩy trao đổi natri-hydro ống thận, tăng tái hấp thu acid uric và ức chế bài tiết acid uric Ngoài ra , bài tiết acid uric cũng bị hạn chế bởi bệnh lý thận gây ra bởi sự đê kháng insulin Thứ hai, kháng insulin có thể gây tăng chuyển hóa purine qua hoạt hóa hexot monophosphat và gây tăng acid uric máu
1.2 Gamma-GT
1.2.1 Khái niệm
Gamma-GT là một enzym gắn với màng tế bào tham gia vào quá trình xúc tác chuyển các nhóm gamma- glutamyl giữa các acid amin qua màng tế bào [8] Enzym này được tìm thấy trên màng tế bào trong tế bào gan, thận và tụy Ngoài ra, GGT cũng được tìm thấy trong các tế bào ruột, lách, tim, não
và túi tinh GGT có nhiều nhất trong tế bào của thận, tuy nhiên enzym lưu hành trong huyết tương có nguồn gốc chủ yếu từ gan [1,20]
Ở nam bình thường: 7-50 U/L, nữ: 5-25 U/L Giá trị cao hơn ở trẻ sơ sinh và trong 3-6 tháng đầu Giá trị ở nam giới trưởng thành cao hơn 25% so với phụ nữ [25]
1.2.2 Nguyên nhân tăng gamma-GT
Bệnh gan: Vào những năm 1960 và 1979, GGT đã được nghiên cứu và
áp dụng như một xét nghiệm chức năng gan hoặc enzym trong gan [40] Nồng
độ GGT tăng ở tất cả các dạng bệnh gan Xét nghiệm này nhạy hơn nhiều so với xét nghiệm alkaline phosphatase hoặc xét nghiệm transaminase (SGOT, SGPT) trong việc phát hiện vàng da tắc nghẽn, viêm đường mật và viêm túi
Trang 17phụ nữ có thai có nồng độ LDH và phosphatase kiềm cao [25] Một số bệnh gan hay gặp có GGT tăng là: viêm gan (cấp tính và mãn tính), xơ gan, u tế bào gan, ung thư gan, Cholestasis (đặc biệt là trong hoặc sau khi mang thai), bệnh gan cồn mãn tính
Trên bệnh nhân nghiện rượu mạn tính có tăng GGT Gamma-GT được
sử dụng để xác định rối loạn chức năng tế bào gan và để phát hiện bệnh gan
do rượu gây ra Vì Gamma-GT rất nhạy cảm với lượng ancol được tiêu thụ bởi người nghiện rượu mãn tính, nên nó có thể được sử dụng để theo dõi ngừng hoặc giảm uống rượu ở những bệnh nhân nghiện rượu và những người
có nguy cơ cao nghiện rượu [25]
Một số bệnh nội tiết là nguyên nhân gây tăng GGT như đái tháo đường, bệnh dự trữ chất glycogen hoặc cường tuyến giáp Nguyễn QM và cộng sự nghiên cứu các enzyme chức năng gan tăng có liên quan đến sự phát triển của tiền tiểu đường và bệnh tiểu đường loại 2 ở người lớn tuổi đưa ra kết quả trên những bệnh nhân đái tháo đường có mức tăng GGT gấp 1,2 lần giá trị bình thường [13]
Trong nhồi máu cơ tim, GGT thường là bình thường Tuy nhiên, nếu có tăng lên, nó xảy ra khoảng 4 ngày sau khi nhồi máu cơ tim và có thể hàm ý tổn thương gan thứ phát do suy tim Trong một số nghiên cứu trên thế giới, xét nghiệm GGT như là yếu tố nguy cơ và nghi ngờ có hội chứng vành cấp tính Một số nhà nghiên cứu đã tập trung vào mối quan hệ giữa mức GGT huyết thanh và lưu lượng máu mạch vành Caliskan và cộng sự [24] xác nhận rằng nồng độ GGT huyết thanh liên quan đến suy giảm máu động mạch vành
ở bệnh nhân tăng huyết áp Sen và cộng sự [37] đã đánh giá mối quan hệ giữa tăng GGT huyết thanh và suy giảm máu dòng máu động mạch vành, và thấy rằng huyết khối trung bình trong số lượng nhồi máu cơ tim cho thấy mối tương quan dương và trung bình với hoạt tính GGT huyết thanh Hoạt tính GGT huyết thanh là yếu tố dự báo độc lập duy nhất của huyết khối trung bình trong nhồi máu cơ tim [37]
Ngoài ra, GGT tăng trên một số bệnh như : viêm tụy, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư vú, ung thư phổi, lupus ban đỏ hệ thống, bệnh tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn
Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU
Trang 181.3 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam và trên thế giới
1.3.1 Trên thế giới
Năm 2011, tác giả Zhu Y và cộng sự đã nghiên cứu khảo sát tỷ lệ tăng acid uric máu và bệnh gút dựa trên mẫu đại diện toàn quốc người Mỹ bao gồm cả nam và nữ Tăng acid uric máu: nam > 420 µmol/l; nữ > 342 µmol/l Kết quả: tỷ lệ bệnh gút ở người Mỹ trưởng thành trong năm 2007- 2008 là 3,9% (nam: 5,9%; nữ: 2,0%) Nồng độ trung bình acid uric máu là 368,4 µmol/l ở nam giới và 292,2 µmol/l ở nữ giới, tương ứng với tỷ lệ tăng acid uric máu là 21,2% và 21,6% Tỷ lệ tăng acid uric máu và bệnh gút tăng có khả năng liên quan đến việc tăng tần suất của béo phì và tăng huyết áp [43]
Zhao Ya và cộng sự (2017) đã nghiên cứu mối liên quan giữa nồng độ acid uric và gamma-GT trên đối tượng phụ nữ Trung Quốc Kết quả cho thấy
tỷ lệ tăng acid uric máu là 25,1% Nghiên cứu cũng đã cho thấy những người
có tăng nồng độ acid uric máu thì nồng độ gamma-GT tăng cao hơn so với người bình thường [42]
Nakamura K và cộng sự đã nghiên cứu mối liên quan giữa glutamyltransferase huyết thanh và nguy cơ tăng acid uric máu ở đàn ông Nhật Bản Nghiên cứu đã đưa ra tăng AU máu có sự tương quan thuận với tăng GGT [32]
gamma-1.3.2 Tại Việt Nam
Bùi Đức Thắng và cộng sự (2006) nghiên cứu nồng độ acid uric máu ở người cao tuổi: tỷ lệ tăng acid uric máu trong nghiên cứu là 33,8% Trong đó,
tỷ lệ tăng acid uric máu lần lượt ở nam và nữ giới là 88,2% và 11,8% [16]
Nguyễn Ngọc Châu và cộng sự (2014): tỷ lệ bệnh nhân tăng acid uric máu là 32,4%, 6,9% bệnh nhân mắc bệnh gút [4]
La Quang Hổ và cộng sự (2014) đưa ra kết quả: tỷ lệ bệnh nhân tăng acid uric máu là 32,1% [10]
Trang 19CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu trên 58 đối tượng nam bị bệnh gút được chẩn đoán theo tiêu chuẩn của Bennett và Wood 1968, khám và điều trị tại khoa Cơ xương
khớp - Bệnh viện E
2.1.1 Tiêu chuẩn lựa chọn:
- Bệnh nhân nam được chẩn đoán xác định là bệnh gút theo tiêu chuẩn Bennett và Wood 1968
- Nếu là bệnh nhân điều trị nội trú thì phải có mã hồ sơ bệnh án, nếu là bệnh nhân ngoại trú thì phải có địa chỉ kèm theo
- Bệnh nhân đồng ý tham gia nghiên cứu
2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ:
- Đối tượng nghiên cứu không đáp ứng những tiêu chuẩn trên
2.1.3 Thời gian nghiên cứu: từ tháng 06/2017 đến tháng 05/2018
2.2 Phương pháp nghiên cứu
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang
2.2.2 Kỹ thuật chọn mẫu:
Mẫu nghiên cứu được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện Bao gồm tất cả bệnh nhân được chẩn đoán bệnh gút đến khám và điều trị tại bệnh viện E từ tháng 06/2017 đến tháng 03/2018 thỏa mãn các tiêu chuẩn lựa chọn nêu trên
Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU
Trang 20SƠ ĐỒ NGHIÊN CỨU
Bệnh nhân không đủ tiêu chuẩn
Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, mức lọc cầu thận
Bệnh nhân gút có GGT tăng
Trang 212.2.3 Nội dung nghiên cứu:
a Các bước tiến hành
Bao gồm các bệnh nhân khám và điều trị tại bệnh viện E, được khám lâm sàng, xét nghiệm cận lâm sàng, thu thập đầy đủ thông tin bằng bộ câu hỏi
đã được thiết kế sẵn và đủ tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh gút chọn nghiên cứu
- Bệnh nhân sẽ được đánh giá các triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng tại thời điểm nghiên cứu
- Tính mức lọc cầu thận của các bệnh nhân dựa trên nồng độ creatinin máu
Bản thân: uống rượu, bia, chế độ ăn giàu đạm
Bệnh tật: sỏi thận, suy thận, viêm gan, rối loạn mỡ máu, THA và đái tháo đường
+ Thang điểm đau VAS chia ra 3 mức độ: đau nhẹ (<4 điểm), đau vừa
(5-7 điểm), đau nặng ( >(5-7 điểm)
+ Tổn thương khớp: vị trí tổn thương
+ Đặc điểm hạt tophi: vị trí
Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU
Trang 22- Cận lâm sàng:
+ Công thức máu:
Số lựợng và thành phần bạch cầu (tăng khi ≥10G/l), BCĐNTT tăng khi ≥75%
Thiếu máu khi (Hb <130 g/l đối với nam, <120g/l đối với nữ)
Tốc độ máu lắng tăng (máu lắng giờ thứ nhất ≥15mm)
+ Sinh hóa máu:
Glucose máu (tăng khi ≥ 6,4 mmol/l)
Ure (tăng khi ≥ 8,3mmol/l)
Creatine (tăng khi ≥ 120 µmol/l)
Triglycerid (tăng khi > 1,8 mmol/l)
Cholesterol toàn phần (tăng khi > 5,2 mmol/l), HDL – C , LDL – C
SGOT ( tăng khi ≥40U/L), SGPT ( tăng khi ≥40U/L)
Gamma-Gt ( tăng khi > 50 U/L )
Acid uric (tăng khi nam > 420 µmol/l)
+ Cân nặng: kg
+ k : nam = 1
Trang 23- Đánh giá mức lọc cầu thận chia ra làm 5 mức độ: > 90, 89- 60, 59-30,
29-15 và < 29-15 (ml/phút/1,73mm2)
2.2.4 Phương pháp thu thập số liệu:
- Khám bệnh nhân và điền vào mẫu bệnh án nghiên cứu sẵn có, thu thập các xét nghiệm
- Bệnh nhân được hỏi bệnh và thăm khám lâm sàng Các thông tin chung
về tuổi, giới, chiều cao, cân nặng, thời gian mắc bệnh, tiền sử khai thác chính xác Khám lâm sàng phát hiện và đánh giá các tổn thương của khớp, hạt tophi, thang điểm đau VAS
- Các xét nghiệm:
- Công tác thu thập số liệu sẽ thực hiện từ tháng 06/2017 đến tháng 03/2018
2.2.5 Xử lý và phân tích số liệu
- Số liệu sau khi thu thập sẽ nhập vào máy tính bằng phần mềm SPSS
20.0 theo bộ nhập được thiết kế sẵn từ bộ câu hỏi phỏng vấn
- Các phân tích sẽ được thực hiện bằng phần mềm SPSS 20.0 bao gồm
+ Thống kê mô tả:số lượng; tỷ lệ phần trăm; mode; mean; độ lệch chuẩn
+ Test kiểm định Fisher’s Exact Test
2.2.6 Đạo đức trong nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu được giải thích rõ về mục đích và nội dung của nghiên cứu trước khi tiến hành phỏng vấn và chỉ tiến hành khi có sự chấp nhận hợp tác tham gia của đối tượng nghiên cứu
- Mọi thông tin cá nhân về đối tượng nghiên cứu được giữ kín Các số liệu, thông tin thu thập được chỉ phục vụ cho mục đích nghiên cứu, không phục vụ cho mục đích nào khác
Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU
Trang 24CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ 3.1 Đặc điểm lâm sàng của 2 nhóm bệnh nhân gút
Tăng GGT (n=37)
Chung (n=58)
- Tuổi trung bình mắc bệnh là 61,34 ± 11,65 tuổi Bệnh nhân trẻ tuổi nhất mắc bệnh là 35 tuổi, già tuổi nhất mắc bệnh 84 tuổi
- Nhóm tuổi lớn hơn 60 tuổi ở nhóm tăng GGT chiếm chủ yếu 70,3%
Trang 253.1.2 Phân bố thời gian mắc bệnh
Bảng 3.2 Phân bố thời gian mắc bệnh ở 2 nhóm bệnh nhân gút Nhóm
Thời gian
GGT bình thường
(n=21)
Tăng GGT (n=37)
- Thời gian mắc bệnh trung bình 10,34±7,13 tuổi Bệnh nhân có thời gian mắc bệnh ít nhất 1 năm và nhiều nhất 25 năm
- Không có sự khác biệt phân bố thời gian mắc bệnh giữa 2 nhóm bệnh nhân
3.1.3 Đặc điểm BMI ở 2 nhóm bệnh nhân gút
Bảng 3.3.Chỉ số khối cơ thể BMI ở 2 nhóm bệnh nhân gút
- Không có sự khác biệt BMI giữa 2 nhóm bệnh nhân gút
Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU
Trang 263.1.4 Yếu tố nguy cơ
Bảng 3.4 Yếu tố nguy cơ ở 2 nhóm bệnh nhân gút
- Bệnh nhân gút uống nhiều rượu có tỷ lệ tăng GGT cao (40,5%)
- Bệnh nhân gút thừa cân, béo phì có tỷ lệ tăng GGT cao (56,8%)
3.1.5 Số cơn gút cấp xảy ra trong 1 năm
Bảng 3.5.Số cơn gút cấp xảy ra trong 1 năm ở 2 nhóm BN gút
Số BN Tỷ lệ
(%) Số BN
Tỷ lệ (%)
- Ở nhóm bênh nhân gút có tăng GGT, tần suất xảy ra cơn gút cấp ≥ 4
lần/năm nhiều hơn so với nhóm không tăng GGT
Thừa cân và béo phì (BMI>23) 11 52,4 21 56,8
Tiền sử gia đình có người mắc
Trang 27Tỷ lệ (%)
0,113
- Không có sự khác biệt tỷ lệ hạt tophi giữa 2 nhóm bệnh nhân gút
Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU
Trang 280,697