Hướng dẫn học sinh sử dụng cấu trúc lặp giải các bài toán trong lập trình

+ Gọi học sinh đứng dậy trả lời + Lấy ý kiến nhận xét, bổ sung + Chính xác câu trả lời: Trong cách Để diễn đạt những tình huống được lặp đi lặp lại nhiều lần với số lần lặp biết trước ta

Trang 1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH I

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

HƯỚNG DẪN HỌC SINH SỬ DỤNG CẤU TRÚC LẶP

GIẢI CÁC BÀI TOÁN TRONG LẬP TRÌNH

Trang 2

THANH HÓA NĂM 2019

Trang 3

MỤC LỤC

I MỞ ĐẦU 2

1.1 Lý do chọn đề tài 2

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

1.5 Những điểm mới của SKKN 3

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 4

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 4

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4

2.3 Giải pháp sử dụng giải quyết vấn đề 5

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 17

III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 21

3.1 Kết luận 21

3.2 Kiến nghị 21

Trang 4

I MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Với sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin, kiến thức khôngcòn là tài sản riêng Học sinh có thể tiếp nhận thông tin từ nhiều kênh, nhiềunguồn khác nhau Các nguồn thông tin phong phú, đa chiều mà người học có thểtiếp nhận đã đặt giáo dục trước yêu cầu cấp bách là cần phải đổi mới cách dạy

và học

Công nghệ thông tin không chỉ có chức năng cung cấp thông tin mà nócòn là công cụ hỗ trợ tích cực trong dạy và học; là phương tiện dạy học hiện đại,hữu ích và hiệu quả Công nghệ thông tin giúp cho người học mở rộng sự hiểubiết với tầm nhìn xa, trông rộng qua hệ thống mạng kết nối trong nước và toànthế giới

Vấn đề đặt ra với nhà trường là làm thế nào để học sinh tự lực chiếm lĩnhkiến thức, tích cực, chủ động, sáng tạo, có kĩ năng giải quyết những vấn đề nảysinh trong cuộc sống Đó thực sự là những thách thức lớn đối với ngành giáodục nói chung, nhà trường và giáo viên nói riêng Giáo viên không chỉ là ngườimang kiến thức đến cho học sinh mà cần dạy cho học sinh cách tìm kiếm, chiếmlĩnh kiến thức để đảm bảo cho việc tự học suốt đời

Trước vấn đề đặt ra nêu trên tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài “Hướng dẫn

học sinh sử dụng cấu trúc lặp giải các bài toán trong lập trình” Thông qua

hướng dẫn này các em học sinh sẽ phát huy tốt khả năng tự học, chủ động, sángtạo trong quá trình học về ngôn ngữ lập trình nói chung, cấu trúc lặp nói riêng

1.2 Mục đích nghiên cứu

Sáng kiến kinh nghiệm của tôi nhằm mục đích:

- Nâng cao hiệu quả học tập của học sinh khi học môn Tin học 11;

- Giúp học sinh chủ động, tích cực chiếm lĩnh tri thức về cấu trúc lặp.

- Giúp học sinh nhanh chóng xác định được công việc lặp trong bài toán.

- Giúp học sinh dễ dàng diễn đạt cấu trúc lặp bằng ngôn ngữ lập trình cụ thể

- Giúp học sinh không còn e ngại khi học về cấu trúc lặp nói riêng và ngôn ngữ

lập trình nói chung, tạo sự ham muốn, hứng thú khi học Tin học

- Rèn luyện khả năng giao tiếp, diễn đạt của học sinh

- Nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm của người giáo viên 1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Chương trình tin học 11;

- Học sinh khối 11 năm học 2018-2019 tại trường THPT Yên Định 1

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Qua thực tiễn giảng dạy ở trường THPT Yên Định 1;

- Qua việc tham khảo các tài liệu, sách giáo khoa, sách giáo viên, các bài viết

và các tư liệu trên mạng internet, đặc biệt là bài viết và các tài liệu về đổi mớiphương pháp dạy học môn Tin học;

Trang 5

- Tham khảo các ý kiến của đồng nghiệp, lấy ý kiến từ phía học sinh;

- Vận dụng sáng kiến vào giảng dạy trên lớp, đánh giá, rút kinh nghiệm sau

mỗi giờ dạy có vận dụng sáng kiến để có những điều chỉnh phù hợp

Trong các tiết dạy giáo viên tiến hành đặt vấn đề, hướng dẫn gợi mở để họcsinh tích cực, chủ động phát hiện và giải quyết được vấn đề đặt ra thông qua cáccâu hỏi, thảo luận, hình ảnh, video minh họa

1.5 Những điểm mới của SKKN

- Sáng kiến kinh nghiệm này đã phân tích tất cả các bài toán về cấu trúc lặp có

trong SGK Tin học 11, từ những bài toán ở phần ví dụ đến những bài toán ởphần bài tập Sau một số bài toán có nhận xét về tình huống lặp trong bàitoán đó

- Sáng kiến kinh nghiệm còn có một bài toán điển hình (không có trong SGK)

để làm rõ về hai dạng của cấu trúc lặp đó là lặp với số lần lặp đã biết và lặpvới số lần lặp chưa biết trước

- Ngoài việc sử dụng ngôn ngữ lập trình Pascal để diễn đạt, tôi còn dùng ngôn

ngữ lập trình C++ (một ngôn ngữ lập phổ biến hiện nay) để diễn đạt, coi đây

là tư liệu cho học sinh khá, giỏi và các giáo viên khác cùng tham khảo

Trang 6

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

- Đảng và Nhà nước ta đã nhận thấy được tầm quan trọng của ngành Tinhọc và đã đưa môn học này vào nhà trường phổ thông như những môn khoa họckhác bắt đầu từ năm học 2006-2007

- Chỉ thị số 55/2008/CT - BGDĐT ngày 30/9/2008 của Bộ trưởng BộGDĐT về tăng cường giảng dạy, đào tạo và ứng dụng công nghệ thông tin trongngành giáo dục giai đoạn 2008-2011

- Trong bối cảnh toàn ngành Giáo dục và Đào tạo đang nỗ lực đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học sinh

trong hoạt động học tập Điều 24.2 của Luật giáo dục đã nêu rõ : “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Như vậy, chúng ta

có thể thấy định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã được khẳng định,không còn là vấn đề tranh luận Cốt lõi của việc đổi mới phương pháp dạy học ởtrường phổ thông là giúp học sinh hướng tới việc học tập chủ động, chống lạithói quen học tập thụ động

- Dạy theo định hướng năng lực cho phép cá nhân hóa việc học: Trên cơ

sở mô hình năng lực, người học sẽ bổ sung những thiếu hụt của cá nhân để thựchiện nhiệm vụ cụ thể của mình

- Dạy theo định hướng năng lực chú trọng vào kết quả đầu ra

- Dạy theo định hướng năng lực còn có khả năng cho việc xác định mộtcách rõ ràng những gì cần đạt và những tiêu chuẩn cho việc đo lường kết quả

+ Sau khi hoàn thành chuyên đề này học sinh có thể tự học, tự rèn luyện

và chủ động làm được các bài tập có liên quan đến cấu trúc lặp

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Qua thực tế giảng dạy ở trường THPT Yên Định 1 trong các năm qua (từnăm 2006 đến nay), tôi nhận thấy khi học đến chương trình Tin học lớp 11 thì đa

số học sinh đều kêu khó, khô khan, cứng nhắc Học sinh thường ngại khi đến tiếtTin học 11

Qua những năm dạy Tin học 11 tôi nhận thấy học sinh gặp rất nhiều khókhăn khi học về cấu trúc lặp Học sinh khó xác định được công việc lặp đi lặp lạinhiều lần trong một bài toán, học sinh gặp khó khăn trong việc diễn đạt cấu trúclặp vào NNLT cụ thể

Tuy nhiên cũng có một số ít học sinh rất yêu thích môn Tin học, thích tìmhiểu những bài toán khó nằm ngoài phạm vi sách giáo khoa Đây cũng là cơ sở,

là nền tảng để cá nhân tôi lựa chọn và ôn luyện đội tuyển HSG Tin học chotrường trong những năm qua

Trang 7

Cấu trúc lặp là cấu trúc cơ bản, thường gặp và thường dùng Hầu hết cácbài toán trong thực tiễn hàng ngày đều có sự xuất hiện của cấu trúc lặp Nếu họcsinh tiếp thu tốt, nắm vững, khắc sâu kiến thức về cấu trúc lặp sẽ là cơ sở, là nềntảng vững chắc cho việc học tập, tiếp thu những kiến thức tiếp theo, đặc biệt làkhi tiếp thu kiến thức về kiểu mảng, kiểu xâu,

2.3 Giải pháp sử dụng giải quyết vấn đề

Dưới đây là hướng dẫn học sinh sử dụng cấu trúc lặp giải một số bài toántrong lập trình

Bài toán 1: Các em ngồi đây, em nào cũng đã trãi qua bậc tiểu học, em nào cũng

đã một thời học bảng cửu chương Và có em đã từng bị thầy giáo, cô giáo phạtkhi không thuộc bảng cửu chương Có nhiều hình thức mà các thầy giáo, cô giáophạt các em, dưới đây là 2 hình thức phạt thông dụng nhất:

Cách 1: Giáo viên phạt học sinh về viết lại bảng cửu chương 100 lần.

Cách 2: Giáo viên yêu cầu học sinh về viết đi viết lại bảng cửuchương cho đến khi ghi nhớ thì thôi

- Giáo viên chiếu bài toán 1 lên màn hình

rồi đọc để học sinh nghe và theo dõi

- Hỏi: Hãy xác định công việc học sinh

phải thực hiện lặp đi lặp lại?

+ Gọi học sinh đứng dậy trả lời

+ Lấy ý kiến nhận xét, bổ sung

+ Chính xác câu trả lời: Viết lại bảng

cửu chương

- Hỏi: Hãy cho biết bảng cửu chương

được viết lặp đi lặp lại bao nhiều lần

trong cách phạt 1 và cách phạt 2?

+ Chính xác câu trả lời: Trong cách

Để diễn đạt những tình huống được lặp đi

lặp lại nhiều lần với số lần lặp biết trước

ta dùng câu lệnh FOR

Để diễn đạt những tình huống được lặp đi

lặp lại nhiều lần với số lần lặp chưa biết

ta dùng câu lệnh WHILE

- Tiếp thu đề bài toán 1

- Tiếp nhận câu hỏi, suy nghĩ tìmcâu trả lời

+ Đứng dậy trả lời+ Nhận xét, bổ sung ý + Tiếp thu câu trả lời

- Chú ý lắng nghe giáo viên giảngbài và khắc sâu về hai dạng lặpthông qua bài toán 1

Tiếp thu kiến thức, ghi nhớ để biếtkhi nào dùng câu lệnh FOR, khinào dùng câu lệnh WHILE trongngôn ngữ lập trình

Trang 8

Nhận xét: Sau bao nhiêu năm giảng dạy tôi thấy bài toán 1 là bài toán quen

thuộc đối với mỗi học sinh, giúp học sinh thấy rõ về hai dạng của cấu trúc lặp

Bài toán 2 (trang 42 SGK tin 11): Tính tổng

100

1

2

1 1

a a S

máy chiếu rồi đọc cho học sinh nghe và

theo dõi

- Hỏi: Hãy xác định công việc được lặp

đi lặp lại trong bài toán trên?

Gợi ý: Ban đầu khởi tạo tổng S bằng 0.

Mỗi lần ta chỉ cộng thêm một phần tử vào

tổng S Vậy ta phải cộng bao nhiêu lần?

+ Chính xác câu trả lời: 101 lần

Vậy công việc được lặp đi lặp lại của bài

toán 2 là gì?

+ Chính xác câu trả lời: Cộng thêm

một phần tử vào tổng S, tức là

S:=S+1/(a+i); với i=0, 1, 2, , 100

- Hỏi: Như vậy số lần lặp của bài toán 2

là đã biết Vậy ta dùng câu lệnh gì để

diễn đạt bài toán này?

+ Chính xác câu trả lời: Lệnh FOR

- Yêu cầu: Hãy viết đoạn chương trình

tính tổng S trên

+ Gọi học sinh lên bảng viết

+ Chính xác đoạn chương trình

- Tiếp thu bài toán

Tiếp nhận câu hỏi, suy nghĩ tìm câutrả lời

+ Đứng dậy trả lời+ Nhận xét, bổ sung ý + Tiếp thu câu trả lờiTiếp nhận câu hỏi, suy nghĩ tìm câutrả lời

- Vận dụng kiến thức về câu lệnhFOR để viết đoạn chương trình.+ Lên bảng viết

+ Nhận xét, bổ sung ý + Tiếp thu đoạn chương trìnhĐoạn chương trình diễn đạt bằng Pascal:

Trang 9

trình đã viết trước cho học sinh xem kiến thức.

Bài toán 3 (trang 42 SGK tin 11) : Tính tổng

N a a

a a

1 1

chođến khi 1  0 , 0001

N

a

Cũng như bài toán 2, công việc lặp đi lặp

lại trong bài toán 3 là: S=S+1/(a+i);

- Hỏi: Số lần lặp đi lặp lại trong bài toán

3 đã biết chưa?

+ Chính xác câu trả lời: Chưa biết

- Hỏi: Với những bài toán lặp mà số lần

lặp chưa biết ta dùng câu lệnh gì?

+ Chính xác câu trả lời: WHILE

- Hỏi: Công việc lặp sẽ dừng lại khi nào?

+ Chính xác câu trả lời: 1  0 , 0001

i a

Điều kiện đặt trong câu lệnh WHILE sẽ

là phủ định của của điều kiện dừng, tức là

- Yêu cầu: Từ phân tích trên em hãy viết

đoạn chương trình cho bài toán 3

Chú ý theo dõi, tiếp thu kiến thức

- Tiếp nhận câu hỏi, suy nghĩ trả lời+ Đứng dậy trả lời

+ Nhận xét, bổ sung ý + Tiếp thu câu trả lời

Lắng nghe, tiếp thu cách tìm điềukiện của câu lệnh WHILE

- Tiếp nhận yêu cầu, vận dụng kiếnthức về câu lệnh WHILE để viết.+ Lên bảng viết

+ Nhận xét, bổ sung ý + Tiếp thu đoạn chương trìnhĐoạn chương trình diễn đạt bằng Pascal:

Trang 10

}

Bài toán 4 (Ví dụ 2 trang 45 SGK tin 11): Tính tổng các số chia hết cho 3 hoặc 5

trên đoạn M ; N

máy chiếu rồi đọc cho học sinh nghe và

theo dõi

- Hỏi: Hãy xác định công việc được lặp

đi lặp lại trong bài toán trên?

Gợi ý: Giả sử M=4; N=10 Ta làm như

sau:

+ Khởi tạo tổng S:=0;

+ Kiểm tra số 4, thấy rằng số 4

không chia hết cho 3 và cũng không

chia hết cho 5 nên bỏ qua

+ Kiểm tra số 5, thấy rằng số 5 chia

hết cho 5 nên cộng số 5 vào tổng S

hết cho 3 nên cộng 6 vào tổng S

+ Kiểm tra số 10, thấy rằng 10 chia

Vậy công việc lặp đi lặp lại là gì?

+ Chính xác câu trả lời: Kiểm tra

một số trên đoạn [M;N] xem số đó

có chia hết cho 3 hoặc cho 5 hay

không? Nếu có thì cộng vào tổng S

- Hỏi: Số lần lặp là bao nhiêu lần?

+ Chính xác câu trả lời: N-M+1 lần

- Hỏi: Dùng câu lệnh gì để diễn đạt tình

huống lặp trong bài toán này?

- Tiếp thu bài toán 4

Chú ý lắng nghe, theo dõi để biếtcách làm

Tiếp nhận câu hỏi, tìm câu trả lời+ Đứng dậy trả lời

- Tiếp nhận câu hỏi, tìm câu trả lời+ Đứng dậy trả lời

Trang 11

+ Chính xác câu trả lời: Lệnh FOR

- Hỏi: Em nào có thể viết đoạn chương

trình diễn đạt đoạn tính tổng các số chia

hết cho 3 hoặc cho 5 trên đoạn [M; N]?

+ Chính xác hóa đoạn chương trình

- Tiếp nhận câu hỏi, suy nghĩ viếtđoạn chương trình

+ Lên bảng viết + Nhận xét, bổ sung ý + Tiếp thu đoạn chương trìnhĐoạn chương trình diễn đạt bằng Pascal:

- Giáo viên mở và thực hiện chương

trình đã chuẩn bị cho học sinh xem

- Quan sát chương trình, xem giáoviên thực hiện, củng cố kiến thức

Bài toán 5 (Ví dụ 2 trang 47 SGK tin 11: Tìm ước chung lớn nhất củahai số nguyên dương M và N

- Giáo viên chiếu bài toán 5 lên màn

hình máy chiếu rồi đọc cho học sinh

nghe và theo dõi

- Giới thiệu thuật toán tìm UCLN:

Ta nhận thấy rằng UCLN của hai số

bằng nhau thì bằng chính nó Vì vậy khi

tìm UCLN của hai số nguyên dương

khác nhau ta tìm cách biến đổi về hai số

bằng nhau Cụ thể, ta giữ lại số bé và

thay số lớn bằng số lớn trừ số bé Ví dụ

để tìm UCLN của 36 và 54 ta làm như

sau: (36;54)=(36,18)=(18;18)=18

Như vậy, công việc được lặp đi lặp lại

trong bài toán này là gì?

+ Chính xác câu trả lời: Thay số

lớn bằng số lớn trừ số bé

- Hỏi: Số lần thay số lớn bằng số lớn trừ

- Tiếp nhận bài toán 5

- Chú ý lắng nghe, theo dõi giáo viêngiảng bài để hiểu về thuật toán tìmUCLN của hai số nguyên dương

Tiếp nhận câu hỏi, suy nghĩ tìm câutrả lời

- Tiếp nhận câu hỏi, suy nghĩ tìm câu

Trang 12

số bé là bao nhiêu lần?

+ Chính xác câu trả lời: Chưa biết

- Hỏi: Dùng câu lệnh nào để diễn đạt

bài toán này?

+ Chính xác câu trả lời: WHILE

- Hỏi: Điều kiện dừng của bài toán?

+ Chính xác câu trả lời: Hai số

bằng nhau

- Hỏi: Điều kiện đặt vào câu lệnh

WHILE là gì?

+ Chính xác câu trả lời: Phủ định

của điều kiện dừng, tức là hai số

khác nhau

- Hỏi: Từ những phân tích trên em nào

có thể viết đoạn chương trình tìm UCLN

của 2 số nguyên dương M và N?

trả lời+ Đứng dậy trả lời+ Nhận xét, bổ sung ý + Tiếp thu câu trả lời

- Tiếp nhận câu hỏi, suy nghĩ tìm câutrả lời

- Tiếp nhận câu hỏi, tìm câu trả lời+ Đứng dậy trả lời

- Tiếp nhận câu hỏi, tìm câu trả lời

- Tiếp nhận câu hỏi, suy nghĩ viếtđoạn chương trình tìm UCLN của 2

số nguyên dương

+ Lên bảng viết+ Nhận xét, bổ sung ý + Tiếp thu đoạn chương trìnhĐoạn chương trình diễn đạt bằng Pascal:

While M<>N do

If M>N then

M:=M-N Else

- Giáo viên mở và thực hiện chương

trình đã viết trước cho học sinh xem

- Quan sát chương trình, xem giáoviên thực hiện, củng cố kiến thức

Định dạng
Số trang	25
Dung lượng	279,5 KB