DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VÀO LỊCH SỬ 11 BÀI 22 XÃ HỘI VIỆT NAM TRONG CUỘC KHAI THÁC LẦN THỨ NHẤT CỦA THỰC DÂN PHÁP

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH I SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VÀO LỊCH SỬ 11 BÀI 22: XÃ HỘI VIỆT NAM TRONG CUỘC KHAI THÁC LẦN T

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH I

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VÀO LỊCH SỬ 11 BÀI 22: XÃ HỘI VIỆT NAM TRONG CUỘC KHAI THÁC LẦN THỨ NHẤT CỦA THỰC DÂN PHÁP

Người thực hiện: Trần Thị Hợp

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THPT Yên Định I

SKKN thuộc môn: Lịch sử

THANH HÓA, NĂM 2019

MỤC LỤC

2.2.2 Bảng mô tả các mức độ nhận thức trong bài 22: Xã hội Việt

Nam trong cuộc khai thác lần thứ nhất của thực dân Pháp

6

2.3 Một số giải pháp định hướng năng lực của học sinh thông qua

dạy học Lịch sử 11 bài 22 : Xã hội Việt Nam trong cuộc khai thác

lần thứ nhất của thực dân Pháp

7

2.3.1. Đinh hướng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh qua

dạy học nêu vấn đề

7

2.3.2 Định hướng năng lực tái hiện sự kiện, nhân vật lịch sử cho

học sinh

8

2.3.3 Định hướng năng lực sử dụng đồ dùng trực quan cho học

sinh

9

2.3.4 Định hướng năng lực tổ chức trao đổi, thảo luận nhóm cho

học sinh và năng lực lập bảng niên biểu

11

2.3.5 Định hướng năng lực vận dụng, liên hệ kiến thức lịch sử đã

học vào việc giải quyết những vấn đề đặt ra trong thực tiễn

12

DANH MỤC CÁC ĐỀ TÀI SKKN ĐÃ ĐƯỢC SỞ GD&ĐT

ĐÁNH GIÁ

17 PHỤ LỤC

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài.

Với sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin đặc biệt cuộc cách mạng 4.0, kiến thức không còn là tài sản riêng của trường học Học sinh có thể tiếp nhận thông tin từ nhiều kênh, nguồn khác nhau Các nguồn thông tin phong phú đa chiều mà người học có thể tiếp nhận đã đặt giáo dục trước yêu cầu cấp bách là cần phải đổi mới cách dạy và học

Công nghệ thông tin không chỉ có chức năng cung cấp thông tin mà nó còn là công cụ hỗ trợ tích cực trong dạy và học, là phương tiện dạy học hiện đại, hữu ích và hiệu quả Công nghệ thông tin giúp cho người học mở rộng hiểu biết với tầm nhìn xa, trông rộng qua hệ thống mạng kết nối trong nước và toàn thế giới

Vấn đề đặt ra với nhà trường là làm thế nào để học sinh tự lực chiếm lĩnh kiến thức, tích cực, chủ động, sáng tạo, có kĩ năng giải quyết những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống Đó thực sự là những thách thức lớn đối với ngành giáo dục nói chung, nhà trường và giáo viên nói riêng

Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ việc quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh vận dụng cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “ truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành năng lực và phẩm chất; đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng cả kiểm tra, đánh giá kết quả học tập với kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập để có thể tác động kịp thời nhằm nâng cao chất lượng của các hoạt động dạy học và giáo dục

Trong xu hướng đó giáo viên không chỉ là người mang kiến thức đến cho học sinh mà cần dạy cho học sinh cách tìm kiếm, chiếm lĩnh kiến thức để đảm bảo cho việc tự học suốt đời

Trước vấn đề đặt ra nêu trên tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài “Dạy học

theo định hướng năng lực vào Lịch sử 11 bài 22: Xã hội Việt Nam trong cuộc khai thác lần thứ nhất của thực dân Pháp " Với đề tài này sẽ giúp các em phát

huy tốt khả năng tự học, chủ động, sáng tạo trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu tài liệu cũng như từ thực tế các em sẽ học được rất nhiều kiến thức, kỹ năng và giá trị mới; hơn nữa các em còn có thể khám phá các ý tưởng theo sở thích, nguyện vọng của cá nhân cũng như các thành viên trong một nhóm qua đó sẽ góp phần nâng cao hiệu quả bài học

1.2 Mục đích nghiên cứu:

Thông qua tiết học theo phương pháp định hướng năng lưc trong Lịch sử

11 bài 22: Xã hội Việt Nam trong cuộc khai thác lần thứ nhất giúp học sinh chủ động chiếm lĩnh kiến thức một cách hiệu quả hơn Đồng thời qua đó giúp học sinh hứng thú hơn với môn Lịch sử

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Học sinh lớp 11A3 và 11A10 trường THPT Yên Định 1

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

Phối hợp nhiều phương pháp trong đó chủ yếu 2 phương pháp

1.4.1 Về nghiên cứu lí luận:

Làm việc trong phòng, tham khảo và đọc tài liệu có liên quan đến đề tài

1.4.2 Về nghiên cứu thực tiễn:

Soạn và thiết kế giáo án theo phương pháp định hướng năng lực, tiến hành thực nghiệm tại lớp 11A3 và 11A10

2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận và thực trạng của vấn đề:

2.1.1 Cơ sở lí luận:

Đặc trưng của môn lịch sử là học sinh không trực tiếp quan sát các

sự kiện Sự kiện đã diễn ra trong quá khứ không lặp lại ở hiện tại và tương lai Vì vậy học sinh khó hiểu, học sinh chỉ có thể nhận thức được sự kiện qua những kiến thức thầy cô cung cấp Quá trình nhận thức của học sinh được bắt đầu bằng quan sát (tri giác) tài liệu, từ đó nhớ, hình dung lại để hình thành những biểu tượng Để tạo được biểu tượng học sinh phải tìm ra bản chất của chúng, tức là hình thành khái niệm lịch sử Muốn làm được việc này phải thông qua các thao tác tư duy như: đối chiếu, so sánh, phân tích, tổng hợp vạch ra dấu hiệu bản chất Quá trình này không tự diễn ra mà đòi hỏi phải

có sự kích thích nhất định cho tư duy Chính các câu hỏi “như thế nào?”, “tại sao?” sẽ kích thích óc tìm tòi, sự phân tích, so sánh và khái quát hoá của học sinh

Trong bối cảnh toàn ngành Giáo dục và Đào tạo đang nỗ lực đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học sinh

trong hoạt động học tập Trong Luật giáo dục đã nêu rõ : “Phương pháp giáo

dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp

tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”[1] Như vậy, chúng ta có

thể thấy định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã được khẳng định, không còn là vấn đề tranh luận Cốt lõi của việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông là giúp học sinh hướng tới việc học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động

Dạy theo định hướng năng lực cho phép cá nhân hóa việc học: Trên cơ sở

mô hình năng lực, người học sẽ bổ sung những thiếu hụt của cá nhân để thực hiện nhiệm vụ cụ thể của mình

Dạy theo định hướng năng lực chú trọng vào kết quả đầu ra

Hơn nữa, dạy theo định hướng năng lực còn có khả năng cho việc xác định một cách rõ ràng những gì cần đạt và những tiêu chuẩn cho việc đo lường kết quả

Sau khi hoàn thành chuyên đề này học sinh có thể tự học, tự rèn luyện và chủ động hơn trong việc nắm kiến thức và vận dụng vào thực tế

[ 1] : i u 24.2 Lu t giáo d c Điều 24.2 Luật giáo dục ều 24.2 Luật giáo dục ật giáo dục ục

Rõ r ng, vi c d y h c theo àng, việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học ệc dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học ạy học theo định hướng phát triển năng lực của học ọc theo định hướng phát triển năng lực của học định hướng phát triển năng lực của họcnh hướng phát triển năng lực của họcng phát tri n n ng l c c a h cển năng lực của học ăng lực của học ực của học ủa học ọc theo định hướng phát triển năng lực của học

sinh có

ý ngh a to l n ĩa to lớn đối với việc nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử ớng phát triển năng lực của học đối với việc nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử ớng phát triển năng lực của họci v i vi c nâng cao ch t lệc dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học ất lượng dạy học môn Lịch sử ượng dạy học môn Lịch sử.ng d y h c môn L ch s ạy học theo định hướng phát triển năng lực của học ọc theo định hướng phát triển năng lực của học ịnh hướng phát triển năng lực của học ử

2.1.2 Thực trạng của vấn đề:

Môn Lịch sử trong trường phổ thông không chỉ trang bị cho các em học sinh vốn kiến thức lịch sử của dân tộc và tìm hiểu lịch sử thế giới mà còn góp phần to lớn trong xây dựng niềm tin, lòng tự tôn dân tộc, giáo dục truyền thống, chủ nghĩa yêu nước, hình thành nhân cách và bản lĩnh con người Việt Nam

Tuy nhiên, những năm gần đây, việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông

đã có nhiều tiến bộ về nhận thức Nhưng nhìn chung, bộ môn lịch sử vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của cuộc cách mạng nước ta hiện nay Chất lượng bộ môn khá thấp, tập trung ở những lí do sau:

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng buồn trong việc dạy và học môn lịch sử đã được "điểm mặt, chỉ tên", trong đó có lỗi từ nội dung chương trình, sách giáo khoa nặng nề, hàn lâm và thiếu tính thực tiễn Việc kiểm tra, đánh giá

HS ở môn lịch sử cũng bộc lộ nhiều hạn chế khi chủ yếu yêu cầu học thuộc lòng, ít tạo cho học sinh thói quen độc lập suy nghĩ và hình thành kỹ năng

Bên cạnh đó, phải thừa nhận rằng, học môn Lịch sử khó và không hấp dẫn Ðã là lịch sử, nhất thiết phải gắn với sự kiện, nhân vật và hiểu lịch sử nhất định phải nắm vững những sự kiện, nhân vật cơ bản, quan trọng trong suốt quá trình hàng nghìn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc ta Nội dung trong sách giáo khoa như một "đĩa nén", đầy ắp thông tin mà học sinh không thể nhớ hết được, dẫn đến tình trạng "học trước quên sau"

Xã hội ta hiện nay chưa coi trọng môn Lịch sử và ngành lịch sử Môn Lịch sử thường được xếp vào môn học phụ trong nhà trường do đó, hầu hết các em hiểu sai lệch về môn lịch sử - một số em cho rằng môn Lịch sử chỉ là môn phụ, không có hứng thú để học Bên cạnh đó học sinh có xu hướng học lệch, phụ huynh muốn học sinh học thêm vì mục tiêu trước mắt chạy theo các môn khoa học tự nhiên, coi nhẹ các môn khoa học xã hội, không hiểu

vị trí, đặc trưng của môn lịch sử

Về phía giáo viên, do là một môn phụ, cho nên giáo viên dạy môn Lịch sử chưa tập trung cải tiến nội dung, phương pháp giảng dạy Tình trạng "dạy chay", đọc – chép, bắt học thuộc lòng một cách máy móc vẫn là tình trạng phổ biến Điều đó ảnh hưởng tới việc giảng dạy của giáo viên, việc học của học sinh

Qua thực tế giảng dạy ở trường THPT các năm qua, tôi nhận thấy trong

xu hướng hiện nay học sinh không chú trọng nhiều đến môn Lịch sử , một phần nhỏ các em học để thi khối, một phần học để thi môn tự chọn tốt nghiệp Vì vậy đổi mới phương pháp dạy học để gây hứng thú cho học sinh cũng là một vấn đề cần quan tâm

Tuy nhiên cũng có một số lượng không nhỏ học sinh rất yêu thích môn Lịch sử, thích tìm hiểu, thích khám phá

Vì vậy dạy học theo định hướng năng lực sẽ góp phần giúp học sinh chủ động trong việc nắm kiến thức và hứng thú nhiều hơn đối với môn học

Xuất phát từ thực trạng trên để việc dạy học lịch sử có hiệu quả tôi mạnh

dạn viết sáng kiến: Dạy học theo định hướng năng lực vào Lịch sử 11 bài 22:

Xã hội Việt Nam trong cuộc khai thác lần thứ nhất của thực dân Pháp

2.2 Tổ chức dạy học theo định hướng năng lực cho học sinh.

2.2.1 Dạy học theo định hướng năng lực.

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực còn gọi là dạy học định hướng

kết quả đầu ra là xu hướng giáo dục quốc tế hiện nay Dạy học theo định hướng

phát triển năng lực nhấn mạnh vai trò của người học với tư cách là chủ thể có nghĩa là:

Về phương pháp: Giáo viên chủ yếu là người tổ chức hỗ trợ học sinh tự lực

và tích cực lĩnh hội tri thức Chú trọng khả năng giải quyết vấn đề, khả năng giao tiếp Chú trọng sử dụng các quan điểm phương pháp dạy học tích cực, các phương pháp dạy học thực nghiệm thực hành…

Hình thức dạy học: Tổ chức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học, trải nghiệm sáng tạo, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học

Kết quả HS với vai trò chủ thể đạt được là các chuẩn kiến thức, kĩ năng của chương trình đã được Bộ giáo dục quy định, trong đó chú trọng đến khả năng vận dụng kiến thức để giải quyết các tình huống thực tiễn và kết quả này có tính đến sự tiến bộ, thái độ trong quá trình học tập Nói một cách khác kết quả học tập của học sinh đạt được là “bốn H”: Học để biết- Học để làm- Học để cùng chung sống và học để tự khẳng định

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực không chỉ chú ý về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống, gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn và nâng cao hứng thú cho người học

2.2.2 Bảng mô tả các mức độ nhận thức trong bài 22 : Xã hội Việt Nam trong cuộc khai thác lần thứ nhất của thực dân Pháp.

Chủ đề,

Nội

dung

Xã hội

Việt

Nam

trong

- Trình bày

được hoàn

cảnh lịch sử,

nội dung của

Nắm được sự chuyển biến

về kinh tế và

xã hội nước ta

Thấy được các mâu thuẫn trong

xã hội Việt Nam lúc bấy

- Nắm được trong các mâu thuẫn đó mâu thuẫn cơ bản

là mâu thuẫn giữa

cuộc

khai

thác lần

thứ

nhất

của

thực

dân

Pháp

cuộc khai

thác lần thứ

nhất của thực

dân Pháp

dưới tác động của cuộc khai thác lần thứ nhất của thực dân Pháp

giờ bao gồm mâu thuẫn giữa nhân dân Việt Nam với thực dân Pháp và mâu thuẫn giữa nông dân với địa chủ

nhân dân Việt Nam với thực dân Pháp

- Để giải quyết mâu thuẫn đó phong trào đấu tranh bùng

nổ mạnh mẽ và theo hai khuynh hướng khác nhau

Những năng lực có thể hướng tới:

1.Năng lực chung: Năng lực giải quyết vấn đề; năng lực sáng tạo, năng lực giao

tiếp, năng lực hợp tác; năng lực sử dụng ngôn ngữ

2 Năng lực chuyên biệt: Sử dụng đồ dùng trực quan; làm việc nhóm, …….

2.3 Một số giải pháp định hướng năng lực của học sinh thông qua dạy học

lịch sử 11 bài 22 : Xã hội Việt Nam trongcuộc khai thác lần thứ nhất của

thực dân Pháp.

2.3.1.Đinh hướng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh qua dạy học nêu vấn đề.

Dạy học nêu vấn đề tức là đưa ra những tình huống mà ở đó gợi cho người học những khó khăn về lí luận hay thực tiễn mà họ thấy cần thiết phải vượt qua và có khả năng vượt qua nhưng không phải ngay tức thời mà phải có quá trình tư duy tích cực, vận dụng liên hệ những kiến thức có liên quan

Ở bài 22 : Xã hội Việt Nam trong cuộc khai thác lần thứ nhất của thực

dân Pháp khi giáo viên dạy phần khởi động sẽ chiếu slide 1 đưa ra 4 bức ảnh

như hình

Nông dân Việt Nam thời thuộc Pháp

Công nhân khai mỏ Cầu Long Biên

Sau khi giới thiệu về nội dung 4 bức ảnh và cho học sinh quan sát giáo

viên sẽ đưa ra tình huống có vấn đề : Những bức ảnh đó nói lên điều gì?

Để trả lời được câu hỏi này học sinh buộc phải tư duy nhớ lại kiến thức cũ cùng với việc sâu chuỗi các sự kiện để trả lời câu hỏi Sau khi học sinh trả lời giáo viên sẽ chốt ý và dẫn dắt vào bài mới

Từ quá trình đó, định hướng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh sẽ được hình thành

2.3.2 Định hướng năng lực tái hiện sự kiện, nhân vật lịch sử cho học sinh.

Năng lực tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử của học sinh được thể hiện dưới hình thức ngôn ngữ nói và viết Để hình thành năng lực này cho học sinh giáo viên cần hướng dẫn học sinh phải nắm vững các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử ; ngôn ngữ trình bày chính xác, rõ ràng ; có thể kết hợp với sử dụng đồ dùng trực quan, tài liệu tham khảo

Ở bài này khi tìm hiểu mục 1 : Những chuyển biến về kinh tế giáo viên đưa ra câu hỏi : Trình bày nội dung cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của

thực dân Pháp?

Để hình thành năng lực tái hiện lịch sử cho học sinh giáo viên có thể chiếu lược đồ về các nguồn lợi của Pháp ở Việt Nam, kết hợp với kiến thức trong sách giáo khoa trang để tìm hiểu về nội dung cuộc khai thác

Rượu, giấy, diêm

Đồn điền café

Bông, vải , sợi, rựơu Gỗ, diêm

Thiếc, chì,kẽm

Than đá

Sợi, ximăng, sửa chữa tàu

Xuất cảng

Rượu, bia, xay xát, sửa chữa tàu

Xuất cảng

Đđiền lúa

Đđiền caosu

Đđiền chè, café

Một số nguồn lợi của Pháp ở Việt Nam

Để giúp học sinh trả lời giáo viên có thể nêu câu hỏi gợi mở cho học sinh:

Kể tên một số nguồn lợi của Pháp ở Việt Nam? Các nguồn lợi đó nói lên điều gì?