CƠ sở lý LUẬN về PHỐI hợp GIỮA NHÀ TRƯỜNG và CỘNG ĐỒNG TRONG GIÁO dục kỹ NĂNG PHÒNG CHỐNG xâm hại THỂ CHẤT CHO học SINH TIỂU học

phát huy vai trò của cộng đồng trong tham gia giáo dục học sinhcũng như giáo dục các kỹ năng sống, kỹ năng xã hội, kỹ năngphòng chống xâm hại trẻ… là quá trình tạo điều kiện, cơ chế,chín

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHỐI HỢP GIỮA NHÀ TRƯỜNG VÀ CỘNG ĐỒNG TRONG GIÁO DỤC

KỸ NĂNG PHÒNG CHỐNG XÂM HẠI THỂ CHẤT

CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

Tổng quan nghiên cứu về phối hợp giữa nhà trường

và cộng đồng trong giáo dục phòng chống xâm hại thể chất cho học sinh

Nghiên cứu ở nước ngoài

Tiếp cận cộng đồng chủ yếu từ góc độ tâm lý học, D.W.McMillan và D.M Chavis cho rằng ý thức cộng đồng dựatrên cơ sở của bốn yếu tố: tư cách thành viên; ảnh hưởng; sựhội nhập và sự đáp ứng các yêu cầu; sự gắn bó, chia sẻ tìnhcảm [1, tr.5] Trên cơ sở đó, D.M Chavis đã đề xuất một bộtiêu chí (SCI-2) để đo lường, đánh giá sức mạnh của cộngđồng Tuy nhiên, cách tiếp cận của nhóm tác giả này chủ yếu

từ góc độ tâm lý học, vì vậy có những hạn chế trong việc đánhgiá vai trò của các yếu tố tổ chức của cộng đồng trong sự pháttriển xã hội Trong khi đó, theo Fichter cộng đồng bao gồmcác yếu tố là: tương quan cá nhân mật thiết với nhau, mặt đốimặt, thẳng thắn chân tình, trên cơ sở các nhóm nhỏ kiểm soátcác mối quan hệ cá nhân; có sự liên hệ chặt chẽ với nhau vềtình cảm, cảm xúc khi cá nhân thực hiện được các công việchoặc nhiệm vụ cụ thể; có sự hiến dâng về mặt tinh thần hoặcdấn thân thực hiện các giá trị xã hội được cả xã hội ngưỡng

mộ; có ý thức đoàn kết tập thể Cộng đồng được hình thànhtrên cơ sở các mối liên hệ giữa cá nhân và tập thể dựa trên cơsở tình cảm là chủ yếu [55, tr.98-113].

Nhà trường phối hợp với gia đình và xã hội trong quátrình giáo dục là một tất yếu Biện chứng của mối quan hệ này

có cơ sở triết học xã hội của nói Giáo dục là một hiện tượng

xã hội lịch sử Sự ra đời, phát triển của nó gắn liền với sự vậnđộng, phát triển của đời sống hiện thực xã hội Ở mỗi giaiđoạn lịch sử - cụ thể các cách tiếp cận bàn luận về mối quan

hệ biện chứng giữa nhà trường, gia đình với cộng đồng xã hộikhông hoàn toàn giống nhau Tuy vậy, các công trình nghiêncứu từ cổ đại đến thời kỳ cận hiện đại và hiện nay đều khẳngđịnh, tính tất yếu và sự coi trọng đối với sự phối hợp giữa nhàtrường, gia đình với cộng đồng; khẳng định chức năng củanhà trường, gia đình, cộng đồng trong hoạt động giáo dục họcsinh

Đến nay, đã có nhiều công trình khoa học đã công bố cógiá trị về phối hợp giữa nhà trường, gia đình với cộng đồng.Chẳng hạn, J.A Komenxki (1592-1670) là người đầu tiênluận chứng khá toàn hiện, có tính hệ thống lý luận chặt chẽ về

vị trí, vai trò, mục đích, nội dung, chức năng, hình thức của

các yếu tố, bộ phận, thuộc tính của mối quan hệ biện chứnggiữa nhà trường với gia đình, giữa nhà trường với gia đình vàvới xã hội đối trong quá trình giáo dục học sinh J.A.Komenxki, nhiều nhà giáo dục lỗi lạc của Liên Xô (cũ) đãkhẳng định tính cần thiết, vai trò, nội dung, con đường về sựphối hợp giữa nhà trường với gia đình và với xã hội

Trong giai đoạn đầu của thế kỷ XXI, một số nướcphương Tây đã chú ý đề cao hơn vai trò của bậc làm cha, làm

mẹ của học sinh trong việc phối hợp với nhà trường, với cộngđồng để cùng tham gia giáo dục con em họ Ngược lại, trước

sự biến đổi nhanh chóng, phức tạp của đời sống xã hội Bêncạnh kết quả đạt được về mọi mặt kinh tế, chính trị, văn hóa

xã hội, thì nhân loại cũng đang đứng trước những vấn đề lớn,mang tính toàn cầu, như vấn đề ô nhiễm môi trường, bệnh tật,đói nghèo, chiến tranh, buôn bán phụ nữ, trẻ em, bình đẳnggiới, xâm hại tình dục trẻ, Trong bối cảnh ấy, đã có nhiềucông trình nghiên cứu về vai trò của cộng đồng trong tham giagiải quyết những vấn đề mà nhân loại đã và đang đặt ra

Ở lĩnh vực giáo dục, đã có một số tổ chức quốc tế, cónhững công trình nghiên cứu về khía cạnh mối quan hệ giữanhà trường với cộng đồng trong giáo dục học sinh; mối quan

hệ giữa nhà trường với gia đình trong chăm sóc, giáo dục, bảo

vệ trẻ em trước vấn nạn bạo lực, buôn bán, xâm hại nhân phẩmphụ nữ, trẻ em Đề cập đến vấn đề nay, Alan Johnson (Bộtrưởng Bộ Giáo dục Anh), trong bài phát biểu của Ông đã kêugọi cha mẹ không nên phó thác việc giáo dục con em mình chonhà trường Ông khẳng định, vai trò của các bậc cha mẹ củahọc sinh Theo Ông, sự vào cuộc của gia đình trong phối hợpvới nhà trường, cộng đồng sẽ mang lại những kết quả to lớn,

có ý nghĩa xã hội sâu sắc trong quá trình giáo dục Ở Thái Lan,cũng đã có Chương trình bảo vệ trẻ em Nội dung Chươngtrình này khẳng định xâm hại trẻ là “bất kỳ hành động nào liênquan đến bổn phận hoặc không làm tròn trách nhiệm khiến trẻmất quyền tự do, bị tồn hại về thể chất hoặc tinh thần, bị xâmhại tình dục hoặc khiến khích trẻ có những hành động gây tổnhại đến tinh thần hay thể chất, hành động trái pháp luật, đạođức mà không được sự đồng ý của trẻ” [58, tr.112]

Công trình nghiên cứu về “Sự tham gia của phụ huynh trong các trường học” của tác giả Comer, J đã đi sâu luận

chứng các mối quan hệ đang thay đổi giữa các trường học vàcộng đồng; vai trò, nội dung, hình thức của cha mẹ học sinhkhi tham gia vào quá trình giáo dục nói chung, giáo dục các

kỹ năng cần thiết cho trẻ, như kỹ năng kiểm chế cảm xúc, kỹnăng giao tiếp, kỹ năng phòng chống xâm hại cơ thể trẻ….Trong công trình của mình, tác giả cũng đã khảo sát kết quảhọc tập của học sinh trong các trường học đã có sự thay đổirất tích cực, mà một trong những nguyên nhân chính yếu của

nó là do sự tác động to lớn từ sự tham gia của cha mẹ họcsinh, từ sự chung tay của cộng đồng [58]

Cuốn sách, “Thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng đóng góp cho giáo dục trong các điều kiện xung đột” của tác giả

Laura Brannelly và Joan Sullivan-Owomoyela đã đề cập đến

sự tham gia xây dựng và phát triển giáo dục của các lực lượngcộng đồng ở các nước Jordan, Afghanistan, Iraq, Liberia,Uganda và vùng lãnh thổ Palestine Các tác giả đã nghiên cứu

sự tham gia của cộng đồng vào giáo dục trong hoàn cảnhchính trị của mỗi quốc gia, mỗi vùng lãnh thổ khác nhau Nộidung của cuốn sách đã khẳng định tầm quan trọng của cộngđồng trong việc tham gia vào bối cảnh tái thiết đất nước sauxung đột và xây dựng lại giáo dục [61]

Cuốn sách,“Minh chứng mới về những tác động của nhà trường, gia đình và cộng đồng đến kết quả học tập của học sinh” của tác giả Henderson và Karen Mapp Theo các tác giả,

phát huy vai trò của cộng đồng trong tham gia giáo dục học sinhcũng như giáo dục các kỹ năng sống, kỹ năng xã hội, kỹ năngphòng chống xâm hại trẻ… là quá trình tạo điều kiện, cơ chế,chính sách nhằm huy động sự tham gia tích cực của gia đình vàcác tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội vào quá trình giáo dục nhằmtạo điều kiện, môi trường giáo dục lành mạnh cho học sinh [60].

Cuốn sách,“Mối quan hệ trong nhà trường là những mối quan tâm lớn nhất” của tác giả Cotton Kathleen đã bàn về sự

tham gia của cha mẹ học sinh vào giáo dục nói chung, giáodục các kỹ năng xã hội, kỹ năng phòng chống xâm hại tìnhdục cho học sinh Theo tác giả, sự tham gia của gia đình, cộngđồng trong quá trình giáo dục học sinh bao gồm các hình thứckhác nhau Chẳng hạn: hỗ trợ việc học của con em mình bằngcách tham gia các môn học, giúp đỡ, theo dõi bài tập về nhà,tích cực dạy kèm con ở nhà để cải thiện việc học Tác giả đãluận chứng vai trò của gia đình tham gia cùng nhà trường tổchức các hoạt động học tập, giúp các em đạt được thành tíchcao hơn trong học tập; cùng nhà trường đầu tư, nâng cao cơsở vật chất nhằm tạo điều kiện cho học sinh có môi trườnghọc tập tốt [59]

Như vậy, tuy có cách tiếp cận, mục đích khác nhau khi

bàn về phối hợp giữa nhà trường và gia đình, cộng đồng xãhội trong giáo dục học sinh nói chung, học sinh tiểu học nóiriêng đã ít nhiều bàn về về tầm quan trọng, sự cần thiết, nộidung, phương thức và kết quả của hoạt động phối hợp.

Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam

Giáo dục liên quan đến mọi người, là lợi ích của mọingười, các gia đình, cộng đồng Do đó, toàn xã hội có tráchnhiệm đối với giáo dục Sự phối hợp giữa các lực lượng giáodục, trực tiếp nhà trường, gia đình và xã hội là tất yếu Hồ ChíMinh đã chỉ rõ sự cần thiết, mục đích, vai trò của sự phối hợpgiữa nhà trường, gia đình và xã hội trong giáo dục: Trẻ emtrong như tấm gương, cái tốt dễ tiếp thu, cái xấu cũng dễ tiếpthu Nếu nhà trường dạy tốt mà gia đình dạy ngược lại, sẽ cónhững ảnh hưởng không tốt tới trẻ em, và kết quả cũng khôngtốt Cho nên muốn giáo dục các em thành người tốt, nhàtrường, đoàn thể, gia đình và xã hội đều phải kết hợp chặt chẽvới nhau Đảng ta khẳng định: “Phát triển giáo dục là sựnghiệp của toàn xã hội, của Nhà nước và mỗi cộng đồng, củatừng gia đình và mỗi công dân Cần kết hợp tốt giáo dục họcđường với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội, xây dựng môitrường giáo dục lành mạnh; người lớn làm gương cho con trẻ

noi theo.”…[18, tr.9]

Có nhiều công trình nghiên cứu về vai trò, nhiệm vụ củagia đình, nhà trường và xã hội trong giáo dục thế hệ trẻ đượctiếp cận ở các phương diện khác nhau và có những kết quảnghiên cứu đã công bố được giới khoa học đánh giá cao Một

số công trình tiêu biểu như: “Xã hội hoá công tác giáo dục”của Phạm Minh Hạc; “Giáo dục học- Một số vấn đề lý luận vàthực tiễn” của Hà Thế Ngữ; “Suy nghĩ về trách nhiệm của giađình đối với việc giáo dục thiếu niên nhi đồng” của NguyễnĐức Minh; “Văn hoá gia đình với việc hình thành và pháttriển nhân cách trẻ em” của Võ Thị Cúc; “Đẩy mạnh xã hộihóa giáo dục, y tế ở Việt Nam” của Nguyễn Minh Phương.Trong đó, bàn về trách nhiệm đối với sự nghiệp giáo dục, tácgiả cho rằng: “Trách nhiệm phát triển sự nghiệp giáo dục, y tếkhông phải là của riêng tổ chức, cá nhân nào, mà đòi hỏi sựgánh vác của toàn xã hội, cụ thể là Đảng, Nhà nước, các đoànthể nhân dân, doanh nghiệp, gia đình và tổ chức xã hội” [31,tr.34]

Có một số công trình khoa học nghiên cứu về hoạt độngphối hợp giữa gia đình và nhà trường với xã hội trong giáodục học sinh đã công bố dưới dạng sách, đề tài khoa học, bài

viết, luận án, như: Dương Văn Thạnh (2007), “Quản lý côngtác phối hợp giữa nhà trường với cha mẹ học sinh ở cáctrường trung học cơ sở vùng nông thôn thị xã Bà Rịa”;Nguyễn Thị Thúy Hằng (2017); La Thị Thúy (2017) “Cần sựphối hợp ba môi trường nhà trường, gia đình và xã hội”; VũThị Sơn, “Những biện pháp cải thiện tác động của gia đìnhđến việc học tập của học sinh lớp 1, 2 trường tiểu học” Bàn

về phòng chống bạo lực học đường, tệ nạn xã hội trongtrường học có các công trình như: “Vấn đề tội phạm vị thànhniên” của Hồ Sỹ Anh, “Bạo lực học đường nhận diện và giảipháp ngăn chặn” của Phạm Văn Khanh, “Bạo lực học đườngnhìn từ thời gian vui chơi của học sinh” của Nguyễn SanHà,

Nhìn chung, những đề tài nghiên cứu khoa học dưới

dạng sách, bài viết, luận án nghiên cứu về sự phối hợp giữanhà trường, gia đình và xã hội đã khẳng định gia đình có tínhquyết định trong việc giáo dục thế hệ trẻ Sự phối hợp giữanhà trường với gia đình và xã hội là tất yếu của quá trình giáodục học sinh Các công trình khoa học đã ít nhiều bàn đếnbiện pháp của sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộngđồng trong giáo dục thế hệ trẻ Giáo dục thế hệ trẻ là trách

nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội Sự phối hợp giữa

ba môi trường giáo dục nhà trường, gia đình và xã hội là mộttrong những nguyên lý giáo dục ở nước ta Tuy nhiên, tính hệthống, tính liên tục và tính thống nhất các tác động giáo dục

và các lực lượng giáo dục trên thực tế chưa được quan tâmđúng mức Hơn nữa, nghiên cứu về sự phối hợp giữa nhàtrường và cộng đồng trong giáo dục kỹ năng phòng chốngxâm hại trẻ nói chung, trong giáo dục kỹ năng phòng chốngxâm hại thể chất cho HSTH là vấn đề mới Do vậy, sự nghiêncứu của các công trình đã công bố chưa có tính toàn diện, hệthống và chuyên sâu Tôi sẽ kết thừa giá trị của các công trìnhkhoa học đã công bố để góp phần luận chứng những vấn đề

cơ bản mà mục đích, nhiệm vụ của Luận văn đặt ra

Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài

Khái niệm về xâm hại thể chất và phòng chống xâm hại thể chất

Khái niệm về xâm hại thể chất

Thể chất là thuật ngữ dùng để chỉ mặt tự nhiên - sinhhọc, là yếu tố thuộc về sức lực của con người như chiều cao,cân nặng, các chỉ số đo của con người Thể chất là tiền đề vật

chất trong sự hình thành, phát triển những thuộc tính khác củanhân cách Có thể chất cường tráng, khỏe mạnh sẽ là tiền đề,điều kiện thuận lợi cho sự hình thành, phát triển trí lực và tâmlực Thể chất-sức khỏe là vốn quý giá nhất của mỗi người.Tâm hồn lành mạnh chỉ ở trong một cơ thể cường tráng, thểchất tốt Người có thể chất - sức khỏe “có hàng trăm, hàngngàn ước mơ, còn người không có sức khỏe thì chỉ có mộtước mơ duy nhất là mình có sức khỏe” [3, tr 265] Muốn cóthể chất khỏe mạnh, ngoài yếu tố tư chất bẩm sinh, vấn đề rènluyện, giữ gìn sức khỏe, chăm sóc, bảo vệ thể chất, sức khỏe

là hết sức quan trọng và cần thiết

Có những quan điểm khác nhau về xâm hại trẻ em Theo

tổ chức Y tế thế giới, xâm hại trẻ em hay ngược đãi trẻ em

“bao gồm các hình thức ngược đãi thân thể và (hoặc) tinhthần, xâm hại tình dục hoặc thiếu quan tâm” [ 31, tr.121];Theo tác giả Thùy Linh xâm hại trẻ em “là hành vi gây tổn hại

về thể chất và tinh thần” [35, tr.127] Trong các dạng thức xâmhại trẻ em, xâm hại tình dục là một dạng thức xâm hại nghiêmtrọng Hành vi này vừa vi phạm pháp luật, vừa vi phạm chuẩnmực đạo đức làm người Trước đây, xâm hại tình dục trẻ emđược quan niệm là một dạng của xâm hại thể chất Như vậy

theo tôi quan niệm, xâm hại trẻ em là hành vi gây tổn hại về thể chất, tình cảm, tâm lý, danh dự, nhân phẩm của trẻ em dưới các hình thức bạo lực, bóc lột, xâm hại tình dục, mua bán, bỏ rơi, bỏ mặc trẻ em và các hình thức gây tổn hại khác

Hiện nay, xâm hại trẻ em được hiểu theo cách phức tạphơn Bởi vì, các hành vi xâm hại trẻ em sử dụng các công nghệmới, trong đó có thể xuất hiện xâm hại tình dục mặc dù không

hề có gì liên quan đến thể chất (ví dụ: sử dụng internet để chụp

và truyền bá hình ảnh xâm hại tình dục trẻ em; hoặc, sử dụngđiện thoại di động để chụp ảnh xâm hại trẻ em ) Mặc dù vậy,xâm hại trẻ em là một dạng gây tổn thương khác biệt, có liênquan đến trực tiếp và gián tiếp đến trẻ em Gián tiếp có thể lànguyên nhân gây tác động xấu cho trẻ giống như xâm hại tìnhdục thể chất, bởi vì sự xâm hại ấy không chỉ là hành vi về thểchất mà nó sẽ phơi bày bản chất xấu xa [35, tr.89]

Bàn về xâm hại thể chất của trẻ em, tác giả Tài Thanhquan niệm: là một trong những dạng thức mà hành vi của nógây tổn hại không chỉ trực tiếp về cơ thể mà còn gián tiếp vềmặt tinh thần [47, tr.138] Đồng nhất với quan điểm của tác giảTài Thanh, tác giả Vũ Thanh còn khẳng định: xâm hại trẻ emcác các hình thức như sao nhãng hay bỏ mặc không chăm sóc

trẻ em, xâm hại về thể chất, xâm hại về tinh thần và xâm hại

tình dục [47, tr.186] Theo đó, hình thức xâm hại thể chất là

một dạng xâm hại trẻ em bao gồm: trừng phạt một đứa trẻ mộtcách quá đáng; tát, véo, đánh, đá, lắc, làm bỏng, vồ, xô đẩy;dùng một vật đánh vào người trẻ; để trẻ ở trong một tình thếkhông thoải mái, không được coi trọng một thời gian dài hoặctrong điều kiện môi trường nghèo nàn; buộc trẻ phải làm việctrong điều kiện tồi tàn, hoặc làm việc không phù hợp với độtuổi của trẻ trong một thời gian dài; bạo lực theo hệ thống;dùng quyền lực để làm hại trẻ; bắt nạt trẻ; đày đọa và xâm hại

cơ thể trẻ [47] Kế thừa các khái niệm trên, theo tôi quan niệm:

xâm hại thể chất trẻ em là một dạng của xâm hại trẻ mà hành

vi của nó gây tổn hại không chỉ trực tiếp về cơ thể mà còn ảnh hưởng tình cảm, tâm lý, danh dự, nhân phẩm của trẻ em

Khái niệm về phòng chống xâm hại thể chất cho trẻ em

Trẻ em phát triển chưa đầy đủ về mặt thể chất, trí tuệ nênrất dễ bị tổn thương và ảnh hưởng đến quá trình trưởng thànhnếu bị xâm hại Do vậy, công tác phòng chống xâm hại trẻ em,trong đó việc phòng chống xâm hại thể chất có ý nghĩa quantrọng nhằm hình thành một thế hệ tương lai khỏe mạnh cả vềthể lực, trí lực và tâm lực

Bàn về các hoạt động phòng chống xâm hại cơ thể trẻ, tácgiả Berger cho rằng: phòng chống xâm hại cơ thể trẻ là nhữnghoạt động hướng tới toàn thể cộng đồng với mục đích thúc đẩymôi trường lành mạnh, an toàn và chăm sóc cho tất cả trẻ em,cũng như phòng ngừa ngăn chặn trẻ em trở thành trẻ em tronghoàn cảnh đặc biệt [57, tr.101] Cũng theo hướng tiếp cận này,tác giữa Việt Trinh cho rằng: Phòng chống xâm hại thể chất chotrẻ là những hoạt động giáo dục, chăm sóc của chủ thể giáo dụcnhằm hướng tới toàn thể cộng đồng thúc đẩy xây dựng môitrường lành mạnh, an toàn cho trẻ em, đồng thời phòng ngừa,ngăn chặn trẻ em trở thành bị xâm hại [35, tr.146]

Như vậy, trên cơ sở khái niệm xâm hại trẻ trẻ em, xâmhại thể chất trẻ; đồng thời các quan niệm của các tác giả trên

đây, theo tôi quan niệm: phòng chống xâm hại thể chất cho trẻ em là hoạt động có tính mục đích của các chủ thể, một phương thức phòng ngừa, ngăn chặn những hành vi lệch chuẩn, trái với chuẩn mực, giá trị xã hội, đồng thời quá đó góp phần giảm nguy cơ trẻ em bị xâm hại; thúc đẩy sự phát triển nhân cách, năng khiếu, khả năng thể chất và tâm thần của trẻ em, giúp các em phát triển nhân cách toàn diện

Khái niệm cộng đồng

Cộng đồng là khái niệm chỉ một nhóm người có cùng sởthích hoặc cùng cư trú trong một vùng lãnh thổ nhất định, cónhững quy tắc chung được mọi người thống nhất thực hiện

[54,tr.275] Cộng đồng còn được hiểu là một nhóm xã hội của

các cơ thể sống chung trong cùng một môi trường, thường là

có cùng các mối quan tâm chung Những kế hoạch, niềm tin,các mối ưu tiên, nhu cầu, nguy cơ và một số điều kiện khác cóthể có và cùng ảnh hưởng đến đặc trưng, sự thống nhất củacác thành viên trong cộng đồng

Đặc tính chung của cộng đồng được thể hiện và tươngtác lẫn nhau bằng rất nhiều cách Cộng đồng cũng chính lànhững người được liên kết với nhau bởi lợi ích chung trên cơsở nghề nghiệp, sở thích, hợp tác hay hiệp hội có tổ chức; lànơi sinh sống, học tập, vui chơi, là thôn, xóm, làng Tuy hìnhthức biểu hiện, tính phong phú của cộng đồng có khác nhaunhưng vai trò của cộng đồng luôn được khẳng định trong mọihoạt động của đời sống xã hội

Tiếp cận từ góc độ văn hóa, cộng đồng có sự liên kết cốkết nội tại không phải do các quy tắc rõ ràng thành văn, mà do

các quan hệ sâu hơn, được coi như là một hằng số văn hóa.Tiếp cận từ khía cạnh môi trường tự nhiên - xã hội, cộng đồng

là “một nhóm công dân chung sống tại một khu vực địa lý,cùng chia sẻ một hệ thống giá trị, các nhu cầu và lợi íchchung” Tác giả Nguyễn Đức Vinh quan niệm: Cộng đồnggồm những người có đặc điểm hoặc mối quan tâm, lợi íchchung Theo đó, tác giả quan niệm, cộng đồng được đặc trưngbởi sự gắn kết các quan hệ, sự hỗ trợ lẫn nhau, sự tôn trọng,chia sẻ, chấp nhận nhau và ý thức về lòng tự hào chung Nótạo ra các cơ hội và sự tự do lựa chọn cho mọi người, tôntrọng sự đa dạng, cộng tác để chia sẻ trách nhiệm vì mục đíchchung [53, tr.7]

Như bàn luận trên đây, có nhiều loại, dạng thức cộngđồng đã, đang tồn tại trong xã hội Những loại, dạng thứccộng đồng không chỉ khác nhau về bản sắc, hình thức tổ chức,nguyên tắc, cơ chế vận hành mà còn có vai trò khác nhautrong đời sống hiện thực Những loại hình, dạng thức phongphú của cộng đồng vừa tồn tại độc lập tương đối, vừa lồngghép, đan xen, tích hợp với những mối tương tác nhiều chiều,

đa diện Tuy loại hình, dạng thức cộng đồng có khác nhau,

nhưng đều có mẫu số chung là sức cố kết, là phản ánh sức

sống của cộng đồng nhất định, dựa trên ý thức cộng đồng

Kế thừa những khái niệm trên đây, theo tôi quan niệm:

cộng đồng là toàn thể những người được tổ chức cùng chia sẻ một hệ thống giá trị, các nhu cầu và lợi ích nhất định, có sự liên hệ và hợp tác với nhau để cùng thực hiện lợi ích chung và riêng

Khái niệm giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thể chất cho học sinh tiểu học

Giáo dục là hiện tượng xã hội - lịch sử; là quá trìnhchuyển giao hệ thống tri thức, giá trị, thái độ và kinh nghiệmhoạt động của thế hệ đi trước cho thế hệ đi sau nhằm hìnhthành, phát triển nhân cách, bồi dưỡng kiến thức, kỹ xảo, kỹnăng nghề nghiệp, đảm bảo cho cá nhân phát triển trong sựtồn tại, phát triển xã hội Giáo dục ở nhà trường là tổng thểhoạt động dạy học, hoạt động giáo dục, chuẩn bị tâm lý chohọc sinh; là hoạt động có mục đích, có kế hoạch của chủ thểgiáo dục tác động đến người học nhằm thành ở họ tri thức,tình cảm và hành vi phù hợp với yêu cầu của xã hội Giáo dụctiểu học là bậc học nền tảng trong hệ thống giáo dục nền tảng

quốc dân, “được thực hiện trong năm năm học Tuổi vào họclớp một là 6 tuổi;” [43, tr.46]; có nhiệm vụ xây dựng và pháttriển tình cảm, đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ và thể chất cho các

em nhằm hình thành cơ sở ban đầu cho sự phát triển toàn diệnnhân cách con người Việt Nam [47, tr.18] Dựa vào nội dungtiếp cận trên đây, giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thể

chất cho HSTH được quan niệm là hoạt động có mục đích của chủ thể giáo dục, trực tiếp là đội ngũ cán bộ, giáo viên tiểu học phối hợp với các lực lượng thuộc cộng đồng xã hội nhằm trang bị những hiểu biết cơ bản và kỹ năng cần thiết để HSTH tự bảo vệ mình, đáp ứng mục tiêu, yêu cầu của quá trình giáo dục đặt ra

Theo từ điển tiếng Việt: Phối hợp là cùng chung góp,cùng hành động ăn khớp để hỗ trợ cho nhau [50, tr.457].Trong lịch sử giáo dục ở Việt Nam, sự phối hợp giữa nhàtrường và gia đình luôn được các tổ chức, cộng đồng xã hộiquan tâm Thực chất của việc phối hợp giữa nhà trường vớigia đình là giáo viên và PHHS cùng thống nhất về nhận thức

và hành động hỗ trợ nhau thực hiện nhiệm vụ giáo dục thế hệtrẻ Mục đích của sự phối hợp giữa nhà trường với gia đình làphát huy thế mạnh của các chủ thể nhằm đạt chất lượng, hiệu

quả cao trong giáo dục học sinh Chủ thể phối hợp là Hiệutrưởng (phạm vi toàn trường), giáo viên chủ nhiệm (từng lớp)

và PHHS, Hội PHHS

Luật Giáo dục quy định: “Mọi tổ chức, gia đình và côngdân có trách nhiệm chăm lo sự nghiệp giáo dục, phối hợp vớinhà trường thực hiện mục tiêu giáo dục, xây dựng môi trườnggiáo dục lành mạnh và an toàn” [43, tr.39] Đối với bậc tiểuhọc, nhà trường có trách nhiệm “chủ động phối hợp với giađình và xã hội để thực hiện mục tiêu, nguyên lý giáo dục” [43,tr.109]; gia đình có trách nhiệm là “xây dựng gia đình vănhoá, tạo môi trường thuận lợi cho việc phát triển toàn diện vềđạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ của con em; người lớn tuổi

có trách nhiệm giáo dục, làm gương cho con em, cùng nhàtrường nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục” [43, tr.110];

xã hội có trách nhiệm “góp phần xây dựng phong trào học tập

và môi trường giáo dục lành mạnh, an toàn, ngăn chặn nhữnghoạt động có ảnh hưởng xấu đến thanh niên, thiếu niên và nhiđồng; Tạo điều kiện để người học được vui chơi, hoạt độngvăn hoá, thể dục, thể thao lành mạnh; Hỗ trợ về tài lực, vậtlực cho sự nghiệp phát triển giáo dục theo khả năng củamình” [43, tr.112]

Từ cách tiếp cận giáo dục tiểu học và luận giải nhữngvấn đề cơ bản về giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thể

chất cho HSTH, theo tôi quan niệm: phối hợp giữa nhà trường và cộng đồng trong giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thể chất cho HSTH là mối liên kết chặt chẽ, thống nhất giữa nhà trường với cộng đồng cùng tạo sức mạnh tổng hợp trong quá trình giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu, nguyên lý giáo dục tiểu học đề ra

Giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thể chất cho học sinh tiểu học

Mục tiêu của giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thể chất cho học sinh tiểu học

Tiểu học là bậc học phổ cập cơ sở Mục tiêu, nội dung,phương pháp giáo dục ở bậc tiểu học mang tính phổ thông cơbản, toàn diện Trong đó, mục tiêu giáo dục tiểu học nhằm

“giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự pháttriển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm

mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học

cơ sở” [43, tr.47]

Thông qua hoạt động dạy học - giáo dục hình thành, pháttriển cho HSTH những năng lực cơ bản: năng lực thích ứngvới những thay đổi trong thực tiễn để tự chủ, tự lập, năngđộng trong cuộc sống; năng lực hành động, nghĩa là biết làm,biết giải quyết những tình huống thường nhật; năng lực cùngsống và làm việc với tập thể, với cộng đồng; năng lực tự họctập; kỹ năng sống, kỹ năng phòng chống xâm hại thể chất,như: nhận diện hành vi xâm hại thể chất, điều khiển suy nghĩ;

kỹ năng phòng ngừa xâm hại thể chất trong một số tình huống

cụ thể Như vậy, mục tiêu của giáo dục kỹ năng phòng chốngxâm hại thể chất là nhằm giúp HSTH nhận biết được các tìnhhuống nguy cơ bị xâm hại thể chất; nắm bắt được các quy tắc

an toàn bảo vệ bản thân, có ý thức rèn luyện kỹ năng ứng phóvới nguy cơ bị xâm hại thể chất; giúp học sinh biết cách ứng

xử đúng trong các tình huống để không bị xâm hại

Nội dung cơ bản của giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thể chất cho học sinh tiểu học

Tiểu học là bậc học phổ cập Tính phổ cập là bắt buộccác em học xong bậc tiểu học phải đạt được những yêu cầu tốithiểu Bậc tiểu học thể hiện tính dân tộc, tính thời đại đượcquán triệt trong nội dung giáo dục Nội dung giáo dục ở bậc

tiểu học bao gồm những tri thức thuộc các lĩnh vực khoa học,trong đó giáo dục đạo đức, lối sống, thẩm mỹ và thể chất lànhững nội dung cơ bản

Nội dung của giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thểchất bao gồm: trang bị cho HSTH những tri thức cần thiết vềgiới tính, kỹ năng bảo vệ trẻ em, trong đó có kiến thức, kỹnăng về phòng ngừa xâm hại tình dục, nhận biêt các vùngnhạy cảm, tránh xa người lạ mặt và không cho người lạ vàonhà; kỹ năng phòng chống bạo lực; cách đề phòng trường hợpkhông may bị tấn công của kẻ xấu; dạy cho HSTH không sợ hãihay lo lắng khi có bất kỳ kẻ nào đe dọa hoặc làm tổn thương;biết tự chăm sóc thể chất của cá nhân, quan tâm đến thể chấtcác bạn cùng học trong quá trình hoạt động chung; nâng caokhả năng tự bảo vệ bản thân trong quan hệ với người khác; biếtphân biệt tốt xấu, đúng sai trong hoạt động, giao tiếp, nắm bắtđược các quy tắc an toàn bảo vệ bản thân, kỹ năng ứng phó vớinguy cơ bị xâm hại thể chất Lồng ghép nội dung giáo dục kỹnăng phòng chống xâm hại thể chất phù hợp với các môn họccủa cấp học tiểu học Giải quyết mối quan hệ giữa phần kiếnthức cơ bản của môn học với việc lồng ghép giáo dục kỹ năngphòng chống xâm hại thể chất cho HSTH Lồng ghép vào các

hoạt động ngoài giờ lên lớp (sinh hoạt lớp - chi đội, tham quan

Biểu hiện ở phương pháp, hình thức tổ chức của nó làkhá đa dạng Cùng một chủ đề, một nội dung giáo dục kỹnăng phòng chống xâm hại thể chất cho HSTH, nhưng sửdụng phương pháp, hình thức giáo dục ở các trường, lớpkhông hoàn giống nhau Tùy theo lứa tuổi (lớp 1, 2, 3, 4, 5) vàđiều kiện cụ thể của từng lớp, từng trường, từng địa phương

mà sử dụng phương pháp, hình thức giáo dục phù hợp, manglại chất lượng, hiệu quả

Các hình thức cơ bản thường sử dụng trong giáo dục kỹnăng phòng chống xâm hại thể chất cho HSTH được biểu hiệnsinh động và rất cụ thể trong quá trình tổ chức hoạt động giáo

dục, như: thông qua giảng dạy, học tập tích hợp nội dung của

các môn học khác nhau giúp học sinh hình thành kỹ năngphòng chống xâm hại thể chất; hoạt động ngoài giờ lên lớp;thông qua tài liệu, sách, báo tranh ảnh; thông qua phương tiệnnghe, nhìn (CD,VCD, TV, máy tính, mạng intrernet, ); tổchức các buổi sinh hoạt, cũng như các cuộc thi hấp dẫn vớicác chủ đề liên quan đến cách thức phòng chống xâm hại thểchất cho học sinh; thông qua sự phối hợp các lực lượng giáodục gia đình, nhà trường và cộng đồng dân cư (sử dụng sổliên lạc điện tử, điện thoại)

Trong tính phong phú của nó, các nhóm phương pháp cơbản về giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thể chất choHSTH như: nhóm phương pháp tác động vào ý thức (khuyênbảo, thảo luận nhóm, tạo dư luận); nhóm phương pháp tạo lậphành vi, thói quen (phương pháp luyện tập); phương pháp tổchức các hoạt động cho học sinh Biểu hiện sinh động của cácnhóm phương pháp giáo dục đó trong quá trình tổ chức hoạtđộng giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thể chất choHSTH là bằng việc tổ chức tham quan dã ngoại; các hội thi;hoạt động giao lưu, hoạt động cộng đồng, sinh hoạt tập thể;thể dục thể thao; tổ chức các ngày hội

Mỗi một hình thức, phương pháp hoạt động giáo dụctrên đều cơ ưu điểm, hạn chế của nó Việc sử dụng linh hoạtcác phương pháp, hình thức giáo dục kỹ năng phòng chốngxâm hại thể chất cho HSTH sẽ tạo dựng môi trường giáo dụcmột cách tự nhiên, sinh động, hấp dẫn, không gò bó và khôcứng, phù hợp với đặc điểm HSTH cũng như nhu cầu, nguyệnvọng của các em Trong quá trình thiết kế, tổ chức thực hiệngiáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thể chất cho HSTH,

cả cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh đều có cơ hội thểhiện sự sáng tạo, chủ động, linh hoạt của mình, làm tăng thêm

tính hấp dẫn, độc đáo của các phương pháp, hình thức tổ chứchoạt động giáo dục

Kiểm tra, đánh giá giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thể chất cho học sinh tiểu học

Kiểm tra, đánh giá kết quả trong quá trình giáo dục nóichung, giáo dục HSTH nói riêng là quá trình thu thập, chỉnh lý,

xử lý thông tin một cách hệ thống những kết quả học tập ởtừng giai đoạn khác nhau, đối chiếu với mục tiêu giáo dục ởtừng giai đoạn và cuối cùng đối chiếu với chuẩn kiến thức, kĩnăng mà học sinh lĩnh hội được trong quá trình giáo dục Nhậnthức đúng vai trò to lớn của hoạt động đánh giá trong việcnâng cao chất lượng đào tạo, Đảng ta chỉ rõ: “Tiếp tục đổi mớicăn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kếtquả giáo dục đào tạo, bảo đảm trung thực khách quan” [21,tr.115 -116] Trong đó, việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quảGD,ĐT cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội

và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận Phối hợp

sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình giáo dục Đánh giácủa người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của nhàtrường với đánh giá của gia đình và của xã hội… Bởi vậy,việc kiểm tra đánh giá giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại

thể chất cho HSTH là một yếu tố không thể thiếu trong quátrình giáo dục

Qua hoạt động kiểm tra đánh giá, giúp Hiệu trưởng, độingũ cán bộ, giáo viên, học sinh hiểu rõ hơn về những hoạtđộng của mình, khẳng định được mình Từ đó, hoạt động tíchcực hơn, tự giác hơn, biết tự điều chỉnh nội dung, phươngpháp, hình thức giáo dục phù hợp với đặc điểm tâm lý họcsinh, với yêu cầu thực tiễn xã hội về giáo dục kỹ năng phòngchống xâm hại cho HSTH

Kiểm tra có thể kiểm tra định kỳ, thường xuyên, đột xuất,trực tiếp hoặc gián tiếp, cần xây dựng chuẩn đánh giá phù hợpvới đặc điểm của nhà trường, đặc điểm tâm lý lứa tuổi thì việckiểm tra đánh giá mới khách quan công bằng rõ ràng Kiểm tracác nhiệm vụ quán triệt và tổ chức thực hiện của tổ bộ môn,sinh hoạt chuyên đề, kế hoạch chuyên môn của giáo viên.Kiểm tra công tác chủ nhiệm lớp của giáo viên, giáo án tổ chứchoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, sổ nhật ký chủ nhiệm;kiểm tra đánh giá nhận thức của học sinh đạt ở mức độ nào về

kỹ năng phòng chống xâm hại thể chất Kiểm tra, đánh giánhận thức của học sinh thông qua hoạt động học tập các mônhọc có tích hợp đến kỹ năng phòng chống xâm hại thể chất;

kiểm tra hiểu biết của học sinh về phòng chống xâm hai thểchất thông qua hoạt động vui chơi, hoạt động giao tiếp; kiểmtra, đánh giá khả năng phòng chố xâm hại thể chất của họcsinh thông qua các hoạt động phối hợp, trao đổi thông tin giữacha mẹ học sinh và giáo viên, thông qua các hoạt động thi tìmhiểu do đoàn tổ chức.

Nguyên tắc giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thể chất cho học sinh tiểu học

Tổ chức hoạt động giáo dục có hiệu quả, chỉ có thiện chíkhông chưa đủ Điều quan trọng là phải tuân thủ một sốnguyên tắc có tính khách quan Những nguyên tắc giáo dụcđược đúc kết qua nhiều thế hệ có tính qui luật của quá trìnhgiáo dục, từ những nguyên tắc này chúng sẽ chỉ đạo địnhhướng cho quá trình giáo dục đi đến kết quả mong muốn Cùng với các nguyên tắc chung trong giáo dục, giáo dục kỹnăng phòng chống xâm hại thể chất cho HSTH cần thực hiệnnhững nguyên tắc giáo dục cơ bản sau đây

Một là, bảo đảm đúng mục tiêu, nội dung, hình thức giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thể chất cho HSTH Mục tiêu của giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thể chất là

nhằm giúp HSTH hình thành thái độ và hành vi đúng đắn trongcác mối quan hệ bạn bè, biết cách phòng chống xâm hại thểchất Nội dung của giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thểchất bao gồm: trang bị cho HSTH những tri thức cần thiết vềgiới tính và các vùng nhạy cảm; tránh xa người lạ mặt và khôngcho người lạ vào nhà; cách đề phòng trường hợp không may bịtấn công của kẻ xấu; dạy cho HSTH không sợ hãi hay lo lắngkhi có bất kỳ kẻ nào đe dọa hoặc làm tổn thương; biết tự chămsóc thể chất của cá nhân, quan tâm đến thể chất các bạn cùnghọc trong quá trình hoạt động chung; nâng cao khả năng tự bảo

vệ bản thân trong quan hệ với người khác; biết phân biệt tốtxấu, đúng sai trong hoạt động, giao tiếp Giáo dục kỹ năngphòng chống xâm hại thể chất bao gồm hệ thống các hình thức,như: thông qua giảng dạy các môn khoa học bằng hình thức tíchhợp hay lòng ghép, xây dựng một số chủ đề giáo dục riêng.Trong tính đa dạng về hình thức, việc giáo dục kỹ năng phòngchống xâm hại thể chất cho HSTH được thực hiện thông quagiảng dạy, tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp; sự phối hợpgiữa nhà trường và cộng đồng là phương thức cơ bản, quantrọng nhất

Hai là, bảo đảm kết nối giữa giáo dục tại nhà trường với thực tiễn cuộc sống xã hội trong giáo dục phòng chống xâm hại thể chất cho HSTH Nguyên tắc này phản ánh tính thực

tiễn trong hoạt động giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hạithể chất cho HSTH Nội dung yêu cầu của nguyên tắc là quántriệt sâu sắc mục tiêu, nội dung, hình thức, phương pháp,phương tiện giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại trẻ; phảiđược thực hiện xuyên suốt, sinh động trong quá trình giáo dục;

phải được thể hiện trực tiếp, tập trung ở việc coi trọng các hoạt

động giao lưu, tăng khả năng hòa nhập thích nghi cho học sinh;phải quan tâm tổ chức thực hiện các hoạt động chung giữa họcsinh của các trường bao gồm hoạt động văn nghệ, chơi tròchơi, hoạt động thể chất để cho các em thường xuyên đượcgiao lưu với các bạn mới Những hoạt động này làm phong phúthêm cuộc sống tinh thần, giúp trẻ phát triển tính tự tin, hòanhập, thích nghi và học hỏi được rất nhiều từ các bạn Nhữnghoạt động vừa mang lại nhiều niềm vui, vừa có tính giáo dục

và bổ sung kiến thức cho trẻ

Tăng cường vốn sống và tính sáng tạo của trẻ thông quacác hoạt động tham quan dã ngoại thường xuyên; coi trọng tổ

chức các hoạt động ngoại khóa tới nhiều địa điểm khác nhaurất phong phú và đa dạng Ví dụ: các viện bảo tàng, khu dulịch giáo dục, công viên, hiệu sách, nhà văn hóa, hội trợ Quacác hoạt động đó, để hình thành các kỹ năng cho HSTH, trong

đó có kỹ năng phòng chống xâm hại thể chất

Ba là, bảo đảm phù hợp đặc điểm phát triểm tâm sinh lý trong giáo dục phòng chống xâm hại thể chất cho HSTH.

Hiệu quả của hoạt động giáo dục kỹ năng phòng chống xâmhại thể chất cho HSTH phụ thuộc khá nhiều vào việc chủ thể

sư phạm hiểu biết đầy đủ hay không đầy đủ các đặc điểm lứatuổi, và đặc điểm riêng của từng học sinh với tư cách vừa làđối tượng, vừa là một chủ thể của quá trình giáo dục Họcsinh tiểu học có độ tuổi từ sáu đến mười một tuổi Lứa tuổinày có một vị trí đặc biệt và tầm quan trọng trong thời kỳ pháttriển nhân cách Ở độ tuổi HSTH, giai đoạn đang phát triển vềmặt thể chất và tinh thần, nhưng sự phát triển cơ thể chưavững chắc Các em ở cuối độ tuổi thiếu nhi, nên các em cónhiều tính cách tốt như lòng vị tha, tính ham hiểu biết, tínhhồn nhiên, tính chân thực, lòng thương người Hồn nhiêntrong quan hệ với người lớn, với thầy cô, với bạn bè Hồnnhiên nên rất cả tin, các em tin vào sách vở, tinh vào người

lớn, tin vào khả năng bản thân Tuy vậy, niềm tin của các emcòn cảm tính chưa có lý trí soi sáng.

Nhận thức của HSTH đang ở trình độ nhận thức cảmtính Tư duy trực giác là chủ yếu, dựa trên kiến thức đượctrang bị ở nhà trường Kỹ năng phòng chống xâm hại thể chấtcủa các em ở trình độ sơ khai Do sự trưởng thành và tích luỹcủa giai đoạn trước, ở cấp học tiểu học các em đã có một vị trí

xã hội mới Các em không hoàn toàn là trẻ con như trẻ mầmnon, nhưng vẫn là thiếu nhi Ở giai đoạn này, kỹ năng phòngchống xâm hại thể chất của các em bị chi phối bởi các yếu tố

cơ bản, đó là: sự cải tổ về mặt giải phẫu sinh lý; hoạt độnggiao tiếp với bạn bè cùng lứa tuổi, với người lớn của các emđược mở rộng Như vậy, ở tuổi HSTH, nắm vững đặc điểmtâm, sinh lý - lứa tuổi của HSTH nhằm có cách thức giáo dục

kỹ năng phòng chống xâm hại thể chất cho các em phù hợp làđòi hỏi khách quan của quá trình giáo dục

Bốn là, bảo đảm coi trọng sử dụng “quy tắc bàn tay giao tiếp” trong giáo dục kỹ năng phòng chống xâm hại thể chất cho HSTH Hướng dẫn cho HSTH nắm được mỗi ngón

tay là một quy tắc trong giáo dục kỹ năng phòng chống xâmhại thể chất cho HSTH Trong đó, ngón cái (gần mình nhất),