CƠ sở lí LUẬN GIÁO dục LỊCH sử địa PHƯƠNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO học SINH TRUNG học cơ sở THEO TIẾP cận CỘNG ĐỒNG

Nghiên cứu ở những góc độ khách nhau trong chủ đềgiáo dục học sinh THCS, đã có nhiều tác giả lựa chọn làm đề tài nghiên cứu luận án, luận văn của mình, như đề tài “Giáo dục tình yêu biển

CƠ SỞ LÍ LUẬN GIÁO DỤC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ

THEO TIẾP CẬN CỘNG ĐỒNG

-Tổng quan vấn đề nghiên cứu

- Các nghiên cứu về giáo dục học sinh ở trường THCS

Giáo dục nói chung, giáo dục học sinh THCS nóiriêng luôn là vấn đề được quan tâm của các tác giả trong

và ngoài nước Tuy nhiên, mỗi tác giả khai thác, đề cậpđến một vấn đề, một khía cạnh khác nhau trong giáo dụcnhư giáo dục đạo đức; giáo dục kỹ năng sống; giáo dụctình yêu; giáo dục giới tính; giáo dục thẩm mỹ… nhưngtựu chung đều với mục đích nhằm phát triển toàn diệnnhân cách học sinh THCS

Các Mác cho rằng “Con người phát triển toàn diện làmục đích của nền giáo dục cộng sản chủ nghĩa và conngười phát triển toàn diện là con người phát triển đầy đủtối đa năng lực sẵn có về tất cả mọi mặt đạo đức, trí tuệ,thể chất, tình cảm, nhận thức, năng lực, óc thẩm mỹ và cókhả năng cảm thụ được tất cả những hiện tượng trong tựnhiên, xã hội xảy ra chung quanh….”[dẫn theo 21]

Với mục đích giáo dục con người phát triển toàndiện, nhiều tác giả trong nước cũng có những nghiên cứuxoay quanh chủ đề giáo dục học sinh phổ thông Có thể kểđến một số nghiên cứu như “Vấn đề giáo dục học sinh trênđịa bàn dân cư” của tác giả Nguyên Lê Đắc; “Tình huống

sư phạm trong giáo dục học sinh THPT” của tác giả BùiThị Mùi

Nghiên cứu ở những góc độ khách nhau trong chủ đềgiáo dục học sinh THCS, đã có nhiều tác giả lựa chọn làm

đề tài nghiên cứu luận án, luận văn của mình, như đề tài

“Giáo dục tình yêu biển, đảo cho học sinh huyện Tứ Kỳ,tỉnh Hải Dương thông qua các hoạt động giáo dục ngoàigiờ lên lớp” của tác giả Hoàng Văn Huyên; “Tổ chức giáodục kỹ năng tư duy phản biện cho học sinh Trung học cơ

sở thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh ở huyệnLục Ngạn, tỉnh Bắc Giang” của tác giả Nguyễn Anh Xuân;Tác giả Phạm Thị Hồng Trình với đề tài “Quản lý giáodục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động trảinghiệm ở các trường Trung học cơ sở huyện Hải Hà, tỉnhQuảng Ninh” hay “Quản lý giáo dục học sinh gặp trở ngại

về tâm lý trong học tập ở các trường Tung học cơ sởhuyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang” của tác giả Chẩu BìnhYên; “Quản lý giáo dục thẩm mỹ cho học sinh các trườngTHCS thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh” của tác giả ĐỗKhánh Nhung….

Giáo dục học sinh THCS là trách nhiệm của toàn xãhội, xác định vai trò và tầm quan trọng của các lực lượng

xã hội tham gia giáo dục học sinh THCS tác giả Lê MinhNguyệt và Lê Minh Hiền có bài viết “Thực trạng việc kếthợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng trong giáo dụchọc sinh THCS” được đặng trên Tạp chí Khoa học Giáodục số 118

Có thể khẳng định, vấn đề giáo dục học sinh THCS

đã được rất nhiều tác giả và các nhà khoa học trong vàngoài nước quan tâm, nghiên cứu Những đề tài, những tácphẩm đó có giá trị làm nền tảng để tác giả phát triển, hoànthiện về mặt lý luận làm và có giá trị làm tài liệu thamkhảo cho đề tài luận văn của mình

- Các nghiên cứu về giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh phổ thông

Nghiên cứu lịch sử địa phương là vấn đề được quantâm của nhiều nước có nền giáo dục phát triển trên thế giới

và đây cũng là một trong những căn cứ quan trọng đểhoạch định chính sách phát triển Kinh tế - Văn Hóa - Xãhội cho mỗi địa phương đảm bảo phù hợp, phát huy truyềnthống lịch sử và phát triển du lịch cho từng địa phương

Các trường phổ thông, giáo dục lịch sử địa phươngthông qua hoạt động ngoại khóa luôn được quan tâm Như

ở Nga “các trường học đóng trên địa bàn Phát xít Đức đãtừng chiếm đóng trước đây như Novgorod và Puskovthường tổ chức cho học sinh tham quan từng địa phương,nghe những câu chuyện từ các cựu chiến binh chiếntranh”[37] Ngoài ra một số nước như Anh, Mỹ, Canada,Nhật Bản cũng đặc biệt quan tâm đến giáo dục lịch sử địaphương nội dung giáo dục đa dạng, hình thức giáo dụcphong phú, phương pháp giáo dục chủ yếu tập trung pháthuy cao độ tính chủ động, sáng tạo của học sinh, thể hiện

rõ phương châm “học đi đôi với hành”, “lý thuyết gắn liềnvới thực tiễn".

Một số nước Đông Nam Á như Singapore, Thái Langiáo dục lịch sử địa phương cho học sinh phổ thông đượcquan tâm rất sớm, từ khi còn học tiểu học Nội dung giáodục hết sức phong phú, các em được học về lễ hội trongkhu dân cư, các ngày lễ, ngày tết, các phong tục tập quán,

ẩm thực, trang phục truyền thống của cộng đồng dân cư.Giáo dục lịch sử địa phương thông qua các di sản văn hóa,

di tích lịch sử…

Ở Việt Nam, giáo dục lịch sử địa phương đã đượcquan tâm đưa vào chương trình dạy học ở các trường phổthông Một số tác giả đã nghiên cứu và viết thành giáotrình giảng dạy như: Nhóm tác giả Nguyễn Cảnh Minh,

Đỗ Hồng Thái, Hoàng Thanh Hải, Nguyễn Văn Đằng vớigiáo trình “Lịch sử địa phương” và “Phương pháp nghiêncứu và biên soạn lịch sử địa phương”; nghiên cứu “ápdụng dạy và học tích cực trong môn Lịch sử” của nhómtác giả Trần Bá Hoành, Vũ Ngọc Anh, Phan Ngọc Liên …

Ngoài ra, còn có một nghiên cứu như “Giáo dụctruyền thống lịch sử địa phương cho học sinh các trườngTrung học cơ sở trên địa bàn huyện Yên Phong, tỉnh BắcNinh”; Tác giả Trần Vân Anh với đề tài “Nâng cao chấtlượng dạy học lịch sử địa phương ở trường Trung học phổthông tỉnh Phú Thọ”; “Giáo dục lịch sử địa phương giúphọc sinh nâng cao hiểu biết về lịch sử vùng Đồng ThápMười của tác giả Nguyễn Văn Định; Tác giả Hà Thị ThuThủy với nghiên cứu “Công tác giáo dục lịch sử địaphương ở các trường phổ thông thành phố Tháinguyên”….

Có thể nói, các nghiên cứu về giáo dục lịch sử địaphương cho học sinh phổ thông đã được rất nhiều tác giảquan tâm nghiên cứu Những nghiên cứu đó rất có ý nghĩa

về mặt lý luận đề tác giả có thể tham khảo Tuy nghiên,chưa có công trình nào nghiên cứu về giáo dục lịch sử địaphương thông qua hoạt động trải nghiệm Vì vậy, tác giảcoi đó là những tài liệu có giá trị tham khảo và kế thừatrong đề tài của mình

- Các nghiên cứu về cộng đồng và phát triển cộng đồng

Trong những năm qua, những nghiên cứu về pháttriển cộng đồng đã được nghiên cứu ở nhiều nước trên thếgiới cũng như ở Việt Nam và đã phát huy vai trò quantrọng trong việc giải quyết các vấn đề của cộng đồng Cácnghiên cứu chủ yếu tập trung giải quyết một số vấn đề khókhăn, đáp ứng nhu cầu của cộng đồng, hướng đến sự pháttriển không ngừng về đời sống vật chất, tinh thần củangười dân

Có thể kể tên một số công trình nghiên cứu như: đềtài “Phát triển năng lực tiếp cận cộng đồng cho đội ngũhiệu trưởng trường Mầm non tại các xã đặc biệt khó khăntỉnh Yên Bái” của tác giả Nguyễn Thị Thắm; “Vai trò củanhà trường trong việc phát triển giáo dục cộng đồng vàphát triển cộng đồng” của tác giả Hoàng Đức Thuận[23]Nhóm tác giả Tô Duy Hợp, Lương Hồng Quang vớinghiên cứu “Phát triển cộng đồng: Lý thuyết và vậndụng”[16]; Chuyên đề “Hướng dẫn triển khai Giáo dục –Phát triển cộng đồng”[2

Tóm lại: Tổng quan các công trình nghiên cứu liênquan đến đề tài cho thấy đã có nhiều tác giả nghiên cứu

về giáo dục học sinh ở trường THCS; giáo dục lịch sử địa

phương cho học sinh phổ thông Tuy nhiên, những nghiêncứu về cộng đồng và phát triển cộng đồng trong giáo dục

và đào tạo còn rất ít Đặc biệt chưa có nghiên cứu độc lập

nào về vấn đề “Giáo dục lịch sử địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh THCS quận Long Biên, TP Hà Nội theo tiếp cận cộng đồng” Vì vậy, chúng

tôi coi đó là những tài liệu có tính chất tham khảo, kế thừa

và phát triển trong nghiên cứu của mình

- Giáo dục lịch sử địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh THCS

- Trường THCS và đặc điểm học sinh THCS

Trường trung học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệthống giáo dục quốc dân Trường có tư cách pháp nhân, cótài khoản và con dấu riêng

Trường trung học có những nhiệm vụ và quyền hạnsau đây:

- Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáodục khác theo mục tiêu, chương trình giáo dục phổ thôngdành cho cấp THCS và cấp THPT do Bộ trưởng Bộ Giáodục và Đào tạo ban hành Công khai mục tiêu, nội dungcác hoạt động giáo dục, nguồn lực và tài chính, kết quảđánh giá chất lượng giáo dục.

- Quản lý giáo viên, cán bộ, nhân viên theo quy địnhcủa pháp luật

- Tuyển sinh và tiếp nhận học sinh; vận động họcsinh đến trường; quản lý học sinh theo quy định của BộGiáo dục và Đào tạo

- Thực hiện kế hoạch phổ cập giáo dục trong phạm viđược phân công

- Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực cho hoạtđộng giáo dục Phối hợp với gia đình học sinh, tổ chức và

cá nhân trong hoạt động giáo dục

- Quản lý, sử dụng và bảo quản cơ sở vật chất, trangthiết bị theo quy định của Nhà nước

- Tổ chức cho giáo viên, nhân viên, học sinh tham giahoạt động xã hội.

- Thực hiện các hoạt động về kiểm định chất lượnggiáo dục

- Thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quyđịnh của pháp luật

Đặc điểm học sinh THCS:

- Học sinh THCS là các em có độ tuổi từ 11 đến 14tuổi Đây là lứa tuổi phát triển mạnh mẽ cả về thể chất vàtrí tuệ, muốn được tự khẳng định mình

Học sinh THCS bắt đầu xuất hiện sự quan tâm đếnbản thân, đến những phẩm chất nhân cách của mình, các

em có biểu hiện nhu cầu tự đánh giá, nhu cầu so sánhmình với người khác

Tình cảm ở lứa tuổi này mang tính bồng bột, sôi nổi,

dễ bị kích động, dễ thay đổi, đôi khi còn mâu thuẫn Tuyvậy, tình cảm các em đã bắt đầu biết phục tùng lý trí, tìnhcảm đạo đức đã phát triển mạnh Do vốn kinh nghiệm

trong cuộc sống của các em ngày càng phong phú, do thực

tế tiếp xúc hoạt động trong tập thể, trong xã hội mà tínhbột phát trong tình cảm của các em dần bị mất đi nhườngchỗ cho tình cảm có ý thức phát triển

Học sinh THCS có nhu cầu mở rộng quan hệ vớingười lớn và mong muốn người lớn quan hệ với nó mộtcách bình đẳng, không muốn người lớn coi nó như trẻ con

mà phải tôn trọng nhân cách, phẩm giá, tin tưởng và mởrộng tính độc lập của các em

Ở lứa tuổi học sinh THCS, giao tiếp là một hoạtđộng đặc biệt, mà đối tượng của hoạt động này là ngườikhác - người bạn, người đồng chí Nội dung của hoạt động

là sự xây dựng những quan hệ qua lại và những hành độngtrong quan hệ đó Nhờ hoạt động giao tiếp mà các emnhận thức được người khác và bản than mình; đồng thờiqua đó làm phát triển mộtsố kỹ năng như kỹ năng so sánh,phân tích, khái quát hành vi của bản thân và của bạn, làmphong phú thêm những biểu tượng về nhân cách của bạn

và của bản thân

Nhiệm vụ của học sinh THCS

Thực hiện nhiệm vụ học tập, rèn luyện theo chươngtrình, kế hoạch giáo dục của nhà trường

Kính trọng cha mẹ, thầy giáo, cô giáo, cán bộ, nhânviên của nhà trường và những người lớn tuổi; đoàn kết, giúp

đỡ lẫn nhau trong học tập, rèn luyện; thực hiện điều lệ, nộiquy nhà trường; chấp hành pháp luật của Nhà nước

Rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ sinh cá nhân

Tham gia các hoạt động tập thể của trường, của lớp,của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, Đoàn Thanhniên Cộng sản Hồ Chí Minh; giúp đỡ gia đình và tham giacác công tác xã hội như hoạt động bảo vệ môi trường, thựchiện trật tự an toàn giao thông

Giữ gìn, bảo vệ tài sản của nhà trường, nơi côngcộng; góp phần xây dựng, bảo vệ và phát huy truyền thốngcủa nhà trường

Quyền của học sinh THCS

Được bình đẳng trong việc hưởng thụ giáo dục toàndiện, được bảo đảm những điều kiện về thời gian, cơ sởvật chất, vệ sinh, an toàn để học tập ở lớp và tự học ở nhà,được cung cấp thông tin về việc học tập của mình, được sửdụng trang thiết bị, phương tiện phục vụ các hoạt động họctập, văn hoá, thể thao của nhà trường theo quy định.

Được tôn trọng và bảo vệ, được đối xử bình đẳng,dân chủ, được quyền khiếu nại với nhà trường và các cấpquản lý giáo dục về những quyết định đối với bản thânmình; được quyền học chuyển trường khi có lý do chínhđáng theo quy định hiện hành; được học trước tuổi, họcvượt lớp, học ở tuổi cao hơn tuổi quy định theo Điều 37của Điều lệ này

Được tham gia các hoạt động nhằm phát triển năngkhiếu về các môn học, thể thao, nghệ thuật do nhà trường

tổ chức nếu có đủ điều kiện; được giáo dục kỹ năng sống

Được nhận học bổng hoặc trợ cấp khác theo quyđịnh đối với những học sinh được hưởng chính sách xã

hội, những học sinh có khó khăn về đời sống và nhữnghọc sinh có năng lực đặc biệt.

Được hưởng các quyền khác theo quy định của phápluật

- Hoạt động trải nghiệm

Hoạt động trải nghiệm trong nhà trường cần được

hiểu là hoạt động có động cơ, có đối tượng để chiếm lĩnh, được tổ chức bằng các việc làm cụ thể của học sinh, được thực hiện trong thực tế, được sự định hướng, hướng dẫn của nhà trường Đối tượng để trải nghiệm nằm trong thực

tiễn Qua trải nghiệm thực tiễn, người học có được kiếnthức, kĩ năng, tình cảm và ý chí nhất định Sự sáng tạo sẽ

có được khi phải giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn phảivận dụng kiến thức, kĩ năng đã có để giải quyết vấn đề,ứng dụng trong tình huống mới, không theo chuẩn đã có,hoặc nhận biết được vấn đề trong các tình huống tương tự,độc lập nhận ra chức năng mới của đối tượng, tìm kiếm vàphân tích được các yếu tố của đối tượng trong các mốitương quan của nó, hay độc lập tìm kiếm ra giải pháp thay

thế và kết hợp được các phương pháp đã biết để đưa rahướng giải quyết mới cho một vấn đề.

* Tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm đối vớiviệc hình thành nhân cách HS

Hoạt động trải nghiệm cùng với các môn học khácđược coi là một phương pháp học của học sinh, làm tănggiá trị cho người học Đó là một quá trình trong đó chủ thể(học sinh) trực tiếp tham gia vào các loại hình hoạt động

và giao lưu phong phú, đa dạng, học sinh tự biến đổi mình,

tự làm phong phú mình bằng cách thu lượm và xử lý thôngtin từ môi trường xung quanh Quan niệm này làm vai tròcủa người thầy phải thay đổi: hỗ trợ, hướng dẫn, trọng tài,

cố vấn nhằm phát huy cao độ tính năng động chủ quan củangười học Dạy - Học này là Dạy - Học hợp tác

Hoạt động trải nghiệm giúp học sinh trong quá trìnhtrải nghiệm thể hiện được giá trị của bản thân, thiết lậpđược các quan hệ giữa giữa cá nhân với tập thể, với các cánhân khác, với môi trường học và môi trường sống Sự trảinghiệm có ý nghĩa sẽ huy động tổng thể các giá trị của cá

nhân từ cảm xúc đến ý thức và hành động Sự trải nghiệmhuy động toàn bộ năng lực hành động, sự liên kết tráchnhiệm của bản thân với xã hội.

Các hoạt động trải nghiệm trong nhà trường là sựhiểu biết của con người không phải tạo ra một bản saothực tế mà phải hành động để “chế biến” và biến đổi thực

tế mà họ quan sát được

Môi trường học tập tương tác trong đó có sự gắn kếtgiữa nhận thức với cảm xúc xã hội và hành vi của ngườihọc trong những tình huống học tập sống động Quá trìnhhọc tập được diễn ra sôi động và có ý nghĩa trong môitrường học tập, có sự tương tác, người học có thể học tậplẫn nhau, người này có thế học tập kinh nghiệm của ngườikhác, giá trị cá nhân của mỗi người đều được thể hiện vàđược điều chỉnh để thích ứng và điều phối với nhau, vớimôi trường học

Trong quá trình người học trải nghiệm và hoạt động,một lượng lớn thông tin có thể truyền qua lại với nhautrong môi trường kiến tạo và xã hội, các học thuyết, lý

thuyết, định luật, nguyên lý có thể được hình thành vàcủng cố bởi chính sự khám phá của người học hoặc bởi sựtruyền thụ kiến thức từ người học hiểu biết hơn (đóng vaitrò như chuyên gia) sang người học còn chưa biết (đóngvai trò như người hưởng thụ, người giúp đỡ) Như vậy,kiến thức được xây dựng và chiếm lĩnh bởi chính cá nhânngười học hoặc được xây dựng và củng cố trong mỗitrường kiến tạo xã hội.

Hoạt động trải nghiệm giúp học sinh tăng cường sựhiểu biết và tiếp thu các giá trị truyền thống của dân tộc vànhững giá trị tốt đẹp của nhân loại; nâng cao ý thức tráchnhiệm với bản thân, gia đình, nhà trường và xã hội; ý thứcđịnh hướng nghề nghiệp ở mỗi học sinh

Hoạt động trải nghiệm giúp học sinh củng cố các kỹnăng đã có, trên cơ sở đó, tiếp tục rèn luyện và phát triểncác năng lực tự hoàn thiện, năng lực thích ứng, năng lựcgiao tiếp, ứng xử, năng lực hoạt động chính trị - xã hội,năng lực tổ chức quản lý, năng lực hợp tác của học sinh

Quá trình trải nghiệm giúp học sinh có thái độ đúngđắn trước những vấn đề của cuộc sống, biết chịu tráchnhiệm về hành vi của bản thân; đấu tranh tích cực vớinhững biểu hiện sai trái của bản thân (để tự hoàn thiệnmình) và của người khác, biết cảm thụ và đánh giá cái đẹptrong cuộc sống.

Từ quan niệm này cho thấy, HĐTN coi trọng các hoạtđộng thực tiễn mang tính tự chủ của HS, về cơ bản là hoạtđộng mang tính tập thể trên tinh thần tự chủ cá nhân, với

sự nỗ lực giáo dục giúp phát triển sáng tạo và cá tính riêngcủa mỗi cá nhân trong tập thể Đây là những HĐGD được

tổ chức gắn liền với kinh nghiệm, cuộc sống để HS trảinghiệm và sáng tạo Điều đó đòi hỏi các hình thức vàphương pháp tổ chức HĐTN phải đa dạng, linh hoạt, HS

tự hoạt động, trải nghiệm là chính

- Giáo dục lịch sử địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm

* Khái niệm lịch sử địa phương và giáo dục lịch sửđịa phương

Muốn hiểu đúng khái niệm "Lịch sử địa phương",trước hết cần tìm hiểu thuật ngữ "địa phương" Địaphương là những vùng đất nhất định nằm trong một quốcgia có những sắc thái đặc thù riêng, là bộ phận cấu thànhđất nước Khái niệm "địa phương" có thể hiểu theo haikhía cạnh cụ thể và trừu tượng Với nghĩa thứ nhất, có thểgọi địa phương là những đoan vị hành chính như các xã,huyện, tỉnh, thành phố Với nghĩa thứ hai, có thể gọi "địaphương" là những vùng đất nhất định được hình thànhtrong lịch sử, có ranh giới tự nhiên để phân biệt với vùngđất khác.Chính vì thế có ý kiến cho rằng tất cả những gìkhông phải của "trung ương" hay “quốc gia” đều được coi

là địa phương Như vậy thủ đô của một quốc gia hay từngkhu vực của thủ đô cũng được xem là địa phương Từnhận thức đó, ta có thể hiểu được lịch sử địa phương cũngchính là lịch sử của các làng, xã, quận, huyện, tỉnh haykhu vực vùng miền

Lịch sử địa phương còn bao hàm ý nghĩa lịch sử củacác đơn vị sản xuất chiến đấu, các trường học, cơ quan,

xí nghiệp Xét về yếu tố địa lý, các đơn vị đó đều gắn

với một địa phương nhất định song nội dung của nómang tính kỹ thuật chuyên môn, do vậy có thể xếp nóvào dạng lịch sử chuyên ngành.

Lịch sử địa phương chưa phải là một ngành khoa họcđộc lập mà chỉ là một bộ phận cấu thành của lịch sử dântộc

Từ sự phân tích trên, tác giả xác định khái niệmLSĐP như sau:

LSĐP là bản sắc văn hóa, là các sự kiện, biểu tượnglịch sử của quá trình hình thành, xây dựng và phát triểnmột vùng đất gắn với một địa danh hành chính nhất định.LSĐP vận động theo những biến dổi của lịch sử dân tộc vàkhông tách rời lịch sử dân tộc

Giáo dục LSĐP là quá trình sư phạm được tổ chức

có mục đích, có kế hoạch trong đó, dưới vai trò chủ đạo của nhà giáo dục, đối tượng giáo dục(học sinh) tự giác, tích cực, chủ động tham gia vào các hoạt động giáo dục nhằm lĩnh hội những tri thức về lịch sử địa phương, về văn hóa địa phương nhằm củng cố lòng yêu nước, tự hào

dân tộc; hình thành và rèn luyện hành vi, thói quen phù hợp với yêu cầu xã hội.

* Mối quan hệ giữa giáo dục lịch sử địa phương vớihoạt động trải nghiệm

Giáo dục LSĐP và HĐTN có mối quan hệ mật thiết,hai chiều

Trước hết, giáo dục LSĐP và HĐTN cùng có chungđối tượng giáo dục đó là học sinh Trong đó, LSĐP là nộidung giáo dục, còn HĐTN là hình thức tổ chức các hoạtđộng giáo dục nhằm đạt tới hiệu quả cao nhất

Tùy vào nội dung giáo dục của LSĐP, giáo viên sẽlựa chọn hình thức, phương pháp tổ chức (HĐTN); ngượclại, hình thức tổ chức, phương pháp giảng dạy sẽ quyếtđịnh tới hiệu quả giáo dục LSĐP

- Giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh trung học

cơ sở thông qua hoạt động trải nghiệm theo tiếp cận cộng đồng

Khái niệm: Giáo dục LSĐP cho học sinh THCS

thông qua hoạt động trải nghiệm theo tiếp cận cộng đồng

là quá trình sư phạm được được tổ chức bằng các việc làm cụ thể của học sinh, được thực hiện trong thực tế có mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức, dưới vai trò chủ đạo của nhà giáo dục, đối tượng giáo dục (học sinh) tự giác, tích cực, chủ động tham gia vào các hoạt động giáo dục nhằm lĩnh hội những tri thức về lịch

sử địa phương, về văn hóa địa phương nhằm củng cố lòng yêu nước, tự hào dân tộc; hình thành và rèn luyện hành vi, thói quen phù hợp với yêu cầu xã hội góp phần thay đổi

các giá trị về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và môitrường của cộng đồng theo xu hướng ngày càng tốt hơn

- Mục tiêu giáo dục lịch sử địa phương theo tiếp cận cộng đồng

Giáo dục lịch sử địa phương nhằm thực hiện nguyên

lý giáo dục gắn liền với thực tiễn cuộc sống, học đi đôi vớihành

Góp phần vào việc giáo dục tư tưởng, chính trị, laođộng, đạo đức, thẩm mỹ cho giáo viên và học sinh cũngnhư góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

từ đó góp phần hình thành và phát triển nhân cách tốt đẹpcho học sinh như lòng yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trungthực, trách nhiệm …

Giáo dục truyền thống yêu nước, yêu quê huơng,truyền thống cách mạng đối với học sinh, từ đó khơi dậytrong thế hệ trẻ lòng tự hào tự tôn dân tộc và ý thức tráchnhiệm học tập để xây dựng quê hương đất nước ngày mộtgiàu đẹp, văn minh

Thông qua các hoạt động giáo dục lịch sử địa phươnghình thành các năng lực cho học sinh như: tự chủ và tựhọc, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo

- Nội dung giáo dục lịch sử địa phương theo tiếp cận cộng đồng

Nội dung giáo dục lịch sử địa phương thông qua hoạtđộng trải nghiệm trong các trường THCS thường gắn vớicác chủ đề giáo dục như:

- Giáo dục truyền thống lịch sử địa phương thông qua trải nghiệm tại các di tích lịch sử - văn hóa

Di tích lịch sử văn hóa là công trình xây dựng, địađiểm và các di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc côngtrình, địa điểm có giá trị lịch sử, văn hóa khoa học Di tíchlịch sử văn hóa có đặc điểm là:

Công trình xây dựng, địa điểm gắn với sự kiện lịch

sử, văn hóa tiêu biểu của quốc gia hoặc của địa phương;

Công trình xây dựng, địa điểm gắn với thân thế và sựnghiệp anh hùng dân tộc, danh nhân, nhân vật lịch sử cóảnh hưởng tích cực đến sự phát triển của quốc gia hoặc địaphương trong các thời kì lịch sử;

Công trình kiến trúc, nghệ thuật, quần thể kiến trúc,tổng thể kiến trúc đô thị và địa điểm cư trú có giá trị tiêubiểu cho một hoặc nhiều giai đoạn phát triển kiến trúc,nghệ thuật

Do đó, việc tổ chức cho học sinh trải nghiệm tại các

di tích lịch sử văn hóa sẽ giúp các em tái hiện lại quá khứ

một cách sinh động những sự kiện lịch sử đã diễn ra vớikhông gian và thời gian cụ thể Các di tích lịch sử văn hóađược hình thành và lưu giữ ở mỗi địa phương đều gắn vớinhững sự kiện lịch sử, bản thân các di tích lịch sử văn hóacũng phần nào phản ánh hoàn cảnh xã hội tạo ra nó, mỗi ditích lịch sử văn hóa đều chứa đựng một hoặc vài sự kiệnlịch sử trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc, tiêubiểu như: Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc TửGiám, Côn sơn, Kiếp Bạc (Hải Dương), Đền Hùng (PhúThọ)

Ngoài ra, ở mỗi làng quê, đều có các ngôi đình, đền,chùa cổ, ở đó lưu giữ tên tuổi những vị anh hùng dân tộc,những người có công lao trong việc khai hoang lập làng,lập ấp, lưu giữ những phong tục tập quán, đặc trưng vănhóa, nghệ thuật kiến trúc của dân tộc, của quê hương Vìvậy, trong quá trình học tập, khi được tiếp xúc, quan sát,tìm hiểu, nghiên cứu với di tích lịch sử văn hóa, các emnhư đang được chứng kiến những sự kiện lịch sử xảy ra,học sinh sẽ có những kiến thức cụ thể về từng sự kiện,hiện tượng của lịch sử dân tộc, lịch sử địa phương trong

các mặt của đời sống xã hội, giúp các em tạo được biểutượng lịch sử một cách chính xác, khách quan, sống độngnhất về các sự kiện, hiện tượng lịch sử Trong quá trìnhtrải nghiệm thực tế, được đóng vai là "những nhà nghiêncứu lịch sử", học sinh sẽ có hứng thú, niềm say mê, tínhchủ động trong việc khám phá tri thức lịch sử, việc học tậptrở nên nhẹ nhàng hơn, hấp dẫn hơn Thông qua các di tíchlịch sử văn hóa, đặc biệt là những di tích được công nhận

và xếp hạng cấp quốc gia, học sinh có thêm niềm tự hào

về truyền thống quê hương, qua đó bồi đắp lòng yêu quêhương đất nước, ý thức việc bảo vệ, giữ gìn và phát huybản sắc văn hóa quê hương, dân tộc

- Giáo dục lịch sử làng nghề truyền thống thông qua trải nghiệm tại các làng nghề truyền thống ở địa phương.

Làng nghề truyền thống là nét nổi bật trong sự pháttriển kinh tế, xã hội của mỗi địa phương, từ thành thị đếnnông thôn, từ vùng núi tới hải đảo, mỗi vùng miền đều cócác làng nghề truyền thống Làng nghề truyền thống gắnliền với quá trình phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, ở đó

in đậm những dấu ấn trong quá trình phát triển của cư dânđịa phương, tạo ra những sắc thái văn hóa đặc trưng củatừng vùng miền, góp phần làm phong phú cũng như bảotồn giá trị bản sắc văn hóa Việt Nam, làng nghề truyềnthống còn góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội,giải quyết việc làm cho người lao động Do đặc điểm vềđiều kiện tự nhiên, vị trí địa lý, nguồn tài nguyên khoángsản ở mỗi vùng khác nhau đã tạo ra nhiều làng nghềtruyền thống, song các làng nghề truyền thống đều có mộtđiểm chung là bắt nguồn từ sự sáng tạo của cư dân địaphương Do đó, trong sản phẩm của làng nghề truyềnthống, từ kiểu dáng, mẫu mã đều mang dấu ấn bản sắc vănhóa riêng, lịch sử của các làng nghề truyền thống gắn liềnvới các giai đoạn phát triển thăng trầm của đất nước.Nhiều sản phẩm của làng nghề truyền thống có tính nghệthuật, có chất lượng cao nổi tiếng trong và ngoài nướcnhư: làng gốm Bát Tràng, Làng lụa Vạn Phúc, làng Vònglàm cốm, làng nuôi rắn và ẩm thực Lệ Mật

Vì vậy, khi được trải nghiệm thực tế tại các làng nghềtruyền thống, học sinh được chứng kiến và có thể tham gia

trực tiếp vào các công đoạn sản xuất sản phẩm dưới sựhướng dẫn trực tiếp của các nghệ nhân, thợ lành nghề tạo

ra các sản phẩm nổi tiếng sẽ bồi dưỡng niềm đam mê sángtạo, tinh thần hăng say lao động cho các em Đồng thời,khi được nghe giới thiệu về lịch sử phát triển của làngnghề truyền thống, các em sẽ tái hiện hình ảnh, tạo biểutượng về quá khứ, về những công lao to lớn của các thế hệ

đi trước đã phải đổ bao mồ hôi công sức để giữ gìn, bảotồn và phát triển làng nghề, qua đó giáo dục niềm tự hào,lòng yêu quê hương đất nước, các em sẽ ý thưc sđượctrách nhiệm của bản thân trong việc "giữ lửa cho làngnghề truyền thống"quê hương Ngoài ra, trải nghiệm thực

tế tại làng nghề truyền thống còn giúp học sinh hình thànhcác năng lực như: năng lực thiết kế hoạt động, quan sát,tham gia hoạt động thực tiễn, tìm kiếm xử ký thông tin,thích ứng hòa nhập môi trường xã hội, định hướng nghềnghiệp trong tương lai

- Giáo dục truyền thống văn hóa địa phương thông qua trải nghiệm các lễ hội văn hóa truyền thống

Lễ hội văn hóa truyền thống là sự thể hiện nét đẹpvăn hóa tinh thần của dân tộc Việt Nam với tư tưởng

"Uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ kẻ trồng cây" Mỗi lễhội mang một nét tiêu biểu và có giá trị riêng về vật chấttinh thần, nhưng đều có đặc điểm chung là hướng về mộtđối tượng linh thiêng cần được tưởng nhớ, suy tôn, gìngiữ Những lễ hội tiêu biểu ở nước ta phải kể đến là: lễ hộiĐền Hùng (Phú Thọ), lễ hội chùa Hương (Hà Nội), Lễ hộiGióng (Gia Lâm, Hà Nội), lễ hội làng Lệ Mật (Long Biên,

Hà Nội)

Ngoài ra ở mỗi địa phương, mỗi làng quê vào dịp đầunăm mới đều có lễ hội cúng thành hoàng làng (người cócông khai hoang, mở đất, lập làng, lập ấp) Lễ hội gồm haiphàn: "Lễ" và "Hội" Trong đó, "lễ" là nghi thức tiến hànhnhằm đánh dấu hoặc kỉ niệm một sự việc, sự kiện có ýnghĩa nào đó được tiến hành theo quy tắc, tập tục mangtính biểu trưng để đánh dấu, kỉ niệm một sự kiện, nhân vậtnào đó, nhằm cảm tạ, tôn vinh ước nguyện về sự kiện nhânvật đó, với mong muốn nhận được sự may mắn tốt lành,nhận được sự giúp đỡ từ những đối tượng mà người ta thờ