quy phạm pháp luật, giả định, quy định, chế tài

quy phạm pháp luật là gì, thế nào là một quy phạm pháp luật? cấu trúc của một quy phạm pháp luật như thế nào? ví dụ cụ thể, dễ hiểu. các loại quy phạm pháp luật, quan hệ pháp luật và trách nhiệm pháp lý, khái niệm, đặc điểm của quan hệ pháp luật, chế định pháp luật, ngành luật, những thuộc tính của quy phạm pháp luật, cấu trúc của quy phạm pháp luật, hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật

B i ài 3: quy ph m pháp ạm pháp

lu t ật

Vĩnh Phúc - 2018

A MỤC ĐÍCH

Trang bị cho học viên những kiến thức

cơ bản về quy phạm pháp luật, hệ thống các văn bản pháp luật và quan hệ pháp luật; Trên cơ sở đó phân biệt được quan hệ xã hội

và quan hệ pháp luật Thấy được trách nhiệm của bản thân khi tham gia quan hệ pháp luật

I MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU

- Trình bày được quy phạm pháp luật, hệ thống các văn bản pháp luật và quan hệ pháp luật;

- Biết liên hệ vận dụng kiến thức đã học vào hoạt động thực tiễn, tuân thủ và thực hiện nghiêm nghĩa

vụ, quyền hạn khi tham gia quan hệ pháp luật;

- Đấu tranh với các quan điểm sai trái Hành vi vi phạm nghĩa vụ, quyền hạn của các chủ thể khi tham gia quan hệ pháp luật.

B YÊU CẦU

NỘI DUNG

2 Quan hệ pháp luật

II NỘI DUNG, TRỌNG TÂM

1 Quy phạm pháp luật, hệ thống các văn bản pháp luật

1 Quy phạm pháp luật, hệ thống các văn bản pháp luật

III THỜI GIAN: 02 tiết

1 Giáo viên: Thuyết trình, đàm thoại, trình chiếu

2 Học viên: Nghe, quan sát, ghi chép, trả lời câu hỏi

IV PHƯƠNG PHÁP

1 Quy phạm pháp luật, chế định pháp luật, ngành luật

a) Quy phạm pháp luật

I QUY PHẠM PHÁP LUẬT, HỆ THỐNG CÁC VĂN BẢN PHÁP LUẬT

- Khái niệm: Quy phạm pháp luật là quy tắc xử sự

chung do nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện

để điều chỉnh quan hệ xã hội theo những định hướng

và mục đích mong muốn.

ví dụ: điều 102 bộ luật hình sự quy định:

“người nào thấy người khác đang trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, tuy có điều kiện mà không cứu giúp, dẫn đén hậu quả người đó chết, thì bị phạt tù từ hai tháng đến ba năm”

- Thuộc tính quy phạm pháp luật: nó vừa mang đầy

đủ những thuộc tính chung của quy phạm xã hội vừa có những thuộc tính của riêng mình

Quy phạm pháp luật là quy tắc xử sự

Quy phạm pháp luật là chuẩn mực

để xác định giới hạn và đánh giá hành vi của con người.

Quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện

Quy phạm pháp luật là quy tắc

xử sự chung

Quy phạm pháp luật là công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội, mà nội dung của nó thường thể hiện hai mặt là cho phép và bắt buộc

Quy phạm pháp luật có tính hệ thống

Giả định: là mô tả những tình huống thực

tế Những hoàn cảnh, điều kiện có thể xảy ra trong cuộc sống Mà cá nhân hay tổ chức ở vào những hoàn cảnh, điều kiện đó cần phải xử sự (hành động hoặc không hành động) theo những quy định của Nhà n ước c

Giả định

Quy phạm

Chế tài

Quy định: là trong đó nêu cách xử

sự mà tổ chức hay cá nhân ở vào hoàn cảnh, điều kiện nêu trong phần giả định được phép thực hiện hoặc phải tuân theo Đây là bộ phận quan trọng nhất của quy phạm pháp luật Bởi vì, đây là quy tắc khuân mẫu mà Nhà nước mong muốn con người xử sự.

Gi ả định định nh

Quy phạm

Ch t i ế tài ài

Chế tài: là những biện pháp tác động

mà nhà n ước dự kiến sẽ áp dụng đối với tổ chức hay cá nhân nào không thực hiện đúng mệnh lệnh của Nhà nước đã nêu ở phần quy

định của quy phạm pháp luật.

Điều 102 bộ luật Hình sự quy định

“Người nào thấy người khác đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, tuy có điều kiện mà không cứu giúp dẫn đến hậu quả người đó chết, thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến hai năm”

Chế tài

“bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến hai năm

đối với ngư ời không cứu giúp”

Điều 316 bộ luật Hình sự quy định

“Người nào chống mệnh lệnh của người chỉ huy trực

tiếp hoặc của cấp trên có thẩm quyền, thì bị phạt tù

Chế tài

“B ị phạt tù từ sáu tháng đến 5 năm”

1 Quy phạm pháp luật, chế định pháp luật, ngành luật

b) Chế định pháp luật

I QUY PHẠM PHÁP LUẬT, HỆ THỐNG CÁC VĂN BẢN PHÁP LUẬT

Chế định pháp luật là thành tố của hệ thống pháp luật bao gồm một quy phạm pháp luật điều chỉnh một nhóm quan hệ xã hội có tính chất chung và liên

hệ mật thiết với nhau Tính chất chung của mỗi nhóm quan hệ xã hội đòi hỏi phải có nhóm quy phạm pháp luật tương ứng để điều chỉnh

1 Quy phạm pháp luật, chế định pháp luật, ngành luật

c) Ngành luật và hệ thống các ngành luật ở nước ta hiện nay

I QUY PHẠM PHÁP LUẬT, HỆ THỐNG CÁC VĂN BẢN PHÁP LUẬT

Khái niệm: Ngành luật là tổng hợp các chế

định pháp luật điều chỉnh các nhóm quan hệ

xã hội cùng tính chất.

c) Ngành luật và hệ thống các ngành luật ở nước ta hiện nay

Luật Lao động

Luật Tố tụng dân sự Luật Hình sự

Luật Tố tụng hình sự Luật Kinh tế

1 Quy phạm pháp luật, chế định pháp luật, ngành luật

c) Ngành luật và hệ thống các ngành luật ở nước ta hiện nay

I QUY PHẠM PHÁP LUẬT, HỆ THỐNG CÁC VĂN BẢN PHÁP LUẬT

2 Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật

I QUY PHẠM PHÁP LUẬT, HỆ THỐNG CÁC VĂN BẢN PHÁP LUẬT

pháp luật là hình thức biểu hiện mối liên hệ bên

ngoài của pháp luật bằng các loại văn bản quy

phạm pháp luật có giá trị cao thấp khác nhau do

các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành

theo một trình tự và thủ tục do pháp luật quy

định, nhưng đều tồn tại trong thể thống nhất.

2 Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật

I QUY PHẠM PHÁP LUẬT, HỆ THỐNG CÁC VĂN BẢN PHÁP LUẬT

Các văn bản quy phạm pháp luật tạo nên hệ thống văn bản quy phạm pháp luật có các đặc điểm:

Nội dung của các văn bản quy phạm pháp luật là các quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước

2 Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật

I QUY PHẠM PHÁP LUẬT, HỆ THỐNG CÁC VĂN BẢN PHÁP LUẬT

- Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật gồm các loại văn bản có giá trị pháp lý từ cao đến thấp

- Các văn bản quy phạm pháp luật có hiệu lực

trong không gian, hiệu lực theo thời gian và hiệu lực theo nhóm người.

1 Khái niệm và đặc điểm quan hệ pháp luật

II QUAN HỆ PHÁP LUẬT

Khái niệm: Quan hệ pháp luật là hình thức pháp lý

của các quan hệ xã hội xuất hiện dưới tác động,

điều chỉnh của quy phạm pháp luật và sự kiện

pháp lý.

1 Khái niệm và đặc điểm quan hệ pháp luật

II QUAN HỆ PHÁP LUẬT

- Đặc điểm của quan hệ pháp luật

+ Quan hệ pháp luật là quan hệ mang tính ý chí.

+ Quan hệ pháp luật xuất hiện trên cơ sở quy phạm pháp luật

+ Quan hệ pháp luật là quan hệ mà các bên tham gia (chủ thể) quan hệ đó mang quyền và nghĩa vụ pháp lý + Việc thực hiện quan hệ pháp luật được đảm bảo bằng cưỡng chế của Nhà nước

2 Cấu trúc của quan hệ pháp luật

II QUAN HỆ PHÁP LUẬT

a) Chủ thể của quan hệ pháp luật

Chủ thể của quan hệ pháp luật là người hay tổ chức

có năng lực chủ thể tham gia vào quan hệ pháp luật.

- Người là những cá nhân có thể là công dân nước ta hoặc cũng có thể là người nước ngoài đang cư trú ở trên đất nước ta nhưng phải có đủ năng lực chủ thể như: sức khỏe, độ tuổi…

- Tổ chức, tổ chức đó phải được thành lập một cách hợp pháp và phải có đủ năng lực pháp lý để tham gia quan hệ pháp luật như: khả năng tài chính, địa chỉ rõ ràng…

2 Cấu trúc của quan hệ pháp luật

II QUAN HỆ PHÁP LUẬT

b) Nội dung của quan hệ pháp luật

Nội dung của quan hệ pháp luật là quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quan hệ pháp luật

- Quyền của các chủ thể trong quan hệ pháp luật là khả năng xử sự của những người tham gia quan hệ được quy phạm pháp luật quy định và được bảo vệ bằng sự cưỡng chế của Nhà nước

Quyền của chủ thể có một số đặc điểm sau:

+ Quyền của chủ thể là khả năng được hành động trong khuôn khổ do quy phạm pháp luật xác định trước.

+ Quyền của chủ thể là khả năng yêu cầu bên kia (chủ thể cùng tham gia quan hệ pháp luật) thực hiện nghĩa

vụ của họ

+ Quyền của chủ thể là khả năng yêu cầu các cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng biện pháp cưỡng chế cần thiết đối với bên kia để họ thực hiện nghĩa vụ trong trường hợp quyền của mình bị chủ thể bên kia vi phạm

2 Cấu trúc của quan hệ pháp luật

II QUAN HỆ PHÁP LUẬT

b) Nội dung của quan hệ pháp luật

Nghĩa vụ pháp lý có một số đặc điểm sau:

+ Nghĩa vụ pháp lý là sự bắt buộc phải có những xử

sự nhất định do quy phạm pháp luật quy định.

+ Sự bắt buộc phải có xử sự bắt buộc nhằm thực hiện quyền của chủ thể.

+ Trong trường hợp chủ thể không thực hiện nghĩa

vụ pháp lý, Nhà nước đảm bảo bằng sự cưỡng chế

2 Cấu trúc của quan hệ pháp luật

II QUAN HỆ PHÁP LUẬT

c) Khách thể của quan hệ pháp luật

Khách thể quan hệ pháp luật là cái mà các chủ thể của quan hệ đó hướng tới để tác động.

2 Cấu trúc của quan hệ pháp luật

II QUAN HỆ PHÁP LUẬT

c) Khách thể của quan hệ pháp luật

- Các chủ thể trong quan hệ pháp luật thông qua hành vi của mình hướng tới các đối tượng vật chất, tinh thần, hoặc thực hiện các quyền chính trị như bầu cử, ứng cử, lập hội, biểu tình Những hành vi hướng tới các đối tượng luôn luôn gắn chặt với

quyền và nghĩa vụ pháp lý của các chủ thể trong quan hệ pháp luật.

2 Cấu trúc của quan hệ pháp luật

II QUAN HỆ PHÁP LUẬT

c) Khách thể của quan hệ pháp luật

- Đối tượng mà hành vi của các chủ thể trong quan

hệ pháp luật thường hướng tới để tác động có thể là lợi ích vật chất (tài sản), giá trị tinh thần (danh dự, nhân phẩm, tự do) hoặc lợi ích chính trị (như bầu

cử, ứng cử) Do vậy, có đối tượng cụ thể như: tài sản, danh dự, tự do, nhân phẩm của công dân hay các quyền chính trị, v.v là khách thể của hành vi các chủ thể trong quan hệ pháp luật.