Cách làm kiểu bài nghị luận về chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm tự sự cho học sinh lớp 10 trường THPT hàm rồng thành phố thanh hoá

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT HÀM RỒNG ---oOo---SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM CÁCH LÀM KIỂU BÀI NGHỊ LUẬN VỀ CHI TIẾT NGHỆ THUẬT TRONG TÁC PHẨM TỰ SỰ CHO HỌC SINH LỚP 10 TRƯỜNG

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT HÀM RỒNG

-oOo -SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

CÁCH LÀM KIỂU BÀI NGHỊ LUẬN

VỀ CHI TIẾT NGHỆ THUẬT TRONG TÁC PHẨM TỰ SỰ CHO HỌC SINH LỚP 10 TRƯỜNG THPT HÀM RỒNG

THÀNH PHỐ THANH HÓA

Người thực hiện: Nguyễn Thị Dung Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực : Ngữ văn

MỤC LỤC

Trang

1.1 Lý do chọn đề tài……… 1

1.2 Mục đích nghiên cứu……… 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu……… 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu……… 2

2 Nội dung 2 2.1 Cơ sở lí luận của vấn đề……… 3

2.2 Thực trạng của vấn đề……… 3

2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện 4 2.3.1 Giải pháp 1: Giáo viên trang bị những kiến thức cơ bản cho học sinh làm tốt kiểu bài nghị luận về chi tiết nghệ thuật……… 4

2.3.2 Giải pháp 2: Rèn luyện kĩ năng làm kiểu bài nghị luận về chi tiết nghệ thuật qua các đề bài cụ thể……… 7

2.3.3 Kết quả thực nghiệm việc triển khai chuyên đề: “Cách làm kiểu bài nghị luận về chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm tự sự cho học sinh lớp 10 trường THPT Hàm Rồng Thành phố Thanh Hóa”………

19 3 Kết luận và kiến nghị 3.1 Kết luận……… 19

3.2 Kiến nghị……… 20

Trong bối cảnh yêu cầu của xã hội ngày càng cao về năng lực của nguồn laođộng, buộc mỗi người thầy phải luôn trăn trở, luôn đổi mới phương pháp dạy học,đổi mới kiểm tra đánh giá để phát triển tối đa năng lực học sinh.

Mỗi giai đoạn đổi mới của Giáo dục, môn Ngữ văn luôn là một môn học có

ý nghĩa xã hội rất quan trọng, có vai trò và sứ mệnh riêng nhưng đều nhằm mụcđích phục vụ cho sự phát triển của xã hội Vị trí của môn Văn trong nhà trường làgiúp cho thế hệ trẻ thấy rằng: môn Văn là một nghệ thuật của cuộc sống, là quàtặng tinh thần, bồi đắp những tâm hồn ngày càng phong phú, giàu có Vì thế, mônNgữ văn có vai trò, vị trí rất quan trọng trong nhà trường nói chung và nhà trườngtrung học phổ thông nói riêng

Thực tế, trong những năm gần đây, các kì thi học sinh giỏi cũng như thi đạihọc bộ môn Ngữ văn thường xuất hiện những dạng câu hỏi “nhỏ” đề cập đến mộthoặc một vài chi tiết nghệ thuật đặc sắc trong tác phẩm văn tự sự Chỉ là một tiểutiết của tác phẩm song nhiều chi tiết nghệ thuật luôn có khả năng hàm chứa trong

nó những nội dung tư tưởng và cả giá trị nghệ thuật lớn lao Mỗi chi tiết nghệ thuậtnhư một viên gạch nhỏ góp xây nên tòa thành vĩ đại, lộng lẫy của ngôn từ - nhữngtác phẩm văn học Phân tích, cảm nhận về chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm tự sự,

vì thế, đã trở thành một việc làm cần thiết, thậm chí là một thử thách với nhiều giáoviên và học sinh Từ chi tiết, người viết, người nói có thể chứng minh khả năngphát hiện, cảm thụ văn chương, bộc lộ tư duy sáng tạo Khi con đường dạy, học vănđang có nguy cơ đứng trước lối mòn, sự khuôn sáo thì việc đào sâu vào những chitiết nghệ thuật trong tác phẩm tự sự là một hướng đi mới mẻ, ở đó mỗi khám phálại giúp ta mở thêm ra thế giới văn chương đa hình, muôn sắc

Qua khảo sát hoạt động làm bài nghị luận văn học dạng đề nghị luận về chi tiếttrong tác phẩm tự sự ở khối lớp 10 trường THPT Hàm Rồng thành phố Thanh Hóa,tôi nhận thấy học sinh còn bỡ ngỡ, nhiều hạn chế cần khắc phục, bản thân các emhọc sinh cũng còn lúng túng khi làm kiểu bài này Việc rèn luyện kĩ năng làm bàinghị luận về chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm tự sự là điều rất cần thiết đối vớigiáo viên đang trực tiếp giảng dạy để các em cảm thụ văn bản, sáng tạo văn bản đạtkết quả cao nhất.

Xuất phát từ thực tiễn giảng dạy cũng như vai trò của một giáo viên tâm huyếtvới nghề dạy văn, đồng thời góp phần tháo gỡ những khó khăn trên,với những gìbản thân đã làm trong năm học vừa qua, tôi mạnh dạn đưa ra vấn đề: “Cách làmkiểu bài nghị luận về chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm tự sự cho học sinh lớp 10trường THPT Hàm Rồng thành phố Thanh Hóa "

1.2 Mục đích nghiên cứu

Đưa ra đề tài này, thông qua việc hướng dẫn các em cách làm bài, chúng tôimuốn nâng cao chất lượng làm bài dạng cảm nhận chi tiết nghệ thuật trong tácphẩm tự sự của học sinh lớp 10 nói riêng và học sinh THPT nói chung Theo chúngtôi thiên chức của người giáo viên dạy văn giúp các em đồng sáng tạo cùng tác giả.Muốn vậy ngoài trang bị kiến thức cần dạy cho các em phương pháp, kĩ năng làmbài vì thế mục đích chính của đề tài này là:

- Giúp học sinh nắm được phương pháp, cách thức làm dạng đề này đạt kếtquả cao

- Góp phần nâng cao chất lượng bộ môn, đáp ứng yêu cầu thực tiễn

- Đề tài này cũng có thể coi là tài liệu để các giáo viên tham khảo khi dạy tácphẩm tự sự, các tiết ôn tập, ôn thi cho học sinh

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Với sáng kiến kinh nghiệm này, chúng tôi hướng tới kiểu bài Nghị luận vănhọc về chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm tự sự chương trình Ngữ văn 10 Đối tượngthực nghiệm là học sinh lớp 10 ở trường THPT Hàm Rồng thành phố Thanh Hóa,mục đích bước đầu trang bị cho các em kiến thức lí luận, kĩ năng về kiểu bài, giúpcác em làm tốt kiểu bài nghị luận về chi tiết nghệ thuật

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này tôi sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp rút kinh nghiệm: Là phương pháp đúc rút từ kinh nghiệm củabản thân trong việc chấm chữa bài làm văn cho học sinh để tìm ra biện pháp, cáchthức tối ưu

- Phương pháp điều tra: Tìm hiểu thực tế trong việc chấm, chữa bài làm văncủa học sinh của đội ngũ giáo viên trong tổ chuyên môn

- Phương pháp phân tích, so sánh và tổng hợp.

- Tham khảo tài liệu, sách báo và các phương tiện thông tin mạng

2 NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lý luận của vấn đề

Như trên đã nói, môn Ngữ văn là môn học có vai trò rất quan trọng trong nhàtrường Đây là một môn học cơ bản góp phần nâng cao nhận thức, tư duy, kĩ năngcủa học sinh trong quá trình giao tiếp Là môn học giúp các em bồi đắp những tìnhcảm nhân văn, hoàn thiện nhân cách và khơi dậy khả năng sáng tạo Tác phẩm tự

sự có một thời lượng lớn trong chương trình học của lớp 10 cả ở kì 1 và kì 2 Vìvậy từ kiến thức tác phẩm đã học, rèn luyện cho các em kĩ năng làm văn, khơi gợi

sự sáng tạo là rất cần thiết

Trong kết cấu đề kiểm tra thường xuyên, đề thi minh họa môn Ngữ văn ở kìthi THPTQG năm 2019, bên cạnh phần đề Đọc hiểu văn bản chiếm một vị trí quantrọng với tỉ lệ 3/10 điểm, phần đề nghị luận xã hội 2/10 điểm, phần đề nghị luậnvăn học chiếm tới 5/10 điểm Theo định hướng của Bộ giáo dục và đào tạo, đề thiminh họa trong kì thi THPT Quốc gia năm 2019 sẽ có dạng đề nghị luận về chi tiếtnghệ thuật Phần nghị luận văn học là phần rất quan trọng trong kì thi THPTQG

Đề nghị luận văn học với xu hướng đổi mới kiểm tra đánh giá việc ghi nhớ kiếnthức từ chi tiết nghệ thuật Do đó buộc học sinh phải nhất là phải biết cách nhậnxét, đánh giá sắc sảo các chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm Vì vậy giáo viên cầnhướng dẫn cụ thể, cẩn thận cho học sinh, nhất là các em học sinh lớp 10 mới bướcvào ngưỡng cửa cấp 3, đang tiếp cận với nội dung chương trình mới, học hướng tớithi cử làm bài đạt kết quả cao nhất

2.2 Thực trạng của vấn đề

Thực tế học sinh lớp 10 nói riêng và học sinh lớp 11,12 trường THPT HàmRồng thành phố Thanh Hóa nói chung đã quen với những bài thi chủ yếu là cácdạng câu hỏi nghị luận văn học như: Cảm nhận một đoạn thơ, bài thơ, cảm nhận vềmột tác phẩm hoặc một đoạn trích văn xuôi, bàn luận về một ý kiến bàn về văn họctrong các chương trình Ngữ văn ba khối lớp Khi Bộ giáo dục và đào tạo quyếtđịnh đổi mới cách ra đề với dạng đề mới về chi tiết nghệ thuật các em còn nhiều bỡngỡ, lúng túng khi làm bài

Mặt khác kiến thức trong phần nghị luận văn học tương đối rộng có cả tácphẩm tự sự dân gian và trung đại và văn học nước ngoài Nếu giáo viên khônghướng dẫn, giúp các em chi tiết hóa và hệ thống hóa lại những kiến thức thì các em

sẽ khó có thể huy động các kiến thức và kĩ năng cần thiết để làm kiểu bài nghị luậnnày Qua bài kiểm tra định kì, thi khảo sát chất lượng của trường tổ chức, phần nghịluận văn học dạng đề cảm thụ về chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm tự sự học sinh

rất ít em đạt điểm tối đa, thậm chí nhiều em điểm rất thấp vì kĩ năng làm bài cònnhiều hạn chế

Từ thực trạng đó, chúng tôi đã tiến hành khảo sát Dưới đây là kết quả khảosát đối với các đơn vị lớp: 10A1, 10A2, 10A9, 10A11, trường THPT Hàm Rồng(người viết SKKN trực tiếp giảng dạy) khi làm kiểu bài nghị luận về chi tiết nghệthuật trong tác phẩm tự sự

Lớp

Chưa áp dụng các biện pháp (theo số liệu khảo sát

đầu tháng 11 năm 2017) Giỏi Khá Tb Yếu

2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện

Để giúp các em nắm vững được cách làm bài nghị luận văn học về chi tiếtnghệ thuật, giáo viên cần huy động những kiến thức cơ bản nào để làm bài, phươngpháp làm bài như thế nào và hướng dẫn các em luyện tập kĩ năng nghị luận về chitiết nghệ thuật thông qua một số đề bài cụ thể để các em dần hình thành kĩ năng,phương pháp làm kiểu bài thi này

2.3.1 Giải pháp 1: Giáo viên trang bị kiến thức cơ bản cho học sinh làm tốt kiểu bài nghị luận về chi tiết nghệ thuật

2.3.1.1 Khái niệm về chi tiết nghệ thuật

Theo Từ điển thuật ngữ văn học (Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phiđồng chủ biên), chi tiết nghệ thuật là “các tiểu tiết của tác phẩm mang sức chứa lớn

về cảm xúc và tư tưởng” Một tácphẩm tự sự có thể bao gồm một đến một chuỗicác sự việc và mỗi sự việc như thế lại được xây dựng bởi nhiều chi tiết “Chi tiết cóthể là một lời nói, một cử chỉ, một hành động của nhân vật, hoặc một sự vật, mộthình ảnh thiên nhiên, một nét chân dung… Những chi tiết đặc sắc tập trung thể hiện

rõ nét sự việc tiêu biểu” (SGKNgữ Văn 10, tập 1, NXB Giáo dục 2006)

2.3.1.2 Phân loại chi tiết nghệ thuật

Theo Từ điển thuật ngữ văn học, nếu căn cứ vào vị trí, vai trò của chi tiết nghệthuật trong tác phẩm, có thể phân loại chi tiết thành hai nhóm:

- Nhóm chi tiết thuộc về nghệ thuật (những chi tiết chỉ đóng vai trò vật liệuxâydựng làm tiền đề cho cốt truyện phát triển thuận lợi và hợp lí)

- Nhóm chi tiết có tính nghệ thuật (những chi tiết tập trung thể hiện cho cấu tứ củatác giả, có giá trị thẩm mĩ đa dạng, thường được tô đậm, nhấn mạnh trongtácphẩm)

Trong đó, nhóm chi tiết thứ hai thường được quan tâm bởi giá trị nghệ thuậtđộc đáo Trong khuôn khổ sáng kiến kinh nghiệm, chúng tôi chỉ hướng tới nhómđối tượng thứ hai – những chi tiết có tính nghệ thuật (gọi chung là chi tiết nghệthuật) Ngoài ra, nếu căn cứ vào mối liên hệ giữa chi tiết với các yếu tố khác củatác phẩm, có thể tạm chia chi tiết nghệ thuật thành các nhóm:

- Nhóm chi tiết thuộc về hoàn cảnh

- Nhóm chi tiết thuộc về nhân vật

- Nhóm chi tiết thuộc về cốt truyện

2.3.1.3 Đặc điểm, vai trò của chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm tự sự

Gắn với đặc điểm sự kiện và nhân vật, hệ thống chi tiết nghệ thuật của tác phẩm

tự sự cũng phong phú, đa dạng hơn hai loại kịch và trữ tình Chi tiết nghệ thuậttrong tác phẩm tự sự thường mang tính trần thuật, thể hiện rõ chất văn xuôi của đờisống Ngay từ định nghĩa, có thể thấy những đặc trưng của chi tiết nghệ thuật: dunglượng nhỏ nhưng sức chứa lớn Chi tiết nghệ thuật có khả năng nói nhiều hơn bảnthân nó

Chi tiết nghệ thuật vừa làm cho sự vật, hiện tượng hiện lên rõ nét, vừa soi tỏ ýnghĩa của chúng, tạo chiều sâu tính đa nghĩa cho tác phẩm Sức nén mạnh mẽ tạokhả năng bùng nổ cho chi tiết, gây bất ngờ cho bạn đọc bởi những phát hiện, vỡ lẽ.Cao hơn, chi tiết nghệ thuật có khả năng “thể hiện, giải thích, làm minh xác cấu tứnghệ thuật của nhà văn, trở thành tiêu điểm, điểm hội tụ của tư tưởng tác giả trongtác phẩm”

Chi tiết nghệ thuật gắn bó, chịu ảnh hưởng trực tiếp từ quan niệm nghệ thuậtcủa nhà văn, nên đồng thời người đọc có thể đi từ chi tiết nghệ thuật để tìm hiểu

quan niệm của nhà văn về thế giới, con người… “Chi tiết nhỏ làm nên nhà văn lớn” (M Gor-ki), “Chi tiết làm nên hạt bụi vàng của tác phẩm” (Pautopxki), từ chi

tiết nghệ thuật có thể đánh giá tài năng, bản lĩnh của người cầm bút mà cụ thể chính

là khả năng phát hiện, lựa chọn, sử dụng chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm Mỗi chitiết nghệ thuật là một sáng tạo riêng của nhà văn nhưng đồng thời cũng kết tinh từnhững gì thu lượm được trong đời sống sâu và rộng của người viết để tạo nên giátrị cho tác phẩm

2.3.1.4 Mục đích của kiểu bài nghị luận về chi tiết nghệ thuật

- Mục đích cuối cùng của kiểu bài này là yêu cầu học sinh cảm thụ được nộidung tư tưởng và nghệ thuật sáng tạo chi tiết nghệ thuật của nhà văn Từ đó thấy

được vai trò to lớn của chi tiết trong tác phẩm tự sự Tấm lòng và tài năng của nhàvăn.

- Không dừng lại ở đó, kiểu bài này còn góp phần hình thành kĩ năng lí giảinguyên nhân của sự khác nhau giữa các chi tiết văn học - một năng lực rất cần thiếtgóp phần cho học sinh có cái nhìn vừa thấy điểm, vừa thấy diện – vừa thấy cây vàthấy cả rừng Nhìn nhận và đánh giá khoa học về sự kế thừa và sáng tạo trong laođộng nghệ thuật của các nghệ sĩ, tránh đi khuynh hướng nhìn nhận phiến diện, hờihợt trong các bài văn của học sinh hiện nay Giáo viên sẽ từ chuẩn kiến thức, chuẩn

kĩ năng trong từng bài, từng cấp học sẽ là căn cứ để xác định những mục đích vấn

đề này

- Kiểu bài cảm thụ chi tiết nghệ thuật là “phép thử” rất hiệu quả để tìm ranhững học sinh giỏi có chất văn, có tư chất trí tuệ trong “cuộc chơi” với nghệ thuậtngôn từ

2.3.1.5 Cách làm bài dạng đề nghị luận về chi tiết nghệ thuật

a Dạng đề yêu cầu phân tích, cảm nhận về một chi tiết nghệ thuật trong một tác phẩm.

Khi làm bài văn phân tích, cảm nhận về một chi tiết nghệ thuật trong một tácphẩm cần đảm bảo các nội dung chính sau:

I Mở bài

- Dẫn dắt (mở bài trực tiếp không cần bước này)

- Giới thiệu khái quát về chi tiết

II Thân bài

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm, chi tiết nghệ thuật (nêu xuất xứ, vị trí của chi tiếttrong tác phẩm, tái hiện chi tiết và có thể nói qua tác động của chi tiết đó đối vớidiễn biến của truyện.)

- Phân tích giá trị nội dung của chi tiết (ý nghĩa tư tưởng)trong quan hệ với diễnbiến của truyện, trong quan hệ giữa các nhân vật, trong quan hệ với chính bản thânnhân vật (số phận và tính cách)

- Phân tích giá trị nghệ thuật của chi tiết, các chi tiết (nghệ thuật xây dựng hìnhtượng, nghệ thuật điển hình hóa, nghệ thuật kết cấu…)

- Cuối cùng, đánh giá chung về chi tiết, các chi tiết (góp phần thể hiện chủ đề tưtưởng của tác phẩm như thế nào, làm bật lên giá trị hiện thực, nhân đạo, tầm tưtưởng của tác giả, thể hiện phong cách nghệ thuật của nhà văn ra sao v.v…)

III Kết bài

- Đánh giá chung về chi tiết nghệ thuật

b Dạng đề yêu cầu phân tích, cảm nhận về hai chi tiết nghệ thuật ở trong một tác phẩm hoặc ở hai tác phẩm tự sự.

Khi làm bài văn phân tích, cảm nhận về một chi tiết nghệ thuật cần đảm bảo cácnội dung chính sau:

* Dạng đề cảm thụ hai chi tiết trong hai tác phẩm

I Mở bài

- Dẫn dắt (mở bài trực tiếp không cần bước này)

- Giới thiệu khái quát về hai chi tiết nghệ thuật

II Thân bài

- Giới thiệu hai tác giả, hai tác phẩm, vị trí của hai chi tiết trong sự đối sánh

- Làm rõ chi tiết thứ nhất về nội dung và nghệ thuật (bước này vận dụng kếthợp nhiều thao tác lập luận nhưng chủ yếu là thao tác lập luận phân tích)

- Làm rõ chi tiết thứ 2 về nội dung và nghệ thuật (bước này vận kết hợp nhiềuthao tác lập luận nhưng chủ yếu là thao tác lập luận phân tích)

- So sánh: nét tương đồng và khác biệt giữa hai chi tiết trên cả hai bình diện nộidung và hình thức nghệ thuật (bước này vận dụng kết hợp nhiều thao tác lập luậnnhưng chủ yếu là thao tác lập luận phân tích và thao tác lập luận so sánh)

- Lý giải sự khác biệt: Thực hiện thao tác này cần dựa vào các bình diện về đặctrưng thể loại, phong cách nhà văn; đặc trưng thi pháp của thời kì văn học (bướcnày vận nhiều thao tác lập luận nhưng chủ yếu là thao tác lập luận phân tích)

III Kết bài

- Đánh giá chung về hai chi tiết

* Dạng đề phân tích một chi tiết và liên hệ với chi tiết của tác phẩm thứ hai

I Mở bài

- Dẫn dắt (mở bài trực tiếp không cần bước này)

- Giới thiệu khái quát về chi tiết nghệ thuật yêu cầu cảm nhận

II Thân bài

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm, vị trí của chi tiết cảm nhận

- Phân tích nội dung, nghệ thuật của chi tiết

- Liên hệ với chi tiết trong tác phẩm thứ hai (Ở trường hợp liên hệ với chi tiếtcủa tác phẩm khác thì chi tiết liên hệ khái quát rõ nội dung cần liên hệ và khôngcần phân tích kĩ chi tiết liên hệ như chi tiết thứ nhất)

- Đánh giá điểm giống và khác nhau của hai chi tiết Có sự lí giải về giốnghoặc khác nhau trong sáng tạo chi tiết và sự đóng góp của hai tác giả

III Kết bài

- Đánh giá chung về hai chi tiết

2.3.2 Giải pháp 2: Rèn luyện kĩ năng làm kiểu bài nghị luận về chi tiết nghệ thuật qua các đề bài cụ thể

Sau đây người viết vận dụng một số đề cụ thể để hướng dẫn học sinh phươngpháp, kĩ năng làm kiểu bài nghị luận về chi tiết nghệ thuật trong chương trình Ngữvăn 10

* Dạng 1: Cảm nhận về một chi tiết trong tác phẩm

- Giới thiệu về truyện cổ tích Tấm Cám

- Giới thiệu chi tiết ông Bụt trong tác phẩm

II Thân bài

1 Giới thiệu về truyện cổ tích và chi tiết thần kì

- Truyện cổ tích thần kỳ là tập hợp những câu chuyện cổ tích được người dânViệt Nam sáng tạo và lưu truyền từ hàng trăm năm nay Trong đó, có nhiều truyện

đã trở nên quen thuộc được bạn đọc yêu thích

- Chi tiết thần kì là những chi tiết, nhân vật, sự việc giúp các nhân vật củatuyến thiện vượt qua khó khăn, trừng phạt các nhân vật trong tuyến ác, giải quyếtxung đột của truyện

2 Cảm nhận chi tiết

- Tái hiện chi tiết trong tác phẩm

+ Trong truyện, ông Bụt luôn xuất hiện mỗi khi Tấm gặp khó khăn Luôn giúp

đỡ Tấm khi Tấm bị mẹ con Cám bắt nạt và hành hạ

+ Những thời điểm ông Bụt hiện lên giúp Tấm: Tấm mất yếm đỏ Bụt cho cábống, Tấm mất cá bống Bụt giúp Tấm tìm xương chôn xuống bốn chân giường,Tấm không được đi trẩy hội Bụt cho đàn chim sẻ giúp nàng nhặt thóc riêng, gạoriêng; giúp Tấm có trang phục, phương tiện để đến lễ hội và được làm vợ vua

- Vai trò và ý nghĩa

+ Chi tiết thần kì trợ giúp cho người lương thiện, thấp cổ bé họng đến với hạnhphúc Nhờ các chi tiết hư cấu mà những nhân vật bất hạnh luôn tìm được hạnhphúc cho riêng mình, họ trở nên mạnh mẽ hơn, quyết tâm giành lại những gì mìnhmuốn Dựa trên khả năng của mình, họ dám đương đầu đấu tranh với cái ác

+ Chi tiết thần kì thể hiện ước mơ của nhân dân ta về cuộc sống hạnh phúc,

ấm no và công bằng xã hội: Cô Tấm hiền lành, chăm chỉ, xinh đẹp sẽ có đượchạnh phúc

+ Sự can thiệp của lực lượng thần kì vào câu chuyện góp phần tạo sự xung đột,giải quyết xung đột trong truyện cổ tích

+ Nhờ các chi tiết thần kì làm cho câu chuyện trở nên hấp dẫn hơn

3 Đánh giá

- Ông Bụt hiền lành, tốt bụng – chi tiết thần kì tham gia vào cốt truyện để giúpnhững nhân vật bất hạnh thay đổi số phận Từ số phận nghèo khổ, bất hạnh, chịu

sự hành hạ của mẹ con Cám, cô Tấm trở thành hoàng hậu nhờ ông Bụt giúp đỡ

- Nhân dân sáng tạo ra chi tiết kì ảo nhằm làm cho câu chuyện hấp dẫn thể

hiện ước mơ về cuộc sống ấm no, hạnh phúc, xã hội công bằng Chi tiết thể hiệntrí tưởng tượng độc đáo và ý nghĩa nhân văn của truyện cổ tích.

III Kết bài

- Khẳng định giá trị của chi tiết

Đề số 2

Cảm nhận của anh/chị về chi tiết ngọc trai – giếng nước trong Truyện An

Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy (Sách giáo khoaNgữ văn 10, Tập 1,

NXB Giáo dục Việt Nam, 2006)

Đáp án đề nghị

I Mở bài

- Giới thiệu truyền thuyết An Dương Vương và Mị Châu Trọng Thủy

- Dẫn dắt vào chi tiết ngọc trai giếng nước Đây là chi tiết kì ảo đặc sắc manggiá trị thẩm mĩ

II Thân bài

1 Vị trí của chi tiết: Nằm ở cuối truyện

2 Tái hiện chi tiết

- Ngọc trai – sự hóa thân của Mị Châu:

+ Trước khi bị cha chém đầu nàng đã khấn “Thiếp là phận gái, nếu có lòng phản nghịch mưu hại cha chết đi sẽ biến thành cát bụi Nếu một lòng trung hiếu

mà bị người lừa dối thì sẽ biến thành châu ngọc để rửa sạch mối nhục thù” Sau

khi nàng chết máu chảy xuống biển, trai sò ăn được đều biến thành hạt châu

+ Giếng nước – tấm gương phản chiếu những lỗi lầm của Trọng Thủy

Sau khi Mị Châu chết, Trọng Thủy vô cùng thương xót, khi đi tắm nhìn xuốnggiếng tưởng thấy bóng dáng Mị Châu nên đã lao đầu xuống giếng mà chết Ngườiđời sau mò Ngọc Trai ở biển Đông lấy nước giếng này rửa thì càng sáng

3 Ý nghĩa của chi tiết

- Giải oan cho Mị Châu:

+ Mị Châu không chủ ý trở thành kẻ phản nghịch, chỉ vì quá nhẹ dạ cả tin,hành động cảm tính nên bị lừa gạt

+ Nhân dân hiểu được điều đó nên đã giải oan cho nàng

+ Lời khấn của nàng ứng nhiệm đã chứng tỏ cho tấm lòng trong sạch của MịChâu

- Hóa giải hận thù trong lòng Mị Châu: Ngọc được rửa trong nước giếng sẽcàng sáng, là sự tha thứ của Mị Châu với Trọng Thủy

- Sự thức tỉnh của Trọng Thủy:

+ Trọng Thủy làm rể nước Âu Lạc ban đầu với tham vọng vừa có được nước

Âu Lạc, vừa có được tình yêu, hạnh phúc với Mị Châu

+ Cái chết của Mị Châu khiến chàng nhận ra hạnh phúc, tình yêu không thểtồn tại cùng chiến tranh.

+ Trọng Thủy day dứt, ân hận và trả giá

- Ca ngợi mối tình thủy chung, trong sáng của Mị Châu dành cho Trọng Thủy + Mị Châu một lòng chung thủy với chồng

+Trọng Thủy cũng rất yêu vợ nhưng vì nghĩa vụ với quốc gia, vì chữ hiếu nên

đã phải lừa dối Mị Châu

- Thái độ của nhân dân:

+ Tấm lòng bao dung, cảm thông của nhân dân với Mị Châu – Trọng Thủy,làm giảm nhẹ nỗi đau và tội lỗi của họ

+ Sự khoan hồng, ân xá của nhân dân đối với những kẻ tội lỗi, thể hiện giá trịnhân văn cao đẹp của dân tộc

- Bài học: Giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa cá nhân với cộng đồng, giađình với quốc gia, dân tộc Đặt lợi ích quốc gia lên trên lợi ích cá nhân

4 Nghệ thuật

- Là chi tiết kì ảo, hoang đường mang giá trị thẩm mĩ cao

- Xét về phương diện tổ chức cốt truyện, chi tiết là sự kết thúc hợp lí nhất cho

Mị Châu, Trọng Thủy

III Kết bài

- Khái quát lại ý nghĩa của chi tiết

- Nhấn mạnh vai trò của những chi tiết kì ảo đối với truyện truyền thuyết

Đề số 3

Cảm nhận về chi tiết Ngô Tử Văn đốt đền trong Chuyện chức phán sự đền Tản

Viên của Nguyễn Dữ (Sách giáo khoaNgữ văn 10, Tập 2, NXB Giáo dục Việt

ác, trừ hại cho dân

II Thân bài

1 Giới thiệu khái quát Ngô Tử Văn, chi tiết đốt đền

- Lai lịch: Tên Soạn người huyện Yên Dũng, đất Lạng Giang

-Tính cách: Khảng khái, cương trực nóng nảy thấy sự gian tà thì không chịuđược Chàng đốt đền tà bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân Lời giới thiệu