Vai trò của hệ thống chính trị cấp tỉnh trong thực hiện chính sách xã hội ở Sơn La hiện nay

Bên cạnh những kết qu đ đạt được, hoạt động của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội vẫn c n bộc lộ những hạn chế như: việc th chế hóa các chủ trương của ng, chính

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các tài liệu, số liệu trích dẫn trong luận án là trung thực, có nguồn

gốc rõ ràng Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được

ai công bố trong bất kỳ công trình nào

Tá iả luận án

Cao T ị Hạn

MỤC ỤC

MỞ ĐẦU 1

C ươn 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 7

1.1 Các công trình nghiên cứu về vai tr của hệ thống chính tr trong thực hiện chính sách x hội 7 1.2 Các công trình nghiên cứu về vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội 22 1.3 ánh giá kết qu nghiên cứu và những vấn đề luận án tập trung

C ươn 4 QUAN ĐI M V GIẢI PH P N NG CAO VAI

TR CỦA HỆ TH NG CH NH TRỊ CẤP TỈNH Ở S N

A TRONG THỰC HIỆN CH NH S CH XÃ HỘI 118

4.1 Quan đi m nâng cao vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong

thực hiện chính sách x hội ở Sơn La 118

4.2 Gi i pháp nâng cao vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội ở Sơn La 128

K T U N 147

ANH MỤC C NG TRÌNH ĐÃ C NG CỦA T C GIẢ 149

ANH MỤC T I IỆU THAM KHẢO 150

ANH MỤC ẢNG

B ng 3.1 ầu tư phát tri n của ngân sách đ a phương giai đoạn 2011 - 2015 71

B ng 3.2 Kết qu thực hiện gi i quyết việc làm giai đoạn 2011 - 2015 101

B ng 3.3 Kết qu thực hiện gi m nghèo giai đoạn 2011 - 2015 102

B ng 3.4 Kết qu thực hiện giáo dục - đào tạo giai đoạn 2011 - 2015 103

B ng 3.5 Kết qu thực hiện chăm sóc sức khỏe nhân dân giai đoạn

2011-2015 105

MỞ ĐẦU

1 T n ấp t iết ủa đề t i

Chính sách x hội là một bộ phận quan trọng trong hệ thống chính sách phát

tri n kinh tế - x hội Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ

nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), ng Cộng s n Việt Nam xác đ nh:

“Chính sách x hội đúng đắn, công bằng vì con người là động lực mạnh mẽ phát huy mọi năng lực sáng tạo của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và b o vệ Tổ quốc” [32, tr.79]; và chính sách x hội góp phần “không ngừng nâng cao đời sống của mọi thành viên trong x hội về ăn, ở, đi lại, học tập, nghỉ ngơi, chữa bệnh và nâng cao th chất, gắn nghĩa vụ với quyền lợi, cống hiến với hưởng thụ, lợi ích cá nhân với lợi ích tập th và cộng đồng x hội” [32, tr.79] Hiệu qu của việc gi i quyết các vấn đề x hội không những tạo nên sự ổn đ nh, phát tri n lành mạnh các mối quan hệ x hội, mà nó còn tạo sự đồng thuận trong việc thực hiện các nhiệm vụ chính tr của ng cầm quyền, góp phần sự phồn vinh của đất nước Nhận thức được ý nghĩa đó, ng Cộng s n Việt Nam luôn coi chính sách x hội như là những công cụ nhằm khai thác, động viên mọi tiềm năng của từng cá nhân cũng như của c cộng đồng trong sự nghiệp xây dựng và b o vệ Tổ quốc

Hệ thống chính tr Việt Nam là một chỉnh th các tổ chức gồm ng Cộng

s n Việt Nam, Nhà nước Cộng h a x hội chủ nghĩa Việt Nam và các tổ chức chính

tr - x hội được liên kết với nhau trong một hệ thống; nhằm tác động vào các quá trình của đời sống x hội b o đ m mọi quyền lực thuộc về nhân dân Hệ thống chính tr Việt Nam được tổ chức thành bốn cấp: trung ương - tỉnh - huyện - xã Trong việc thực hiện chính sách x hội, hệ thống chính tr mỗi cấp có v trí, vai trò, chức năng và nhiệm vụ riêng theo quy đ nh của pháp luật Trong đó, hệ thống chính

tr cấp tỉnh có vai trò quan trọng trong thực hiện chính sách x hội, là cấp quán triệt,

th chế hóa đường lối, chủ trương của ng, chính sách pháp luật của Nhà nước ở Trung ương thành các chương trình, đề án, kế hoạch phát tri n kinh tế - x hội phù hợp với điều kiện thực tiễn ở đ a phương; trực tiếp chỉ đạo, xây dựng bộ máy qu n

lý, tổ chức thực hiện, ban hành quy chế phối hợp, huy động mọi nguồn lực trong

thực hiện chính sách x hội; tuyên truyền, phổ biến, động viên nhân dân tham gia thực hiện chính sách x hội; ki m tra, giám sát thực hiện chính sách x hội; k p thời kiến ngh , đề xuất với ng, Nhà nước có những điều chỉnh, bổ sung chính sách mang lại hiệu qu cao hơn

Sơn La là tỉnh miền núi, biên giới thuộc vùng Tây Bắc của Tổ quốc, có v trí chiến lược quan trọng c về chính tr , kinh tế - x hội và an ninh, quốc ph ng Sau hơn 30 năm thực hiện đường lối đổi mới, cùng với sự cố gắng của ng bộ tỉnh, chính quyền cấp tỉnh và nhân dân các dân tộc, từ một tỉnh miền núi đặc biệt khó khăn, Sơn La đang có những bước phát tri n mạnh mẽ tạo điều kiện vật chất thuận lợi cho việc thực hiện chính sách x hội trên đ a bàn, góp phần vào sự phát tri n của tỉnh trong thời kỳ mới Kết qu thực hiện chính sách x hội của chính quyền cấp tỉnh được th hiện trong thực tiễn: công tác xóa đói gi m nghèo được tri n khai sâu rộng và có hiệu qu ; gi m được áp lực thiếu việc làm, số người lao động có việc làm mới tăng nhanh qua các năm; đời sống các đối tượng chính sách, người có công với cách mạng được c i thiện và nâng lên đáng k ; công tác giáo dục - đào tạo tiếp tục được đổi mới, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; sự nghiệp y tế, chăm sóc sức khỏe nhân dân được chăm lo, đạt được những tiến bộ quan trọng; công tác chăm lo người khuyết tật, trẻ mồ côi luôn nhận được sự quan tâm của tỉnh;

sự giúp đỡ của các cấp, các ngành, các tổ chức, cá nhân, của c cộng đồng

Bên cạnh những kết qu đ đạt được, hoạt động của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội vẫn c n bộc lộ những hạn chế như: việc th chế hóa các chủ trương của ng, chính sách của Nhà nước, xây dựng kế hoạch, chương trình tri n khai, đề án c n chưa k p thời và chất lượng c n hạn chế; cơ chế phối hợp giữa các

sở, ban, ngành chưa nh p nhàng đ nh hưởng đến việc tri n khai và thực thi chính sách; những quy đ nh, thủ tục đề ra trong quá trình tổ chức thực thi chính sách thường không ổn đ nh; thủ tục hành chính c n rườm rà, phức tạp, gây khó khăn cho việc thực thi chính sách, như thủ tục thẩm đ nh, phê duyệt các chương trình, dự án, thủ tục cấp phát, chi tiêu tài chính; công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách tới những đối tượng liên quan c n chưa k p thời và đội ngũ cán bộ, công chức trong thực hiện chính sách xã hội chưa đáp ứng đ i hỏi về chất lượng; nguồn lực cho tri n khai và thực hiện chính

sách x hội còn hạn chế; công tác ki m tra, giám sát thực hiện chính sách x hội chưa theo k p yêu cầu tình hình mới; việc xử lý khiếu nại, tố cáo các vi phạm pháp luật trong quá trình thực hiện c n chậm, nhiều trường hợp chưa b o đ m sự công bằng, nghiêm minh đ nh hưởng xấu đến hiệu qu thực hiện chính sách x hội Những hạn chế trên

đ ph n ánh sự bất cập của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội

ở Sơn La thời gian qua ây là yêu cầu mới đặt ra đối với Tỉnh ủy, chính quyền cấp tỉnh, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính tr - x hội cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội ở Sơn La thời gian tới

Với những lý do đó, tác gi lựa chọn đề tài “Vai tr của h th ng ch nh tr

cấp tỉnh trong thực hi n ch nh sách xã hội ở Sơn La hi n nay” làm luận án tiến sĩ

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

đạt được mục đích trên, luận án xác đ nh bốn nhiệm vụ chủ yếu sau:

Một là, tổng quan tình hình nghiên cứu các công trình liên quan đến luận án; Hai là, phân tích làm rõ một số vấn đề lý luận về vai tr của hệ thống chính

tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội;

Ba là, chỉ ra thực trạng vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh ở Sơn La trong

thực hiện chính sách x hội;

B n là, đề xuất một số quan đi m và gi i pháp nâng cao vai tr của hệ thống

chính tr cấp tỉnh ở Sơn La trong thực hiện chính sách x hội thời gian tới

3 Đối tượn v p ạm vi n iên ứu ủa luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

ối tượng nghiên cứu của đề tài là “vai trò của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội ở Sơn La hiện nay”

- h m vi không gian: trên đ a bàn tỉnh Sơn La

- h m vi thời gian: tổng hợp, sử dụng số liệu nghiên cứu từ năm 2010 đến

nay, qua hai nhiệm kỳ của ại hội ng bộ tỉnh Sơn La khóa XIII (2010 - 2015) và khóa XIV (2015 - 2020)

4 Cơ sở lý luận v phươn p áp n iên ứu ủa luận án

4.1 Cơ sở lý luận

Luận án dựa trên hệ thống quan đi m của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của ng Cộng s n Việt Nam về vai tr của hệ thống chính tr trong thực hiện chính sách x hội; ngoài ra, luận án c n kế thừa và phát tri n những quan đi m lý luận của các nhà khoa học về những nội dung có liên quan

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật l ch sử, luận án c n sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ th như: kết hợp lý luận và thực tiễn, phân tích, thống kê, so sánh, l ch sử, chứng minh, tổng hợp, hệ thống, quy nạp được sử dụng kết hợp đ tri n khai thực hiện luận án Trong đó, các phương pháp: phân tích, so sánh, l ch sử, hệ thống được xác

đ nh là những phương pháp nghiên cứu chủ yếu của luận án Cụ th như sau:

Phương pháp phân tích là phương pháp chủ đạo, được sử dụng trong tất c các nội dung nghiên cứu của luận án; trên cơ sở khai thác thông tin từ các tư liệu (ngh quyết của ng và Nhà nước, số liệu thống kê, báo cáo của các cơ quan ban ngành, Tỉnh ủy Sơn La ), xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn của luận án, qua đó xác đ nh được nội dung nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu l ch sử và nghiên cứu so sánh được sử dụng làm sáng tỏ những yêu cầu nghiên cứu của luận án liên quan đến việc đối chiếu, đánh giá các quan đi m nhận thức và các tỉnh thành khác của Việt Nam về thực hiện chính sách x hội; chỉ ra thực trạng vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội ở Sơn La

Phương pháp hệ thống được sử dụng nhằm phát hiện mối liên hệ giữa bối c nh với các yêu cầu nâng cao vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh ở Sơn La trong thực hiện chính sách x hội; b o đ m tính tổng th và khoa học của các gi i pháp nâng cao vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh ở Sơn La trong thực hiện chính sách x hội

5 Đón óp mới ủa luận án

Với tư cách là một công trình nghiên cứu từ góc độ chính tr học về vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong trong thực hiện chính sách x hội ở Sơn La, luận án có ba đi m mới sau:

Một là, khái quát lý luận về vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực

hiện chính sách x hội

Hai là, chỉ ra thực trạng vai trò của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực

hiện chính sách x hội ở Sơn La

Ba là, đề xuất những gi i pháp góp phần nâng cao vai tr của hệ thống chính

tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội ở Sơn La thời gian tới

6 n ĩa lý luận, t ự tiễn ủa luận án

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận án góp phần làm sáng tỏ thêm những vấn đề lý luận về hệ thống chính

tr , hệ thống chính tr cấp tỉnh; chính sách x hội, thực hiện chính sách x hội và vai

tr hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội

x hội ở Sơn La thời gian tới

Kết qu nghiên cứu của luận án ở mức độ nhất đ nh có th được sử dụng làm tài liệu tham kh o cho việc nghiên cứu và gi ng dạy các vấn đề liên quan

7 Cấu trúc ủa luận án

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục công trình đ công bố của tác

gi , danh mục tài liệu tham kh o và phụ lục, nội dung của luận án gồm có 4 chương (11 tiết)

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu;

Chương 2: Một số vấn đề lý luận về vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội;

Chương 3: Thực trạng vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh ở Sơn La trong thực hiện chính sách x hội và những vấn đề đặt ra hiện nay;

Chương 4: Quan đi m và gi i pháp nâng cao vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh ở Sơn La trong thực hiện chính sách x hội

C ươn 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Các ôn trìn n iên ứu về vai tr ủa ệ t ốn n trị trong

Khi bàn về hệ thống chính tr , cuốn Tập bài giảng Ch nh tr học (Nhà xuất

b n Chính tr - Hành chính, Hà Nội, 2012) đ nêu đ nh nghĩa về hệ thống chính tr ; cấu trúc của hệ thống chính tr được chia thành: ti u hệ thống th chế, ti u hệ thống quan hệ, ti u hệ thống cơ chế vận hành, ti u hệ thống các nguyên tắc hoạt động; các

th chế chính tr ; các nguyên tắc và cơ chế vận hành của hệ thống chính tr và các quan hệ chính tr

Trong cuốn sách Ch nh tr học những vấn đề cơ bản (Nhà xuất b n Khoa học

x hội, Hà Nội, 2014), tác gi Võ Khánh Vinh, ỗ Minh Hợp (đồng chủ biên) đ trình bày những vấn đề lý luận về hệ thống chính tr : chính tr trong hệ thống x hội,

cơ cấu và chức năng của hệ thống chính tr , phân loại các hệ thống chính tr

Cuốn sách H th ng ch nh tr của Anh, háp, Mỹ - mô hình tổ chức và ho t

động (Nhà xuất b n Lý luận chính tr , Hà Nội, 2007), tác gi Nguyễn Văn Huyên

(chủ biên) đ làm rõ những vấn đề: hệ thống chính tr được hợp thành từ ba ti u hệ thống chính là đ ng phái chính tr , nhà nước và các nhóm áp lực (nhóm lợi ích của

x hội công dân) Nếu coi hệ thống chính tr như một v ng tr n bao quát những tập hợp con cấu thành nên b n thân nó thì đi m trung tâm của v ng tr n này là nhà nước Một đi m chung dễ nhận thấy giữa Anh, Pháp, Mỹ là c ba nước đều cùng áp dụng học thuyết “tam quyền phân lập” trong việc tổ chức quyền lực nhà nước Tuy nhiên, trên thực tế, các nước này lại có sự vận dụng học thuyết đó theo những

phương thức khác nhau và ít nhiều ch u sự chi phối của điều kiện l ch sử cũng như đặc đi m phát tri n kinh tế - x hội ở mỗi nước Trong mỗi quốc gia đó, các đ ng phái chính tr có vai trò chi phối hoạt động của nhà nước Các đ ng phái chính tr thường th hiện sức mạnh thông qua nhiều phương thức khác nhau và tích cực tham gia vào công việc của nhà nước thông qua sự l nh đạo của đ ng cầm quyền Không chỉ dừng ở việc trình bày ở dạng so sánh những đặc trưng của hệ thống chính tr ba nước Anh, Pháp, Mỹ, mà thông qua việc tìm hi u và phân tích những đi m tương đồng và khác biệt trong hệ thống chính tr của mỗi nước, các tác gi cuốn sách c n hướng đến việc tìm ra những giá tr phổ quát và ý nghĩa của chúng đối với việc vận dụng vào đổi mới hệ thống chính tr Việt Nam

Trong cuốn sách chuyên kh o Mô hình tổ chức và ho t động của h th ng

ch nh tr một s nước trên thế giới (Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà Nội, 2008),

tác gi Tô Huy Rứa đ phân tích hệ thống chính tr cơ b n, có tính chất đại diện,

đi n hình trên thế giới; trong đó có mô hình hệ thống chính tr tại các nước b nh hưởng bởi các tư tưởng dân chủ tự do như: Anh, Pháp, Mỹ, Nhật B n và Malaysia;

mô hình hệ thống chính tr tại các nước ch u nh hưởng bởi của tư tưởng x hội dân chủ ở Bắc Âu (Thụy i n, an Mạch, ) và đại diện các nước ch u sự nh hưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin (Nga, Trung Quốc) ồng thời, tác gi đánh giá chung

về các mô hình hệ thống chính tr có tính chất đại diện đi n hình cho các hệ tư tưởng chính tr , nêu rõ tính phổ biến, tính đặc thù của các mô hình ấy; trên cơ sở đó

đề xuất các khuyến ngh về việc tham kh o kinh nghiệm tổ chức và hoạt động của

hệ thống chính tr ở một số nước trên thế giới trong quá trình đổi mới hệ thống chính tr nước ta

Khi nêu quan đi m về hệ thống chính tr Việt Nam, cuốn Giáo trình Chính

tr học (Nhà xuất b n Giáo dục, Hà Nội, 2006) chỉ ra hệ thống chính tr Việt Nam

với ba nhóm quyền lực có tính độc lập tương đối: quyền lực nhà nước với chủ th là Nhà nước Cộng h a x hội chủ nghĩa Việt Nam; quyền lực chính tr do ng Cộng

s n Việt Nam là chủ th ; cuối cùng là các tổ chức x hội, đoàn th thành lập và hoạt động theo môi trường pháp lý hiện hành, tập hợp xung quanh cơ quan đại diện là Mặt trận Tổ quốc; đồng thời, nêu những đ nh hướng b o đ m sự tác động của các chủ th chính tr đến th chế Nhà nước Cộng h a x hội chủ nghĩa Việt Nam

Khi bàn về hệ thống chính tr Việt Nam, cuốn Tập bài giảng Ch nh tr học,

(Nhà xuất b n Chính tr - Hành chính, Hà Nội, 2012) làm rõ những đặc đi m, cấu trúc, khái quát thực trạng hoạt động của hệ thống chính tr nước ta và những đ nh

hướng lớn có tính chất gi i pháp về đổi mới hệ thống chính tr Việt Nam

ổi mới hệ thống chính tr là một trong những nhiệm vụ quan trọng, có ý nghĩa chiến lược to lớn; nhằm tổng kết công tác nghiên cứu lý luận và thực tiễn quá trình đổi mới hệ thống chính tr của nước ta từ khi tiến hành công cuộc đổi mới đến

nay, có nhiều công trình nghiên cứu của các học gi như: ổi mới và tăng cường h

th ng ch nh tr ở nước ta trong giai đo n mới (Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà

Nội, 1999) do tác gi Nguyễn ức Bình (Chủ biên); H th ng ch nh tr nước ta

trong thời kỳ đổi mới (Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà Nội, 2008) của tác gi

Nguyễn Duy Quý; Quan điểm và nguyên tắc đổi mới h th ng ch nh tr ở Vi t Nam

giai đo n 2005 - 2020, (Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, 2008) của tác gi Trần

ình Hoan; Quá trình đổi mới h th ng ch nh tr ở Vi t Nam (1986 - 2011) (Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà Nội, 2011) của tác gi Phạm Ngọc Trâm; ổi mới,

hoàn thi n h th ng ch nh tr ở nước ta (Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà Nội,

2014) của tác gi Lê Quốc Lý Các tác gi đ chỉ ra ở Việt Nam, hệ thống chính tr

đ sớm được hình thành và hoàn thiện cùng với quá trình phát tri n của đất nước, với tính cách là hệ thống chính tr cách mạng, các tổ chức trong hệ thống chính tr như: ng Cộng s n, Nhà nước x hội chủ nghĩa, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn th chính tr - x hội luôn được nâng cao chất lượng hoạt động hoạt động của hệ thống chính tr nước ta thời kỳ đổi mới Các tác gi đ tập trung phân tích, làm rõ tính tất yếu khách quan của việc đổi mới hệ thống chính tr ở nước ta hiện nay; đánh giá hiện trạng, những thành tựu và hạn chế của hệ thống chính tr nước ta hơn 30 năm qua; nêu ra các mục tiêu, quan đi m và nguyên tắc đổi mới hệ thống chính tr ; đề xuất phương hướng và các gi i pháp đổi mới hệ thống chính tr ở Việt Nam trong giai đoạn mới Theo đó, đổi mới hệ thống chính tr không nhằm mục tiêu tạo ra một

hệ thống chính tr mới hay thay đổi b n chất của hệ thống chính tr hiện nay, mà thực hiện đổi mới theo hướng hoàn thiện đ khắc phục các bất cập, yếu kém, tạo nên sự phù hợp của hệ thống chính tr với các yêu cầu của kinh tế th trường đ nh

hướng x hội chủ nghĩa ổi mới hệ thống chính tr đ củng cố và tăng cường mở rộng nền t ng x hội của hệ thống chính tr , tăng cường sức mạnh đại đoàn kết dân tộc, tạo ra sự đồng thuận x hội đ thực hiện hiệu qu các mục tiêu phát tri n ổi mới hệ thống chính tr luôn ph i đ m b o và nâng cao v trí, vai tr cầm quyền của

ng Cộng s n Việt Nam, nâng cao sức chiến đấu của ng, trong đó, đổi mới, chỉnh đốn ng là nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới hệ thống chính tr ,

Báo cáo đề tài khoa học cấp Nhà nước Vấn đề xây dựng nền ch nh tr và h

th ng ch nh tr nước ta trong thời kỳ quá độ ( hi u 01 14) (1995); H th ng

ch nh tr Vi t Nam - quá trình xây dựng và đánh giá thực tr ng ( hi u 05 03)

(1995); H th ng ch nh tr trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta (Ký

hi u 05 03) (1996); H th ng ch nh tr Vi t Nam của tác gi Nguyễn Hữu Khi n

(1998); đây là những công trình nghiên cứu công phu, có giá tr khoa học cao của tập th các tác gi về hệ thống chính tr Việt Nam Các công trình trên đ nghiên cứu về l ch sử hệ thống chính tr Việt Nam, đặc biệt là hệ thống chính tr cách mạng dưới sự l nh đạo của ng, từ đó chỉ ra những đặc trưng cơ b n của tiến trình đó; phân tích những vấn đề lý luận và phương pháp luận nghiên cứu hệ thống chính tr trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa x hội ở nước ta; xác đ nh mục tiêu, quan đi m

và đ nh hướng xây dựng hoàn thiện hệ thống chính tr Việt Nam; nghiên cứu và làm

rõ thực trạng tổ chức và hoạt động của ng Cộng s n cầm quyền; thực trạng của

bộ máy nhà nước; thực trạng tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

và các đoàn th nhân dân; đưa ra những thuyết minh dự kiến đổi mới mô hình hệ thống chính tr , xây dựng cơ sở khoa học cho việc đổi mới và hoàn thiện hệ thống chính tr cách mạng, đáp ứng những đ i hỏi của thực tiễn cách mạng đặt ra

Bên cạnh đó, có một số lượng lớn công trình nghiên cứu về vai tr l nh đạo

của ng như: 75 năm ảng Cộng sản Vi t Nam (1930 - 2005), (Nhà xuất b n Lý luận chính tr , Hà Nội, 2005); V tr cầm quyền và vai tr lãnh đ o của ảng Cộng

sản Vi t Nam trong điều ki n mới (Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà Nội, 2008)

do tác gi ỗ Hoài Nam (chủ biên); ảng Cộng sản cầm quyền - nội dung và

phương thức cầm quyền của ảng (Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà Nội, 2011)

của tác gi Nguyễn Văn Huyên (chủ biên); Quan điểm của ảng về đổi mới h

th ng ch nh tr (Lý luận chính tr , 3 2014) của tác gi Nguyễn Văn Huyên; Về vai tr lãnh đ o của ảng đ i với Nhà nước trong h th ng ch nh tr ở Vi t Nam hi n nay,

(Tạp chí Triết học, số 2, 2010) của tác gi Nguyễn Ngọc Hà; Tăng cường sự lãnh

đ o của ảng về đổi mới nội dung, phương thức ho t động của Mặt trận Tổ qu c và các đoàn thể nhân dân (Lý luận chính tr , 5 2016) của tác gi Hoàng Chí B o Các

công trình trên đ trình bày những nét khái quát về hệ thống chính tr ở Việt Nam hiện nay; những vấn đề lý luận chung về đ ng cầm quyền và ng Cộng s n Việt Nam cầm quyền Sự cầm quyền và vai tr l nh đạo của ng là một nguyên tắc hoạt động cơ b n, là trụ cột của cơ chế vận hành của hệ thống chính tr , là điều kiện

đ m b o quyền lực chính tr thuộc về nhân dân Hệ thống th chế đ ng l nh đạo và cầm quyền đ được ng ta quan tâm xây dựng ngay từ khi nắm chính quyền và từng bước được bổ sung đ đáp ứng nhiệm vụ chính tr từng giai đoạn cách mạng

Từ khi công cuộc đổi mới được tiến hành đến nay, nội dung, phương thức l nh đạo, cầm quyền của ng cũng có sự thay đổi ng và các tổ chức đ ng ngày càng quy

đ nh đúng hơn và tôn trọng vai tr của các cơ quan nhà nước, xác đ nh rõ hơn nội dung, phạm vi l nh đạo của ng đối với nhà nước, từ Trung ương xuống cơ sở

Nhóm các công trình bàn về Nhà nước ph i k đến như: Nhà nước cách m ng

Vi t Nam (1945 - 2010), (Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà Nội, 2010) của tác

gi Nguyễn Trọng Phúc; Nhà nước trong h th ng ch nh tr ở Vi t Nam hi n nay

(Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà Nội, 2010) do tác gi Lê Minh Quân (chủ

biên); Hình thức Nhà nước và vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ

nghĩa Vi t Nam, (Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà Nội, 2012) của tác gi Mai

Th Thanh; Bộ máy nhà nước và tổ chức bộ máy nhà nước Cộng h a xã hội chủ

nghĩa Vi t Nam, (Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà Nội, 2015) của tác gi

Nguyễn Minh oan; ây dựng và hoàn thi n Nhà nước pháp quyền xã hội chủ

nghĩa Vi t Nam trong Văn ki n i hội II của ảng (Nhà xuất b n Chính tr quốc

gia, Hà Nội, 2016) do tác gi Nguyễn Bá Dương, Nguyễn Văn Dũng (đồng chủ

biên); V tr , vai tr của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Vi t Nam trong h

th ng ch nh tr xã hội chủ nghĩa Vi t Nam (Giáo dục lý luận, 11 2010) của tác gi

Nguyễn Thế Thuấn Các công trình trên đều khẳng đ nh: trong hệ thống chính tr ở

nước ta, Nhà nước Cộng h a x hội chủ nghĩa Việt Nam là trụ cột, là công cụ tổ chức thực hiện ý chí và quyền lực của nhân dân, thay mặt nhân dân, ch u trách nhiệm trước nhân dân qu n lý toàn bộ hoạt động đời sống x hội ó là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân; quyền lực Nhà nước là thống nhất, có sự phân và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trong việc thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp Nhà nước Việt Nam có v trí và vai tr đặc biệt quan trọng trong hệ thống chính tr được quy đ nh bởi chức năng và nhiệm vụ của nó trong hệ thống chính tr , trong đời sống x hội Các công trình phân tích sâu sắc thực trạng

về tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước trong mối quan hệ với ng và các tổ chức chính tr - x hội; trên cơ sở đó nêu vấn đề đặt ra và những gi i pháp xây dựng

và hoàn thiện Nhà nước ta theo hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền x hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân

Nhóm các công trình bàn về Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính tr x hội

ph i k đến như: hát huy vai tr của các tổ chức xã hội ở Vi t Nam (Nhà xuất b n

Chính tr quốc gia, Hà Nội, 2012) do tác gi Thang Văn Phúc, Nguyễn Minh

Phương (đồng chủ biên); Mặt trận Tổ qu c Vi t Nam thiết chế ch nh tr có chức năng

phản bi n xã hội (Lý luận chính tr , 9/2012) của tác gi Hồ Tấn Sáng; Vai tr của Mặt trận Tổ qu c trong thực hi n dân chủ ở cơ sở hi n nay (Giáo dục lý luận, số

10/2012) của tác gi Nguyễn Văn Phương; hát huy vai tr của Mặt trận Tổ qu c

Vi t Nam các cấp tham gia xây dựng dựng ảng và Nhà nước hi n nay (L ch sử

ng, 3/2017) của tác gi Lê Mậu Nhiệm Các công trình trên đều nhận đ nh chung: trước yêu cầu đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp từ Trung ương đến cơ sở đ không ngừng củng cố, kiện toàn tổ chức, đổi mới c nội dung và phương thức hoạt động Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp

đ đóng góp quan trọng trong nâng cao năng lực l nh đạo sức chiến đấu của ng, nâng cao hiệu lực, hiệu qu qu n lý của Nhà nước Trong xây dựng Mặt trận Tổ quốc

và các đoàn th nhân dân, đ đề cập ph n biện x hội - một trong những cách thức, công cụ đ nhân dân tham gia vào quá trình xây dựng và thực hiện các quyết sách chính tr ở Việt Nam hiện nay

Như vậy, các công trình, đề tài nghiên cứu, bài viết đ làm rõ b n chất, đặc trưng, phương thức tổ chức, hoạt động; quá trình hình thành và phát tri n; thực trạng hoạt động của hệ thống chính tr ở nước ta trong quá trình đổi mới; phân tích

về vai tr l nh đạo của ng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn th chính tr -

x hội trong hệ thống chính tr

1.1.2 Một số công trình nghiên cứu về chính sách công và ộ

T ứ ất, một ố t ứ ề ộ

Khi nghiên cứu về quy trình trong hoạt động thiết kế và thực hiện chính sách

công, cuốn sách Ch nh sách công của Hoa ỳ giai đo n 1935 - 2001 (Nhà xuất b n

Thống kê, 2001), tác gi Lê Vinh Danh đ đề cập đến những vấn đề cơ b n như: chính sách công và chính quyền - tổ chức chính quyền hợp chủng quốc Hoa Kỳ; quy trình thiết kế chính sách công; chính sách công Hoa Kỳ giai đoạn 1935 - 2000; quy trình thiết kế chính sách trong thực tế Cuốn sách đ khái quát nội dung với 3 phần: Chính sách công và chính quyền, tiến trình lập và thực hiện chính sách, thiết

kế chính sách công trong thực tế Ngày nay, rất nhiều chính sách và cách thiết kế chính sách được xây dựng ở cấp chính quyền trung ương từ những năm thập niên

20, 30 Lề lối qu n tr hay thiết kế chính sách công có th xem là cố đ nh nói trên gần như là nền t ng chính trong hệ thống hành chính Hoa Kỳ, bởi nó ph n ánh việc phục vụ các quyền lợi cơ b n và không thay đổi của nước Mỹ mà chính quyền, đơn

v đại diện của đất nước có trách nhiệm ph i làm Với những mục tiêu tương đồng

về lợi ích quốc gia, lề lối thiết kế và qu n tr mang tính cơ b n này có th là kinh nghiệm tốt cho các nước đang phát tri n xem xét

Cuốn sách Về mô hình “chủ nghĩa xã hội ở thế kỷ I” của khu vực Mỹ La

tinh hi n nay (Nhà xuất b n ại học quốc gia Hà Nội, 2012), tác gi Nguyễn An

Ninh giới thiệu về sức hấp dẫn của chế độ x hội chủ nghĩa trong thời kỳ c i cách, đổi mới ở Cuba - thực hiện chính sách x hội công bằng và b o đ m an sinh cho nhân dân ngay c khi đất nước c n gặp nhiều khó khăn Cuba là một x hội lành mạnh, hầu như không có tệ nạn ma túy, nạn thất nghiệp ở mức độ thấp; gần như toàn bộ người già, cô đơn được đưa vào các nhà dưỡng l o; trẻ em tàn tật, khuyết tật được đưa vào các trường đặc biệt Cuba quan tâm đặc biệt đến công tác giáo dục,

đào tạo nhân lực và d ch vụ y tế, đ m b o sức khỏe cho toàn dân

Cuốn sách H th ng an sinh xã hội của một s nước EU giai đo n hậu khủng

hoảng tài ch nh - kinh tế toàn cầu của inh Công Tuấn, (Nhà xuất b n Chính tr

quốc gia, Hà Nội, 2013) tập trung làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn của hệ thống an sinh x hội EU giai đoạn hậu khủng ho ng kinh tế toàn cầu đồng thời giới thiệu về một số mô hình an sinh sinh x hội đi n hình của EU: Hy Lạp, Tây Ban Nha, ức, Anh, Thụy i n Bên cạnh đó, tác gi c n dự báo tri n vọng an sinh x hội ở EU và bài học kinh nghiệm chính sách cho Việt Nam

tăng cường hi u biết về văn hóa, x hội, đặc biệt an sinh x hội của các

nước trong cộng đồng ASEAN, cuốn sách Giải quyết an sinh xã hội của Thái Lan,

Malaixia, hilippin và bài học kinh nghi m cho Vi t Nam (Nhà xuất b n Khoa học

x hội, Hà Nội, 2015), tác gi Nguyễn Duy Dũng trình bày các nhân tố tác động đến

an sinh x hội của Thái Lan, Malaysia, Philippin Thực trạng an sinh x hội của Thái Lan, Malaysia, Philippin từ những năm 1990 đến nay Kinh nghiệm gi i quyết

an sinh x hội của Thái Lan, Malaysia, Philippin là bài học tham kh o hữu ích cho Việt Nam

Bên cạnh các công trình trên, c n một số bài viết như: Tăng trưởng kinh tế

gắn với thực hi n ch nh sách xã hội ở một s qu c gia - inh nghi m đ i với Vi t Nam, của Phạm ức Kiên (2010), Mô hình chủ nghĩa xã hội dân chủ Thụy iển - kinh nghi m tham chiếu đ i với công cuộc đổi mới ở Vi t Nam hi n nay, của Hoàng

Xuân Huy (2016) đ giới thiệu mô hình thực hiện chính sách x hội của Nhật B n, Thụy i n với nhiều loại hình phúc lợi x hội; tạo cho mọi người có môi trường thuận lợi đ được tham gia đóng góp cho x hội, cũng như được hưởng một phần thành qu do sự tăng trưởng đem lại

Như vậy, các công trình nghiên cứu trên đều khẳng đ nh vai tr chính sách

x hội trong chiến lược phát tri n của mỗi quốc gia, một trong những nhân tố quan trọng góp phần giữ vững ổn đ nh chính tr - x hội, thúc đẩy sự phát tri n bền vững của một quốc gia Tuy nhiên, do điều kiện l ch sử, văn hóa và trình độ phát tri n kinh tế khác nhau, trong những giai đoạn l ch sử khác nhau nên chính sách x hội của mỗi quốc gia cũng có những nét khác biệt; các công trình nghiên cứu trên là gợi

ý tốt cho Việt Nam về cơ sở lý luận và thực tiễn trong thực hiện chính sách x hội

Thứ hai, một số c ng tr nh nghiên cứu về chính sách c ng

Từ cách tiếp cận chính tr học, công trình Tìm hiểu về khoa học ch nh sách

công (Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà Nội, 1999) của Viện Khoa học chính tr -

Học viện Chính tr quốc gia Hồ Chí Minh, đ đề cập đến những vấn đề cơ b n về khái niệm, cấu trúc và chu trình chính sách công - hoạch đ nh, thực thi, đánh giá chính sách công V trí của chính sách công trong việc giành, giữ, thực thi quyền lực chính tr Chu trình chính sách với 4 giai đoạn chính: xác lập chương trình ngh sự (tìm kiếm sự nhất trí về mục tiêu), ra quyết đ nh chính sách (tìm kiếm sự nhất trí về biện pháp đạt được mục tiêu), tri n khai chính sách (thi hành các biện pháp đ được nhất trí), đánh giá chính sách (đánh giá việc thực hiện mục tiêu và đặt ra các vấn đề mới) Vai tr của nhà nước trong việc thực thi các chính sách x hội nhằm đ m b o công bằng x hội trong nền kinh tế th trường đ nh hướng x hội chủ nghĩa và các chính sách chính của Việt Nam hiện nay

Công trình hoa học ch nh sách công (Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà

Nội, 2008) nhận đ nh: chính sách công là quyết đ nh của các chủ th quyền lực nhà nước, nhằm quy đ nh mục đích, cách thức và chế đ nh hành động của những đối tượng liên quan, đ gi i quyết những vấn đề nhất đ nh mà x hội đặt ra; đó là tổng

th các chuẩn mực, biện pháp mà nhà nước sử dụng đ qu n lý x hội Công trình phân tích những vấn đề cơ b n của khoa học chính sách công như: chủ th , quy trình và phân tích chính sách công; hoạch đ nh chính sách công; tổ chức thực hiện chính sách công; đánh giá, hoàn thiện chính sách công

Từ cách tiếp cận khoa học qu n lý, gồm các công trình tiêu bi u như: Chính

sách công những vấn đề cơ bản (Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà Nội, 2016)

của tác gi Nguyễn Hữu H i; Ho ch đ nh và thực thi ch nh sách công (Nhà xuất b n

Chính tr quốc gia, Hà Nội, 2016) do tác gi Lê Như Thanh, Lê Văn H a (đồng chủ

biên); Tổng quan về ch nh sách công (Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà Nội,

2017) của tác gi ỗ Phú H i Các công trình trên đ phân tích những vấn đề lý luận chung về chính sách công như: quá trình phát tri n của khoa học chính sách; đặc đi m, vai tr và phân loại chính sách công; cấu trúc nội dung và chu trình chính

sách công; nguyên tắc, căn cứ, các bước và phương pháp, công cụ hoạch đ nh chính sách công; quan niệm, ý nghĩa của tổ chức thực thi chính sách công; các bước tổ chức thực thi, yêu cầu, các hình thức, phương pháp tổ chức thực thi chính sách công

và phân cấp qu n lý chính sách công; quá trình xây dựng chính sách công; công cụ chính sách công ở nước ta; chủ th chính sách công; th chế chính sách công ở nước ta; những vấn đề về thực hiện chính sách công ở nước ta; đánh giá chính sách công

ở Việt Nam) và một số phân tích chính sách chuyên ngành ở Việt Nam

Từ cách tiếp cận luật học, công trình Ch nh sách công l luận và thực tiễn

(Nhà xuất b n Tư pháp, 2017) do các tác gi Cao Quốc Hoàng, Nguyễn ỗ Quyên (đồng chủ biên); tập th tác gi cũng đưa ra một số khái niệm công cụ chính (25 công cụ) đ nghiên cứu chính sách công như: chính sách là gì; chính sách công là gì; chính sách dân tộc, chính sách kinh tế, và một số khái niệm về chính sách công ở các nước phát tri n và tại các tổ chức kinh tế quốc tế Tập th tác gi đề cập đến các đặc trưng chính sách công (05 đặc trưng); mục tiêu chính sách (04 mục tiêu); nhiệm vụ chính sách công; phân loại chính sách công; chu trình chính sách công; khái niệm về thực thi chính sách công, tập th tác gi đưa ra các hình thức thực thi chính sách, pháp luật ở đ a phương, cơ sở; các bước tiến hành thực thi chính sách, pháp luật ở đ a phương, cơ sở; các yếu tố nh hưởng đến tổ chức thực thi chính sách, pháp luật ở đ a phương, cơ sở; ý nghĩa của việc tổ chức thực thi chính sách công

Thứ ba, một số c ng tr nh nghiên cứu về chính sách hội ở iệt Nam

Việt Nam, xuất phát từ đ i hỏi thực tiễn của công cuộc đổi mới đất nước,

từ nhận thức đúng đắn về vai tr của chính sách x hội là công cụ đặc biệt quan trọng đ điều chỉnh, gi i quyết các vấn đề x hội, đ m b o công bằng, bình đẳng, tiến bộ x hội, thúc đẩy tăng trưởng, phát tri n kinh tế bền vững; đ gây được sự chú ý, quan tâm sâu sắc của giới nghiên cứu khoa học x hội Tiêu bi u có các công trình nghiên cứu sau:

Từ cách tiếp cận công tác x hội, công trình của tác gi Nguyễn Tiệp (chủ biên),

Giáo trình ch nh sách xã hội (Nhà xuất b n Lao động - X hội, Hà Nội, 2011) đ giới

thiệu các vấn đề lý luận cơ b n về chính sách x hội như: khái niệm, chức năng, yêu

cầu, các yếu tố nh hưởng đến sự hình thành hệ thống chính sách x hội, quy trình chính sách x hội: hoạch đ nh chính sách x hội, tổ chức thực hiện chính sách x hội, phân tích chính sách x hội; đồng thời tác gi giới thiệu một số chính sách x hội cơ

b n đang áp dụng ở Việt Nam hiện nay

Từ cách tiếp cận kinh tế học, công trình của nhóm tác gi Bruno Palier Louis -

Charles Viossat (chủ biên), Ch nh sách xã hội và quá trình toàn cầu hóa (Nhà xuất

b n Chính tr quốc gia, Hà Nội, 2003) đ giới thiệu một số bài tham luận của các chuyên gia hàng đầu thế giới nghiên cứu về quá trình phát tri n của chính sách x hội trước thách thức toàn cầu hóa; nội dung các bài tham luận tập trung trình bày quan đi m và chính sách của hệ thống b o đ m x hội; cơ sở lý luận xây dựng hệ thống b o đ m x hội; các mô hình chính sách x hội của châu Âu và thế giới; c i cách hệ thống hưu trí và chính sách việc làm; c i cách th trường lao động

Từ cách tiếp cận x hội học, công trình của tác gi Bùi ình Thanh, ã hội

học và ch nh sách xã hội (Nhà xuất b n Khoa học x hội, Hà Nội, 2004) đ đưa ra

quan niệm về chính sách x hội và phân tích 4 yếu tố hợp thành: (1) chủ th đặt ra chính sách x hội ở nước ta là ng Cộng s n, Nhà nước và các tổ chức hoạt động chính tr x hội; (2) đối tượng chính sách x hội là các tầng lớp nhân dân trong x hội; (3) nội dung chính sách x hội bao quát nhiều lĩnh vực hoạt động rộng lớn của

x hội: chính sách dân số, gia đình, b o vệ sức khỏe, b o hộ lao động, nghỉ ngơi,

gi i trí, khắc phục tệ nạn x hội, b o đ m an toàn x hội (4) mục tiêu chính sách

x hội la không ngừng nâng cao phúc lợi vật chất, phát tri n văn hóa và dân chủ x hội chủ nghĩa

Từ cách tiếp cận qu n lý x hội, công trình của tác gi Phan Huy ường (chủ

biên), Ch nh sách xã hội các vấn đề và sự lựa chọn theo hướng phát triển bền vững

(Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà Nội, 2015), đ đưa ra phương thức lựa chọn vấn đề chính sách x hội theo quan đi m phát tri n bền vững Công trình đ làm rõ những vấn đề lý luận về chính sách x hội như: khái niệm, phân loại, đặc đi m, mục tiêu, chức năng của chính sách x hội

Cho đến nay, khoa học chính sách x hội đ phát tri n với tính cách là một chuyên ngành của các khoa học chính sách, công trình của tác gi Lê Ngọc Hùng,

Ch nh sách xã hội (Nhà xuất b n Thế giới, Hà Nội, 2017) trên cơ sở nêu cách đ nh

nghĩa khác nhau, đ nêu một đ nh nghĩa có tính tổng quát như sau: chính sách x hội

là lĩnh vực nghiên cứu khoa học, xây dựng và thực thi chính sách đ m b o phúc lợi

x hội, b o trợ x hội, phát tri n x hội và phát tri n con người Từ góc độ đối tượng nghiên cứu, khoa học chính sách x hội có cấu trúc gồm: chuyên ngành về phúc lợi

x hội với các thiết chế phúc lợi như nhà nước phúc lợi, hệ thống phúc lợi, chế độ phúc lợi, chuyên ngành về b o trợ x hội, chuyên ngành về b o hi m x hội, chuyên ngành về an sinh x hội, chuyên ngành về phát tri n con người, chuyên ngành về phát tri n xã hội và các chuyên ngành khác Một số cách tiếp cận x hội học trong khoa học chính sách x hội: cách tiếp cận phân phối lại, cách tiếp cận lý thuyết phát tri n, cách tiếp cận chức năng luận, bộ ba cách tiếp cận lý thuyết: đại diện, gi i thích và chuẩn tắc

Tóm lại, chính sách x hội trở thành một lĩnh vực khoa học liên ngành đ được phát tri n mạnh mẽ trên thế giới và Việt Nam Khoa học chính sách x hội dựa trên cơ sở khoa học chính sách và mối quan hệ của nó với con người và x hội tuân theo các quy luật nhất đ nh có th nghiên cứu, nhận thức và vận dụng đ thay đổi chính sách, x hội Cho đến nay, khoa học chính sách x hội đ phát tri n được hệ thống khái niệm, phạm trù và lý thuyết phong phú, đa dạng có th áp dụng trong nghiên cứu với tư cách là một khoa học hàn lâm và việc vận dụng các công cụ phân

tích đ gi i quyết một bài toán thực tế

1.1.3 Một số c ng tr nh nghiên cứu về vai tr c a hệ thống chính trị trong thực hiện chính sách hội

Thứ nhất, một s công trình nghiên cứu về vai tr của h th ng ch nh tr trong thực hi n ch nh sách xã hội của nước ngoài

Trước hết k đến công trình nghiên cứu Market or Government: Choosing

between imperfect alternatives (Th trường hay nhà nước: một lựa chọn giữa gi i

pháp chưa hoàn chỉnh) của C.Wilf (1989) đ làm rõ một chức năng quan trọng của nhà nước hiện đại chính là gi i quyết các vấn đề x hội, khắc phục khuyết đi m của

th trường, nhất là cung ứng các d ch vụ công đ m b o nhu cầu thiết yếu của người dân và đ m b o an sinh x hội Nhà nước hiện đại ngày càng thấy rõ hơn vai tr của

chính sách an sinh x hội trong chiến lược phát tri n quốc gia cũng như củng cố vai

tr qu n lý x hội của mình, vì vậy họ ngày càng chú ý đổi mới cách tiếp cận gi i quyết các vấn đề x hội

Công trình nghiên cứu Public service reform in Singapore (C i cách d ch vụ

công của Singapore) của Janet Tay (2001) đ đề cập vai tr quan trọng của hệ thống chính tr mà hạt nhân là ng hành động nhân dân - ng cầm quyền ở Singapore

từ khi quốc gia này được thành lập đến nay trong việc nâng cao phúc lợi cho người dân thông qua cung ứng d ch vụ công: nước sạch, môi trường, y tế, giáo dục

Trong công trình nghiên cứu Investment in China’s future ( ầu tư cho tương

lai Trung Quốc) của Zhang X.Q (2005) nhấn mạnh sự chuy n hướng gần đây của hệ thống chính tr Trung Quốc khi tìm động lực tăng trưởng kinh tế từ việc gi i quyết các vấn đề x hội và chăm lo nhân tố con người Nghiên cứu cũng nhấn mạnh đầu

tư cho phát tri n x hội là đầu tư cho phát tri n tương lai, tất nhiên ph i gắn với tiềm lực và điều kiện tăng trưởng kinh tế trong mỗi bước đi của c i cách, mở cửa

Như vậy, các nghiên cứu nước ngoài cho thấy tư duy, hướng tiếp cận về gi i quyết các vấn đề x hội trong thế giới đương đại của hệ thống chính tr các quốc gia Một số nghiên cứu đ mở ra hướng tiếp cận mới về thực thi các chính sách đ m

b o an sinh x hội, phúc lợi x hội, gi i quyết mối quan hệ giữa đ ng với nhà nước, giữa nhà nước với th trường trong qu n lý thực hiện chính sách x hội

Thứ hai, một s công trình nghiên cứu về vai tr của h th ng ch nh tr trong thực hi n ch nh sách xã hội ở Vi t Nam

Từ góc độ tiếp cận của khoa học l ch sử ng, chủ nghĩa x hội khoa học, chính sách công đ có nhiều công trình nghiên cứu về vai tr của hệ thống chính

tr trong thực hiện chính sách x hội Các công trình nghiên cứu, bài biết đ làm sáng tỏ vai tr của ng Cộng s n Việt Nam, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính tr - x hội trong thực hiện chính sách x hội; cụ th như sau:

Những nghiên cứu nhấn mạnh vai tr l nh đạo của ng Cộng s n Việt Nam trong thực hiện chính sách x hội thời kỳ đổi mới, ph i k đến nhóm công trình như:

ảng Cộng sản Vi t Nam lãnh đ o thực hi n ch nh sách xã hội trong 25 năm đổi mới (1986 - 2011) (Nhà xuất b n ại học quốc gia Hà Nội, 2011) của tác gi inh

Xuân Lý; ảng lãnh đ o thực hi n ch nh sách xã hội trong thời kỳ đổi mới (Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà Nội, 2011) của tác gi Nguyễn Th Thanh; ảng

Cộng sản Vi t Nam lãnh đ o thực hi n ch nh sách xã hội ở Tây Nguyên từ năm

1996 đến năm 2006, (2012) của tác gi Phạm Văn Hồ; ảng lãnh đ o kết hợp phát triển kinh tế với thực hi n ch nh sách xã hội từ năm 1991 đến nay (Nhà xuất b n

Chính tr quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2017) của tác gi Phạm ức Kiên; Quan điểm

của ảng Cộng sản Vi t Nam về con người với tư cách là đ i tượng phục vụ của

ch nh sách xã hội trong thời kỳ đổi mới (Tạp chí Giáo dục Lý luận, số 228, 2015)của tác gi Trần Văn Ph ng Các nghiên cứu này đ đề cập những vấn đề chung nhất, liên quan trực tiếp đến trình bày cơ sở hình thành chủ trương, chính sách xã hội của ng thời kỳ đổi mới; đồng thời đánh giá hệ quan đi m, chính sách x hội của ng và kết qu quá trình thực hiện chính sách x hội trên một số lĩnh vực như: lao động và việc làm; xóa đói, gi m nghèo; b o hi m x hội; ưu đ i người có công với cách mạng; b o trợ x hội; ph ng chống tệ nạn xã hội từ năm 1986 đến nay; bước đầu tổng kết một số kinh nghiệm từ quá trình l nh đạo của ng đối với lĩnh vực x hội ở nước ta Nhằm khẳng đ nh sự l nh đạo đúng đắn, sáng tạo của ng đối với việc thực hiện chính sách x hội, đặc biệt là những đột phá trong chủ trương

x hội hóa một số lĩnh vực x hội

Nhóm nghiên cứu đánh giá về vai tr của Nhà nước trong thực hiện chính

sách ph i k đến công trình Ch nh sách an sinh xã hội và vai tr của Nhà nước

trong vi c thực hi n ch nh sách an sinh xã hội ở Vi t Nam (Nhà xuất b n Chính tr

quốc gia, Hà Nội, 2014), tác gi Nguyễn Văn Chiều trình bày có hệ thống những vấn đề lý luận và thực tiễn về chính sách an sinh x hội; đồng thời làm sáng tỏ tính tất yếu nhà nước trong thực hiện chính sách an sinh x hội xuất phát từ năm lý do

cơ b n: (1) b n chất, chức năng x hội của nhà nước; (2) khắc phục những hạn chế của nền kinh tế th trường; (3) đặc đi m và tính chất của hàng hóa an sinh x hội; (4) quyền cơ b n của con người; (5) yêu cầu của hội nhập quốc tế Với tư cách là chính sách công, vai tr của nhà nước trong thực hiện chính sách an sinh x hội là: (1) hoạch đ nh chính sách an sinh x hội cho từng thời kỳ; (2) tri n khai, ki m tra, giám sát việc thực thi chính sách an sinh x hội trong thực tế; (3) b o đ m nguồn

lực cho việc thực hiện chính sách Công trình Vai tr của Nhà nước trong vi c xây

dựng và tổ chức thực hi n ch nh sách xã hội (Tạp chí Lao động và x hội, số 363,

2009) của tác gi Bùi Ngọc Thanh đ làm sáng tỏ vai tr của Nhà nước trong việc xây dựng và tổ chức thực hiện các chính sách x hội xử lý trọn v n các vấn đề

x hội cần thực hiện 09 công đoạn: (1) từ đường lối chiến lược chuy n thành luật pháp; (2) từ luật pháp chuy n thành các chính sách; (3) từ chính sách chuy n thành các kế hoạch; (4) từ kế hoạch chuy n thành chương trình; (5) từ chương trình chuy n thành dự án; (6) từ dự án chuy n thành các công việc; (7) từ công việc tiến hành chỉ đạo thực hiện; (8) sau khi thực hiện ph i đánh giá tổng kết; (9) rút kinh nghiệm Trong

9 công đoạn trên, từ công đoạn thứ 2 - 9 thuộc chức năng của nhà nước

Nhóm nghiên cứu đánh giá về vai tr của mặt trận và các tổ chức x hội đối

với việc gi i quyết các vấn đề x hội như: công trình hát huy vai tr của các tổ

chức xã hội ở Vi t Nam (Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà Nội, 2012), tác gi

Thang Văn Phúc cho rằng: xuất phát từ đặc đi m, tính chất của tổ chức mình, các tổ chức chính tr - x hội thực hiện vai tr (1) tập hợp, đoàn kết, phối hợp và tuyên truyền, vận động các thành viên, hội viên làm tr n trách nhiệm, nghĩa vụ đối với đất nước; (2) tham gia xây dựng cơ chế, chính sách, pháp luật và giám sát, ph n biện x hội đối với cơ chế, chính sách, pháp luật về phát tri n x hội và qu n lý phát tri n x hội; (3) b o vệ quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của các thành viên, hội viên

và cộng đồng; (4) cung ứng các d ch vụ công phục vụ cộng đồng; (5) góp phần mở rộng hợp tác quốc tế, thực hiện đối ngoại nhân dân, phát tri n tình hữu ngh , sự hợp

tác giữa các dân tộc Công trình Vai tr của Mặt trận trong quá trình ch nh sách

công (Lý luận chính tr , số 9 2013) của tác gi Nguyễn Trọng Bình khẳng đ nh Mặt

trận có vai tr quan trọng trong quá trình chính sách công ở nước ta: thứ nhất, Mặt

trận tham gia vào quá trình xây dựng chính sách, góp phần thúc đẩy dân chủ hóa

quá trình hoạch đ nh chính sách công; thứ hai, Mặt trận tham gia vào quá trình thực

hiện chính sách, góp phần khắc phục sự giới hạn về nguồn lực trong thực thi chính

sách của Nhà nước; thứ ba, Mặt trận tham gia đánh giá, góp phần khách quan hóa quá trình đánh giá chính sách công; thứ tư, Mặt trận kiến ngh đ các cơ quan có

thẩm quyền điều chỉnh hoặc kết thúc chính sách công

Như vậy, các tác gi đ phân tích quá trình l nh đạo, chỉ đạo và kết qu thực hiện chính sách x hội của ng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính

tr - x hội trên những đ a bàn khác nhau của đất nước, trong những thời đi m khác nhau; đánh giá một cách khách quan những thành tựu, hạn chế; lý gi i nguyên nhân, rút ra những kinh nghiệm chủ yếu đ phát huy vai tr , trách nhiệm của các tổ chức trong hệ thống chính tr

1.2 Cá ôn trìn n iên ứu về vai tr ủa ệ t ốn n trị ấp tỉn trong t ự iện n sá ã i

Từ góc độ tiếp cận của khoa học l ch sử, đ a lý, văn hóa học, dân tộc học gần đây đ có một số công trình nghiên cứu về tỉnh Sơn La, góp phần nhận diện và làm sáng tỏ những đặc đi m về tình hình chính tr , kinh tế - x hội của tỉnh Sơn

Tiêu bi u như công trình: Nghiên cứu, biên so n a ch tỉnh Sơn La (2017) do tác

gi Thào Xuân Sùng (chủ nhiệm); tập th các tác gi đ nghiên cứu toàn diện điều kiện tự nhiên, môi trường; kinh tế - x hội, l ch sử văn hóa, dân cư, dân tộc, hệ thống chính tr , an ninh quốc ph ng trên đ a bàn tỉnh Sơn La Bên cạnh đó, hướng

sự quan tâm vào việc tìm hi u b n sắc văn hóa của các dân tộc Sơn La như công trình: Giữ gìn và phát huy những giá tr văn hóa t t đẹp của dân tộc Thái ở Sơn La trong quá trình hội nhập qu c tế (2017) do tác gi Thào Xuân Sùng (chủ nhiệm);

công trình đ tập trung nghiên cứu các giá tr văn hóa tiêu bi u, đặc đi m tộc người

và hình thành của dân tộc Thái ở Sơn La; những gi i pháp chủ yếu về giữ gìn và phát huy những giá tr văn hóa tốt đ p của dân tộc Thái trong bối c nh hội nhập quốc tế Kết qu nghiên cứu của đề tài góp phần phục vụ cho ng bộ tỉnh xây dựng và chỉ đạo thực hiện tốt chính sách văn hóa nói chung và chính sách văn hóa dân tộc Thái nói riêng Số công trình nghiên cứu khác bàn sâu về l ch sử và hiện trạng đời sống của các dân tộc Sơn La, cũng có các công trình tập trung nghiên cứu

tình hình kinh tế, x hội của tỉnh Sơn La hiện nay như: Tỉnh Sơn La 110 năm (1895

- 2005) của Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, y ban nhân dân tỉnh Sơn La (2005); Sơn

La thế và lực mới trong thế kỷ I của Tỉnh ủy, y ban nhân dân tỉnh Sơn La

(2008); Sơn La 115 năm vinh quang một chặng đường phấn đấu của Tỉnh ủy

(2010) Nhìn chung, nhóm công trình nghiên cứu này đều hướng vào mục tiêu tìm

hi u l ch sử hình thành, phát tri n và những đặc thù điều kiện tự nhiên, kinh tế, chính tr , x hội tỉnh Sơn La, trong đó đi m nhấn là vấn đề phát huy giá tr độc đáo của b n sắc văn hóa các dân tộc ở Sơn La Kết qu nghiên cứu không chỉ dừng ở việc mô t hiện trạng, phát hiện những vấn đề lớn đang đặt ra đối với yêu cầu phát tri n của tỉnh Sơn La, mà c n xác đ nh được các phương hướng và nhiều gi i pháp tháo gỡ những khó khăn, hạn chế, nhằm phát tri n kinh tế, x hội, văn hóa, an ninh quốc ph ng của tỉnh Sơn La Có th nói, nhóm công trình nghiên cứu này đ cung cấp những hi u biết nền t ng về tỉnh Sơn La, phục vụ trực tiếp cho việc nghiên

cứu chủ đề vai tr của h th ng ch nh tr cấp tỉnh trong thực hi n ch nh sách xã hội

ở Sơn La hi n nay

Các công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp đến chủ đề vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội chiếm số lượng không đáng k , bao gồm một số công trình về bàn về vai tr của hệ thống chính tr trong thực hiện nhiệm vụ phát tri n kinh tế - x hội, an ninh, quốc ph ng nói chung, các bài viết riêng lẻ về từng chính sách x hội như: xóa đói gi m nghèo, gi i quyết việc làm, chính sách đối với người có công; chính sách dân tộc Kết qu nghiên cứu giúp hình dung thấy bức tranh tổng th về tình hình tổ chức, hoạt động các tổ chức trong

hệ thống chính tr tỉnh Sơn La và kết qu thực hiện từng chính sách x hội Tiêu

bi u có các công trình sau:

Khi đánh giá về vai tr của ng bộ các tỉnh vùng Tây Bắc trong việc thực hiện chính sách phát tri n miền núi và dân tộc trong 10 năm đầu c nước cùng đi lên

chủ nghĩa x hội, cuốn sách ảng bộ và nhân dân các tỉnh Tây Bắc thực hi n ch nh

sách dân tộc của ảng (Nhà xuất b n Chính tr quốc gia, Hà Nội, 1998), tác gi

Thào Xuân Sùng đ nêu những thành tựu: (1) ng đ l nh đạo xây dựng và phát tri n từng bước vững chắc hệ thống chính tr ở vùng đồng bào dân tộc Tây Bắc do chính đội ngũ cán bộ người dân tộc thi u số đ m nhiệm; (2) sự nghiệp phát tri n kinh tế, đời sống vật chất và tinh thần đồng bào các dân tộc Tây Bắc không ngừng được nâng lên; (3) sự nghiệp giáo dục, y tế và văn hóa - x hội được phát tri n; (4) khối đại đoàn kết các dân tộc Tây Bắc ngày càng được củng cố; (5) tăng cường sức mạnh quốc ph ng, an ninh, giữ vững ổn đ nh chính tr Bên cạnh đó, tác gi chỉ ra

những hạn chế: (1) chưa nắm chắc đặc đi m tự nhiên và x hội của Tây Bắc nên chủ trương chưa phù hợp; (2) việc xây dựng quan hệ s n xuất ở Tây Bắc c n có những sai lầm, nôn nóng; (3) sự quan tâm l nh đạo xây dựng Tây Bắc chưa tương xứng với những tiềm năng thế mạnh của vùng; từ đó, tác gi nêu những gi i pháp cho vấn

đề dân tộc ở Tây Bắc

Khi bàn về vai tr của hệ thống chính tr cơ sở trong qu n lý x hội vùng dân

tộc thi u số, cuốn sách Quản l xã hội v ng dân tộc thiểu s ở Vi t Nam trong phát

triển bền vững (Nhà xuất b n Khoa học x hội, Hà Nội, 2014) tác gi ặng Th Hoa

đ phân tích một số đặc đi m của hệ thống chính tr cơ sở vùng dân tộc thi u số trên một số phương diện: đặc đi m về bộ máy và nguồn nhân lực; chất lượng và cơ cấu nguồn nhân lực; về năng lực điều hành và tổ chức thực hiện; vai tr của các tổ chức đoàn th ; đồng thời đánh giá về vai tr và hiệu qu hoạt động, xác đ nh những hạn chế của hệ thống chính tr cơ sở trong qu n lý x hội vùng dân tộc thi u số; thông qua đó dự báo xu hướng về cơ cấu bộ máy và vận hành của hệ thống chính tr cơ sở

ề tài nghiên cứu: H th ng ch nh tr các tỉnh miền ông Nam Bộ đấu tranh

ch ng ho t động lợi dụng tôn giáo của các thế lực th đ ch trên đ a bàn hi n nay

của inh Văn Thành (2015) Trong đề tài này, tác gi làm sáng tỏ âm mưu, thủ đoạn và các hoạt động lợi dụng tôn giáo của các thế lực thù đ ch chống phá sự nghiệp cách mạng trên đ a bàn miền ông Nam Bộ ưa ra và phân tích quan niệm, nội dung, phương thức hệ thống chính tr các tỉnh miền ông Nam Bộ đấu tranh chống hoạt động lợi dụng tôn giáo của các thế lực thù đ ch trên đ a bàn Trên cơ sở

đó, tác gi đề xuất yêu cầu và những gi i pháp cơ b n đ hệ thống chính tr các tỉnh miền ông Nam Bộ đấu tranh làm thất bại hoạt động lợi dụng tôn giáo của các thế lực thù đ ch trong giai đoạn tới

ề tài nghiên cứu: H th ng ch nh tr ở cơ sở phục vụ phát triển bền vững ở

Tây Nguyên (2015), đ làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ b n liên quan đến xây

dựng hệ thống chính tr cơ sở phục vụ phát tri n bền vững Tây Nguyên ánh giá tiến trình phát tri n và thực trạng tổ chức, hoạt động của hệ thống chính tr cơ sở ở Tây Nguyên từ năm 1986 đến nay; chỉ ra hiệu qu hoạt động và mức độ đáp ứng hệ thống chính tr cơ sở đối với nhu cầu phát tri n bền vững Tây Nguyên; xác đ nh

những yêu cầu hiện thực của việc tiếp tục phát tri n hệ thống chính tr cơ sở ở các tỉnh khu vực Tây Nguyên trên quan đi m phát tri n bền vững ề xuất phương hướng và gi i pháp tiếp tục phát tri n hệ thống chính tr cơ sở phục vụ phát tri n bền vững giai đoạn 2011 - 2020, tầm nhìn 2030

Bên cạnh các công trình tiêu bi u nêu trên, c n một số bài báo đề cập đến những khía cạnh khác nhau liên quan đến vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh

trong thực hiện chính sách x hội như: Bài viết “ ảng bộ tỉnh Sơn La với công tác

di dân tái đ nh cư” (2009) tác gi Thào Xuân Sùng khẳng đ nh: Tỉnh ủy, Hội đồng

nhân dân, y ban nhân dân, y ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Sơn La đ tìm

t i cách làm, bước đi thích hợp, th hiện rõ tính chủ động sáng tạo và phù hợp với thực tiễn của tỉnh Sơn La Từ năm 2004 đến nay, Tỉnh ủy đ tập trung gi i quyết 09 vấn đề lớn của công tác di dân tái đ nh cư thủy điện Sơn La Sau hơn 5 năm đ di chuy n trên 80% hộ dân ph i di chuy n, chuy n huyện Quỳnh Nhai từ nơi ở cũ tại

x Mường Chiên về x Mường Giàng tạo điều kiện khánh thành nhà máy sớm hơn

so Ngh quyết của Quốc hội Bài viết “ hát huy vai tr các tổ chức xã hội trong giải

quyết lao động vi c làm, tăng thu nhập cho người nghèo ở v ng Tây Bắc Vi t Nam”

(2014), tác gi Lê Văn Thái nhận đ nh: vấn đề phát huy vai tr của các tổ chức x hội trong gi i quyết lao động việc làm và tăng thu nhập cho người nghèo ở vùng Tây Bắc trong thời gian qua đ được ng, Nhà nước, cấp ủy và chính quyền các

đ a phương quan tâm, song kết qu vẫn c n nhiều hạn chế Bài viết đề cập đến phát huy vai tr của các tổ chức x hội: Hội Nông dân, Hội Liên hiệp phụ nữ, oàn Thanh niên Cộng s n, Hội Cựu chiến binh ồng thời, bài viết đ đưa ra một số ý tưởng, gi i pháp đ phát huy vai tr của các tổ chức x hội trong vấn đề tạo việc

làm và tăng thu nhập cho người nghèo ở vùng Tây Bắc hiện nay Bài viết “Nâng

cao chất lượng cuộc s ng đ ng bào v ng tái đ nh cư” của tác gi Hoàng Văn Chất

(2016), đ khẳng đ nh: công tác ổn đ nh đời sống và s n xuất cho các hộ dân tái

đ nh cư tại nơi ở mới được đặc biệt quan tâm, tỉnh đ tập trung chỉ đạo các cấp ủy, chính quyền, tổ chức đoàn th nơi tiếp nhận dân tái đ nh cư, vận động nhân dân nơi

sở tại nhường đất, nhường nguồn nước và giúp đỡ các hộ tái đ nh cư dựng lại nhà

đ ổn đ nh chỗ ở; đồng thời tiến hành đẩy nhanh tiến độ thu hồi đất, tổ chức giao

đất cho các hộ dân tái đ nh cư phát tri n s n xuất Bài viết “Vai tr của hội phụ nữ

trong xóa đói giảm nghèo ở Tây Bắc nước ta” (2016), tác gi Trần Th Xuân Lan

phân tích vai tr của các cấp Hội Phụ nữ ở một số tỉnh Tây Bắc trong tham gia các hoạt động xóa đói gi m nghèo tại đ a phương Các cấp Hội Phụ nữ tập trung tuyên truyền các chỉ th , ngh quyết, chính sách của ng, Nhà nước về xóa đói gi m nghèo như: Ngh quyết 30a, chương trình 134, chương trình 135; Ngh quyết xóa đói gi m nghèo của các tỉnh; ề án tạo nghề cho lao động nông thôn Bên cạnh

đó, các cấp Hội Phụ nữ tích cực trong hoạt động hỗ trợ tiếp cận tín dụng cho các hội viên Hội Phụ nữ ở các tỉnh Tây Bắc đ phối hợp với các ban ngành chức năng như

Sở Nông nghiệp và Phát tri n nông thôn, các dự án tri n khai các lớp tập huấn chuy n giao tiến bộ khoa học - kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt, chuy n đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi cho án bộ, hội viên Bên cạnh đó các cấp Hội Phụ nữ tích cực trong các hoạt động nhân đạo, từ thiện Với tư cách đại diện cho quyền và lợi ích chính đáng của phụ nữ, các cấp Hội Phụ nữ Tây Bắc trực tiếp tham gia xây dựng, giám sát, ph n biện về luật pháp, cơ chế, chính sách

Như vậy, các công trình nghiên cứu, bài biết trên cung cấp những thông tin ở những khía cạnh khác nhau về thực trạng và gi i pháp nâng cao vai trò của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện các chính sách x hội trên đ a bàn vùng miền nhất đ nh Các tác gi đ trình bày kết qu thực hiện chính sách x hội trên đ a bàn tỉnh trong giai đoạn hiện nay; đây là những gợi ý, xuất phát đi m quan trọng cho việc nghiên cứu của tác gi về những vấn đề được đề cập trong luận án

1.3 Đánh giá t qu nghi n u v nh ng v n u n án t p trung

gi i qu t

1.3.1 Đánh giá kết quả nghiên cứu c a các tài liệu liên quan

Căn cứ tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến chủ đề luận

án, có th rút ra một số nhận xét sau:

Thứ nhất, số lượng các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án rất

lớn, phong phú và đa dạng, được tiếp cận từ nhiều hướng với các mức độ liên quan khác nhau

ây là một thuận lợi đồng thời cũng là một thách thức lớn đối với việc tri n

khai nghiên cứu đề tài luận án Kết qu của các công trình nghiên cứu đ cung cấp một lượng kiến thức quan trọng về hệ thống chính tr , chính sách x hội và vai tr của hệ thống chính tr trong thực hiện chính sách x hội ở Việt Nam, là nguồn tư liệu vật chất cần thiết và có th tiếp thu đ tiếp tục tri n khai nghiên cứu sâu về những nội dung cơ b n của đề tài luận án Tuy nhiên, các quan đi m nghiên cứu về

hệ thống chính tr , chính sách x hội và vai tr của hệ thống chính tr trong thực hiện chính sách x hội có nhiều sự khác biệt, thậm chí trái chiều nhau, cộng với các thông tin đa chiều, thiếu thống nhất và tính phức tạp của vấn đề lại là những trở lực không nhỏ cho công việc nghiên cứu đề tài

Thứ hai, nhiều vấn đề liên quan đến chủ đề luận án đ được làm sáng tỏ và

đề tài có th tiếp thu, không cần ph i trở lại đ phân tích, lập luận làm sáng tỏ thêm

Một là, trên phương diện lý luận, một số nhận thức chung về hệ thống chính tr ở

nước ta hiện nay: khái niệm, đặc trưng, phương thức tổ chức, hoạt động; quá trình hình thành và phát tri n; cơ chế vận hành của hệ thống chính tr nước ta trong quá trình đổi mới; quan đi m, phương hướng và gi i pháp cụ th đ đổi mới hệ thống chính tr ở nước ta; trong đó có những chủ trương, biện pháp tiếp tục đổi mới, nâng cao vai tr l nh đạo của ng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính tr -

xã hội Hai là, các công trình nghiên cứu về chính sách công đ đề cập đến khái

niệm, đặc đi m, vai tr và phân loại chính sách công; cấu trúc nội dung và chu trình chính sách công; hoạch đ nh chính sách công; tổ chức thực thi chính sách công; phân tích chính sách công; đánh giá chính sách công; tổ chức công tác phân tích chính sách công - quy trình phân tích chính sách công, nội dung và phương pháp

phân tích chính sách công, truyền đạt kết qu phân tích chính sách công Ba là,

những vấn đề cơ b n của chính sách x hội: quan niệm, cách phân loại, đặc đi m, mục tiêu, nguyên tắc, chức năng của chính sách x hội Các công trình nghiên cứu trên cung cấp cơ sở khoa học thực hiện chính sách x hội vùng dân tộc thi u số và miền núi ược nghiên cứu từ góc độ tổng kết thực tế, các công trình và bài viết trên chỉ ra thành tựu, hạn chế, tìm hi u nguyên nhân, rút ra bài học kinh nghiệm và

đề xuất những gi i pháp thực hiện các chính sách x hội vùng Tây Bắc hiện nay

B n là, trên phương diện thực tiễn, một số khía cạnh về vai tr của các tổ chức

trong hệ thống chính tr ( ng Cộng s n, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính tr - x hội) trong thực hiện chính sách x hội đ được làm rõ Các tác

gi đ phân tích quá trình l nh đạo, chỉ đạo và kết qu thực hiện chính sách x hội của ng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính tr - x hội trên những

đ a bàn khác nhau của đất nước, trong những thời đi m khác nhau; đánh giá một cách khách quan những thành tựu, hạn chế; lý gi i nguyên nhân, rút ra những kinh nghiệm chủ yếu đ phát huy vai tr , trách nhiệm của các tổ chức trong hệ thống

chính tr Năm là, trên phương diện vai tr của tỉnh ủy, chính quyền cấp tỉnh, Mặt

trận Tổ quốc và các tổ chức chính tr - x hội cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội đ có những nét phác họa cơ b n Tỉnh ủy, chính quyền cấp tỉnh, Mặt trận Tổ quốc tỉnh đ tìm t i cách làm, bước đi thích hợp, th hiện rõ tính chủ động sáng tạo

và phù hợp với thực tiễn của tỉnh Sơn La Bên cạnh đó, các tác gi cũng đề xuất những kiến ngh và gi i pháp thiết thực đ thực hiện có hiệu qu chính sách x hội giai đoạn tới

Như vậy, kết qu nghiên cứu của các công trình, đề tài khoa học, bài viết được trình bày trên là những vấn đề lý luận quan trọng về hệ thống chính tr , chính sách x hội và vai tr của hệ thống chính tr trong thực hiện chính sách x hội trên phạm vi c nước nói chung trong đó có tỉnh Sơn La nói riêng ó là những công trình nghiên cứu công phu, nghiêm túc, có giá tr khoa học cao

Tuy nhiên, cho đến thời đi m hiện nay, ở nước ta đ có một số công trình

nghiên cứu về hệ thống chính tr , vai tr của hệ thống chính tr nói chung Nhưng việc nghiên cứu về vai tr của hệ thống chính tr trong thực hiện chính sách x hội,

dù đ có, nhưng c n rất ít; những nghiên cứu này cũng chỉ được nhận diện trên phương diện thiết chế tổ chức hay những vùng miền khác nhau của đất nước ặc biệt, vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội ở các

đ a bàn cụ th thì gần như chưa có các nghiên cứu cụ th đ a bàn tỉnh Sơn La, chủ đề này cũng chưa được đề cập Không chỉ vấn đề hệ thống chính tr mà ngay c vấn đề thực hiện chính sách x hội ở Sơn La hiện nay cũng chưa được nghiên cứu Cho đến nay, hoàn toàn chưa có công trình nào nghiên cứu, tiếp cận dưới góc độ chính tr học về vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x

hội ở Sơn La hiện nay Mặc dù vậy, những kết qu nghiên cứu của các công trình trên đ cung cấp những gợi ý về lý luận và thực tiễn đ tác gi tiếp tục đi sâu nghiên cứu những vấn đề trong đề tài luận án

1.3.2 Những vấn đề luận án tập trung giải quyết

ến nay việc nghiên cứu vai tr của hệ thống chính tr tỉnh Sơn La trong thực hiện chính sách x hội chưa được gi i quyết một cách triệt đ cần tiếp tục

nghiên cứu th hiện ở những đi m sau:

Một là, luận gi i một số vấn đề lý luận về vai tr của hệ thống chính tr cấp

tỉnh trong thực hiện chính sách x hội ề tài, luận án sẽ tập trung phân tích: quan niệm, chức năng của hệ thống chính tr cấp tỉnh; quan niệm thực hiện chính sách x hội; vai tr các chủ th của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong tuyên truyền, tổ chức tri n khai, ki m tra, giám sát thực hiện chính sách x hội

Hai là, phân tích thực trạng vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực

hiện chính sách x hội ở Sơn La Vì vậy, luận án tập trung luận gi i: những đặc

đi m tự nhiên, kinh tế, chính tr , văn hóa, x hội tác động đến vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh thực hiện chính sách x hội ở Sơn La; từ đó, luận án đi sâu phân tích thực trạng vai trò của tỉnh ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính tr - xã hội cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội ở Sơn La và xác đ nh những vấn đề đặt ra

Ba là, đề xuất một số quan đi m và gi i pháp cơ b n nhằm nâng cao vai tr

của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội ở Sơn La thời gian tới

ề tài luận án mà tác gi lựa chọn nghiên cứu là đề tài độc lập, không trùng lắp với các công trình nghiên cứu có liên quan; có nhiệm vụ tiếp tục nghiên cứu làm

rõ những vấn đề được đặt ra ở trên

Tiểu ết ươn 1

Trong những năm qua, ng, Nhà nước đ có nhiều chủ trương, ngh quyết

về tiếp tục đổi mới, hoàn thiện thống chính tr ; nhờ đó góp phần quan trọng vào những thành tựu to lớn, có ý nghĩa l ch sử của công cuộc đổi mới, xây dựng và b o

vệ Tổ quốc nói chung và thực hiện chính sách x hội nói riêng; chính vì vậy, đây là vấn đề nhận được sự quan tâm của các nhà khoa học

Trong chương 1, luận án đ tiến hành kh o cứu nhiều công trình nghiên cứu trong nước và ngoài nước có liên quan đến chủ đề vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội Kết qu tổng quan tình hình nghiên cứu cho thấy nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn về vai tr l nh đạo của các cấp ủy đ ng, chỉ đạo của chính quyền các cấp, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính tr - x hội trong thực hiện chính sách x hội trên những đ a bàn khác nhau của đất nước, trong những thời đi m khác nhau, đ có nhiều công trình nghiên cứu, đề cập ở những góc

độ, khía cạnh khác nhau Nhìn chung, đ có nhiều chất liệu tốt cho việc tiếp tục tri n khai nghiên cứu đề tài luận án Tuy nhiên, phần lớn các công trình nghiên cứu đều tập trung gi i quyết một trong hai vấn đề lớn: (1) đổi mới hệ thống chính tr Việt Nam; (2) thực tiễn phát huy vai tr của hệ thống chính tr trong thực hiện chính sách x hội ở Việt Nam Rất ít các công trình luận bàn toàn diện về vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội ặc biệt, chưa có công trình nào nghiên cứu trực diện về vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội ở Sơn La hiện nay

Vì vậy, c n nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến đề tài vai tr của

hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội ở Sơn La hiện nay chưa được gi i quyết triệt đ Luận án, một mặt tìm kiếm những giá tr có th kế thừa và phát tri n trong các công trình đ công bố, mặt khác có nhiệm vụ tri n khai nghiên cứu nhiều nội dung mới, hướng tới tạo lập cơ sở khoa học cho việc đề xuất các gi i pháp nâng cao vai tr của hệ thống chính tr cấp tỉnh trong thực hiện chính sách x hội ở Sơn La thời gian tới

C ươn 2 MỘT S VẤN Đ U N V VAI TRÒ CỦA HỆ TH NG CHÍNH TRỊ

CẤP TỈNH TRONG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÃ HỘI

2.1 Một số v n ý u n v hệ thống hính trị v hệ thống hính trị p tỉnh

2.1.1 Quan niệm hệ thống chính trị

Hiện nay, khái niệm “hệ thống chính tr ” được sử dụng rộng r i trong đời sống chính tr - x hội hiện đại Trong các tài liệu, công trình nghiên cứu có th gặp những đ nh nghĩa khác nhau về hệ thống chính tr , cụ th như:

- Trong cuốn Tập bài giảng Ch nh tr học (hệ cao cấp lý luận chính tr ): “Hệ

thống chính tr là tổ hợp có tính chỉnh th các th chế chính tr (các cơ quan quyền lực nhà nước, các đ ng chính tr , các tổ chức và các phong trào x hội ) được xây dựng trên các quyền và các chuẩn mực x hội, phân bố theo một kết cấu chức năng nhất đ nh, vận hành theo những nguyên tắc, cơ chế và quan hệ cụ th , nhằm thực thi quyền lực chính tr ” [68, tr.262]

Như vậy, nói tới hệ thống chính tr là nói tới c một hệ thống Hệ thống chính tr tác động như một chỉnh th trong việc tổ chức mối quan hệ qua lại với những hệ thống khác: hệ thống kinh tế, văn hóa, sắc tộc tôn giáo Chủ th chính tr thay đổi qua các thời kỳ l ch sử khác nhau Trong các nhân tố cấu thành hệ thống chính tr quan trọng nhất là chính quyền nhà nước vì cốt yếu của chính tr là vấn đề quyền lực nhà nước Nhà nước th hiện b n chất chính tr của hệ thống chính tr và chế độ x hội

- Trong cuốn H th ng ch nh tr nước ta trong thời kỳ đổi mới, tác gi

Nguyễn Duy Quý cho rằng: “Hệ thống chính tr của một quốc gia là một cấu trúc của x hội bao gồm các tổ chức chính tr đặc trưng của x hội (Nhà nước, các đ ng phái chính tr , các tổ chức chính tr - x hội, các đoàn th - phong trào chính tr ) tồn tại và hoạt động trong khuôn khổ pháp luật chính thức hiện hành, cùng với tổng

th các mối quan hệ chính tr ràng buộc, gắn kết các tổ chức đó thành mộ chỉnh th , thông qua đó giai cấp cầm quyền thực hiện quyền lực chính tr của mình trong x hội” [127, tr.24]

nh nghĩa trên đ nêu được các thành tố cơ b n của hệ thống chính tr : hệ thống chính tr là hệ thống chỉ bao gồm các tổ chức chính tr , hoạt động vì mục đích chính tr ; là hệ thống các mối quan hệ, trong đó cốt lõi là mối quan hệ đ ng - nhà nước; là hệ thống các tổ chức chính tr ở các cấp độ: trung ương, đ a phương, cơ sở

- Trong báo cáo đề tài khoa học H th ng ch nh tr Vi t Nam nhận đ nh: “Hệ

thống chính tr , hi u một cách khái quát, đó là một cơ chế x hội mà nhờ đó giai cấp thống tr thực hiện quyền lực của mình đối với toàn x hội Hoạt động của hệ thống chính tr điều chỉnh mọi mối quan hệ giữa các giai cấp, giữa các tầng lớp x hội và các nhóm x hội, giữa các dân tộc và sắc tộc, tập th và cá nhân đối với vấn đề quyền lực Nó đề ra và thực hiện các chính sách, quy đ nh phương hướng, nội dung

và mục tiêu phát tri n x hội” [90, tr.47]

Với quan niệm này, mỗi x hội phân chia thành bốn lĩnh vực cơ b n: lĩnh vực kinh tế, lĩnh vực chính tr , lĩnh vực x hội và lĩnh vực văn hóa tinh thần Hệ thống chính tr chỉ bao gồm các tổ chức và các phong trào tham gia vào đời sống chính tr là một trong những mục tiêu cơ b n và chủ yếu của nó C n những tổ chức khác, cho dù tồn tại hợp pháp cũng nằm ngoài hệ thống chính tr

- Trong báo cáo đề tài H th ng ch nh tr ở cơ sở phục vụ phát triển bền vững ở

Tây Nguyên nhận đ nh: “Hệ thống chính tr là hệ thống các thiết chế thực hiện các hoạt

động mang tính chính tr trong x hội gồm các đ ng phái chính tr , các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính tr - x hội được thành lập hợp pháp, có mối liên hệ trực tiếp hay gián tiếp với quyền lực chính tr , có quan hệ ràng buộc, tác động lẫn nhau xoay quanh việc tổ chức và thực hiện quyền lực chính tr ” [174, tr.18]

nh nghĩa trên cho thấy cách tiếp cận từ phương diện cấu trúc tổ chức hệ thống chính tr bao gồm: (1) đ ng chính tr và đ ng chính tr cầm quyền; (2) nhà nước; (3) các tổ chức chính tr - x hội; đồng thời đ nh nghĩa cũng chỉ ra b n chất của hệ thống chính tr được xem là hệ thống thực hiện quyền lực chính tr của giai cấp cầm quyền

- Trong bài “ hái ni m và các mô hình h th ng ch nh tr trên thế giới”, tác

gi Vũ Hoàng Công cho rằng: “Hệ thống chính tr là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng x hội, bao gồm các tổ chức, các thiết chế nó quan hệ với nhau về mặt

mục đích, chức năng trong việc thực hiện hoặc tham gia thực hiện quyền lực chính

tr , trong việc đưa ra và thực hiện các quyết đ nh chính tr ở tầm quốc gia” [63, tr.8]

nh nghĩa này đ chỉ ra hệ thống chính tr là hệ thống các chủ th (các tổ chức, các thiết chế) có quan hệ với nhau trong việc giành, giữ, thực thi quyền lực chính tr ó là điều đ phân biệt các tổ chức của hệ thống chính tr với các tổ chức,

thiết chế có mục đích hoặc chức năng kinh tế, x hội rất đa dạng khác

Quan niệm đầy đủ, khoa học về hệ thống chính tr là vấn đề lớn, phức tạp và

đ được các nhà kinh đi n của chủ nghĩa Mác - Lênin đề cập đến C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin trong các tác phẩm của mình chưa dùng thuật ngữ này mà thường dùng thuật ngữ “cơ cấu chính tr ” hay “hệ thống chuyên chính vô s n” Mặc

dù chưa sử dụng thuật ngữ “hệ thống chính tr ” trong các tác phẩm của mình, song các ông đ luận gi i một cách sâu sắc về các thành tố của hệ thống chính tr như: nguồn gốc, b n chất, v trí, vai tr của ng Cộng s n, nhà nước và các tổ chức chính tr - x hội

Trong khoa học chính tr , hệ thống chính tr là một chỉnh th gồm: nhà nước thuộc giai cấp cầm quyền và các đ ng phái, các tổ chức x hội nằm trong khuôn khổ pháp luật hiện hành thực hiện những chức năng chính tr nhất đ nh Trong x hội hiện đại không có một lực lượng chính tr nào có th nắm quyền lực nhà nước mà không thông qua sức mạnh sự ủng hộ của đ ng chính tr của nó Hơn nữa, khi đ nắm quyền lực nhà nước trong tay, về căn b n đều th hiện nghiêm túc đường lối, cương lĩnh của chính đ ng cầm quyền

Từ các đ nh nghĩa “hệ thống chính tr ” dẫn ra trên, có th thấy cách tiếp cận khái niệm hệ thống chính tr của các tác gi theo hướng mô t hệ thống chính tr về mặt cơ cấu th chế; các đ nh nghĩa đều chỉ ra b n chất của hệ thống chính tr là cơ chế thực hiện quyền lực chính tr của giai cấp cầm quyền

Như vậy, nói đến hệ thống là nói đến ba yếu tố tập hợp cấu thành hệ thống: các bộ phận cấu thành, mối quan hệ giữa chúng, chức năng của hệ thống Trong xã hội, nói đến hệ thống chính tr là nói đến cơ cấu các tổ chức chính tr , có chức năng riêng biệt và hệ thống quan hệ giữa chúng, đ m b o cho cơ cấu đó là cơ th sống, làm cơ sở đ nh hướng cho toàn bộ sự vận động phát tri n của chính tr , kinh tế, văn

hóa - x hội theo một chế độ nhất đ nh, phù hợp với quyền lợi cơ b n của giai cấp cầm quyền

Vận dụng các quan đi m nêu trên và kế thừa kết qu nghiên cứu của các nhà

khoa học, có th khái quát: H th ng ch nh tr là một chỉnh thể bao g m các tổ chức

như đảng ch nh tr , nhà nước, các tổ chức ch nh tr - xã hội với những quan h tác động qua l i giữa các nhân t đó trong vi c thực thi quyền lực ch nh tr , đ ng thời đáp ứng nhu cầu ổn đ nh và phát triển xã hội

Như vậy, hệ thống chính tr được xem xét với tính cách là bộ phận quan trọng nhất, cơ b n nhất của nền chính tr Hệ thống chính tr được xem như là một

hệ thống về mặt tổ chức và chức năng của các cơ quan, các tổ chức đ ng, nhà nước, các tổ chức chính tr - x hội với tư cách là chủ th của các quyết đ nh chính tr , nghĩa là các chủ th có bộ máy, có tư cách pháp lý Các chủ th trên có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau về mục đích, chức năng thực hiện hoặc tham gia thực hiện quyền lực chính tr , vào việc vạch ra các chính sách của nhà nước ó là cơ sở đ phân biệt các tổ chức của hệ thống chính tr với các tổ chức, thiết chế có mục đích hoặc chức năng kinh tế, x hội

2.1.2 Quan niệm hệ thống chính trị Việt Nam

Tại Việt Nam, hệ thống chính tr là khái niệm xuất hiện trong thời kỳ đổi mới, được ng ta chính thức nêu ra từ Hội ngh Ban chấp hành Trung ương ng lần thứ 6 (khóa VI) tháng 3 1989, trong đó chỉ rõ đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của

hệ thống chính tr là nhằm tăng cường vai tr l nh đạo của ng, hiệu lực qu n lý của Nhà nước, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, làm cho các tổ chức trong hệ thống chính tr hoạt động năng động và có hiệu qu hơn C n từ ại hội đại bi u toàn quốc lần thứ VI (1986) trở về trước, trong các văn kiện, ng ta vẫn dùng khái niệm hệ thống chuyên chính vô s n, hệ thống chính tr dân chủ nhân dân

ại hội đại bi u toàn quốc lần thứ VII (1991) đ thông qua Cương lĩnh xây

dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Cương lĩnh đ khẳng đ nh

toàn bộ tổ chức và hoạt động của hệ thống chính tr nước ta trong giai đoạn mới là nhằm xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ x hội chủ nghĩa, b o đ m quyền lực thuộc về nhân dân