Tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa thành phố đà nẵng

Mức độ của tình hình tội phạm do nữ thực hiện Có thể hiểu thực trạng THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng là số lượng các tội phạm do nữ đã được thực hiện và những người

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN VĂN HIỆP

TÌNH HÌNH TỘI PHẠM DO NỮ THỰC HIỆN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, năm 2019

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN VĂN HIỆP

TÌNH HÌNH TỘI PHẠM DO NỮ THỰC HIỆN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

Chuyên ngành: Tội phạm học và Phòng ngừa tội phạm

Mã số: 8.38.01.05

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

GS TS VÕ KHÁNH VINH

HÀ NỘ, năm 2019

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa học và luận văn thạc sĩ Luật học của mình, trước hết tôi xin chân thành cám ơn đến Ban giám đốc, các khoa, phòng và quý thầy, cô trong Học viện Khoa học xã hội, đã nhiệt tình truyền đạt những kiến thức quý báu cho tôi suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn thạc sĩ Luật học

Tôi xin chân thành cám ơn sâu sắc nhất đến GS.TS Võ Khánh Vinh đã trực tiếp hướng dẫn, định hướng chuyên môn, quan tâm giúp đỡ tận tình và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất trong quá trình thực hiện luận văn

Trước hết tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến gia đình đã tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi có thể hoàn thành tốt mọi công việc trong quá trình thực hiện luận văn Bên cạnh đó, tôi cũng gởi lời cám ơn của mình đến cơ quan, bạn

bè, đồng nghiệp, luôn quan tâm, tạo mọi điều kiện, chia sẻ, động viên tôi suốt thời gian học tập và thực hiện luận văn Mặc dù đã rất cố gắng trong quá trình thực hiện nhưng luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót Tác giả mong nhận được sự góp ý của quý thầy, cô và bạn bè

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn Thạc sĩ

Luật học “Tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng” là

hoàn toàn trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác trong cùng lĩnh vực Các thông tin, tài liệu trình bày trong luận văn đã được ghi rõ nguồn gốc Luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS Võ Khánh Vinh

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này

Tác giả luận văn

Trần Văn Hiệp

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÌNH HÌNH TỘI PHẠM DO NỮ THỰC HIỆN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 6

1.1 Khái niệm tình hình tội phạm do nữ thực hiện 6 1.2 Phần hiện của tình hình tội phạm do nữ thực hiện 7 1.3 Phần ẩn của tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng 12 1.4 Những yếu tố tác động đến tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng 21

Chương 2 TÌNH HÌNH TỘI PHẠM DO NỮ THỰC HIỆN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 28

2.1 Phần hiện của tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng 28 2.2 Phần ẩn của tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng 51

Chương 3 GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM DO NỮ THỰC HIỆN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 55

3.1 Dự báo tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng 55 3.2 Tình hình tội phạm do nữ thực hiện và việc hoàn thiện các giải pháp phòng ngừa 59 3.3 Tình hình tội phạm do nữ thực hiện và việc hoàn thiện tổ chức phòng ngừa 70

KẾT LUẬN 72 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ANTT : An ninh trật tự BLHS : Bộ luật Hình sự BLTTHS : Bộ luật Tố tụng hình sự CAND : Công an nhân dân TAND : Tòa án nhân dân THTP : THTP

TTATXH : Trật tự an toàn xã hội TTXH : Trật tự xã hội

UBND : Uỷ ban nhân dân VKSND : Viện kiểm sát nhân dân

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Mức độ tổng quan tuyệt đối của THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 29 Bảng 2.2 Mức độ tổng quan tương đối của THTP do nữ thực hiện so với THTP trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 30 Bảng 2.3 Cơ số tội phạm của THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 31 Bảng 2.4 Cơ số hành vi phạm tội của THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố

Đà Nẵng 31 Bảng 2.5 Mức độ tội danh xảy ra của THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố

Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 so với số tội danh của Bộ luật Hình sự 32 Bảng 2.6 Tỉ lệ giữa số bị cáo và số vụ phạm tội do nữ thực hiện đã xét xử từ năm

2014 đến năm 2018 33 Bảng 2.7 Mức độ nhóm tội xâm phạm sở hữu của THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 34 Bảng 2.8 Nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 35 Bảng 2.9 Mức độ nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 36 Bảng 2.10 Nhóm tội phạm về ma túy do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 37 Bảng 2.11 Mức độ nhóm tội phạm xâm phạm quyền tự do, dân chủ của công dân

do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 38 Bảng 2.12 Mức độ nhóm tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 38 Bảng 2.13 Nhóm tội phạm về môi trường do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố

Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 39

Bảng 2.14 Mức độ nhóm tội phạm xâm phạm trật tự quản lý hành chính do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 39 Bảng 2.15 Mức độ nhóm tội phạm về chức vụ do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 40 Bảng 2.16 Mức độ nhóm tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 40 Bảng 2.17 Mức độ tội danh xảy ra nhiều nhất của THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 41 Bảng 2.18 Diễn biến của THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ 2014-2018 43 Bảng 2.19 Diễn biến của THTP theo nhóm tội do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ 2014-2018 44 Bảng 2.20 Diễn biến của một số tội phạm cụ thể do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ 2014-2018 45 Bảng 2.21 Cơ cấu theo địa bàn phạm tội của THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 46 Bảng 2.22 Cơ cấu theo loại hình phạt áp dụng của THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 47 Bảng 2.23 Cơ cấu theo độ tuổi của THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố

Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 48 Bảng 2.24 Tỉ lệ vụ án khởi tố và vụ án xét xử trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 52

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Người phụ nữ Việt Nam ngày nay tiếp tục kế thừa, phát huy những truyền thống đạo đức quý báu, tốt đẹp mà các thế hệ trước để lại, mặt khác không ngừng hình thành, phát triển những phẩm chất tiên tiến phù hợp với các yêu cầu của sự nghiệp đổi mới đất nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế, từng bước góp phần tạo dựng hình ảnh người phụ nữ Việt Nam hiện đại Nói đến người phụ nữ Việt Nam, ta luôn nhắc đến bốn chữ “công, dung, ngôn, hạnh”, những người phụ nữ “Giỏi việc nước, đảm việc nhà” ấy đã đóng góp một phần không nhỏ trong sự nghiệp bảo vệ và xây dựng Tổ quốc, xây dựng quê hương Cũng chính vì thế mà người phụ nữ luôn được tôn vinh trong xã hội

Tuy nhiên, trong quá trình hội nhập hiện này bên cạnh những tác động tích cực của những nét văn hóa tiên tiến, tích cực, đã xuất hiện không ít những biểu hiện văn hóa tiêu cực ảnh hưởng trực tiếp tới đạo đức của con người Việt Nam, nhất là một bộ phận lớp trẻ là nữ giới Ở một bộ phận nữ giới, qua cách trang phục, sinh hoạt, suy nghĩ, lối sống… đã và đang hình thành sự phô trương, tư tưởng nữ quyền thái quá, làm mất đi nét đẹp nữ tính, nét duyên dáng, dịu dàng và lòng nhân ái, bao dung, sẻ chia vốn có của người phụ nữ Việt Nam

Ở một góc độ khác, do ảnh hưởng của văn hóa ngoại lai, trong xã hội, nhất là trong giới trẻ là nữ giới đang hình thành lối sống thực dụng, cá nhân, ích kỉ và những quan niệm lệch lạc trong hôn nhân, tình yêu Xuất hiện các hành vi như: mẹ giết con, vợ giết chồng, bạo lực học đường liên quan tới nữ sinh trong các trường học Những biểu hiện này cho thấy một bộ phận phụ nữ đã bị xói mòn về phẩm chất, đạo đức, lối sống dẫn đến hành vi vi phạm pháp luật và phạm tội Hình ảnh người phụ nữ Việt Nam đã phần nào bị ảnh hưởng bởi không ít người phụ nữ (có người còn rất trẻ) đã phải đứng trước vành móng ngựa, rồi sau đó chịu sự sự trừng phạt của pháp luật bởi hành vi phạm tội của mình

Thực trạng trong ba năm trở lại đây cho thấy, trên địa thành phố Đà Năng, số người bị khởi tố, truy tố, xét xử là phụ nữ ngày càng tăng về số lượng và đa dạng về tội danh Theo thống kê, năm 2014, trên địa bàn thành phố có 103 bị can là nữ chiếm 8,42% trong tổng số bị can mới khởi tố; năm 2015 là 82 bị can chiếm 7,39% trong tổng số bị can mới khởi tố; năm 2016 lên tới 104 bị can chiếm 9,11%; năm

2017 lên tới 101 bị can chiếm 8,68%; năm 2018 lên tới 110 bị can chiếm 6,43% Về tội danh, qua các năm, loại tội danh mà phụ nữ phạm phải cũng đa dạng hơn Năm

2014, 2015, phụ nữ chủ yếu phạm các tội như Đánh bạc, Chứa mại dâm, Tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy, thì đến năm 2016, xuất hiện thêm các tội như: Cố ý gây thương tích; Buôn bán hàng cấm, Trộm cắp tài sản, Lừa đảo chiếm đoạt tài sản Về thủ đoạn, tính chất của tội phạm do nữ giới thực hiện cũng ngày một tinh vi hơn, ở một số tội phạm nhất định, phụ nữ biết lợi dụng hoàn cảnh, thế mạnh giới tính để đạt được mục đích phạm tội, lôi kéo đồng phạm…

Trước thực trạng nêu trên, việc nghiên cứu các giải pháp nhằm ngăn chặn, phòng ngừa tình trạng phụ nữ phạm tội trong thời gian tới trên địa bàn thành phố Đà

Nẵng là một đòi hỏi cấp thiết Chính vì vậy, tác giả đã lựa chọn đề tài “Tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa thành phố Đà Nẵng” để nghiên cứu làm luận văn

thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong những năm qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến vấn đề đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung và THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng đã được công bố như:

- Đề tài “Tình hình tội phạm ở thành phố Đà Nẵng hiện nay” do Lê Thị Hồng thực hiện năm 2013

- Đề tài “Các tội xâm phạm sở hữu do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố

Đà Nẵng: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa” do Phan Đình Vui thực hiện năm 2014

- Đề tài “Tình hình tội trộm cắp tài sản trên địa bàn thành phố Đà Nẵng” do Phạm Thị Thu Anh thực hiện năm 2018

Bên cạnh đó còn có một số công trình khoa học nghiên cứu về THTP do nữ thực hiện trên phạm vi của chuyên ngành Luật hình sự Nhìn chung các công trình nghiên cứu đã đưa ra nhiều nguyên nhân, điều kiện và các giải pháp thiết thực để phòng ngừa THTP do nữ thực hiện, tình hình các tội phạm cụ thể do nữ thực hiện, nên có giá trị tham khảo cho việc thực hiện công trình nghiên cứu đã nêu Các yếu

tố thời gian, không gian (đặc trưng về địa bàn) nghiên cứu liên quan đến THTP do

nữ thực hiện là yếu tố bảo đảm không có sự trùng lặp của đề tài, vừa là điều kiện để

có thể kế thừa những công trình đã công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là nhằm tiếp cận một cách có hệ thống và toàn diện THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trên cả hai bình diện lý luận và thực tiễn, trên cơ sở đó thiết lập hệ thống các biện pháp phòng ngừa THTP do nữ thực hiện trong thời gian tới trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

3.2 Nhiệm vụ của luận văn

Một là, những vấn đề lý luận về tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Hai là, tình hình tội phạm do nữ thực hiện và thực trạng những yếu tố tác động đến THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Ba là, tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng và những vấn đề đặt ra đối với hoạt động phòng ngừa

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Những vấn đề lý luận về tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

- Tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

- Giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Luận văn nghiên cứu dưới góc độ tội phạm học thuộc chuyên

ngành “Tội phạm học và Phòng ngừa tội phạm”

- Về không gian: Luận văn nghiên cứu tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

- Về thời gian: Luận văn sử dụng số liệu thực tế từ năm 2014 đến năm 2018, gồm các số liệu thống kê của Tòa án về tội phạm do nữ thực hiện

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và hệ thống các quan điểm của Đảng và Nhà nước về phòng ngừa tội phạm

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phuơng pháp nghiên cứu cụ thể: Phương pháp phân tích, Phương pháp tổng hợp, Phương pháp so sánh; Phương pháp thống kê; Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

7 Kết cấu của luận văn

Luận văn có kết cấu 3 chương Cụ thể như sau:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Chương 2: Tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Chương 3: Giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÌNH HÌNH TỘI PHẠM DO NỮ THỰC HIỆN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

1.1 Khái niệm tình hình tội phạm do nữ thực hiện

”Khái niệm “tình hình tội phạm” (hay tình trạng tội phạm) là khái niệm cơ bản đầu tiên của khoa học tội phạm học Đó là một thuật ngữ khoa học nhưng đồng thời cũng là một thuật ngữ thường được dùng trong ngôn ngữ thông dụng, ngôn ngữ đời thường” [45, tr.54] “Đấu tranh với tội phạm dưới góc độ Tội phạm học không phải chỉ dựa trên quan điểm xem tội phạm là những hành vi riêng lẻ - đơn nhất, mà phải nhìn nhận tội phạm trong tổng thể của nó, trong mối quan hệ của nó với “toàn bộ xã hội”, tức là với tư cách là một chỉnh thể của một hiện tượng xã hội tiêu cực, phát sinh và phát triển do những nguyên nhân và điều kiện xã hội nhất định, vận động theo những quy luật riêng và sẽ bị “tiêu vong” thông qua sự biến

đổi của xã hội” [47, tr 57]

Với tính cách là khách thể nghiên cứu cơ bản của tội phạm học, THTP được hiểu là hiện tượng tâm - sinh lý - xã hội tiêu cực, vừa có tính lịch sử và lịch sử cụ thể, vừa có tính pháp lý hình sự với hạt nhân là tính giai cấp, được biểu hiện bằng tổng thể các hành vi phạm tội đã xảy ra và các chủ thể đã thực hiện các hành vi đó trong một đơn vị hành chính - lãnh thổ nhất định và trong một đơn vị thời gian nhất định

Như vậy, khi đi vào nghiên cứu về THTP do nữ thực hiện ta cần xác định THTP do nữ thực hiện chỉ là một trường hợp cụ thể, một “cái riêng” của THTP, -

“Cái chung”, cho nên khái niệm này cũng phải tuân theo khái niệm chung về THTP như đã nêu ở trên

THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong tổng thể THTP

là một quan hệ giữa cái chung và cái riêng, trong đó THTP do nữ thực hiện ở Đà Nẵng vừa phù hợp, thống nhất với những lý luận về THTP nói chung nhưng cũng

có những đặc điểm, thông số riêng mang đặc trưng của một chủ thể trên một địa bàn

cụ thể

Từ sự phân tích trên có thể hiểu: Tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng là một hiện tượng xã hội pháp lý hình sự tiêu cực, phản ánh toàn bộ thực trạng (mức độ), động thái (diễn biến), cơ cấu và tính chất tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong một khoảng thời gian nhất định

1.2 Phần hiện của tình hình tội phạm do nữ thực hiện

1.2.1 Mức độ của tình hình tội phạm do nữ thực hiện

Có thể hiểu thực trạng THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng là số lượng các tội phạm do nữ đã được thực hiện và những người thực hiện các tội phạm đó trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong một khoảng thời gian nhất

định “Khi xác định số lượng các tội phạm do nữ đã được thực hiện cần phải tính tổng cộng các số lượng sau: (1) Số lượng các tội phạm do nữ thực hiện và những người bị Tòa án xét xử và tuyên bản án buộc tội; (2) Số lượng các vụ án hình sự về các tội do nữ thực hiện bị đình chỉ điều tra, truy tố vì không chứng minh được sự tham gia của bị can trong các tội phạm đã thực hiện; (3) Các số liệu về số lượng các tội phạm do nữ thực hiện không được phát hiện (các tội phạm tiềm ẩn); (4) Hệ

số của THTP do nữ thực hiện; (5) Mức độ của THTP do nữ thực hiện tái phạm” [29, tr.14].

- Mức độ tổng quan: “Được xác định bằng tổng số vụ án và tổng số bị cáo

đã được đưa ra xét xử trong một địa bàn (đơn vị hành chính lãnh thổ) nhất định và trong một khoảng thời gian nhất định (thường tính trong một năm)” [29, tr.27].

Cơ số hành vi phạm tội được tính bằng số hành vi phạm tội (số bị cáo) trên 10.000 dân trong một năm Chỉ số tội phạm được tính bằng tổng số vụ phạm tội trên

10.000 dân trong một năm “Căn cứ vào các chỉ số, bằng thực tiễn nghiên cứu người ta phân chia thành các mức độ nào là bình thường, mức độ nào là nguy hiểm, đáng báo động Bằng cách đối chiếu với chỉ số của THTP mà ta nghiên cứu với các mức độ để đánh giá tính chất của THTP tại một đơn vị lãnh thổ, so sánh với chỉ số

này của các đơn vị lãnh thổ có điều kiện xã hội tương đương để đánh giá THTP tại nơi nào nghiêm trọng hơn” [29, tr.28].

Để đánh giá mức độ tổng quan THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố

Đà Nẵng một cách chính xác, có thể chia thành mức độ tổng quan tuyệt đối và mức

độ tổng quan tương đối Trong đó, mức độ tổng quan tuyệt đối trên địa bàn thành phố Đà Nẵng cho biết toàn bộ số người phạm tội là nữ thực hiện cùng số tội phạm

do họ thực hiện trong giai đoạn 2014 - 2018 trên địa bàn thành phố Đà Nẵng Số liệu này là cơ sở để phục vụ cho việc nghiên cứu các thông số khác của THTP do

nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng như diễn biến, cơ cấu và tính chất Mức độ tổng quan tương đối, tức là so sánh ở dạng % (Kết quả này là tỷ lệ THTP

do nữ thực hiện (tính theo %) trên địa bàn thành phố Đà Nẵng)

- Mức độ nhóm: Là tổng số vụ phạm tội của nhóm các tội phạm do nữ thực

hiện trong tổng số vụ án đã xảy ra Mức độ tội phạm cụ thể là tổng số vụ phạm tội của một tội phạm cụ thể nào đó trong tổng số vụ án về các tội phạm do nữ thực hiện

đã xảy ra

1.2.2 Diễn biến (động thái) của tình hình tội phạm do nữ

Động thái (diễn biến) của THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng là sự phản ánh xu hướng tăng, giảm, ổn định tương đối của THTP do nữ thực hiện ở địa bàn thành phố Đà Nẵng trong một khoảng thời gian nhất định (05 năm)

“Để khảo sát được diễn biến của THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong một chu kỳ nhất định (05 năm), người ta chọn năm thứ nhất của chu kỳ là năm gốc, số liệu về tổng số vụ phạm tội và người phạm tội trong năm đó được tính là 100% Sau đó ta lấy số liệu về tổng số vụ phạm tội và người phạm tội của các năm tiếp theo đối chiếu với số liệu của năm gốc để tìm ra xu thế tăng hay giảm của các năm tiếp theo (tính theo tỷ lệ %) Qua đó, ta thấy được xu hướng tăng, giảm hay ổn định tương đối của một chu kỳ mà còn giúp cho việc dự đoán có cơ sở

về xu hướng vận động của THTP do nữ thực hiện trong những năm tiếp theo giúp cho việc thiết kế, áp dụng các biện pháp phòng ngừa sát với thực tế ” [29, tr.15]

Tuy nhiên, quá trình nghiên cứu cần lưu ý, diễn biến của THTP nói chung và diễn biến của THTP do nữ thực hiện nói riêng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng bị tác động, làm thay đổi bởi hai loại yếu tố:

Một là, các yếu tố xã hội (thuộc về nguyên nhân điều kiện): Sự tăng trưởng hay suy thoái của nền kinh tế, vấn đề nhập cư ồ ạt, gia tăng dân số nhanh chóng, tỷ

lệ thất nghiệp, gia tăng khoảng cách giàu nghèo, mất đất sản xuất, suy thoái của đạo đức, mất ổn định xã hội Đây còn là điều để minh chứng THTP do nữ thực hiện chịu sự tác động sâu sắc của các quá trình xã hội, hiện tượng xã hội khác Các yếu

tố xã hội thay đổi sẽ tác động lên diễn biến của THTP do nữ thực hiện Điều này rất

có ý nghĩa khi tìm nguyên nhân điều kiện của THTP do nữ thực hiện ở một địa bàn nào đó tăng lên một cách đột ngột, xác định nguyên nhân cơ bản, chủ yếu nhất để

áp dụng biện pháp phòng ngừa

Hai là, các yếu tố về mặt pháp lý: Cơ sở pháp lý thay đổi, đặc biệt là sự thay đổi về pháp luật hình sự, đó là việc hình sự hóa các quan hệ dân sự hay dân sự hóa các quan hệ hình sự sẽ ảnh hưởng đáng kể đến “đồ thị” diễn biến của THTP do nữ thực hiện

Nghiên cứu sự tác động của hai yếu tố này rất có ý nghĩa trong việc đánh giá được hiệu quả của sự thay đổi chính sách hình sự, đồng thời làm rõ được nguyên nhân điều kiện của sự tác động đến sự thay đổi của diễn biến THTP do nữ thực hiện từ đó đưa ra các giải pháp góp phần phòng ngừa THTP do nữ thực hiện trên địa bàn

1.2.3 Cơ cấu của tình hình tội phạm do nữ thực hiện

“Cơ cấu của THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng là tỷ trọng và mối tương quan của các loại tội phạm khác nhau do nữ thực hiện trong số lượng chung của chúng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong một khoảng thời gian nhất định” [28, tr.18]

Luận văn tập trung nghiên cứu những cơ cấu sau:

“Cơ cấu của THTP do nữ thực hiện theo tên chương của các tội phạm cụ thể được quy định trong BLHS: Cơ cấu này được tính theo tỷ trọng giữa các tội của

từng chương (được quy định trong BLHS) đã xảy ra với tổng số các tội phạm do nữ thực hiện đã xảy ra” [47, tr.146]

“Cơ cấu của THTP do nữ thực hiện theo tội danh cụ thể được quy định trong BLHS: Loại cơ cấu này thường được áp dụng khi nghiên cứu về một nhóm tội nào

đó do nữ thực hiện, được tính bằng tỷ trọng giữa tội danh cụ thể do nữ thực hiện đã xảy ra với tổng số tội phạm do nữ thực hiện đã xảy ra của một nhóm tội trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong một thời gian nhất định”[47, tr.154]

“Cơ cấu của THTP do nữ thực hiện theo hình thức phạm tội: Tội phạm do

nữ thực hiện có thể được thực hiện dưới hình thức đơn lẻ, đồng phạm hay tội phạm

có tổ chức Loại cơ cấu này nhằm xác định tỷ lệ phần trăm của từng hình thức phạm tội do nữ thực hiện đó chiếm bao nhiêu trong tổng số tội phạm do nữ thực hiện đã xảy ra trên địa bàn thành phố Đà Nẵng” [47, tr.126]

Cơ cấu của THTP do nữ thực hiện theo địa bàn phạm tội là việc xác định tỉ lệ tội phạm do nữ thực hiện đã xảy ra theo địa bàn hành chính (quận, huyện) đã xảy ra

so với tổng số tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, từ đó xác định nguyên nhân điều kiện gắn với địa bàn cụ thể, trên cơ sở đó đưa ra các giải pháp phù hợp với từng địa bàn

“Cơ cấu của THTP do nữ thực hiện theo đặc điểm về nhân thân của người phạm tội gồm: Cơ cấu tội phạm theo độ tuổi, theo nghề nghiệp Cơ cấu theo đặc điểm nhân thân là cơ sở để áp dụng các biện pháp phòng ngừa xã hội, kiểm soát xã hội có hiệu quả trong phòng ngừa tội phạm” [47, tr.128]

“Cơ cấu của THTP do nữ thực hiện theo loại hình phạt áp dụng cho người phạm tội: Cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, trục xuất, tù có thời hạn, tù chung thân, tử hình, Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định; cấm cư trú; quản chế; tước một số quyền công dân; tịch thu tài sản; phạt tiền, khi không áp dụng là hình phạt chính; trục xuất, khi không áp dụng là hình phạt chính” [47, tr.157]

Chúng ta không chỉ nghiên cứu về mức độ của các cơ cấu mà còn phải xem xét đến diễn biến của các cơ cấu trên cơ sở đó giúp chúng ta tìm ra chiều hướng vận

động của nó để nhận thức đầy đủ, đánh giá đúng tính chất của THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

1.2.4 Tính chất của tình hình tội phạm do nữ thực hiện

Tính chất của THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng thể hiện ở số lượng của các tội phạm nguy hiểm nhất cho xã hội do nữ thực hiện, trong

cơ cấu của THTP do nữ thực hiện cũng như các đặc điểm nhân thân những người

nữ thực hiện tội phạm Tính chất của THTP do nữ thực hiện được làm sáng tỏ thông qua cơ cấu của nó Tính chất của THTP do nữ thực hiện có thể được thể hiện qua một số nội dung cụ thể, như:

“Thứ nhất, tính chất của THTP do nữ thực hiện là đặc điểm về chất thể hiện

ở tính nguy hiểm cho xã hội và xu thế tăng lên Ví dụ: Tội cướp tài sản, tội cố ý gây thương tích các đối tượng cũng trở nên manh động nên tính chất của tội phạm ngày càng nguy hiểm hơn” [47, tr.126]

“Thứ hai, tổng số tội phạm do nữ thực hiện có xu hướng tăng lên Ví dụ: Tội phạm ma túy, tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản xảy ra liên tục, tăng cả về số vụ

và số người thực hiện hành vi phạm tội” [47, tr.134]

“Thứ ba, tội phạm do nữ thực hiện đặc biệt nghiêm trọng, rất nghiêm trọng chiếm tỷ lệ cao trong tổng số tội phạm và ngày càng tăng lên Ví dụ: Tội trộm cắp tài sản, cướp giật tài sản, cướp tài sản chiếm tỷ trọng cao trong tổng số tội phạm xảy ra và ngày càng gia tăng” [47, tr.142]

“Thứ tư, hậu quả thiệt hại về tài sản, thể chất, tinh thần, sự bất ổn của xã hội

và xu thế tăng Ví dụ: Tội phạm về tai nạn giao thông đường bộ, tội trộm cắp tài sản gây thiệt hại rất lớn về tài sản, tính mạng của nhiều người và có xu hướng ngày càng tăng” [47, tr.146]

“Thứ năm, đặc điểm nhân thân nhất định là người phạm tội như: Người chưa thành niên là nữ, người có chức vụ, người có trình độ cao là nữ cũng phản ánh tính chất nguy hiểm của THTP do nữ thực hiện Ngoài ra tính chất nguy hiểm của phương thức thủ đoạn thực hiện hành vi phạm tội, công cụ, phương tiện phạm tội cũng phản ánh tính chất của THTP do nữ thực hiện” [47, tr.151]

Tóm lại, muốn đánh giá được tính chất của THTP do nữ thực hiện địa bàn thành phố Đà Nẵng phải qua số liệu và qua phân tích thực trạng, diễn biến, cơ cấu

1.3 Phần ẩn của tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

1.3.1 Khái niệm tội phạm ẩn của tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

“Nghiên cứu về THTP nói chung và THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nói riêng không thể không đề cập đến vấn đề tội phạm ẩn (hay phần ẩn của tội phạm) Bởi vì, THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng luôn là một thể thống nhất, được tạo thành bởi hai thành phần, đó là phần

ẩn và phần hiện của tội phạm Vì vậy, để nhận thức về THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng thì vấn đề tội phạm ẩn không thể không được xem xét” [28, tr 28]

Là một bộ phận cấu thành của THTP, tội phạm ẩn hay THTP ẩn nói chung

và tội phạm ẩn do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng là tất yếu, khách

quan Chúng ta có thể hiểu: Tội phạm ẩn của tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng là tổng thể các tội phạm do nữ thực hiện đã xảy ra trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nhưng chưa được phát hiện, xử lý hình sự và chưa có trong thống kê của cơ quan chức năng

Nếu tỷ lệ tội phạm ẩn do nữ thực hiện chiếm tỷ lệ cao trong tổng số tội phạm

do nữ thực hiện đã xảy ra, tổng quan về THTP do nữ thực hiện được phản ánh qua tội phạm rõ là không trung thực, sai lệch về bản chất

Trên cơ sở phân tích làm rõ những vấn đề về tội phạm ẩn của tội phạm do nữ thực hiện, chúng ta đưa ra được những dự báo chính xác cũng như đặt ra các giải pháp hữu hiệu trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm do nữ thực hiện nói chung và công tác phòng ngừa tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nói riêng

1.3.2 Phân loại tội phạm ẩn của tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

1.3.2.1 Tội phạm ẩn khách quan của tội phạm do nữ thực hiện

“Tội phạm ẩn khách quan của tội phạm do nữ thực hiện là một thuật ngữ chỉ khái niệm có nội dung bao hàm tất cả những tội phạm do nữ thực hiện đã xảy ra trong thực tế, song do các cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự không có thông tin về những tội phạm này” [47, tr.156]

Theo quy định của BLTTHS, các cơ quan có quyền khới tố vụ án bao gồm:

Cơ quan điều tra các cấp, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, viện kiểm sát nhân dân các cấp, tòa án nhân dân các cấp Nguyên nhân dẫn đến các cơ quan này không có thông tin về tội phạm gồm nhiều yếu tố khác nhau Thể hiện ở các phương diện sau: Sự kiện phạm tội, Chủ thể thực hiện hành vi phạm tội, Người bị hành vi tội phạm xâm hại, Người biết về sự việc phạm tội Cho nên loại tội phạm này không chịu bất kỳ một sự tác động nào từ phía Nhà nước và rõ ràng nó không thể có trong hồ sơ thống kê tội phạm

Như vậy tội phạm ẩn khách quan của tội phạm do nữ thực hiện đoạt trên địa

bàn thành phố Đà Nẵng được hiểu như sau: Tội phạm ẩn khách quan của tội phạm

do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng là tổng thể các tội phạm do nữ thực hiện đã xảy ra trên thực tế trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nhưng các cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ án chưa có thông tin về các tội phạm này

1.3.2.2 Tội phạm ẩn chủ quan của tội phạm do nữ thực hiện

Tội phạm ẩn chủ quan nói chung và tội phạm ẩn chủ quan của tội phạm do

nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nói riêng, lý do ẩn xuất phát từ các chủ thể mà pháp luật đã quy định cho nhiệm vụ trực tiếp đấu tranh phòng, chống tội phạm, kể từ khi phát hiện dấu hiệu của tội phạm hoặc tiếp nhận tố giác, tin báo về

tội phạm cho đến quá trình xét xử vụ án hình sự “Các chủ thể này là các chủ thể được Nhà nước trao quyền và có trách nhiệm trước Nhà nước trong việc giải quyết

vụ án hình sự, mỗi chủ thể có một phạm vi trách nhiệm riêng của mình, trong phạm

vi đó khi hành vi phạm tội đã xảy ra và chủ thể đã nắm được mà không xử lý theo

đúng quy định của pháp luật hình sự thì hành vi pham tội đó rõ ràng không phải là tội phạm ẩn khách quan mà là tội phạm ẩn chủ quan” [47, tr.172].

Chúng ta có thể hiểu: Tội phạm ẩn chủ quan của tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng là toàn bộ các tội phạm do nữ thực hiện đã xảy ra trên địa bàn thành phố Đà Nẵng mà thông tin về tội phạm đã được các cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ án nắm được, song vì các lý do khác nhau, các tội phạm đó không bị phát hiện, xử lý

1.3.2.3 Tội phạm ẩn thống kê của tội phạm do nữ thực hiện

Theo quan điểm giả việc nghiên cứu THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018 và thiết kế các biện pháp phòng ngừa phải dựa trên hệ thống số liệu thống kê đầy đủ, chính xác Sự ghi nhận về số

vụ phạm tội và số người phạm tội không đầy đủ nghĩa là số liệu thống kê được tạo

ra không chính xác

“Tội phạm ẩn thống kê nói chung và tội phạm ẩn thống kê của tội phạm do

nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nói riêng là khái niệm dùng để chỉ tội phạm đã xảy ra trên thực tế và đã được phát hiện, xử lý nhưng vì lý do nào đó (không phải do sai số thống kê) mà việc thống kê không đếm hết được số vụ phạm tội hay số người phạm tội dẫn đến số liệu thống kê không chính xác về THTP do nữ thực hiện Đây là nguyên nhân dẫn đến các cơ quan khi dựa vào số liệu thống kê để nghiên cứu

và thiết kế các biện pháp phòng ngừa chưa đảm bảo độ tin cậy cao” [47, tr.156]

Như vậy, lý do tồn tại tội phạm ẩn thống kê của tội phạm do nữ thực hiện nằm trong phạm vi công tác thống kê tội phạm, điều này nằm ở những quy định có tính chất pháp lý đối với công tác thống kê tội phạm Có thể nói, tội phạm ẩn thống

kê của tội phạm do nữ thực hiện có tồn tại hay không phụ thuộc vào khả năng của công tác thống kê ở mỗi quốc gia, mỗi địa phương, có đếm được hết và ghi chép được hết số vụ tội phạm cũng như số người phạm tội đã được cơ quan có thẩm quyền xử lý hay không Điều đó có nghĩa là, tội phạm ẩn thống kê của tội phạm do

nữ thực hiện có thể tồn tại ở một địa phương này hay một địa phương khác, ở giai

đoạn này hay một giai đoạn khác (trong cùng một nước) còn số liệu thống kê thì luôn có khả năng đúng

1.3.3 Nguyên nhân tội phạm ẩn của tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

1.3.3.1 Nguyên nhân tội phạm ẩn khách quan của tội phạm do nữ thực hiện

Nguyên nhân ẩn của loại tội phạm ẩn khách quan nói chung và tội phạm ẩn khách quan của tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nói riêng rất đa dạng Trên cơ sở của tình hình chính trị, kinh tế, pháp luật, xã hội cũng như căn cứ vào những nghiên cứu thực tế, phần hiện của THTP do nữ thực hiện cho thấy cần phải tìm kiếm và xem xét lý do ẩn của tội phạm ẩn khách quan từ các góc độ: (1) Lý do ẩn bắt nguồn từ chủ thể của hành vi phạm tội; (2) Lý do ẩn xuất phát

từ phía người bị hại của hành vi phạm tội; (3) Lý do ẩn xuất phát từ những người khác có biết về tội phạm hoặc có liên quan (nhân chứng, người có quyền lợi, nguyên đơn dân sự)

- Tội phạm ẩn khách quan của tội phạm do nữ thực hiện có lý do từ phía chủ thể của hành vi phạm tội

“Về mặt tâm lý, những người phạm tội nói chung và đặc biệt là những người phạm tội do nữ thực hiện với lỗi cố ý thường không mong muốn hành vi phạm tội của mình bị phát hiện, xử lý Vì thể, trong thực tế của THTP do nữ thực hiện luôn luôn có xu hướng “tinh vi hóa” hành vi phạm tội, tận dụng mọi khả năng và điều kiện có thể để che giấu tội phạm và tạo ra những cản trở để tránh sự phát giác và bị phát hiện” [47, tr.180]

Theo tác giả, tội phạm do hai chủ thể này thực hiện sẽ có tỷ lệ ẩn cao nhất Thứ nhất, tội phạm ẩn khách quan có lý do xuất phát từ loại nhân thân người phạm tội liên tục Người phạm tội nếu thực hiện hành vi phạm tội lần đầu trót lọt, đặc biệt là những tội phạm thu được lợi ích về kinh tế như người phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản sẽ làm cho người phạm tội bắt đầu có niềm tin ở thủ đoạn đã áp

dụng và tiếp tục thực hành vi phạm tội tiếp theo “Ngoài ra, việc thực hiện trót lọt

đã cũng cố niềm tin cho người phạm tội không bị phát hiện và xử lý nên việc thực

hiện tội phạm tiếp theo là gần như chắc chắn So với việc thực hiện lần đầu thì lần tiếp theo có khả năng sẽ hoàn hảo hơn cả về độ tinh vi về phương thức thủ đoạn lẫn

sự nguy hiểm cho xã hội Thời gian ẩn của tội phạm do nữ thực hiện càng lớn thì mức độ thiệt hại càng lớn” [47, tr.160]

Thứ hai, tội phạm ẩn khách quan do nữ thực hiện có nguyên nhân từ những người phạm tội có đặc điểm nhân thân là tái phạm Theo quy định của pháp luật thì tái phạm là việc một người đã thực hiện hành vi phạm tội chưa được xóa án tích mà

lại tiếp tục phạm tội “Những người này có đặc điểm nhân thân tiêu cực và rất thuận lợi cho sự phát sinh tội phạm Sự tái phạm và tái phạm nguy hiểm chính là chỉ báo rõ nét nhất về một loại hình nhân thân người phạm tội có khuynh hướng chống đối xã hội bền vững” [47, tr.182]

Những người tái phạm thực hiện hành vi tội phạm tốt hơn, phương thức thủ đoạn tinh vi hơn, hạn chế đến mức thấp nhất việc để lại dấu vết, khả năng đối phó

và cản trở việc phát hiện tội phạm nhiều hơn, nhất là những người phạm tội chuyên nghiệp dẫn đến tội phạm ẩn cao hơn Trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, tội phạm do

nữ thực hiện thường hành vi tái phạm ở rất nhiều loại tội phạm khác nhau, nhưng tập trung ở một số nhóm hành vi như: Trộm cắp tài sản; lừa đảo chiếm đoạt tài sản; lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

- Tội phạm ẩn khách quan của tội phạm do nữ thực hiện có lý do từ phía nạn nhân

Tội phạm nào khi xảy ra cũng đều gây ra cho xã hội những hậu quả nguy hiểm nhất định, hậu quả này có thể được thể hiện ở các dạng thiệt hại về thể chất, tinh thần và vật chất Các thiệt hại này có thể gây ra đối với cá nhân cơ quan hay tổ chức Do vậy, để làm rõ nguyên nhân ẩn khách quan của tội phạm do nữ thực hiện xuất phát từ phía nạn nhân chúng ta cần nghiên cứu trên cả hai khía cạnh: Nạn nhân

là cá nhân; Nạn nhân là cơ quan, tổ chức

Thứ nhất, tội phạm ẩn khách quan của tội phạm do nữ thực hiện có nguyên nhân từ phía nạn nhân là cá nhân Thực tế có nhiều trường hợp nạn nhân không tố giác tội phạm với cơ quan chức năng Đây cũng là một nguyên nhân dẫn đến tình

trạng tội phạm ẩn nói chung và tội phạm ẩn của tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nói riêng Những người này không tố giác tội phạm đến cơ quan chức năng có thể xuất phát từ các lý do sau:

Một là, nạn nhân không dám tố giác Thực tế THTP nói chung và THTP do

nữ thực hiện nói riêng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, có rất nhiều nguyên nhân làm cho nạn nhân không dám tố giác người phạm tội trong đó chủ yếu đó là do nạn nhân sợ bị trả thù như nạn nhân trong các vụ cưỡng đoạt tài sản

Ngoài ra, có những trường hợp nạn nhân bị gây thiệt hại và có nguy cơ còn tiếp tục tái diễn nhưng lại không dám tố giác, mặc dù họ mong muốn người phạm

tội phải bị xử lý theo quy định của pháp luật “Những nạn nhân này có thể bị đe dọa hoặc chưa bị đe dọa nhưng họ nhận thức rằng nếu tố giác thì chính những người phạm tội đó sẽ gây bất lợi, thiệt hại cho mình Với những trường hợp này nạn nhân có thể bị phụ thuộc vào các mối quan hệ như quan hệ nuôi dưỡng, quan hệ phụ thuộc về kinh tế” [28, tr.26] Chính điều đó đã trở thành một trong những

nguyên nhân gây ra trình trạng tội phạm ẩn của tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Hai là, nạn nhân muốn giữ kín sự kiện phạm tội Đó có thể là sự che đậy về tài sản bị chiếm đoạt trong các vụ trộm cắp, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, do tài sản họ

có được bằng con đường không hợp pháp, che đậy cũng có thể là vì trước đó nạn nhân hoặc chính người thân nạn nhân có hành vi vi phạm pháp luật là yếu tố tác động để tội phạm xảy ra Ví dụ: Có những gia đình bị mất trộm tài sản nhưng tài sản đó lại có được bằng con đường bất hợp pháp như đánh bạc hay tài sản là hàng nhập lậu, vì vậy nạn nhân không dám tố giác vì sợ ảnh hưởng đến bản thân

Ba là, trường hợp nạn nhân ngại tiếp xúc với cơ quan chức năng Nghiên cứu tình tình tội phạm ẩn của tội phạm do nữ thực hiện ở địa bàn thành phố Đà Nẵng có thể thấy, nhiều trường hợp sự kiện phạm tội xảy ra, nạn nhân lại không báo và không tích cực hợp tác với cơ quan chức năng vì họ không muốn liên quan đến pháp luật, do tâm lý e ngại khi đến các cơ quan công quyền, đó có thể do họ thấy

phiền hà, sợ mất thời gian, tiền bạc Ngoài ra cũng có khi xuất phát từ thái độ, cơ chế giải quyết tin báo tố giác tội phạm

Bốn là, trường hợp nạn nhân không che dấu tội phạm nhưng không muốn tố giác Đó là các trường hợp thiệt hại cho nạn nhân không đáng kể hoặc nạn nhân và người phạm tội tự dàn xếp được và không thông báo với cơ quan chức năng Thực

tế này diễn ra với số lượng không phải là ít, nhất là các tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tội trộm cắp tài sản Bên cạnh

đó, quá trình tố giác lại gặp sự phiền hà, phải theo các quy định và cán bộ tiếp nhận giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm ở một số nơi còn chưa tận tâm hết mình với công việc do nhiều nguyên nhân Giải quyết vấn đề trách nhiệm dân sự trong hình

sự thực hiện phức tạp và chậm nên nạn nhân tự nguyện thỏa thuận với người phạm tội để giải quyết

Năm là, trường hợp nạn nhân không tố giác vì không nhận thức được hành vi phạm tội đối với mình Có những trường hợp hành vi phạm tội xảy ra nhưng nạn nhân do thiếu hiểu biết mà không nhận thức được chính hành vi phạm tội của người phạm tội đó đối với mình Đó có thể là hành vi vay mượn tài sản để đánh bạc hoặc vay mượn xong bỏ trốn; mượn tài sản rồi mang đi cầm cố hay hành vi đe dọa siết nợ nhiều người nghĩ hành vi đó là dân sự nên đã không tố giác

Như vậy, có thể nói các nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng tội phạm ẩn khách quan nói chung và tội phạm ẩn khách quan của tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nói riêng xuất phát từ phía người bị hại là cá nhân Do vậy cần nghiên cứu nghiêm túc vấn đề này, từ đó làm cơ sở đưa ra các giải pháp phòng ngừa tội phạm ẩn khách quan của tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng xuất phát từ phía nạn nhân là cá nhân

Thứ hai, tội phạm ẩn khách quan của tội phạm do nữ thực hiện có lý do từ

nạn nhân là cơ quan hoặc tổ chức “Xét về nạn nhân là cơ quan hay tổ chức là xét đến những cơ quan hay tổ chức bị thiệt hại về vật chất do hành vi phạm tội xâm hại đến chính cơ quan hay tổ chức đó Hay nói cụ thể hơn là những cơ quan hay tổ

chức đó có trách nhiệm quản lý về tài sản nhưng bị tội phạm xâm hại và gây thiệt hại về vật chất” [47, tr.184]

Thực tế của THTP nói chung và THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nói riêng trong những năm gần đây cho thấy các cơ quan, tổ chức này thường là nạn nhân của các tội như tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạn tài sản, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản Ở những vụ phạm tội này thường thấy các cơ quan hay

tổ chức bị xâm hại bởi chính hành vi phạm tội của các thành viên, thậm chí là thành viên chủ chốt hoặc được tiếp tay bởi chính các thành viên trong cơ quan hay tổ chức

ấy Đây là một vấn đề rất khó khăn trong công tác phòng ngừa các tội phạm do nữ thực hiện Mặc dù, các cơ quan hay tổ chức bị thiệt hại và chủ yếu là thiệt hại về tài sản do chính hành vi phạm tội của những người là thành viên của cơ quan hay tổ chức gây ra nhưng những cơ quan này lại không phát giác được hoặc không tố cáo với cơ quan có thẩm quyền

- Tội phạm ẩn khách quan của tội phạm do nữ thực hiện có lý do xuất phát từ người làm chứng

Người làm chứng là những người biết những tình tiết có liên quan đến sự kiện tội phạm Lý do tội phạm ẩn khách quan của tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng xuất phát từ người làm chứng là những lý do làm cho người làm chứng không tự nguyện cung cấp, không khai báo cho cơ quan chức năng khi biết được thông tin về tội phạm hoặc khai báo không đúng sự thật về tội phạm mà mình biết Có thể đề cập đến hai lý do chính làm cho người làm chứng không cung cấp, không khai báo thông tin tội phạm với cơ quan chức năng đó là do người làm chứng sợ bị trả thù và do các cơ quan chức năng mới chỉ chú ý đến khía cạnh khai thác thông tin từ người làm chứng xuất phát từ nghĩa vụ của họ mà chưa có sự quan tâm đúng mức về lợi ích, sự động viên hoặc khích lệ đối với người làm chứng Dẫn đến làm ẩn tội phạm do không đủ chứng cứ để xử lý người phạm tội

1.3.3.2 Nguyên nhân tội phạm ẩn chủ quan của tội phạm do nữ thực hiện

Tội phạm ẩn chủ quan nói chung và tội phạm ẩn chủ quan của tội phạm do

nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nói riêng có lý do ẩn xuất phát từ

phía các chủ thể là các cơ quan được nhà nước trao quyền để thực hiện nhiệm vụ trực tiếp đấu tranh phòng, chống loại tội phạm này Mặc dù trong nhiều trường hợp, các cơ quan chức năng đã có thông tin về tội phạm nhưng lại không xử lý hoặc xử lý không đúng quy định nên đã dẫn đến tình trạng tội phạm ẩn Những nguyên nhân chủ quan của hệ thống các cơ quan này làm cho tội phạm đã xảy ra không được phát hiện và xử lý có thể do: (1) Các cơ quan chức năng có thẩm quyền đã nhận hối lộ, bị mua chuộc, thông đồng, cùng tham gia thực hiện tội phạm hoặc bị khống chế từ đó dẫn đến việc bao che cho tội phạm; (2) Do thiếu trách nhiệm hoặc do năng lực của đội ngũ cán bộ chưa phát huy, vận động được sự cộng tác của nhân dân mà cụ thể là nhân chứng, nạn nhân

Tội phạm ẩn chủ quan của tội phạm do nữ thực hiện là loại tội phạm ẩn có tính nguy hại cao nhất bởi không những làm thay đổi THTP do nữ thực hiện trên địa bàn mà còn có thể làm phát sinh một số tội phạm mới như tội “nhận hối lộ”, tội

“đưa hối lộ”, tội “ lạm quyền trong khi thi hành công vụ”, tội “không truy cứu trách

nhiệm hình sự người có tội”, tội “làm sai lệch hồ sơ vụ án” “Tội phạm ẩn loại này cũng thể hiện sự thiếu trách nhiệm trong đấu tranh phòng, chống tội phạm cũng như thể hiện sự hạn chế về đạo đức nghề nghiệp và trình độ năng lực của đội ngũ cán bộ chuyên trách” [47, tr.116]

1.3.3.3 Nguyên nhân tội phạm ẩn thống kê của tội phạm do nữ thực hiện

Tội phạm ẩn thống kê nói chung và tội phạm ẩn thống kê của tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng chỉ tồn tại trong trường hợp số liệu thống

kê là số đúng Lý do tồn tại tội phạm ẩn thống kê của tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng không phải do lỗi của chủ thể tiến hành thống kê và không phải do các phương tiện được áp dụng trong quá trình thống kê lạc hậu hay hiện đại, mà nằm ở những quy định có tính chất pháp lý đối với công tác thống kê tội phạm do nữ thực hiện Tội phạm ẩn thống kê của tội phạm do nữ thực hiện có tồn tại hay không phụ thuộc vào khả năng của công tác thống kê ở mỗi địa phương,

có đếm được hết và ghi chép được hết số vụ phạm tội cũng như số người phạm tội

đã được cơ quan có thẩm quyền xử lý hay không Thực tế có trường hợp mẫu thống

kê theo quy định là thống kê theo số vụ, tuy nhiên nhiều vụ có những bị cáo phạm nhiều tội

1.4 Những yếu tố tác động đến tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

1.4.1 Những yếu tố khách quan thuộc môi trường sống tác động đến tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

THTP nói chung và THTP do nữ thực hiện nói riêng trên địa bàn thành phố

Đà Nẵng về bản chất được chi phối bởi chính nhân thân của mỗi con người mà cụ thể hơn là từ các đặc điểm nhân thân lệch chuẩn Đặc điểm nhân thân này lại chịu

sự chi phối trước tiên của những yếu tố khách quan thuộc môi trường sống Sự tác động của môi trường sống sẽ chứa đựng cả yếu tố thuận lợi và cả yếu tố không thuận lợi, những yếu tố thuận lợi sẽ tác động hình thành nhân thân tốt và những yếu

tố không thuận lợi sẽ tác động hình thành nhân thân xấu Những đặc điểm nhân thân xấu này khi kết hợp với điều kiện và hoàn cảnh cụ thể cộng với sự thiếu bản lĩnh trước mọi cám dỗ tiêu cực trong xã hội sẽ dễ dàng làm phát sinh hành vi lệch chuẩn,

hành vi phạm tội

1.4.1.1 Các hiện tượng tiêu cực thuộc môi trường gia đình

Yếu tố gia đình có ảnh hưởng lớn nhất đến việc hình thành nhân cách của mỗi cá nhân Bởi, kể từ khi mới sinh ra, gia đình là môi trường đầu tiên mà những đứa trẻ sinh sống, nhận thức của chúng mới bước đầu dần được hình thành, do đó, những đứa trẻ sẽ học hỏi, bắt chước những hành vi của những người xung quanh

nó, bao gồm cả những hành vi tốt hay không tốt

Thông thường, quá trình học hỏi, bắt chước hành vi xấu của trẻ diễn ra nhanh hơn, dễ dàng hơn so với bắt chước hành vi tốt Quá trình nhận thức cũng như học hỏi, bắt chước dần dần mở rộng phạm vi không còn dừng lại ở các thành viên trong gia đình nữa mà bắt đầu vươn ra thế giới bên ngoài, tuy nhiên nhận thức, lối sống của trẻ vẫn mang dấu ấn của việc ảnh hưởng từ các thành viên trong gia đình Môi trường gia đình an toàn, lành mạnh, luôn chú trọng vào giáo dục nhân cách cho trẻ, hướng trẻ sống thiện, trung thực, nhân hậu, vươn lên trong học tập, công việc thì sẽ

hạn chế hiệu quả việc hình thành nhân cách lệch lạc của cá nhân Môi trường gia đình không an toàn, không lành mạnh thì có thể tác động, ảnh hưởng, dẫn đến việc hình thành nhân cách lệch lạc của cá nhân sau này, đây là điều kiện khả nẵng để hình thành hành vi phạm tội

Một số nhân tố có thể tác động dẫn đến việc hình thành nhân cách lệch lạc của cá nhân, hình thành hành vi lệch chuẩn của cá nhân:

- Cha và (hoặc) mẹ buông lỏng việc giáo dục con cái, để mặc con cái phát triển tự nhiên hoặc phó thách việc giáo dục trẻ con cho nhà trưởng và xã hội Bên nhưng tác động tiêu cực của cha mẹ cũng khiến con trẻ hình thành tính ỷ lại, dựa dẫm, sống ích kỷ, lười nhác, không ý thức về trách nhiệm, luôn đòi hỏi được phục

vụ, được hưởng thụ Khi đó, nhân cách của trẻ dần dần hình thành một cách lệch lạc

và mầm mống của những hành vi lệch chuẩn, hành vi phạm tội

- Cha và (hoặc) mẹ quá nuông chiều hoặc quá hà khắc trong giáo dục con cái đều có thể ảnh hưởng đến việc hình thành nhân cách của trẻ như: Sống trong cảnh

bị đối xử hà khắc, thô bạo, độc ác của bố mẹ, Số em bị bố đánh, bị dì ghẻ, bố dượng đánh dần dần sẽ hình thành các hành vi có xu hướng bạo lực của cá nhân

- Cha và (hoặc) mẹ không gương mẫu trong lối sống như có hành vi phạm tội, sa đà vào tệ nạn xã hội như nghiện hút, cờ bạc, mại dâm hoặc có lối sống quá thực dụng chỉ biết coi trọng đồng tiền mà coi nhẹ giá trị đạo đức; hoặc đứa trẻ lớn lên trong gia đình mà bạo lực gia đình luôn tồn tại… Đây là nguyên nhân tạo ra nhân cách lệch lạc, hành vi lệch chuẩn mực trong cá nhân các em, chính những nhân cách lệch lạc này là nguyên nhân của nhiều loại tội phạm

- Cha và (hoặc) mẹ dạy con lối sống thực dụng, thậm chí xúi giục, dụ dỗ, éo buộc con vào con đường phạm tội

1.4.1.2 Các hiện tượng tiêu cực thuộc môi trường giáo dục nhà trường

Môi trường giáo dục - môi trường trường học chính là nơi rèn luyện tri thức, nền tảng đạo đức, giúp uốn nắn nhân cách của mỗi con người Môi trường trường học không lành mạnh thì có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách lệch lạc của cá nhân như:

- Kỉ luật nhà trưởng lỏng lẻo, không nghiêm, việc xử lí những biểu hiện sai trái trong học sinh (hoặc sinh viên) còn chưa triệt để dẫn đến những hiện tượng tiêu cực trong nhà trường có nguy cơ lan rộng như: một số em chán nản, sa sút học hành, dễ bị lôi kéo tham gia vào các hoạt động tiêu cực, không lành mạnh

- Kết bạn, giao du với bạn bè xấu (những đối tường lười học, ham ăn chơi, đua đòi, hay bỏ học, hỗn láo với thầy cô giáo và bố mẹ, sa đà vào các tệ nạn xã hội…) và dần dần đi vào con đường phạm tội

1.4.1.3 Các hiện tượng tiêu cực thuộc môi trường xã hội do Nhà nước quản lý

Môi trường tập thể hoặc nơi cư trú lành mạnh, an toàn, mọi người biết quan tâm, giúp dỡ lẫn nhau, không có tệ nạn xã hội và tội phạm, mọi người biết tập trung lao động, làm việc, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật thì có thể nói đây là môi trường thuận lợi, có tác động tích cực đến việc hình thành nhân cách đúng đắn của

cá nhân và hạn chế sự phát triển nhân cách lệch lạc của cá nhân Môi trường có sự chứa đựng nhiều nhân tố tiêu cực như có người sống bê tha, suốt ngày chỉ cờ bạc, rượu chè, đánh nhau, thậm chí sa đà vào ma túy, mại dâm, phạm tội thì đây thực sự

là môi trường xấu, tiềm ẩn nguy cơ lôi kéo, tác động đến những người thiếu bản lĩnh, không vững vàng, dễ sa ngã trước cái xấu, cái tiêu cực của đời sống xã hội, từ

đó có thể ảnh hưởng, dẫn đến việc hình thành và phát triển nhân cách lệch lạc của

cá nhân

Môi trường xã hội tác động đến cá nhân thể hiện ở một số nhân tố sau:

- Tác động từ sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội, vấn đề thất nghiệp, đói nghèo, bất bình đẳng trong xã hội… Quá trình phát triển kinh tế - xã hội đã mang lại nhiều cơ hội mới, đời sống đại bộ phận nhân dân ngày một ấm no hơn Nhưng cũng có một bộ phận người dân đang đối mặt thực tế: Họ đang nghèo, sinh kế ngày một khó khăn hơn

- Tác động của chính sách, pháp luật: Nhân tố không thuận lợi từ chính sách, pháp luật được coi là nguyên nhân phát sinh tội phạm có thể là so quy định của chính sách, pháp luật còn lỏng lẻo, sơ hở, chưa chặt chẽ hoặc không công bằng, thiếu thỏa đáng… Ví dụ: Quy định về quản lý tài sản công lỏng lẻo có thể làm cho

cá nhân nảy sinh lòng tham và có hành vi chiếm đoạt tài sản công Tuy nhiên, vai trò của các hội đoàn thể xã hội, vai trò Hội Liên hiệp Phụ nữ trong công tác giúp đỡ, tuyên truyền pháp luật và phòng ngừa vi phạm pháp luật ở nữ giới còn mờ nhạt

- Công tác phổ biến và giáo dục pháp luật cho phụ nữ còn nhiều hạn chế: Công tác giáo dục pháp luật cho phụ nữ trên thực tế còn có những hạn chế nhất định, trình độ nhận thức của nhân dân không đồng đều, nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục pháp luật vẫn còn chậm đổi mới, dàn trải, thiếu cụ thể, thiếu tính thuyết phục Các hình thức tuyên truyền pháp luật phổ thông trên các phương tiện thông tin đại chúng chưa thật phù hợp với hoàn cảnh nghề nghiệp, việc làm và điều kiện sống thực tế của phụ nữ, nhất là ở những nơi có điều kiện kinh tế xã hội khó khăn, những khu công nghiệp lớn

1.4.2 Những yếu tố chủ quan thuộc về người phạm tội là nữ giới

Ngoài việc nghiên cứu các yếu tố tiêu cực thuộc môi trường sống thì việc nghiên cứu các yếu tố tiêu cực thuộc chủ thể hành vi phạm tội là nữ giới cũng rất quan trọng trong việc đánh giá tác động dẫn đến sự hình thành nhân thân của nữ

giới phạm tội trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

1.4.2.1 Đặc điểm về đạo đức, tâm lý của người phạm tội là nữ giới

Phụ nữ Việt Nam vốn có truyền thống phẩm chất đạo đức tốt đẹp, những phẩm chất đạo đức ấy luôn tỏa sáng, góp phần nâng cao vai trò, vị trí của người phụ

nữ trong gia đình và trong xã hội

Tuy nhiên, ở giai đoạn hiện nay, bản sắc văn hóa dân tộc, nét đẹp truyền thống của phụ nữ… cũng đang có xu hướng bị phai nhạt Do ảnh hưởng của văn hóa ngoại lai, trong xã hội xuất hiện những câu chuyện đau lòng do sự xuống cấp về đạo đức, sự tha hóa về nhân cách của một bộ phận phụ nữ, nữ thanh niên như: mẹ giết con, vợ giết chồng, tệ nạn mại dâm và bạo lực học đường liên quan tới nữ sinh trong các trường học Thực trạng ấy cho thấy, phẩm chất đạo đức của một bộ phận

nữ giới bị xuống cấp là những nguyên nhân dẫn đến tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên cả nước nói chung và trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nói riêng

Ngoài những đặc điểm về phẩm chất đạo đức thì tâm lý pháp luật cũng là một vấn đề quan trọng cần được xem xét, nghiên cứu đối với nữ giới phạm tội trên

cả nước nói chung và trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nói riêng Tâm lý pháp luật ở

nữ giới thể hiện qua nhận thức về pháp luật, thái độ, tình cảm cũng như cảm xúc đối với pháp luật Nghiên cứu về các bị cáo nữ phạm tội nói chung và trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nói riêng thì đa phần các bị cáo nữ đều có nhận thức pháp luật thấp kém, có thái độ không tôn trọng pháp luật cũng như các cơ quan chức năng Các bị cáo nữ đa phần khi bị bắt đều tìm cách khai báo quanh co để chối tội cũng như muốn giảm nhẹ hành vi phạm tội của mình Họ thường đổ lỗi cho các nguyên nhân chủ quan, khách quan khác để che giấu việc thỏa mãn những nhu cầu, những mục đích thấp hèn của mình

Như vậy, công tác phòng ngừa các tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng đòi hỏi cần phải nghiên cứu các đặc điểm đạo đức, tâm lý người đặc trưng của nữ giới phạm tội Thông qua đó, các cơ quan chức năng có căn cứ để

áp dụng các biện pháp tác động phù hợp cũng như phục vụ tích cực cho hoạt động điều tra, truy tố và xét xử các đối tượng phạm tội là nữ giới được nhanh chóng, chính xác, khách quan và áp dụng các biện pháp giáo dục cải tạo đạt hiệu quả cao

1.4.2.2 Đặc điểm cơ chế hành vi của người phạm tội là nữ giới

Nghiên cứu về cơ chế tâm lý - xã hội của hành vi phạm tội cụ thể, GS.TS Võ

Khánh Vinh nhận định: “Cơ chế của hành vi phạm tội là một hiện tượng động, là

sự tác động lẫn nhau nhất định trong các yếu tố cấu thành nó Các yếu tố cá nhân bên trong của cơ chế hành vi phạm tội là những quá trình và trạng thái tâm lý được xem xét trong trạng thái động, không tách rời mà là ở trong sự tác động lẫn nhau với các nhân tố của môi trường bên ngoài quyết định hành vi đó Cơ chế của hành

vi phạm tội của người phạm tội là nữ giới cũng bao gồm ba khâu cơ bản: Quá trình hình thành tính động cơ của tội phạm; việc kế hoạch hóa các hoạt động phạm tội; việc trực tiếp thực hiện tội phạm Theo đó: Khâu thứ nhất bao gồm các nhu cầu cá nhân, các ý định, dự định, kế hoạch và lợi ích trong đời sống hàng ngày của họ Các nhu cầu, ý định, dự định, kế hoạch và lợi ích trong sự tác động lẫn nhau với hệ

thống các định hướng giá trị của cá nhân sinh ra các động cơ của hành vi phạm tội Khâu thứ hai của cơ chế hành vi phạm tội là sự cụ thể hóa tính động cơ vào kế hoạch thực hiện hành vi phạm tội Ở đây, chủ thể là nữ giới phạm tội đã xác định các mục đích của mình, cũng như các biện pháp, địa điểm, thời gian thực hiện tội phạm và có các quyết định thích ứng Khâu thứ ba là việc trực tiếp thực hiện tội phạm Nó bao gồm cả hành động (không hành động) phạm tội của chủ thể là nữ giới phạm tội lẫn việc gây ra các hậu quả có hại cho xã hội.”

Trên cơ sở cơ chế khái quát của hành vi phạm tội và việc xem xét các yếu tố tham gia điều chỉnh hành vi phạm tội của nữ giới, có thể khái quát một số nhóm cơ chế của hành vi phạm tội như sau: (1) Cơ chế của hành vi phạm tội liên quan tới sự biến dạng các nhu cầu và lợi ích của cá nhân (2) Cơ chế của hành vi phạm tội có liên quan tới mâu thuẫn giữa các nhu cầu, lợi ích và các khả năng của chủ thể (3)

Cơ chế của hành vi phạm tội có liên quan tới sự biến dạng các quan niệm về đạo đức, về pháp luật, về các định hướng giá trị và mục đích xã hội của cá nhân (4) Cơ chế của hành vi phạm tội có liên quan với các khuyết tật, sai sót trong quá trình ra

và thực hiện quyết định

Tiểu kết chương 1

Trong Chương 1, tác giả đã làm rõ lý luận về THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, trong đó tác giả tập trung vào một số vấn đề như: Các thông số của THTP do nữ thực hiện hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng; THTP

ẩn, tội phạm rõ do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng; theo đó tội phạm

ẩn do nữ thực hiện trên địa bàn Đà Nẵng gồm ba loại: tội phạm ẩn khách quan, tội phạm ẩn chủ quan và tội phạm ẩn thống kê; lý giải nguyên nhân dẫn đến THTP ẩn

do nữ thực hiện đặc biệt là các nguyên nhân của tội phạm ẩn khách quan, tội phạm

ẩn chủ quan và tội phạm ẩn thống kê do nữ thực hiện Bên cạnh đó, tác giả cũng đã làm rõ những yếu tố tác động đến tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng bao gồm: Những yếu tố khách quan thuộc môi trường sống tác

động đến tình hình tội phạm do nữ thực hiện và những yếu tố chủ quan thuộc về người phạm tội là nữ giới trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Quá trình phân tích các cơ sở lý luận có liên quan, các thông số từ các công trình khoa học, bài nghiên cứu của nhiều tác giả, các nhà khoa học, đây là nền tảng

là cơ sở để tác giả đánh giá THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng một cách khoa học, thống nhất Là tiền đề để tác giả tiếp tục triển khai khảo sát, nghiên cứu nội dung chương 2: Tình hình tội phạm do nữ thực hiện và thực trạng những yếu tố tác động đến THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Chương 2 TÌNH HÌNH TỘI PHẠM DO NỮ THỰC HIỆN TRÊN ĐỊA

2.1.1.1 Thực trạng (mức độ) tổng quan của tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Mức độ tổng quan là cơ sở để xác định cơ số tội phạm, cơ số hành vi phạm tội, xu hướng của THTP do nữ thực hiện, trong đó cơ số tội phạm, cơ số hành vi phạm tội là những chỉ số khái quát nhất để đánh giá về mức độ của THTP do nữ thực hiện trên một đơn vị hành chính lãnh thổ

Quá trình nghiên cứu đã sử dụng số liệu thống kê của Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng cùng các bản án xét xử sơ thẩm hình sự trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2018

a) Mức độ tổng quan tuyệt đối của tình hình tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Mức độ tổng quan tuyệt đối cho biết toàn bộ số người phạm tội cùng số tội phạm do nữ thực hiện trong giai đoạn 2014 - 2018 trên địa bàn thành phố Đà Nẵng Mức độ này thể hiện bằng số nguyên và cho biết hàng năm có bao nhiêu vụ phạm tội và bao nhiêu bị cáo phạm tội là nữ ở thành phố Đà Nẵng

Bảng 2.1 Mức độ tổng quan tuyệt đối của THTP do nữ thực hiện

trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018

Nguồn: Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng

Qua tổng hợp số liệu về THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng cho thấy trong 5 năm (2014-2018) là 405 vụ/501 bị cáo, tính tỷ lệ trung bình hàng năm trong 5 năm qua thì trung bình mỗi năm Tòa án nhân dân xét xử khoảng

Bảng 2.2 Mức độ tổng quan tương đối của THTP do nữ thực hiện so với THTP trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018

Năm

THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố

Đà Nẵng

THTP trên địa bàn thành phố Đà Nẵng Tỷ lệ %

Số vụ (1)

Số bị cáo (2)

Số vụ (3)

Số bị cáo (4) (1)/(3) (2)/(4)

Nguồn: Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng

Dựa trên bảng số liệu 2.2 có thể thấy, trong khoảng thời gian từ năm 2014 đến năm 2018 trên địa bàn thành phố Đà Nẵng (bao gồm tất cả các vụ án xét xử sơ thẩm của cấp tỉnh và huyện) đã xét xử 6339 vụ án với 3721 bị cáo; trong số này tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng có 405 vụ án với 501 bị cáo, chiếm 10,88% về số vụ và 7,90% về số bị cáo Tỉ lệ này nhìn chung là cao

Để làm rõ thực trạng THTP do nữ thực hiện cần xác định cơ số tội phạm, cơ

số hành vi phạm tội, cơ số tội danh do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

+ Cơ số tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Cơ số tội phạm do nữ thực hiện được xác định bằng số vụ án xảy ra trong thời gian một năm trên 100.000 dân

Bảng 2.3 Cơ số tội phạm của THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018

Năm Số vụ Dân số (người) Cơ số tội phạm

Nguồn: Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng; Cục Thống kê thành phố Đà Nẵng

Như vậy, trong 5 năm từ năm 2014 đến năm 2018 trên địa bàn thành phố Đà Nẵng cơ số tội phạm do nữ thực hiện cao nhất là năm 2016 với chỉ số 8,05; thấp nhất là năm 2015 với chỉ số 6,88; so với chỉ số trung bình là 7,6 Nhìn chung, cơ số tội phạm do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng tăng giảm không đều qua các năm và từ năm 2016 đến năm 2018 giảm dần qua các năm

+ Cơ số hành vi phạm tội trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Cơ số hành vi phạm tội được tính bằng số bị cáo được đưa ra xét xử trên 100.000 dân

Bảng 2.4 Cơ số hành vi phạm tội của THTP do nữ thực hiện

trên địa bàn thành phố Đà Nẵng Năm Số bị cáo Dân số (người) Cơ số hành vi

Kêt quả tại bảng 2.4 cho thấy, cơ số hành vi phạm tội của THTP do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng cao nhất là năm 2014 với chỉ số 10,10; thấp nhất là năm 2015 với chỉ số 7,93; chỉ số trung bình là 9,40; nhìn chung cơ số hành

vi phạm tội có sự tăng giảm không đều qua các năm

+ Cơ số tội danh do nữ thực hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Số tội danh xảy ra trên thực tế ít so với quy định của BLHS, phần lớn là các tội mang tính “truyền thống”, những tội danh mang tính chất mới như về công nghệ thông tin như sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng internet để chiếm đoạt tài sản mới xuất hiện từ năm 2016

Bảng 2.5 Mức độ tội danh xảy ra của THTP do nữ thực hiện

trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2014 đến năm 2018

so với số tội danh của Bộ luật Hình sự

Nguồn: Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng

Dựa vào bảng 2.5 cho thấy, mức độ tội danh trên địa bàn thành phố Đà Nẵng qua các năm có sự chênh lệch không đáng kể Các năm 2015, 2016, 2017 có cùng mức độ tội danh Tuy nhiên, cần lưu ý là không có sự trùng khớp hoàn toàn về các tội danh trong các năm trên Điều này được thể hiện rõ hơn ở phân tích về diễn biến của THTP do nữ thực hiện