Hoạt động giám sát của HĐND từ thực tiễn huyện quế sơn, tỉnh quảng nam

Do vị trí, vai trò của HĐND được quy định trong các quy định của pháp luật nên HĐND vừa là một cơ quan trong bộ máy nhà nước, vừa là chủ thể quyền lực, đại diện cho nhân dân địa phương v

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN PHƯỚC CHÂU

HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN

TỪ THỰC TIỄN HUYỆN QUẾ SƠN - TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, Năm 2019

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN PHƯỚC CHÂU

HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN

TỪ THỰC TIỄN HUYỆN QUẾ SƠN - TỈNH QUẢNG NAM

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa học và Luận văn Thạc sĩ của mình, trước hết em xin gửi lời cám ơn chân thành tới Ban Giám đốc, các khoa, phòng, thầy cô giáo Học viện Khoa học Xã hội đã nhiệt tình truyền đạt những kiến thức quý báu cho em trong suốt quá trình học tập và hoàn thành Luận văn Thạc sĩ

Em xin chân thành cám ơn PGS.TS Đinh Ngọc Vượng – Thầy đã trực

tiếp hướng dẫn khoa học, tận tình giúp đỡ em hoàn thành Luận văn này

Nguyễn Phước Châu

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu trích dẫn trong luận văn dựa trên số liệu bảo đảm độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Phước Châu

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

ĐỒNG NHÂN DÂN HUYỆN 6

1.1 Quan niệm và vai trò về giám sát và hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện 6 1.2 Nội dung hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện 18 1.3 Các yếu tố bảo đảm hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện 24

Chương 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN HUYỆN QUẾ SƠN TỪ NĂM 2011 – 2016 28

2.1 Khái quát về tổ chức bộ máy Hội đồng nhân dân huyện Quế Sơn 28 2.2 Kết quả hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện Quế Sơn 31 2.3 Đánh giá chung về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện Quế Sơn 41

Chương 3 QUAN ĐIỂM, YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM HOẠT

3.1 Quan điểm bảo đảm hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện Quế Sơn 46 3.2 Các yêu cầu và giải pháp bảo đảm hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện Quế Sơn 50

KẾT LUẬN 70 TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Tính đại diện thông qua nghề nghiệp, vị trí công tác 29

Bảng 2.2 Bảng đại diện theo cấp hành chính 29

Bảng 2.3 Trình độ chuyên môn và lý luận chính trị 29

Bảng 2.4 Tuổi trung bình của các độ tuổi 29

Bảng 2.5 Các tổ đại biểu và số đơn vị bầu cử 31

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Qúa trình xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân ở Việt Nam, việc nâng cao và tăng cường chất lương, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước ta hiện nay

và các cấp chính quyền địa phương trong đó có HĐND các cấp là yêu cầu cấp bách và cần thiết

Là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng hoạt động của HĐND các cấp có thực quyền là một yêu cầu quan trọng nhất hiện nay Với hai chức năng cơ bản: Chức năng quyết định và chức năng giám sát thì giám sát có một

vị trí, vai trò rất quan trọng bảo đảm HĐND thực sự là cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, thực hiện đúng nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân HĐND hoạt động có hiệu quả hay không phụ thuộc vào chức năng giám sát

Tình hình kinh tế - xã hội và để nâng cao năng lực quản lý nhà nước của chính quyền địa phương ở huyện Quế Sơn là những yêu cầu, thách thức trong quá trình xây dựng và phát triển của huyện Nội dụng quan trọng đang đặt ra cần giải quyết với huyện là phải tạo nên thế mạnh và có bước đột phá riêng, tốc độ tăng trưởng trên mọi lĩnh vực phải tăng hơn năm trước, kế hoạch kinh tế - xã hội qua từng giai đoạn cụ thể phải hoàn thành, tạo điều kiện cho

sự phát triển cao hơn trong thời gian đến Muốn tạo nên bước đột phá đó thì nhiệm vụ giám sát của HĐND huyện phải là công việc khó khăn, phức tạp

Từ đó đưa pháp luật vào cuộc sống, ổn định tình hình, góp phần vừa đảm bảo trật tự kỷ cương, đồng thời qua đó tạo sự năng động để huyện tiếp tục phát triển thì phải tăng cường giám sát Từ khi có Luật Tổ chức HĐND và UBND

sửa đổi năm 2003 và mới đây nhất là Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 thì công tác giám sát được tiến hành thuận lợi hơn, song hiện nay trên địa bàn huyện đang diễn ra nhiều vấn đề phức tạp cần được giải quyết đặc biệt là trên các lĩnh vực kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng, chính sách xoá đói giảm nghèo, chính sách người có công, giáo dục - đào tạo, y tế, cộng đồng…Trước tình trạng như vậy, đòi hỏi phải tăng cường quản lý của các cấp, các ngành, đặc biệt là vai trò giám sát của cơ quan quyền lực Nhà nước là Quốc hội và HĐND các cấp trong phạm vi được phân cấp

Hoạt động giám sát, vẫn còn một số tồn tại, hạn chế ở nhiều mức độ khác nhau trên các lĩnh vực khác nhau của HĐND Những tồn tại, hạn chế đó

có cả nguyên nhân khách quan từ thể chế và chủ quan từ chính bản thân năng lực của Hội đồng nhân dân và bộ máy giúp việc vẫn còn có những khoảng cách nhất định so với yêu cầu Tất cả những điều này đã hạn chế đáng kể đến hiệu lực và hiệu quả của quá trình giám sát của HĐND nói chung và huyện Quế Sơn nói riêng trong những năm qua Đó là lý do tác giả chọn đề tài

“Hoạt động giám sát của HĐND từ thực tiễn huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam” làm Luận văn Thạc sỹ Luật học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đề tài

Hiện nay đã có nhiều nghiên cứu về hoạt động giám sát của HĐND nói chung Các đề tài dưới nhiều góc độ đã đề cập đến các vấn đề về lý luận và thực tiễn trong hoạt động giám sát của HĐND như: chủ thể giám sát, đối tượng giám sát, hình thức giám sát, nhưng chủ yếu liên qua đến hoạt động giám sát của HĐND cấp tỉnh hoặc thường trực HĐND các cấp

Đến nay vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu đầy đủ và toàn diện về hoạt động giám sát của HĐND trên địa bàn huyện Quế Sơn với tính chất là một đề tài độc lập, đi sâu nghiên cứu thực tiễn, để đánh giá mặt được, mặt chưa được, từ đó đưa ra những giải pháp có giá trị thực tiễn nhằm đổi mới và hoạt

động có hiệu quả hoạt động giám sát của HDND trên địa bàn huyện Quế Sơn

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống và làm rõ cơ sở lý luận về hoạt động giám sát của HĐND cấp huyện nói chung và thực tiễn hoạt động giám sát của HĐND huyện Quế Sơn, luận văn đề xuất giải pháp tăng cường hoạt động giám sát của HĐND huyện Quế Sơn hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Muốn thực hiện tốt mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ của luận văn là:

- Luận văn đi vào phân tích cơ sở lý luận về vị trí chức năng của HĐND; làm rõ khái niệm giám sát; phân tích và làm sáng tỏ đặc điểm, nội dung và hình thức giám sát của HĐND cấp huyện cũng như các yếu tố ảnh hưởng và các điều kiện bảo đảm hoạt động giám sát của HĐND cấp huyện

- Làm sáng tỏ thực trạng hoạt động giám sát của HĐND huyện Quế Sơn hiện nay để tìm ra ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân của những ưu điểm, hạn chế

- Từ các cơ sở trên, đề xuất quan điểm và giải pháp bảo đảm hoạt động giám sát của HĐND huyện Quế Sơn trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động giám sát của HĐND huyện Quế Sơn

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Về thời gian: Từ năm 2011 đến năm 2016

Về không gian: Trên địa bàn huyện Quế Sơn

5 Cơ sở lý luận và Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Có thể nói luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về Nhà nước kiểu mới, HĐND, chức năng giám sát của HĐND

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp so sánh, phương pháp khảo sát và quá trình nghiên cứu thực tế qua đó làm sáng tỏ những vấn đề cần nghiên cứu

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

- Việc nghiên cứu luận văn sẽ cung cấp cơ sở phương pháp luận giúp cán bộ, công chức trong các cơ quan nhà nước nhìn nhận đúng đắn tầm quan trọng, vai trò vị trí của hoạt động giám sát của HĐND cấp huyện trong việc kiểm soát thực thi quyền lực nhà nước ở địa phương

- Góp phần nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của HĐND huyện, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân, hạn chế tệ quan liêu, tham nhũng, làm lành mạnh các quan

hệ xã hội

- Góp phần giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa cơ quan quyền lực nhà nước với cơ quan hành chính trong việc phối hợp thực hiện quyền lực nhà nước ở địa phương

- Đặt ra những vấn đề mới, tiếp tục nghiên cứu góp phần hoàn thiện phương thức tổ chức và hoạt động, bảo đảm thực quyền của HĐND

- Luận văn có giá trị làm tài liệu tham khảo, vận dụng vào hoạt động thực tiễn của HĐND các cấp, góp phần nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ chuyên trách trong các cơ quan chuyên môn của HĐND

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục (bảng, biểu ), luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện

Chương 2: Thực trạng hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện Quế Sơn từ năm 2011 - 2016

Chương 3: Quan điểm và giải pháp bảo đảm hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện Quế Sơn

1.1.1 Quan niệm về giám sát và giám sát của Hội đồng nhân dân

Thực tế hiện nay có nhiều định nghĩa khác nhau về giám sát được đưa

ra tùy theo phạm vi của nội dung nghiên cứu

Theo Từ điển Tiếng việt của nhà xuất bản Khoa học xã hội- Hà Nội

1988 định nghĩa, thì giám sát là "Theo dõi và kiểm tra xem có thực hiện đúng những điều quy định không?"

Đại từ điển Tiếng Việt, Nxb Văn hóa – Thông tin, 1998 do Nguyễn Như Ý Chủ biên lại định nghĩa giám sát là “theo dõi, kiểm tra việc thực thi nhiệm vụ”

Theo Từ điển Luật học, giám sát là sự theo dõi, quan sát hoạt động mang tính chủ động, thường xuyên, liên tục và sẵn sàng tác động bằng các biện pháp tích cực để buộc và hướng hoạt động của đối tượng chịu giám sát đi đúng quỹ đạo, quy chế nhằm đạt được mục đích, hiệu quả đã được xác định từ trước, đảm bảo cho pháp luật được tuân theo nghiêm chỉnh

Giám sát được định nghĩa theo quy định của Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND: "Là việc Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, Uỷ ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu

sự giám sát trong việc thi hành Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội,

Như vậy cụm từ "Giám sát" trong khoa học chính trị, pháp lý được

dùng rất phổ biến và được đề cập nhiều trong các văn kiện của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị-xã hội, tổ chức xã hội cũng như phổ biến trong đời sống của chúng ta

Tuy có nhiều định nghĩa khác nhau về giám sát nhưng có thể hiểu chung nhất, giám sát là theo dõi, kiểm tra, phát hiện, đánh giá của cá nhân, tổ chức, giữa người này với cá nhân, tổ chức, người khác trong các lĩnh vực kinh

tế - xã hội, trong thực hiện quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật, của Nhà nước và các quyền lợi, nghĩa vụ của công dân, tổ chức, cá nhân Qua đó kiến nghị phát những kết quả đạt được, xử lý đối với tổ chức,

cá nhân có hành vi sai trái Như vậy qua nội dung trên, khái niệm giám sát gồm các nội dung sau:

- Giám sát là theo dõi, xem xét, kiểm tra và nhận định về một việc làm nào đó đúng hay sai với những điều đã được quy định

- Giám sát luôn gắn với một chủ thể nhất định

- Giám sát được tiến hành thường xuyên và liên tục trên cơ sở những quy định cụ thể

- Giám sát là hoạt động thường xuyên và có mục đích của một chủ thể nhất định

Qua những nội dung phân tích như đã nêu trên, chúng ta có thể nhận thấy: Giám sát là sự quan sát, theo dõi, kiểm tra hoạt động của các chủ thể có quyền đối với chủ thể khác để biết được đối tượng bị giám sát có thực thi đúng, đủ theo quy định hay không và quy định về hành vi đối tượng giám sát được làm có phù hợp với điều kiện thực tế hay không

Trong hoạt động của bộ máy nhà nước ta, để kiểm soát đối với quyền lực nhà nước, có nhiều hình thức khác nhau, trong đó giám sát, kiểm tra, thanh tra là những hình thức cơ bản, trong đó:

Giám sát dùng để chỉ hoạt động của cơ quan quyền lực nhà nước, toà

án, các tổ chức xã hội và công dân nhằm bảo đảm sự tuân thủ nghiêm chỉnh pháp luật trong quản lý xã hội Như vậy, hoạt động giám sát chủ yếu thực hiện ngoài quan hệ trực thuộc theo chiều dọc

Kiểm tra là khái niệm rộng được vận dụng theo hai hướng Một là,

kiểm tra là hoạt động thường xuyên và liên tục của cơ quan nhà nước cấp trên với cơ quan nhà nước cấp dưới với mục đích xem xét mọi mặt hoạt động của cấp dưới khi cần thiết, hoặc kiểm tra một số vấn đề cụ thể, việc thực hiện một quyết định quản lý hành chính nhà nước nào đó Hai là kiểm tra là hoạt động của các tổ chức xã hội như kiểm tra Đảng, kiểm tra các tổ chức xã hội đối với hành chính nhà nước Vì vậy, kiểm tra ở phạm vi này ít mang tính quyền lực nhà nước, mà chỉ áp dụng các biện pháp tác động mang tính xã hội

Thanh tra là phạm trù dùng để chỉ hoạt động của các tổ chức thanh tra

nhà nước, gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành (thanh tra bộ, thanh tra sở) Đối tượng bị thanh tra và Cơ quan thanh tra thường không có quan hệ trực thuộc Tuy nhiên, các cơ quan thanh tra do thủ trưởng các cơ quan hành chính thành lập, do vậy nó hoạt động với tư cách là cơ quan chức năng giúp thủ trưởng cùng cấp Bởi vậy, có thể coi hoạt động thanh tra được

cơ quan cấp trên tiến hành trong quan hệ đối với cơ quan trực thuộc Cơ quan thanh tra có thể áp dụng các biện pháp cưỡng chế trong quá trình thực hiện nhiệm vụ cũng như công tác thanh tra để bảo đảm công tác thanh tra và xử lý

vi phạm pháp luật, trong những trường hợp đặc biệt cần thiết, hoặc đình chỉ hành vi hành chính trái pháp luật

Từ những phân tích trên đây có thể nhận thấy giám sát khác với kiểm tra và thanh tra ở chỗ:

- Giám sát khác với kiểm tra

Kiểm tra là khái niệm bao hàm những thao tác có tính xác định, tính cụ thể rõ hơn Việc thực hiện công việc kiểm tra khi có dấu hiệu hoặc sự việc sai phạm xảy ra là “xem xét cụ thể công việc” Giám sát khác với kiểm tra ở chỗ: giám sát là hành vi độc lập, từ bên ngoài, còn kiểm tra là hoạt động thường xuyên từ bên trong tổ chức hành pháp

Giám sát khác với thanh tra

Những nội dung giống nhau giữa thanh tra và giám sát là đều có hoạt động “xem xét, đánh giá, nhận xét” nhưng khác nhau ở chỗ giám sát là sự

“chủ động theo dõi” còn thanh tra thường chỉ xem xét khi có dấu hiệu, khi xảy ra những vụ việc vi phạm

Việc giải quyết những tồn tại sau giám sát chủ yếu thông qua hình thức

“kiến nghị” còn đối với thanh tra là áp dụng những biện pháp xử lý cụ thể theo quy định của pháp luật

1.1.2 Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện

1.1.2.1 Vị trí, vai trò và chức năng của Hội đồng nhân dân huyện trong

cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước

 Vị trí, vai trò của Hội đồng nhân dân huyện

Theo quy định của Luật tổ chức Chính quyền địa phương, HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, do nhân dân địa phương trực tiếp bầu

ra, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ nhân dân ở địa phương, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan nhầ nước cấp trên Việc quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương thuộc quyền và trách nhiệm của HĐND và thường trực HĐND Trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước ta đã quan tâm đến việc xây dựng, củng cố và phát huy vai trò của HĐND các cấp, trong đó có HĐND cấp huyện Trong thời gian qua, HĐND cấp huyện đã làm được rất nhiều việc cho dân, thể hiện ở nhiều nội dung quan

trọng mà HĐND đã quyết định, qua đó thể hiện được vai trò là cơ quan đại biểu đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân

HĐND huyện là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho nhân dân địa phương, HĐND cấp huyện có khả năng tạo mối quan hệ đoàn kết thống nhất tập hợp được mọi quần chúng nhân dân, động viên được mọi nguồn lực vật chất và tinh thần ở mỗi địa phương, góp phần việc hoàn thành các nhiệm vụ kinh tế xã hội tại địa phương

Theo quy định của Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức Chính quyền

địa phương năm 2015 “Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở

địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân,

do nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương

và cơ quan nhà nước cấp trên”.[14,tr.61]

Như vậy, theo quy định của pháp luật hội đồng nhân dân có hai tính chất: “cơ quan quyền lực Nhà nước ” và “cơ quan đại biểu của nhân dân”

Tính quyền lực nhà nước của HĐND cấp huyện thể hiện như sau: có quyền quyết định moi vấn đề quan trọng tại địa phương Tuy nhiên những quyết định này chỉ có hiệu lực trong phạm vi địa bàn quản lý của huyện và chỉ giới hạn trong phạm vi thẩm quyền được giao theo quy định

Đi cùng với tính quyền lực nhà nước, HĐND cấp huyện còn là cơ quan đại diện của nhân dân địa phương Điều 6 Luật Tổ chức chính quyền địa

phương năm 2015 quy định “HĐND là cơ quan đại diện của nhân dân địa

phương và đại biểu HĐND là người đại diện cho nhân dân địa phương, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên”.[15,tr.10]

Nội dung của tính đại diện và tính quyền lực của HĐND có quan hệ qua lại với nhau Tính đại diện là cơ sở để bảo đảm cho HĐND trở thành cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa

phương cho nên HĐND mới có đủ quyền lực thực hiện được tính chất đại diện cho nhân dân, thay mặt nhân dân quyết định những vấn đề lớn và quan trọng ở địa phương

Do vị trí, vai trò của HĐND được quy định trong các quy định của pháp luật nên HĐND vừa là một cơ quan trong bộ máy nhà nước, vừa là chủ thể quyền lực, đại diện cho nhân dân địa phương và là cơ quan duy nhất có quyền quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương, thực hiện việc giám sát sự tuân thủ pháp luật của cơ quan nhà nước, các tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội và công dân ở địa phương nhằm phát huy tiềm lực kinh tế - xã hội của địa phương

 Chức năng của Hội đồng nhân dân huyện

Theo quy định của pháp luật hiện hành, HĐND các cấp đều có hai chức năng cơ bản: chức năng quyết định và chức năng giám sát

- Chức năng quyết định

Theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015:

"HĐND quyết định những chủ trương, biện pháp quan trọng để phát huy tiềm năng của địa phương, xây dựng và phát triển địa phương về kinh tế, xã hội, củng cố quốc phòng an ninh, không ngừng cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân địa phương, làm tròn nghĩa vụ của địa phương đối với cả nước" Để có cơ sở pháp lý cho HĐND cấp huyện thực hiện tốt chức năng

này, tại Điều 26 của Luật Tổ chức chính quyền địa phương đã xác định cụ thể nội dung những vấn đề quan trọng thuộc thẩm quyền quyết định của HĐND bao gồm các lĩnh vực sau đây: Tổ chức và bảo đảm việc thi hành Hiến pháp

và pháp luật và trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, xây dựng chính quyền; kinh tế, tài nguyên, môi trường; giáo dục mầm non, tiểu học và trung học cơ

sở, văn hóa, thông tin, thể dục, thể thao; y tế, lao động và thực hiện chính

sách xã hội; dân tộc, tôn giáo, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.[15,tr.38]

- Chức năng giám sát

Giám sát là một trong hai chức năng cơ bản của HĐND, có mối quan

hệ và tác động qua lại với chức năng quyết định của HĐND Để thực hiện có hiệu quả và đúng chức năng quyết định, HĐND phải có được đầy đủ các cơ

sở cũng như những thông tin về tình hình kinh tế xã - hội của địa phương, nếu không nắm roc các thông tin này, HĐND không thể quyết định được những chủ trương, biện pháp phù hợp và đáp ứng nhu cầu mà cuộc sống yêu cầu Bởi thế, hoạt động giám sát của HĐND được là một trong những nội dung quan trọng của quá trình ban hành các Nghị quyết và quyết định của HĐND

Điều 26 Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 quy định:

"Hội đồng nhân dân thực hiện quyền giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật ở địa phương, việc thực hiện nghị quyết của Hội đồng nhân dân huyện; giám sát hoạt động của Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, các Ban của Hội đồng nhân dân cấp mình; Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp, giám sát văn bản quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân cùng cấp và văn bản của Hội đồng nhân dân cấp xã” [15,tr.41]

Giám sát là hoạt động thường xuyên của HĐND, nó gắn liền với việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được pháp luật giao Hoạt động giám sát của HĐND được thực hiện thông qua các hình thức sau:

- Xem xét báo cáo công tác của TTHĐND, Uỷ ban nhân dân, Toà án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp;

- Xem xét việc trả lời chất vấn của Chủ tịch Hội đồng nhân dân, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân, các thành viên khác của Uỷ ban nhân dân, Thủ trưởng

cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân, Chánh án Toà án nhân dân cùng cấp;

- Xem xét văn bản quy phạm pháp luật của Uỷ ban nhân dân cùng cấp, nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp dưới trực tiếp khi phát hiện có dấu

hiệu trái với Hiến pháp, Luật, Nghị quyết của Quốc hội, Pháp lệnh, Nghị quyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội, văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị quyết của HDND cùng cấp;

- Thành lập Đoàn giám sát khi xét thấy cần thiết;

- Bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do HĐND bầu

1.1.2.2 Khái niệm và đặc điểm hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện

Ngày 20/11/2015, Quốc hội khoá XIII đã ban hành Luật Giám sát của Quốc hội và HĐND nhằm cụ thể hoá hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND các cấp mà trước đó chỉ có Luật giám sát của Quốc hội Trên cơ sở đó HĐND sẽ thực hiện việc gám sát thường xuyên, gắn liền với việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của pháp luật Giám sát của HĐND gồm giám sát của HĐND, TT HĐND, và các cơ quan của HĐND

Qua các khái niệm chung về giám sát như đã nêu trên, từ các đối tượng giám sát của HĐND, ta có thể hiểu khái niệm giám sát của HĐND cấp huyện như sau:

Giám sát của HĐND huyện là hoạt động có mục đích, thường xuyên, liên tục của HĐND cấp huyện nhằm mục đích quan sát, theo dõi, kiểm tra, phát hiện, uốn nắn việc tuân theo pháp luật, việc chấp hành nghị quyết của Thường trực HĐND, UBND, TAND, VKSND, của cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và của công dân ở địa phương theo quy định của pháp luật

Giám sát của HĐND huyện có các đặc điểm sau đây:

- Giám sát là một chức năng được pháp luật quy định, có nghĩa là gắn

với quyền hạn và là trách nhiệm của HĐND Chức năng này được bảo đảm bởi pháp luật Khi nói đến vai trò giám sát là nói đến vị thế của HĐND với tư

cách là cơ quan quyền lực nhà nước, tổ chức và đại biểu HĐND với tư cách

cá nhân trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao

Mục tiêu giám sát của HĐND là nhằm bảo đảm việc thực hiện các quy định của pháp luật và của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị quyết của HĐND huyện được đảm bảo đúng quy định, đem lại chất lượng, hiệu lực, hiệu quả; giám sát để biết được những kết quả đạt được, qua đó phát hiện những tồn tại, hạn chế, khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện, qua

đó đề xuất, kiến nghị và đề ra các biện pháp, giải pháp thực hiện đạt kết quả

Theo quy định của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015 đã thể hiện rõ thẩm quyền giám sát của HĐND như sau:

+ Hội đồng nhân dân giám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật ở địa phương và việc thực hiện nghị quyết của HĐND cùng cấp; giám sát hoạt động của Thường trực HĐND, Ủy ban nhân dân, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan thi hành án dân sự cùng cấp và Ban của HĐND cấp mình; giám sát quyết định của Ủy ban nhân dân cùng cấp và nghị quyết của HĐND cấp dưới trực tiếp;

+ Thường trực HĐND giám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật ở địa phương và việc thực hiện nghị quyết của HĐND cùng cấp; giám sát hoạt động của Ủy ban nhân dân, các cơ quan thuộc Ủy ban nhân dân, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan thi hành án dân sự cùng cấp và HĐND cấp dưới; giám sát quyết định của Ủy ban nhân dân cùng cấp, nghị quyết của HĐND cấp dưới trực tiếp; giúp HĐND thực hiện quyền giám sát theo sự phân công của HĐND;

+ Ban của HĐND giúp HĐND giám sát hoạt động của Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan thi hành án dân sự cùng cấp; giám sát hoạt động của Ủy ban nhân dân, các cơ quan thuộc Ủy ban nhân dân cùng cấp

thuộc lĩnh vực Ban phụ trách; giám sát văn bản quy phạm pháp luật thuộc lĩnh vực Ban phụ trách;

+ Tổ đại biểu HĐND giám sát việc tuân theo Hiến pháp, luật, văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên ở địa phương và nghị quyết của HĐND cùng cấp hoặc về vấn đề do HĐND, TTHĐND phân công;

+ Đại biểu HĐND chất vấn Chủ tịch Ủy ban nhân dân, thành viên khác của Ủy ban nhân dân, Chánh án Tòa án nhân dân, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân, Thủ trưởng cơ quan thuộc Ủy ban nhân dân cùng cấp; trong phạm

vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật; giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị của công dân ở địa phương

Khi thấy vấn đề cần phải giám sát, HĐND, TTHĐND, Ban của HĐND tiến hành giám sát hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác ở địa

phương.[16,tr.13-15]

- Các đối tượng thuộc quyền giám sát của HĐND các cấp nói chung, HĐND cấp huyện nói riêng bao gồm nhiều loại khác nhau gồm: giám sát hoạt động của TTHĐND, Uỷ ban nhân dân, Toà án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp; giám sát việc thực hiện các nghị quyết của HĐND Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, nội dung nghiên cứu chủ yếu của tác giả là đối tượng thuộc quyền giám sát của HĐND huyện là UBND huyện và các cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện và các tổ chức cá nhân theo yêu cầu

- Giám sát phải đảm bảo công khai, khách quan, minh bạch, đúng thẩm quyền, theo đúng trình tự, thủ tục mà pháp luật quy định và không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát, đây là nguyên tắc cơ bản của hoạt động giám sát

- Xem xét báo cáo công tác của các đơn vị được giám sát; xem xét việc trả lời chất vấn của những đối tượng liên qua; xem xét việc ban hành văn bản

quy phạm pháp luật của UBND cùng cấp, nghị quyết của HĐND cấp dưới trực tiếp; tổ chức các đoàn giám sát; bỏ phiếu tín nhiệm đối với các chức danh

do HĐND bầu; thông qua việc tiếp dân và theo dõi việc giải quyết khiếu nại,

tố cáo của công dân gửi đến HĐND; những nội dung trên là hình thức cơ bản của hoạt động giám sát

Những chế tài sau hoạt động giám sát là HĐND có quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan áp dụng các biện pháp chấm dứt hành vi vi phạm; qua đó yêu cầu cơ quan, tổ chức cá nhân có thẩm quyền xem xét trách nhiệm của các đối tượng giám sát có hành vi vi phạm; đồng thời bãi bỏ một phần hoặc toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật của UBND cùng cấp, nghị quyết của HĐND cấp dưới trực tiếp nếu các văn bản đó trái pháp luật, gây thiệt hại về kinh tế - xã hội ảnh hưởng quốc phòng, an ninh; và thực hiện các bước về công tác cán bộ theo quy định của pháp luật

Sau khi hoàn thành công tác giám sát, các chủ thể sẽ báo cáo về những nội dung giám sát của mình trước các cơ quan liên quan Các chủ thể giám sát

sẽ chịu trách nhiệm về nội dung báo cáo, các nghị quyết, kết luận và kiến nghị sau giám sát của mình theo quy định của pháp luật và gửi đến các cơ quan liên quan để tổ chức thực hiện các công việc sau giám sát

1.1.3 Vai trò của hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện

- Đảm bảo cho HĐND thật sự là cơ quan đại diện của nhân dân, tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân

Hội đồng nhân dân huyện là cơ quan đại diện của nhân dân địa phương HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương được thành lập bằng một cuộc bầu cử do cử tri địa phương trực tiếp bầu ra theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, bỏ phiếu kín Hoạt động của HĐND chủ yếu tại các kỳ họp thường

kỳ Các quyết định của Hội đồng được thông qua bằng việc biểu quyết trực tiếp từng nội dung vấn đề cụ thể Tính chất đại diện của HĐND được thể hiện

trong việc cơ cấu đại biểu trong HĐND theo ngành, lĩnh vực cụ thể HĐND ở từng địa phương có một số lượng đại biểu nhất định theo quy định của pháp luật và được cơ cấu đại diện cho người dân tộc, tỷ lệ nữ, các tổ chức chính trị,

tổ chức chính trị - xã hội, lực lượng vũ trang nhân dân và các cơ quan nhà nước khác tại địa phương đó Như vậy có nghĩa là, HĐND đại diện cho toàn thể nhân dân trên địa bàn; cơ cấu thành phần trong HĐND thể hiện khối đại đoàn kết của toàn dân sống trên địa phương đó

- Bảo đảm cho Hiến pháp, pháp luật được tuân thủ thống nhất, nghiêm

chỉnh trên phạm vi địa phương và bảo đảm việc thực hiện các nghị quyết của Hội đồng nhân dân

Luật Tổ chức Chính quyền địa phương năm 2015 quy định: Hội đồng nhân dân thực hiện quyền giám sát đối với hoạt động của Thường trực Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, Toà án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp; giám sát việc thực hiện các nghị quyết của Hội đồng nhân dân; giám sát việc tuân theo pháp luật của cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và của công dân ở địa phương Các quyết định của HĐND đều được thể hiện dưới hình thức nghị quyết Do vậy, chức năng này được triển khai trên qua tất cả các công việc; TTHĐND chỉ đạo, điều hòa, đôn đốc UBND triển khai thực hiện nghị quyết của HĐND, trong đó có việc ban hành các văn bản, cụ thể hóa và đề ra các biện pháp để triển khai thực hiện

Chức năng quyết định những vấn đề về kinh tế, xã hội của HĐND bao giờ cũng có chức năng giám sát đi kèm để qua đó phát hiện những vấn đề cần

bổ sung hoàn chỉnh cho phù hợp trong quá trình thực hiện nhiệm vụ Để thực hiện tốt chức năng này không những cho phép HĐND xem xét, kiểm tra, đánh giá hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước trong việc tuân thủ các quy định của pháp luật và các nghị quyết của HĐND qua đó HĐND còn phát hiện

được sự không đảm bảo, thiếu thực tế của các Nghị quyết do HĐND ban hành

để kịp thời sửa đổi, bổ sung Kết luận giám sát sẽ là cơ sở để HĐND thực hiện quyền của HĐND như bãi nhiệm, miễn nhiệm các chức vụ chủ chốt hoặc

sẽ là cơ sở để HĐND bãi bỏ những quyết định và nội dung sai trái của UBND cùng cấp, những nghị quyết sai trái của HĐND cấp dưới trực tiếp góp phần vào việc thực hiện đảm bảo các quy định của pháp luật của cơ quan nhà nước

Bởi thế, Hiến pháp và Pháp luật quy định cụ thể vị trí, vai trò và chức năng của HĐND vô cùng to lớn Điều quan trọng hiện nay là chúng ta phải làm gì để HĐND phát huy tốt vị trí, vai trò và chức năng to lớn của mình

- Góp phần tăng cường hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Hội đồng

nhân dân nói riêng và của bộ máy nhà nước ở địa phương nói chung

Như đã nói ở trên HĐND huyện là cơ quan quyền lực nhà nước, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, do nhân dân trong huyện bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân và cơ quan nhà nước cấp trên Bởi vậy, HĐND cấp huyện vừa phải chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và trước cơ quan nhà nước cấp trên; việc này sẽ bảo đảm cho sự tập trung thống nhất trong hoạt động của bộ máy nhà nước trên phạm vi cả nước Nhìn ở góc độ địa phương, HĐND cấp huyện là cơ quan quyết định các chủ trương, đường lối, chính sách phát triển kinh tế - xã hội của địa phương trên

cơ sở cụ thể hóa các chủ trương, chính sách của Đảng cũng như của cấp trên cho phù hợp với tình hình thực tế của địa phương, đơn vị, từ đó tạo cơ sở để triển khai thực hiện nhiệm vụ đạt kết quả

Hoạt động giám sát của HĐND cấp huyện có vai trò quan trọng trong việc thực hiện có hiệu quả các chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước ở địa phương, góp phần cũng cố năng lực hoạt động của chính quyền cơ sở

1.2 Nội dung hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện

1.2.1 Xem xét báo cáo công tác của Thường trực Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân huyện

Việc xem xét, thảo luận, đánh giá các báo cáo của TTHĐND, UBND, VKSND và TAND tại các kỳ họp là hoạt động giám sát quan trọng, trực tiếp của HĐND, các đại biểu HĐND thường quan tâm đặc biệt về vấn đề này Việc xem xét báo cáo thường được tập trung chủ yếu tại các kỳ họp thường lệ, hoặc

kỳ họp chuyên đề của HĐND Vào các kỳ họp cuối năm, HĐND xem xét, thảo luận báo công tác hàng năm của TTHĐND, UBND, các Ban của HĐND, TAND, VKSND cùng cấp Đối với các kỳ họp giữa năm, các cơ quan liên quan sẽ gửi báo cáo công tác đến đại biểu HĐND khi cần thiết, HĐND có thể xem xét, thảo luận và đề ra các giải pháp thực hiện Đối với kỳ họp cuối nhiệm kỳ của HĐND; HĐND sẽ tiến hành xem xét, thảo luận báo cáo công tác cả nhiệm kỳ của HĐND, TTHĐND, UBND, các Ban của HĐND, TAND, VKSND cùng cấp Các báo cáo phải được các Ban của HĐND thẩm tra theo

sự phân công của TTHĐND đảm bảo đúng quy định

Đối với các báo cáo việc xem xét, thảo luận phải đảm bảo đúng quy trình: đại diện người đứng đầu các cơ quan bị giám sát trình bày nội dung báo cáo; Trưởng ban HĐND cấp huyện trình bày báo cáo thẩm tra các nội dung liên quan; HĐND huyện thảo luận; người đứng đầu cơ quan trình báo cáo có thể trình bày thêm những vấn đề có ý kiến khác nhau; HĐND trao đổi thêm những nội dung liên quan và thông qua nghị quyết Qua đó HĐND có thể kiểm soát tình hình thực thi Hiến pháp, Pháp luật và các văn bản pháp luật cũng như nghị quyết của HĐND trong hoạt động của mình, tăng cường trách nhiệm cá nhân người đứng đầu UBND và các ban ngành về công tác của họ trước HĐND

TTHĐND phải phân công cho các Ban của HĐND thực hiện một cách tích cực, xem xét báo cáo của TTHĐND, UBND, VKSND và TAND một

cách khoa học Các Ban HĐND phải tiến hành làm việc với các cơ quan liên quan chuẩn bị nội dung báo cáo, đồng thời tiến hành khảo sát nắm tình hình

cơ sở, các thành viên của các ban tổ chức họp và thẩm tra các nội dung liên qua và thông qua báo cáo thẩm tra tại kỳ họp nhằm cung cấp cho các đại biểu HĐND cơ sở pháp lý, tính thực tiễn, những nhận định đánh giá khách quan, tính khả thi làm cơ sở để các đại biểu HĐND nghiên cứu, thảo luận và xem xét các báo cáo trước khi biểu quyết thông qua các nghị quyết

1.2.2 Xem xét việc trả lời chất vấn

Một nội dung quan trọng của hoạt động giám sát đó là chất vấn, vì vậy chất vấn là hoạt động giám sát đặc biệt quan trọng, thể hiện quyền lực của cơ quan dân cử ở địa phương Tại các kỳ họp HĐND, vấn đề chất vấn và trả lời chất vấn là một trong những nội dung thu hút được sự quan tâm của đông đảo nhân dân Thông qua hoạt động chất vấn, các đại biểu thể hiện vai trò và trách nhiệm của mình đối với nhân dân, đặc biệt những vấn đề bức xúc trong dư luận được cử tri quan tâm Đồng thời, qua việc trả lời chất vấn, xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan chức năng

Ở một góc độ nào đó thực hiện chức năng giám sát của HĐND cũng như thực hiện quyền chất vấn được xem là một trong những hình thức giám sát quan trọng nhất, nó thể hiện năng lực, trách nhiệm, trí tuệ và hiệu quả hoạt động của người đại biểu Muốn thực hiện quyền chất vấn của mình, người đại biểu phải có một quá trình theo dõi, xem xét, tiếp xúc, lắng nghe ý kiến của nhân dân, phải có thời gian thu thập thông tin, số liệu, chứng cứ và hiểu biết về pháp luật, hiểu được phạm vi, chức năng, nhiệm vụ đối tượng mà mình chất vấn, như vậy hoạt động chất vấn mới đem lại hiệu quả

Theo quy định của pháp luật, đại biểu HĐND có quyền chất vấn Chủ tịch HĐND, Chủ tịch và các thành viên khác của UBND, Chánh án TAND, Viện trưởng VKSND huyện và Thủ trưởng các cơ quan chuyên môn thuộc

UBND huyện Tại kỳ họp, việc chất vấn và trả lời chất vấn được thực hiện như sau:

- Đại biểu HĐND ghi rõ nội dung chất vấn, người bị chất vấn vào phiếu ghi chất vấn và gửi đến thư ký kỳ họp Thư ký kỳ họp chuyển chất vấn đến người bị chất vấn và tổng hợp các chất vấn của đại biểu HĐND để báo cáo HĐND huyện trong thời gian diễn ra kỳ họp

- Danh sách những người có trách nhiệm trả lời chất vấn do thường trực HĐND huyện tổng hợp và báo cáo HĐND quyết định việc trả lời chất vấn

+ Nội dung trả lời chất vấn tại phiên họp của HĐND được thực hiện theo quy định: Những người bị chất vấn trả lời trực tiếp trước kỳ họp và đầy

đủ về các nội dung mà đại biểu HĐND đã chất vấn và xác định rõ trách nhiệm, cách khắc phục, thời gian thực hiện các nội dung sau kỳ họp chất vấn Qua nội dung trả lời chất vấn, những đại biểu HĐND nào không thống nhất với nội dung trả lời của người bị chất vấn thì có quyền đề nghị HĐND tiếp tục thảo luận tiếp hoặc đưa ra thảo luận tại phiên họp khác hoặc kiến nghị HĐND xem xét vai trò trách nhiệm của người bị chất vấn

1.2.3 Xem xét văn bản quy phạm pháp luật của Uỷ ban nhân dân huyện, Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp xã khi phát hiện có dấu hiệu trái với Hiến pháp, pháp luật

Là một trong những hình thức giám sát của HĐND cấp huyện về tính hợp hiến, hợp pháp của các văn bản quy phạm pháp luật của UBND cấp huyện và Nghị quyết của HĐND cấp xã Nếu HĐND cấp huyện phát hiện thấy những văn bản này có dấu hiệu trái với Hiến pháp, Luật và các nghị quyết của Quốc Hội, nghị quyết của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị quyết của HĐND cấp xã thì HĐND sẽ xem xét, quyết định việc bãi bỏ văn bản đó

Việc xem xét văn bản quy phạm pháp luật của Uỷ ban nhân dân huyện, nghị quyết của HĐND cấp xã phải đảm bảo trình tự sau:

+ Đại diện TTHĐND trình văn bản quy phạm pháp luật có dấu hiệu trái với Hiến pháp, luật và văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên;

+ HĐND thảo luận Trong quá trình thảo luận, người đứng đầu cơ quan

đã ban hành văn bản quy phạm pháp luật có thể trình bày bổ sung những vấn

đề có liên quan;

+ HĐND ra nghị quyết về việc văn bản quy phạm pháp luật không trái với Hiến pháp, luật và văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên

Có thể nói, hoạt động xem xét văn bản quy phạm pháp luật của HĐND cấp huyện có vai trò rất quan trọng Thông qua hoạt động này mới loại bỏ được những văn bản pháp luật sai trái, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của các văn bản quy phạm pháp luật

1.2.4 Thành lập Đoàn giám sát khi xét thấy cần thiết

Căn cứ vào Nghị quyết về ban hành chương trình, kế hoạch giám sát đã

đề ra hoặc theo đề nghị của TTHĐND, các Ban HĐND hoặc của đại biểu HĐND, HĐND huyện quyết định thành lập Đoàn giám sát để thực hiện chương trình giám sát Chậm nhất 7 ngày trước ngày giám sát những nội dung giám sát bao giờ cũng được thông báo trước cho đối tượng bị giám sát để chuẩn bị các nội dung liên quan theo gợi ý của đoàn giám sát trước khi Đoàn giám sát bắt đầu các hoạt động giám sát Khi làm việc với đối tượng bị giám sát, Đoàn giám sát có quyền xem xét, khảo sát và xác minh tất cả các nội dung liên quan mà Đoàn xét thấy cần thiết; bên cạch đó đoàn giám sát có quyền yêu cầu các cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát báo cáo bằng văn bản, cung cấp thông tin tài liệu có liên quan đến nội dung giám sát để

cuộc giám sát đạt kết quả Nếu phát hiện có những hành vi vi phạm pháp luật, gây thiệt hại đến lợi ích nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân thì đoàn giám sát có quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật

1.2.5 Bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Hội đồng nhân dân bầu

Ngày 22/4/2012, tại kỳ họp thứ tư, Quốc hội khóa XIII, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số về việc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội, HĐND bầu hoặc phê chuẩn Việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 35/2012/QH13 thể hiện sự quyết tâm của Đảng của cả hệ thống chính trị và cũng là một bước cụ thể hóa Nghị quyết Hội nghị

Trung ương 4 (khóa XII) về “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện

nay” và các quy định hiện hành của Hiến pháp, pháp luật; tạo cơ sở pháp lý để

Quốc hội, HĐND thực hiện giám sát chặt chẽ, thường xuyên hơn đối với những người giữ các chức vụ do Quốc hội, HĐND bầu hoặc phê chuẩn; trên

cơ sở đó, nâng cao hơn nữa trách nhiệm của những người này trước Quốc hội, HĐND và nhân dân cả nước; đáp ứng nhu cầu quản lý, sử dụng cán bộ; tăng cường tính khả thi đối với những quy định về bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội, HĐND bầu hoặc phê chuẩn Thời gian tổ chức việc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm được Quốc hội, HĐND các cấp tiến hành định kỳ hàng năm kể từ năm thứ hai của nhiệm kỳ; riêng đối với nhiệm kỳ 2011-2016 thì việc lấy phiếu tín nhiệm lần đầu được tiến hành ngay

từ kỳ họp thường kỳ đầu tiên năm 2013

Thực hiện cơ chế giám sát những người có chức vụ do HĐND bầu phải trở thành chế độ thường xuyên vì đó là cơ sở khách quan để góp phần khắc phục tệ quan liêu, xa dân của đội ngũ cán bộ có chức, có quyền Mục tiêu của

việc lấy phiếu tín nhệm các chức danh do HĐND bầu nhằm tạo điều kiện thuận lợi để các đại biểu Hội đồng nhân dân thay mặt cử tri đánh giá, thể hiện

sự tín nhiệm của mình đối với người do HĐND bầu hoặc phê chuẩn trong việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao, qua đó, tăng cường trách nhiệm của những người này trước HĐND nói riêng và cử tri trong tỉnh nói chung Kết quả của việc lấy phiếu tín nhiệm sẽ góp phần tham mưu cho Đảng, Nhà nước đánh giá chính xác, hiệu quả hơn năng lực trình độ của người giữ chức vụ quyền hạn, kịp thời đưa ra khỏi hàng ngũ những người không đủ đức,

đủ tài, kiện toàn đội ngũ cán bộ lãnh đạo các cấp

Việc lấy phiếu tín nhiệm hàng năm tại kỳ họp HĐND rất cần có sự lãnh đạo tập trung, xuyên suốt của cấp ủy Đảng; sự thống nhất trong tổ chức thực hiện của HĐND, UBND Bên cạnh đó, Uỷ ban MTTQ và các tổ chức đoàn thể cần phải nêu cao vai trò giám sát, phản biện xã hội để cung cấp thông tin nhiều hơn về quá trình công tác, đạo lức, lối sống của người được lấy phiếu tín nhiệm HDND cần quy định chế độ các đại biểu giữ các chức vụ, quyền hạn do HĐND bầu, định kỳ tiếp xúc cử tri tại nơi cư trú và định kỳ lấy ý kiến đóng góp của cử tri tại cơ quan làm việc và nơi cư trú

1.3 Các yếu tố bảo đảm hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện

tổ chức và hoạt động của HĐND từng cấp Vì vậy HĐND hoạt động hiệu quả không những chỉ phụ thuộc vào chủ chương, đường lối của Đảng mà còn phụ thuộc rất nhiều vào năng lực lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp của cấp ủy Đảng trong hoạt động của hội đồng nhân dân

Hoạt động giám sát của HĐND được pháp luật quy định có vai trò tạo

cơ sở pháp lý cho HĐND cấp huyện trong việc thực hiện chức năng giám sát của mình

Yếu tố này tác động rất lớn đến hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015, Quốc hội khóa XIII thể hiện rõ những quy định cụ thể về thủ tục, trách nhiệm, quyền hạn Luật tổ chức chính quyền địa phương 2015 đã chứng minh điều này trong thực tiễn hoạt động và tổ chức của HĐND Những văn bản nêu trên đã

cụ thể hóa và và nêu từng chi tiết chức năng giám sát của HĐND nên trong thời gian vừa qua đã đem lại nhiều kết quả thiết thực

 Yếu tố tổ chức, bộ máy và nguồn nhân lực

Để hoạt động giám sát của HĐND cấp huyện đảm bảo hiệu quả đòi hỏi phải có một bộ máy đủ khả năng thực hiện hiệu quả chức năng giám sát Khi nào

cơ quan nào nếu có một tổ chức hợp lý và đồng bộ sẽ tạo nên guồng máy làm việc nhịp nhàng, hiệu quả công việc sẽ cao hơn và chất lượng hơn

HĐND vừa là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương vừa mang tính chất đại diện, để thực hiện tốt chức năng của mình, nhất là chức năng giám sát thì đòi hỏi Hội đồng nhân dân phải có một bộ máy làm việc đủ mạnh, có năng lực và năng động, phải đảm bảo số lượng đại biểu chuyên trách trong Thường trực, trong các Ban của HĐND để tránh hiện trạng công việc bị đọng lại, hoạt động mang tính hình thức, đồng thời phải đặc biệt quan tâm đến bộ phận giúp

việc cho Thường trực HĐND và các Ban của HĐND, như thế hoạt động giám sát của HĐND huyện mới thực hiện đảm bảo mang lại hiệu quả

 Yếu tố kinh tế

Bất kỳ hoạt động giám sát nào đòi hỏi phải tính đến mức đầu tư, chi phí hợp lý, tối ưu mới đem lại hiệu quả Do vậy, để nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát của HĐND huyện cần phải đầu tư cơ sở vật chất và điều kiện khác cho hoạt động giám sát một cách tốt nhất

Thứ nhất, nâng cao đầu tư chi phí cho hoạt động giám sát của HĐND

theo yêu cầu của từng nội dung hoạt động, đặc biệt chi phí cho hoạt động xây dựng đề cương và các báo cáo giám sát và cho thành viên đoàn giám sát

Thứ hai, chi phí đầu tư cho hoạt động giám sát phải đảm bảo, tuy nhiên

phải triệt để tiết kiệm, chống lãng phí

Tuy nhiên, trong hoạt động giám sát đôi lúc dư luận xã hội cũng đóng vai trò rất lớn trong việc chấn chỉnh các vấn đề chính trị, vì vậy trong một số trường hợp không nên căn ke tính toán mức chi phí bỏ ra là bao nhiêu, điều quan trọng chúng ta có thực hiện chương trình giám sát đến cùng hay không

Tiểu kết chương 1

Muốn có căn cứ đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện Quế Sơn đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ của địa phương, nội dung chương 1 đã hệ thống hoá và cơ bản phân tích khái quát làm sáng tỏ cơ sở lý luận về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân từ thực tiễn của huyện Quế Sơn

Giám sát là một trong những chức năng của HĐND Trong những năm qua cho thấy thực tiễn hoạt động giám sát của HĐND đã có nhiều cố gắng, qua đó để tăng cường công tác giám sát việc thi hành các quy định của Hiến Pháp, Luật và các Nghị quyết của HĐND Hoạt động giám sát của HĐND có những kết quả tích cực đã có tác dụng trong việc giải quyết các vấn đề bức

xúc ở địa phương Do vậy, hoạt động giám sát của HĐND đạt hiệu quả giám sát vẫn chưa cao, một số kết luận và kiến nghị của HĐND chưa được các cơ quan liên quan thực hiện nghiêm túc và kịp thời

Hoạt động giám sát của HĐND huyện bảo đảm cho việc quyết định các nhiệm vụ quan trọng của HĐND sát đúng với tình hình thực tế, đúng mục tiêu

và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, phù hợp với các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước tại địa phương Đồng thời qua giám sát, kịp thời chấn chỉnh, bổ sung các biện pháp, giải pháp phát triển kinh tế - xã hội đã được HĐND thông qua phù hợp với thực tế địa phương

Chương 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN HUYỆN QUẾ SƠN TỪ NĂM 2011 – 2016

2.1 Khái quát về tổ chức bộ máy Hội đồng nhân dân huyện Quế Sơn

2.1.1 Về đại biểu và cơ cấu đại biểu

Quế Sơn là một huyện đồng bằng nằm ở phía Bắc của tỉnh Quảng Nam,

Nam đi qua là nơi giao thoa của những điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội giữa miền Bắc và miền Nam; huyện có 13 xã, 01 thị trấn Dân số khoảng

84.084người

Với đặc điểm tự nhiên, đất đai, dân số và truyền thống văn hoá, cách mạng của mình, Quế Sơn có rất nhiều thuận lợi để phát triển kinh tế - xã hội một cách toàn diện và vững chắc Tình hình kinh tế - xã hội huyện Quế Sơn trong những năm qua đã có bước phát triển vượt bật và khá toàn diện, việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế thực hiện đúng hướng, hoạt động văn hoá - văn nghệ, thể dục - thể thao có nhiều tiến bộ, hạ tầng kỹ thuật nông thôn được xây dựng đồng bộ, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được cải thiện nhiều Tuy nhiên, so với mặt bằng chung của tỉnh, Quế Sơn vẫn là huyện còn nhiều khó khăn trên tất cả các mặt do điều kiện tự nhiên, thời tiết khắc nghiệt,

có nhiều yếu tố bất lợi về địa hình, địa lý; đời sống của phần lớn nhân dân còn nhiều khó khăn, thu nhập bình quân đầu người còn thấp

Với điều kiện tự nhiên và dân số như vậy, theo quy định của Luật bầu

cử Đại biểu Quốc hội và Luật bầu cử đại biểu HĐND thì HĐND huyện Quế Sơn được bầu 30 đại biểu đại diện cho Đảng, chính quyền, Mặt trận và các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội và nhân dân trên địa bàn toàn huyện

Bảng 2.1 Tính đại diện thông qua nghề nghiệp, vị trí công tác

Đơn vị sự nghiệp

Nguồn: Báo cáo tổng kết công tác của TT HĐND huyện khóa X

Bảng 2.2 Bảng đại diện theo cấp hành chính

Nguồn: Báo cáo tổng kết công tác của TT HĐND huyện khóa X

Bảng 2.3 Trình độ chuyên môn và lý luận chính trị

Thạc

sĩ

Đại học

Trung cấp

Cao cấp

Trung cấp

Sơ cấp

Nguồn: Báo cáo tổng kết công tác của TT HĐND huyện khóa X

Bảng 2.4 Tuổi trung bình của các độ tuổi

Về độ tuổi: tuổi trung bình là 49 tuổi, trẻ nhất 29 tuổi, lớn nhất 58 tuổi

Nguồn: Báo cáo tổng kết công tác của TT HĐND huyện khóa X

- Về một số tiêu chí khác: Có 06 đại biểu nữ, chiếm 20% và 24 đại biểu

nam, chiếm 80%; có 18 đại biểu nhiệm kỳ trước tái cử, chiếm 60%

Trình độ chuyên môn của đại biểu HĐND huyện cao hơn so với nhiệm

kỳ 2004-2009 Độ tuổi trung bình của đại biểu cao hơn nhiệm kỳ 2004 - 2009 Đại biểu nữ nhiều hơn (nhiệm kỳ 2004 - 2009 có đến 05 đại biểu) Đại biểu ở cấp xã nhiều hơn nhiệm kỳ 2004 - 2009 Số đại biểu khối Đảng, đoàn thể nhiều hơn

Tuy nhiên đại biểu HĐND huyện Quế Sơn nhiệm kỳ 2011 - 2016 về cơ bản bảo đảm đúng cơ cấu thành phần, trình độ cao hơn, có khả năng hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao

2.1.2 Tổ chức của HĐND huyện Quế Sơn

- HĐND huyện gồm Thường trực HĐND, các Ban của HĐND, Tổ đại biểu và đại biểu HĐND Thường trực HĐND huyện Quế Sơn có 03 thành viên: Chủ tịch do Bí thư huyện ủy kiêm nhiệm, Phó Chủ tịch hoạt động chuyên trách, Ủy viên thường trực hoạt động chuyên trách

- Các Ban của HĐND huyện: HĐND huyện Quế Sơn chỉ tổ chức 02 Ban gồm: Ban Kinh tế - xã hội và Ban Pháp chế

- Ban Kinh tế - xã hội và Ban Pháp chế đều có 03 thành viên, Trưởng ban và Phó Trưởng ban hoạt động kiêm nhiệm Có 02 Trưởng ban là Thường vụ huyện ủy; các thành viên còn lại là những người công tác tại các cơ quan, ban, ngành của huyện

- Thư ký kỳ họp có 02 thành viên, một thành viên là Phó Chánh Văn phòng HĐND huyện và một chuyên viên HĐND huyện

- Các Tổ đại biểu HĐND huyện Quế Sơn

Huyện Quế Sơn có 14 đơn vị hành chính cấp xã; phân làm 8 tổ đại biểu Cụ thể:

Bảng 2.5 Các tổ đại biểu và số đơn vị bầu cử

Tổ đại biểu

2.2 Kết quả hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện Quế Sơn

2.2.1 Về hoạt động giám sát tại kỳ họp

Kỳ họp Hội đồng nhân dân là hình thức hoạt động quan trọng và chủ yếu của HĐND cấp huyện nói chung và của HĐND huyện Quế Sơn nói riêng

Kỳ họp thường lệ của HĐND huyện có thời gian từ 1 đến 2 ngày, kỳ họp bất thường từ một buổi đến một ngày HĐND huyện Quế Sơn sử dụng các hình thức giám sát sau trong các kỳ họp bao gồm:

Trong các báo cáo tại kỳ họp thì HĐND huyện tập trung xem xét các báo cáo của UBND, với tư cách là cơ quan hành chính nhà nước cùng cấp Theo Báo cáo số 35/BC-UBND ngày 25/3/2016 của UBND huyện Quế Sơn

về việc kiểm điểm công tác chỉ đạo, điều hành và kết quả thực hiện nhiệm vụ công tác của UBND huyện Quế Sơn nhiệm kỳ 2011-2016, UBND huyện đã đánh giá một cách sát sao hoạt động quản lý hành chính Nhà nước của UBND; báo cáo đã nêu tương đối cụ thể và chính xác về tổ chức và hoạt động của UBND huyện, đã chỉ ra được vai trò và kết quả hoạt động chủ yếu của UBND trong nhiệm kỳ vừa qua Trong công tác chỉ đạo và điều hành của UBND, báo cáo cũng đã phản ánh một cách rõ nét những điểm tích cực và những mặt hạn chế Tuy nhiên, báo cáo vẫn còn có những tồn tại cần phải

khắc phục đó là báo cáo vẫn rơi vào tình trạng phản ảnh tình hình, những

công việc cụ thể đã làm một cách chung chung mà nội dung báo cáo chưa chỉ

ra được UBND đã thực hiện thẩm quyền và trách nhiệm của mình theo qui định của pháp luật như thế nào? Ưu và khuyết điểm ra sao? Trách nhiệm của UBND đối với các nguyên nhân chủ quan và khách quan Chẳng hạn như việc

quản lý và thực hiện qui hoạch còn nhiều yếu kém và bất cập; tình hình thực hiện công tác đền bù, giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Các tệ nạn xã hội còn diễn biến phức tạp

Tại các kỳ họp, HĐND đã giám sát các báo cáo về tình hình thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội, xây dựng chính quyền; thu chi ngân sách; đầu tư xây dựng cơ bản…đồng thời xem xét việc giải quyết khiếu nại tố cáo, giải quyết ý kiến, kiến nghị của cử tri và tình hình thi hành pháp luật tại địa phương; giám sát báo cáo hoạt động của HĐND và các Ban HĐND; giám sát công tác điều hành của UBND Nội dung giám sát tập trung vào kết quả triển khai và tổ chức thực hiện các Nghị quyết của HĐND, việc thực hiện “lời hứa” của thủ trưởng các cơ quan quản lý nhà nước ở địa phương

Nhiệm kỳ 2011- 2016, từ đầu nhiệm kỳ đến nay HĐND huyện đã tổ chức 11 kỳ họp thường lệ Các nội dung trình tại kỳ họp được HĐND bàn bạc, thảo luận đảm bảo đúng nguyên tắc tập trung dân chủ, làm việc theo chế

độ tập thể và quyết định theo đa số

Nội dung giám sát tập trung vào những lĩnh vực thuộc thẩm quyền, có trọng tâm, trọng điểm Phương thức tiến hành giám sát tiếp tục đổi mới, kết hợp nghe báo cáo với xem xét thực tế tại địa phương, cơ sở (trước, sau giám sát có tiến hành khảo sát, sử dụng phương pháp điều tra xã hội học hoặc thâm nhập thực tế), tìm hiểu khai thác thông tin phục vụ yêu cầu giám sát qua nhiều kênh khác nhau, qua đó thu thập nhiều thông tin có tính thời sự, phục vụ hoạt động giám sát và việc quyết định những nội dung quan trọng tại các kỳ họp HĐND

huyện Những ý kiến kiến nghị qua giám sát đã được các cơ quan hữu quan tiếp thu giải quyết kịp thời, thấu đáo Qua hoạt động giám sát, Thường trực HĐND, các Ban HĐND có thêm cơ sở thực tiễn phục vụ cho việc thẩm tra các báo cáo, đề án và các dự thảo Nghị quyết trình kỳ họp HĐND huyện, kiến nghị kịp thời với các cơ quan có liên quan về những giải pháp cụ thể Bên cạnh đó, kết quả giám sát của Thường trực, các Ban cũng đã cung cấp thông tin cho các đại biểu HĐND một cách kịp thời để đại biểu có cơ sở xem xét xây dựng chương trình giám sát năm tới, thảo luận, chất vấn và quyết định các nội dung thuộc thẩm quyền tại kỳ họp

Chất lượng hoạt động chất vấn, trả lời chất vấn ngày càng được nâng lên, không khí các kỳ họp của HĐND sôi động, việc thảo luận, chất vấn trả lời chất vấn tại các kỳ họp mang tinh thần cởi mở, thẳng thắn, nhiều tổ đại biểu, đại biểu HĐND đã thực hiện tốt quyền chất vấn đối với các cơ quan chuyên môn thuộc UBND về các lĩnh vực Kinh tế xã hội và các chính sách liên quan đến đời sống người dân, các đại biểu đã thảo luận sôi nổi, có chất lượng, nêu

ra nhiều vấn đề bức thiết của địa phương cần được giải quyết để các cơ quan chuyên môn và UBND giải trình, làm rõ tại phiên chất vấn; chủ tịch UBND trả lời, giải trình và báo cáo để cử tri rõ quá trình giải quyết ý kiến, kiến nghị

cơ bản đã nhận được sự đồng thuận cao Qua đó cho thấy trách nhiệm của đại biểu và các cơ quan chuyên môn trước nhân dân ngày càng được phát huy, cử tri phấn khởi, tin tưởng

nghị của cử tri

Điều 22 Quy chế hoạt động HĐND các cấp năm 2005, việc giải quyết kiến nghị của cử tri và khiếu nại, tố cáo của công dân là một trong những nội dung được đông đảo cử tri quan tâm theo dõi trong thời gian qua Do đó, vấn