Vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực vào dạy học nội dung bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn toán lớp 4

Phương pháp dạy học tích cực nội dung số tự nhiên trong môn toán lớp 4 Tiểu học Những cơ sở lí luận về việc dạy học tích cực: khái niệm, đặc điểm, bản chất, đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực, so sánh phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp dạy học tích cực. Một số phương pháp dạy học tích cực: Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, phương pháp dạy học nhóm, phương pháp tổ chức trò chơi học tập, phương pháp dạy học kiến tạo. Một số vấn đề về dạy học nội dung số tự nhiên lớp 4: Mục tiêu, nhiệm vụ, nội dung, vai trò của bốn phép tính với các số tự nhiên trong chương trình toán lớp 4. Đồng thời, tôi cũng giới thiệu và phân tích kết quả quá trình khảo sát thực trạng việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực vào dạy học nội dung bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4 xây dựng các giáo án theo phương pháp dạy học tích cực đối với từng phương pháp

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC VÀ MẦM NON

HỌ VÀ TÊN: LƯƠNG THỊ NGỌC BÍCH

NGÀY SINH: 22/12/1997

LỚP: Đại học Giáo dục Tiểu học 2.K16

VẬN DỤNG MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC VÀO DẠY HỌC NỘI DUNG BỐN PHÉP TÍNH VỚI CÁC SỐ

TỰ NHIÊN TRONG MÔN TOÁN LỚP 4

Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học

Hải Phòng, năm 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC VÀ MẦM NON

HỌ VÀ TÊN: LƯƠNG THỊ NGỌC BÍCH

NGÀY SINH: 22/12/1997

LỚP: Đại học Giáo dục Tiểu học 2.K16

VẬN DỤNG MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC VÀO DẠY HỌC NỘI DUNG BỐN PHÉP TÍNH VỚI CÁC SỐ

TỰ NHIÊN TRONG MÔN TOÁN LỚP 4

Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học

Người hướng dẫn: TH.S: Nguyễn Tiến Huy

Hải Phòng, năm 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả xin cam đoan đề tài: “Vận dụng một số phương pháp dạy họctích cực vào dạy học nội dung bốn phép tính với các số tự nhiên trong mônToán lớp 4” là công trình nghiên cứu của riêng tác giả Các kết quả nghiên cứu

và các số liệu nêu trong đề tài là hoàn toàn trung thực và chưa được tác giảcông bố trong bất kì công trình nào khác trước đó

Hải Phòng, ngày 3 tháng 6 năm 2019

Sinh viên

Lương Thị Ngọc Bích

MỤC LỤ

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài nghiên cứu 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4.1 Đối tượng nghiên cứu 2

4.2 Phạm vi nghiên cứu 2

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Những đóng góp của đề tài 3

7 Cấu trúc của đề tài 4

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 5

1.1 Cơ sở lí luận 5

1.1.1 Một số vấn đề về phương pháp dạy học tích cực 5

1.1.1.1 Thế nào là tính tích cực học tập? 5

1.1.1.2 Thế nào là phương pháp dạy học tích cực? 6

1.1.1.3 Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực 6

1.1.1.4 So sánh phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp dạy học tích cực 9

1.1.2 Một số phương pháp dạy học tích cực 10

1.1.2.1 Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề 10

1.1.2.2 Phương pháp tổ chức trò chơi học tập 13

1.1.2.3 Phương pháp dạy học theo nhóm 15

1.1.2.4 Phương pháp dạy học kiến tạo 17

1.1.3 Một số vấn đề về dạy học bốn phép tính với các số tự nhiên lớp 4 18

1.1.3.1 Mục tiêu, nhiệm vụ của việc dạy học bốn phép tính với các số tự

nhiên lớp 4 18

1.1.3.2 Nội dung chương trình về dạy học bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4 19

1.1.3.2 Các dạng toán về bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4 21

1.2 Thực trạng dạy học bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4 23

1.2.1 Khái quát về quá trình khảo sát thực trạng 23

1.2.1.1 Mục đích khảo sát 23

1.2.1.2 Địa điểm, thời gian, đối tượng khảo sát 23

1.2.1.3 Nội dung nghiên cứu thực trạng 23

1.2.1.4 Phương pháp nghiên cứu thực trạng 23

1.2.2 Thực trạng việc dạy và học nội dung bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4 24

CHƯƠNG II VẬN DỤNG MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC VÀO DẠY HỌC NỘI DUNG BỐN PHÉP TÍNH VỚI CÁC SỐ TỰ NHIÊN TRONG MÔN TOÁN LỚP 4 28

2.1 Vận dụng các phương pháp dạy học tích cực vào dạy học phép cộng và phép trừ các số tự nhiên 28

2.2 Vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào dạy học phép nhân các số tự nhiên 37

2.3 Vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào dạy học các phép chia các số tự nhiên 49

2.4 Vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào dạy học các tính chất của bốn phép tính với số tự nhiên 61

CHƯƠNG III THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 74

3.1 Mục đích, nhiệm vụ thực nghiệm 74

3.1.1 Mục đích 74

3.1.2 Đối tượng và địa bàn thực nghiệm 74

3.1.3 Nội dung thực nghiệm 74

3.2 Tổ chức và nội dung thực nghiệm 74

3.2.1 Chuẩn bị thực nghiệm 75

Trước khi thực nghiệm, tôi tiến hành kiểm tra trình độ nhận thức của các em bằng một bài kiểm tra do tôi soạn, kết quả thu được như sau: 75

Bảng 3.2 Bảng kiểm tra trình độ nhận thức của học sinh trước thực nghiệm 75

3.2.2 Tiến hành thực nghiệm 75

3.2.3 Đánh giá kết quả thực nghiệm 76

3.2.3.1 Phân tích định tính 76

3.2.3.2 Phân tích định lượng 76

KẾT LUẬN 79

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

PHỤ LỤC 82

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ, HÌNH ẢNH

Bảng 1.1 Bảng so sánh phương pháp dạy học truyền thống và

Bảng 1.4 Nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của việc dạy

học nội dung bốn phép tính với các số tự nhiên trong mônToán lớp 4

29

Bảng 1.5 Đánh giá mức độ giáo viên sử dụng phương pháp dạy học

tích cực khi dạy học nội dung bốn phép tính với các số tựnhiên trong môn Toán lớp 4

29

Bảng 1.6 Những khó khăn khi sử dụng các phương pháp dạy học

tích cực vào dạy học nội dung bốn phép tính với các số tựnhiên trong môn Toán lớp 4

30

Bảng 1.7 Thái độ của học sinh khi học nội dung bốn phép tính với

các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4

30

Bảng 1.8 Đánh giá mức độ tư duy học sinh cần đạt được sau khi

học bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp4

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài nghiên cứu

Toán học là bộ môn khoa học nghiên cứu một số mặt của thế giới hiệnthực, là một trong những môn học chính mà chúng ta quan tâm Nó góp phầnquan trọng trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, suy luận, giải quyếtvấn đề có căn cứ khoa học Ngoài ra môn toán còn giúp phát triển trí thôngminh, khả năng suy nghĩ độc lập, linh hoạt, sáng tạo của học sinh, phát triểncác phẩm chất của con người: cần cù, cẩn thận, sáng tạo, làm việc có kếhoạch, có nề nếp và tác phong khoa học

Trong môn toán ở Tiểu học, dạy học bốn phép tính với các số tự nhiênđược coi là hạt nhân góp phần hình thành và phát triển năng lực tính toán, mộttrong những năng lực cần thiết của người lao động Trong chương trình toánTiểu học, phần số học về nội dung bốn phép tính với các số tự nhiên chiếmmột vị trí quan trọng, nó xuyên suốt từ đầu lớp 1 đến hết bậc Tiểu học Đặcbiệt, phần học về bốn phép tính với các số tự nhiên lớp 4 là phần khái quát và

hệ thống cao hơn tất cả những kiến thức về bốn phép tính với các số tự nhiêncác em đã học ở lớp dưới, tạo tiền đề để các em học về phân số và số thậpphân ở cuối lớp 4 và lớp 5 Việc dạy cho học sinh nắm được các kiến thứcliên quan hết sức quan trọng Để học sinh nắm được kiến thức, hình thành kĩnăng và có thái độ tích cực, người giáo viên cần vận dụng linh hoạt cácphương pháp dạy học để mang lại hiệu quả cao nhất trong quá trình dạy họcbốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4

Để thực hiện nhiệm vụ hết sức quan trọng là đào tạo nguồn nhân lựccho đất nước thì bên cạnh việc đổi mới mục tiêu, nội dung chương trình sáchgiáo khoa thì việc đổi mới phương pháp học tập cũng hết sức quan trọngnhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện Những định hướng được thểchế hóa trong luật giáo dục “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tíchcực, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự học,lòng say mê và ý chí vươn lên”

Để hình thành và phát triển năng lực của học sinh thì người giáo viênphải có rất nhiều phương pháp dạy học phù hợp, phải kết hợp linh động,nhuần nhuyễn các phương pháp để phù hợp với từng dạng bài, từng đối tượnghọc sinh.

Do đó việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực vào việc dạytoán về bốn phép tính với các số tự nhiên lớp 4 đóng vai trò rất quan trọngtrong việc dạy học toán ở Tiểu học nói chung và dạy học cho học sinh lớp 4nói riêng nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học

sinh trong quá trình học Vì vậy tôi chọn đề tài: “Vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực vào dạy học nội dung bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4”

2 Mục đích nghiên cứu

Nhằm giúp học sinh nắm được kiến thức về bốn phép tính với các số tựnhiên, đề xuất một số phương pháp dạy học tích cực và dạy học các phép tínhvới số tự nhiên lớp 4 nói riêng và số tự nhiên trong toàn chương trình Tiểuhọc nói chung

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu tổng quan các cơ sở lý luận và thực trạng liên quan đến đề tài

- Nghiên cứu kiến thức về bốn phép tính với các số tự nhiên trong mônToán lớp 4

- Nghiên cứu và đề xuất một số phương pháp dạy học tích cực vào dạyhọc bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực vào dạy học nội dungbốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu về việc dạy học nội dung bốn phép tính với các số tựnhiên trong môn Toán lớp 4

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện các nhiệm vụ của đề tài, tôi sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Đọc các tài liệu, sách giáo khoa,sách hướng dẫn có liên quan đến tài liệu

- Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Nghiên cứu các tài liệu,

lý luận khác nhau bằng cách phân tích chúng thành từng bộ phận để tìm hiểusâu sắc về dối tượng Sau đó, liên kết từng mặt, từng bộ phận thông tin đãđược phân tích nhằm tạo ra một hệ thống lý thuyết mới đầy đủ và sâu sắc hơn

về đối tượng

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động học tập của học sinh:Nghiên cứu phiếu học tập, vở bài tập của học sinh để tìm hiểu thực trạng củahọc sinh

- Phương pháp quan sát, điều tra: Lập phiếu khảo sát phỏng vấn giáoviên Tiểu học nhằm tìm hiểu thực trạng dạy học nội dung bốn phép tính vớicác số tự nhiên hiện nay

- Phương pháp thống kê: Thu thập và xử lý số liệu sau khảo sát và thựcnghiệm để đưa ra kết luận cho từng vấn đề

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức thực nghiệm sư phạmnhằm khẳng định tính khả thi của đề tài

6 Những đóng góp của đề tài

Về lí luận: Góp phần xây dựng lí luận khoa học về vấn đề vận dụng

các phương pháp dạy học tích cực vào dạy học nội dung bốn phép tính vớicác số tự nhiên lớp 4

Về thực tiễn: Làm rõ thực trạng về vấn đề vận dụng các phương pháp

dạy học tích cực vào dạy học nội dung bốn phép tính với các số tự nhiên lớp 4

ở một số trường Tiểu học trên địa bàn huyện Tiên Lãng và An Lão thành phốHải Phòng

Đề xuất một số phương pháp dạy học tích cực vào dạy học nội dungbốn phép tính với các số tự nhiên lớp 4

7 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo nội dung đề tài gồm

3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn

Chương 2: Vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực vào dạy

học nội dung bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

NỘI DUNG CHƯƠNG I CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Một số vấn đề về phương pháp dạy học tích cực

1.1.1.1 Thế nào là tính tích cực học tập?

Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con người, bởi vì để tồn tại

và phát triển, con người luôn phải chủ động, tích cực cải biến môi trường tựnhiên, cải tạo xã hội Vì vậy, hình thành và phát triển xã hội là một trongnhững nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục [7,tr1]

Tính tích cực học tập - về thực chất là tính tích cực nhận thức, đặctrưng ở khát vọng hiểu biết, cố gắng trí lực và có nghị lực cao trong qúa trìnhchiếm lĩnh tri thức Tính tích cực nhận thức trong hoạt động học tập liên quantrước hết với động cơ học tập Động cơ đúng tạo ra hứng thú Hứng thú là tiền

đề của tự giác Hứng thú và tự giác là hai yếu tố tạo nên tính tích cực Tínhtích cực sản sinh nếp tư duy độc lập Suy nghĩ độc lập là mầm mống của sángtạo Ngược lại, phong cách học tập tích cực độc lập sáng tạo sẽ phát triển tựgiác,hứng thú, bồi dưỡng động cơ học tập Tính tích cực học tập biểu hiện ởnhững dấu hiệu như: hăng hái trả lời các câu hỏi của giáo viên, bổ sung cáccâu trả lời của bạn, thích phát biểu ý kiến của mình trước vấn đề nêu ra; haynêu thắc mắc, đòi hỏi giải thích cặn kẽ những vấn đề chưa đủ rõ; chủ độngvận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để nhận thức vấn đề mới; tập trung chú ývào vấn đề đang học; kiên trì hoàn thành các bài tập, không nản trước nhữngtình huống khó khăn

Tính tích cực học tập thể hiện qua các cấp độ từ thấp lên cao như:

- Bắt chước: gắng sức làm theo mẫu hành động của thầy, của bạn,…

- Tìm tòi: độc lập giải quyết vấn đề nêu ra, tìm kiếm cách giải quyếtkhác nhau về một số vấn đề…

- Sáng tạo: tìm ra cách giải quyết mới, độc đáo, hữu hiệu

1.1.1.2 Thế nào là phương pháp dạy học tích cực?

Phương pháp dạy học tích cực là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ởnhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huytính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học [7,tr2]

"Tích cực" trong PPDH - tích cực được dùng với nghĩa là hoạt động,chủ động, trái nghĩa với không hoạt động, thụ động chứ không dùng theonghĩa trái với tiêu cực

PPDH tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt độngnhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực củangười học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của ngườidạy, tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lựcnhiều so với dạy theo phương pháp thụ động

1.1.1.3 Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực lấy sự chủ động tìm tòi, sáng tạo, tư duycủa học sinh làm nền tảng, giáo viên, gia sư chỉ là người dẫn dắt và gợi mởvấn đề Hay nói cách khác, phương pháp dạy và học tích cực không cho phépgiáo viên truyền đạt hết kiến thức mình có đến với học sinh mà thông quanhững dẫn dắt sơ khai sẽ kích thích học sinh tiếp tục tìm tòi và khám phá kiến

thức đó Đặc trưng này được thể hiện theo mô hình: .

Hình 1.1 Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực

a Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh

Trong phương pháp dạy học tích cực, người học - đối tượng của hoạtđộng "dạy", đồng thời là chủ thể của hoạt động "học" - được cuốn hút vào cáchoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khámphá những điều mình chưa rõ chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức

đã được giáo viên sắp đặt Được đặt vào những tình huống của đời sống thực

tế, người học trực tiếp quan sát, thảo luận, làm thí nghiệm, giải quyết vấn đềđặt ra theo cách suy nghĩ của mình, từ đó nắm được kiến thức kĩ năng mới,vừa nắm được phương pháp "làm ra" kiến thức, kĩ năng đó, không rập theonhững khuôn mẫu sẵn có, được bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo Dạytheo cách này thì giáo viên không chỉ giản đơn truyền đạt tri thức mà cònhướng dẫn hành động Chương trình dạy học phải giúp cho từng học sinh biếthành độngvà tích cực tham gia các chương trình hành động của cộng đồng

b Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học

Phương pháp tích cực xem việc rèn luyện phương pháp học tập cho họcsinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là một mụctiêu dạy học.

Trong xã hội hiện đại đang biến đổi nhanh - với sự bùng nổ thông tin,khoa học, kĩ thuật, công nghệ phát triển như vũ bão - thì không thể nhồi nhétvào đầu óc học sinh khối lượng kiến thức ngày càng nhiều Phải quan tâm dạycho học sinh phương pháp tự học ngay từ bậc Tiểu học và càng lên bậc họccao hơn càng phải được chú trọng Trong các phương pháp học thì cốt lõi làphương pháp tự học Nếu rèn luyện cho người học có được phương pháp, kĩnăng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội lựcvốn có trong mỗi con người, kết quả học tập sẽ được nhân lên gấp bội Vìvậy, ngày nay người ta nhấn mạnh mặt hoạt động học trong quá trình dạy học,

nỗ lực tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ động sang tự học chủ động, đặtvấn đề phát triển tự học ngay trong trường phổ thông, không chỉ tự học ở nhàsau bài lên lớp mà tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của giáo viên

c Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác

Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tư duy của học sinh khôngthể đồng đều tuyệt đối thì khi áp dụng phương pháp tích cực buộc phải chấpnhận sự phân hóa về cường độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất làkhi bài học được thiết kế thành một chuỗi công tác độc lập

Áp dụng phương pháp tích cực ở trình độ càng cao thì sự phân hóa nàycàng lớn Việc sử dụng các phương tiện công nghệ thông tin trong nhà trường

sẽ đáp ứng yêu cầu cá thể hóa hoạt động học tập theo nhu cầu và khả năngcủa mỗi học sinh Tuy nhiên, trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng,thái độ đều được hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân Lớp học

là môi trường giao tiếp thầy - trò, trò - trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữacác cá nhân trên con đường chiếm lĩnh nội dung học tập Thông qua thảoluận, tranh luận trong tập thể, ý kiến mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳng định haybác bỏ, qua đó người học nâng mình lên một trình độ mới Bài học vận dụng

được vốn hiểu biết và kinh nghiệm sống của người thầy giáo Trong nhàtrường, phương pháp học tập hợp tác được tổ chức ở cấp nhóm, tổ, lớp hoặctrường Được sử dụng phổ biến trong dạy học là hoạt động hợp tác trongnhóm nhỏ 4 đến 6 người Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất làlúc phải giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phốihợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung Trong hoạt động theonhóm nhỏ sẽ không thể có hiện tượng ỷ lại; tính cách năng lực của mỗi thànhviên được bộc lộ, uốn nắn, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức, tinh thần tươngtrợ Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vào đời sống học đường sẽ làm cho cácthành viên quen dần với sự phân công hợp tác trong lao động xã hội Trongnền kinh tế thị trường đã xuất hiện nhu cầu hợp tác xuyên quốc gia, liên quốcgia; năng lực hợp tác phải trở thành một mục tiêu giáo dục mà nhà trườngphải chuẩn bị cho học sinh

1.1.1.4 So sánh phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp dạy học tích cực

Bảng 1.1 Bảng so sánh phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp

lãnh hội, qua đó hình thành kiến thức, kỹ năng, tư tưởng, tình cảm

- Học là quá trình kiến tạo, học sinh tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lý thông tin, tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất

Bản chất - Truyền thụ tri thức, truyền thụ

và chứng minh chân lý của giáoviên

- Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh

- Dạy cho học sinh cách tìm

ra chân lý

Mục tiêu - Chú trọng việc cung cấp tri - Chú trọng hình thành năng

thức, kỹ năng, kỹ xảo, học để đối phó với thi cử Sau khi thi xong, những điều đã học thường bị bỏ quên hoặc ít dùng đến.

lực (sáng tạo, hợp tác, độc lập, ), dạy phương pháp và

kỹ thuật lao động khoa học, dạy cách học

- Học để đáp ứng những yêu cầu của cuộc sống hiện tại vàtương lai Những điều đã họccần thiết, bổ ích cho bản thânhọc sinh và cho sự phát triển

- Vốn hiểu biết, kinh nghiệm

và nhu cầu của học sinh

- Tình huống thực tế, bối cảnh và môi trường địa phương

- Những vấn đề học sinh quan tâm

Hình thức

tổ chức

- Cố định: giới hạn trong 4 bức tường của lớp học, giáo viên đối diện với cả lớp

- Cơ động, linh hoạt: học ở lớp, ở phòng thí nghiệm, ở hiện trường, trong thực tế, học cá nhân, học đôi bạn,

học theo cả nhóm, cả lớp đốidiện với giáo viên.

Khi giải quyết vấn đề, học sinh đạt được những tri thức và kĩ năng mới.Tính “có vấn đề” được phản ánh trong mối quan hệ biện chứng giữa chủ thể

cá nhân học sinh với tình huống phải giải quyết Với học sinh này tình huốngđặt ra có thể chứa đựng vấn đề, nhưng với học sinh khác thì nó quá dễ,

“không có vấn đề gì” ; với học sinh này thì vấn đề là “lớn”, nhưng với họcsinh khác thì vấn đề đó là “nhỏ”

Có loại bài tập, khi học sinh gặp nó lần đầu tiên thì sẽ là vấn đề, nhưngsau đó việc giải các bài tập dạng này sẽ “không còn là vấn đề nữa” Về lâudài, hoạt động học tập sẽ hình thành và phát triển ở học sinh những năng lựckhác nhau, trong đó có năng lực giải quyết vấn đề

b Quá trình dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề

- Lược đồ quá trình phát hiện và giải quyết vấn đề

+ Phát hiện vấn đề

+ Tìm hiểu vấn đề

+ Xác định lược đồ giải quyết vấn đề

+ Tiến hành giải quyết vấn đề, đưa ra lời giải

+ Phân tích, khai thác lời giải

- Các giai đoạn của phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề Trước khi dạy:

+ Chuẩn bị của giáo viên (xây dựng tình huống, xác định đối tượng họcsinh và cách thức tổ chức dạy học).

+ Chuẩn bị các phương tiện đồ dùng dạy học

Trong khi dạy:

+ Tổ chức triển khai kế hoạch dạy học, xử lí các tình huống nảy sinh.+ Tổ chức triển khai tình huống có vấn đề

+ Tổ chức hoạt động của học sinh nhằm phát hiện vấn đề gợi động cơgiải quyết vấn đề cho học sinh

+ Tổ chức các hình thức học tập: cá nhân, nhóm, đồng loạt để giảiquyết vấn đề Hoạt động phân hóa của giáo viên trong tổ chức học sinh giảiquyết vấn đề Can thiệp thích hợp của giáo viên vào hoạt động của các đốitượng học sinh

+ Tổ chức thảo luận vầ giải pháp giải quyết vấn đề

+ Thể chế hóa thành tri thức mới

Sau khi dạy: Củng cố một số kĩ năng và kiến thức đã hình thành trong

quá trình giải quyết vấn đề, chuẩn bị cho việc phát hiện và giải quyết vấn đề tiếp theo.

c Các mức độ đặt và giải quyết vấn đề

Có thể phân biệt bốn mức trình độ đặt và giải quyết vấn đề:

Bảng 1.2 Bảng phân biệt bốn mức trình độ đặt và giải quyết vấn đề

Các

mức

Đặt vấnđề

Nêu giảthuyết

Lập kếhoạch

Giảiquyếtvấn đề

Kết luận,đánh giá

Mức 1: Giáo viên đặt vấn đề, nêu cách giải quyết vấn đề Học sinh

thực hiện cách giải quyết vấn đề theo hướng dẫn của giáo viên Giáo viênđánh giá kết quả làm việc của học sinh

Mức 2: Giáo viên nêu vấn đề, gợi ý để học sinh tìm ra cách giải quyết

vấn đề Học sinh thực hiện cách giải quyết vấn đề với sự giúp đỡ của giáoviên khi cần Giáo viên và học sinh cùng đánh giá

Mức 3: Giáo viên cung cấp thông tin tạo tình huống có vấn đề Học

sinh phát hiện và xác định vấn đề nảy sinh, tự đề xuất các giả thuyết và lựachọn giải pháp Học sinh thực hiện cách giải quyết vấn đề Giáo viên và họcsinh cùng đánh giá

Mức 4: Học sinh tự lực phát hiện vấn đề nảy sinh trong hoàn cảnh của

mình hoặc cộng đồng, lựa chọn vấn đề giải quyết Học sinh giải quyết vấn đề,

tự đánh giá chất lượng, hiệu quả, có ý kiến bổ sung của giáo viên khi kết thúc

Trong dạy học theo phương pháp đặt và giải quyết vấn đề, học sinh vừanắm được tri thức mới, vừa nắm được phương pháp lĩnh hội tri thức đó, pháttriển tư duy tích cực, sáng tạo, được chuẩn bị một năng lực thích ứng với đờisống xã hội, phát hiện kịp thời và giải quyết hợp lý các vấn đề nảy sinh

1.1.2.2 Phương pháp tổ chức trò chơi học tập

a Khái niệm

Phương pháp tổ chức trò chơi học tập là tổ chức cho học sinh chơi cáctrò chơi chứa yếu tố toán học nào đó nhằm giải quyết nhiệm vụ nhận thức vềtoán Được tổ chức trong giờ học toán hoặc trong hoạt động ngoại khóa

Thế nào là trò chơi học tập?

Chơi là một hoạt động không thể thiếu được của con người ở mọi lứatuổi Chơi giúp cho trẻ phát triển Tổ chức trò chơi cần chú ý đến đặc tính:Vui – Khỏe – An toàn – Bổ ích Trong đó, vui bao gồm cả giải trí, thư giãn, được xem là mục tiêu cơ bản nhất của một trò chơi

Trò chơi học tập là trò chơi có nội dung tri thức gắn với hoạt động họctập của học sinh; và gắn với nội dung bài học; giúp học sinh khai thác vốnkinh nghiệm của bản thân để chơi và để học Trò chơi học tập có tác dụng cả

về mặt rèn luyện trí tuệ lẫn thể chất và các phẩm chất đạo đức

b Tác dụng của phương pháp tổ chức trò chơi học tập

- Làm thay đổi hình thức hoạt động học tập, tạo ra bầu không khí tronglớp học trở nên dễ chịu, thoải mái hơn Học sinh thấy vui hơn, cởi mở hơn,thư thái, dễ chịu và mạnh khỏe hơn.

- Giúp học sinh rèn luyện củng cố tiếp thu kiến thức, đồng thời pháttriển vốn kinh nghiệm mà các em đã được tích lũy thông qua hoạt động chơi

- Rèn luyện các kĩ năng, kĩ xảo, thúc đẩy hoạt động trí tuệ Nhờ sửdụng trò chơi học tập mà quá trình dạy và học trở thành một hoạt động vui vàhấp dẫn hơn

- Đối với học sinh, không có phương tiện nào giúp các em phát triểnmột cách tự nhiên, có hiệu quả, rèn luyện tính tự chủ bằng trò chơi học tập.Qua chơi, các em biết tự kiềm chế, được tham gia hoạt động học tập tích cực.Trò chơi không chỉ là phương tiện mà còn là phương pháp giáo dục Như lờiBác Hồ dặn cán bộ phụ trách Đội thiếu niên tiền phong: “Trong lúc học, cũngcần cho chúng vui, trong lúc vui cũng làm cho chúng học”

Tóm lại: Trò chơi nói chung và trò chơi học tập nói riêng giúp cho học

sinh được phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần Trò chơi làm chohọc sinh được phát triển các năng lực một cách tự nhiên, giúp các em trao đổikinh nghiệm, tương tác lẫn nhau từ đó các em tiếp thu kiến thức được dễdàng

c Yêu cầu khi tổ chức trò chơi

Trò chơi mang ý nghĩa giáo dục

Trò chơi phải nhằm mục đích củng cố, khắc sâu nội dung bài học Trò chơi phải phù hợp với tâm lý học sinh lớp 4, phù hợp với khả năngngười hướng dẫn và cơ sở vật chất của nhà trường

Hình thức tổ chức trò chơi phải đa dạng, phong phú

Trò chơi phải được chuẩn bị chu đáo

Trò chơi phải gây được hứng thú đối với học sinh

d Cách tổ chức trò chơi

Bước 1: Giới thiệu trò chơi:

+ Nêu tên trò chơi

+ Hướng dẫn cách chơi bằng cách vừa mô tả vừa thực hành, nêu rõ quyđịnh chơi

Bước 2: Chơi thử và qua đó nhấn mạnh luật chơi

Bước 3: Chơi thật

Bước 4: Nhận xét kết quả chơi, thái độ của người tham dự, giáo viên

có thể nêu thêm những tri thức được học tập qua trò chơi, những sai lầm cầntránh

Bước 5: Thưởng - phạt: Phân minh, đúng luật chơi, sao cho người chơi

chấp nhận thoải mái và tự giác làm trò chơi thâm hấp dẫn, kích thích học tậpcủa học sinh Phạt những học sinh phạm luật chơi bằng những hình thức đơngiản, vui (như chào các bạn thắng cuộc, hát một bài, nhảy lò cò )

1.1.2.3 Phương pháp dạy học theo nhóm

a Khái niệm

Dạy học theo nhóm là một chiến lược dạy học tích cực, trong đó cácthành viên tham gia hoạt động và học tập cùng nhau trong những nhóm nhỏ(mỗi nhóm bao gồm các thành viên có trình độ và khả năng khác nhau) nhằmmục đích phát triển sự hiểu biết và chiếm lĩnh một số nội dung học tập nàođó

b Việc tổ chức học tập theo nhóm góp phần hình thành và phát triển năng lực hoạt động theo nhóm gồm

Kĩ năng

- Kĩ năng giao tiếp Kĩ năng hoạt động hợp tác giữa các cá nhân trongmột nhóm làm việc

- Kĩ năng trao đổi thông tin: trình bày và tiếp nhận thông tin

- Kĩ năng tìm kiếm thông tin

- Kĩ năng làm việc trong môi trường hợp tác

- Khả năng phối hợp với người khác cùng hoàn thành công việc

- Biết kết hợp sử dụng thành quả của người khác để hoàn thành côngviệc của mình.

- Có ý thức và có khả năng tổ chức người khác cùng hợp tác làm việc.Biết chỉ huy điều hành công việc

Thái độ

- Ý thức hợp tác trong công việc

- Ý thức tự chịu trách nhiệm trong nhóm

- Ý thức tôn trọng thành quả lao động của người khác

- Ý thức cùng người khác hướng tới một mục đích hoạt động chung

b Quy trình dạy học theo nhóm

Bước 1: Tổ chức thành lập các nhóm: Danh sách các nhóm, nhóm trưởng Bước 2: Đề ra nhiệm vụ: Giáo viên xác định nhiệm vụ của từng nhóm

và cách tiến hành hoạt động của các nhóm (trong trường hợp tất cả các nhómđều thực hiện một nhiệm vụ thì việc giao nhiệm vụ có thể đưa lên bước 1)

Bước 3: Các nhóm thực hiện nhiệm vụ.

Bước 4: Các đại diện nhóm trình bày kết quả, nhận xét, bổ sung, đánh giá Bước 5: Hoạt động chung cả lớp (nếu cần thiết), giáo viên tổ chức chốt

lại các kiến thức mới xuất hiện, đánh giá hoạt động học tập của các nhóm

Phương pháp hoạt động nhóm giúp các thành viên trong nhóm chia sẻcác băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thứcmới Bằng cách nói ra những điều đang nghĩ, mỗi người có thể nhận rõ trình

độ hiểu biết của mình về chủ đề nêu ra, thấy mình cần học hỏi thêm những gì.Bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không phải là sự tiếp nhậnthụ động từ giáo viên

Thành công của bài học phụ thuộc vào sự nhiệt tình tham gia của mọithành viên, vì vậy phương pháp này còn gọi là phương pháp cùng tham gia.Tuy nhiên, phương pháp này bị hạn chế bởi không gian chật hẹp của lớp học,bởi thời gian hạn định của tiết học, cho nên giáo viên phải biết tổ chức hợp lý

và học sinh đã khá quen với phương pháp này thì mới có kết quả Cần nhớ

rằng, trong hoạt động nhóm, tư duy tích cực của học sinh phải được phát huy

và ý nghĩa quan trọng của phương pháp này là rèn luyện năng lực hợp tácgiữa các thành viên trong tổ chức lao động.Cần tránh khuynh hướng hình thưc

và đề phòng lạm dụng, cho rằng tổ chức hoạt động nhóm là dấu hiệu tiêu biểunhất của đổi mới PPDH và hoạt động nhóm càng nhiều thì chứng tỏ phươngpháp dạy học càng đổi mới

1.1.2.4 Phương pháp dạy học kiến tạo

a Khái niệm

Là một trong những phương pháp dạy học tích cực Phương pháp nàycoi trọng vai trò chủ động tích cực của người học trong quá trình học tập,người học chủ động xây dựng hiểu biết của bản thân; tự kết nối thông tin mớivới thông tin hiện tại để kiến thức mới có ý nghĩa hơn và tạo nên câc thông tinmới khác

Bản chất: Là quá trình người học xây dựng lên những kiến thức chobản thân thông qua các hoạt động đồng hóa và điều ứng các kiến thức và kĩnăng để có thể thích ứng với môi trường học tập mới

b Đặc điểm dạy học theo lối kiến tạo:

- Học sinh phải là chủ thể tích cực xây dựng nên kiến thức cho bản thânmình dựa trên những kiến thức hoặc kinh nghiệm đã có từ trước Giáo viênchỉ là người tổ chức, cố vấn, hỗ trợ khi cần thiết

- Tăng cường việc dạy học hợp tác, dạy học khám phá – phát hiện, traođổi – thảo luận trong nhóm nhỏ Việc thuyết trình hay “đọc – chép” nếu kéo dài

sẽ gây trở ngại đến tiến trình học tập một cách tích cực, chủ động của học sinh

- Bồi dưỡng, khuyến khích học sinh tự học, tự khám phá – phát hiện vàgiải quyết vấn đề

- Cần tiến hành đổi mới việc đánh giá, duy trì quá lâu kiểu đánh giátruyền thống là không thích hợp Khuyến khích và tổ chức cho học sinh tiếnhành việc tự đánh giá

c Cách tiến hành:

Bước 1: Làm bộc lộ quan điểm của học sinh

Trong bước này giáo viên giúp học sinh ôn lại các kiến thức cũ có liênquan đến kiến thức mới bằng cách sử dụng các câu hỏi, các bài tập Sau đógiáo viên hoặc học sinh sẽ nêu vấn đề (bài tập, thí nghiệm, câu hỏi) từ đó tạo

cơ hội cho học sinh bộc lộ quan điểm của mình về vấn đề học tập

Bước 2: Tổ chức, điều khiển học sinh thảo luận

Giáo viên tổ chức cho học sinh đề xuất các giả thuyết, kiểm tra giảthuyết (thử và sai), phân tích kết quả từ đó rút ra kết luận chung cho cả lớp

Bước 3: Tổ chức cho học sinh vận dụng kiến thức, giải quyết các vấn

đề về lí thuyết cũng như thực tiễn, qua đó giúp học sinh khắc sâu hơn kiếnthức mới

1.1.3 Một số vấn đề về dạy học bốn phép tính với các số tự nhiên lớp 4

1.1.3.1 Mục tiêu, nhiệm vụ của việc dạy học bốn phép tính với các số

tự nhiên lớp 4

a Mục tiêu

- Phép cộng, phép trừ: Biết đặt tính và thực hiện phép cộng, phép trừcác số có đến sáu chữ số, không nhớ hoặc có nhớ không quá ba lượt và khôngliên tiếp; bước đầu biết sử dụng tính chất giao hoán và tính chất kết hợp củaphép cộng các số tự nhiên trong thực hành tính; biết cộng, trừ nhẩm các sốtròn chục, tròn trăm, tròn nghìn (dạng đơn giản)

- Phép nhân, phép chia: Biết đặt tính và thực hiện phép nhân các số cónhiều chữ số với số có không quá ba chữ số; bước đầu biết sử dụng tính chấtgiao hoán, tính chất kết hợp của phép nhân và tính chất nhân một tổng vớimột số; biết đặt tính và thực hiện phép chia số có nhiều chữ số cho số cókhông quá hai chữ số; biết nhân nhẩm với 10; 100; 1000; chia nhẩm cho 10;100; 1000

- Dấu hiệu chia hết cho 2, 5, 9, 3: Bước đầu biết vận dụng dấu hiệu chiahết cho 2, 5, 9, 3 trong một số tình huống đơn giản

b Nhiệm vụ

Việc dạy số và bốn phép tính với số tự nhiên trong môn Toán cấp Tiểuhọc hiện nay nhằm hình thành cho HS kĩ năng tính toán Thông qua quá trìnhrèn luyện kĩ năng tính toán, hình thành cho HS tư duy thuật toán và biết cáchgiải quyết vấn đề theo quy trình nhất định, tạo nền tảng để các em giải quyếtcác bài toán đơn giản trong cuộc sống cũng như trong học tập Qua quá trìnhhọc các phép tính, HS được phát triển các kĩ năng và trí tuệ như khả năng suyluận, ghi nhớ, lập luận.

1.1.3.2 Nội dung chương trình về dạy học bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4

a Chương trình toán 4

Chương I: Số tự nhiên Bảng đơn vị đo khối lượng

Chương II: Bốn phép tính với các số tự nhiên Hình học

+ Giới thiệu hình thoi

Chương V: Tỉ số - Một số bài toán liên quan đến tỉ số Tỉ lệ bản đồ + Tỉ số - Một số bài toán liên quan đến tỉ số

+ Tỉ lệ bản đồ và ứng dụng

Chương VI: Ôn tập

b Nội dung chương trình bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4

Hệ thống kiến thức được sắp xếp từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp:

Bảng 1.3 Nội dung chương trình bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn

34 Chia cho số có hai chữ số(tiếp theo) 73 82

36 Chia cho số có hai chữ số(tiếp theo) 75 83

f Dạng toán so sánh giá trị hai biểu thức

Ví dụ: Điền dấu thích hơp vào chỗ chấm >; =; <

1.2.1.2 Địa điểm, thời gian, đối tượng khảo sát

Địa điểm khảo sát: Một số trường Tiểu học trong địa bàn thành phố HảiPhòng: 2 trường thuộc huyện An Lão: Trường Tiểu học An Tiến, TrườngTiểu học Quốc Tuấn và 3 trường thuộc huyện Tiên Lãng: Trường Tiểu họcTiên Thắng, Trường Tiểu học Tiên Hưng, Trường Tiểu học Bắc Hưng

Thời gian: 4 tháng từ tháng 1/2019 đến tháng 4/2019

Đối tượng khảo sát:

- 40 giáo viên dạy khối lớp 4 của các trường: Trường Tiểu học TiênThắng, Trường Tiểu học Tiên Hưng, Trường Tiểu học Bắc Hưng, TrườngTiểu học An Tiến, Trường Tiểu học Quốc Tuấn.

- 60 Học sinh khối lớp 4 của trường Tiểu học Bắc Hưng

1.2.1.3 Nội dung nghiên cứu thực trạng

- Kiến thức của giáo viên về tầm quan trọng của việc sử dụng cácphương pháp dạy học tích cực vào dạy học nội dung bốn phép tính với các số

tự nhiên trong môn Toán lớp 4

- Một số đề xuất của giáo viên về việc sử dụng các phương pháp dạyhọc tích cực vào dạy học nội dung bốn phép tính với các số tự nhiên trongmôn Toán lớp 4

1.2.1.4 Phương pháp nghiên cứu thực trạng

- Phương pháp điều tra khảo sát: sử dụng phiếu trưng cầu ý kiến vớigiáo viên ở trường Tiểu học

- Phương pháp quan sát, trò chuyện, phỏng vấn: sử dụng khi tiếp xúcvới giáo viên và học sinh

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm: phân tích, đánh giá vở bài tập,phiếu học tập, bài kiểm tra của học sinh

- Phương pháp thống kê: xử lý số liệu thu được thông qua phiếu điềutra

1.2.2 Thực trạng việc dạy và học nội dung bốn phép tính với các số

tự nhiên trong môn Toán lớp 4

Kết quả nghiên cứu thực tiễn tại một số trường Tiểu học trên địa phậnhuyện An Lão và huyện Tiên Lãng với 40 giáo viên về việc sử dụng phươngpháp dạy học tích cực vào dạy học bốn phép tính với số tự nhiên thu được kếtquả thể hiện qua các bảng sau:

Bảng 1.4 Nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của việc dạy học nội

dung bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4

Nhận thức của Rất quan Quan trọng Bình thường Không quan

Qua bảng 1.5 có thể thấy đa phần giáo viên thường xuyên sử dụngphương pháp dạy học tích cực khi dạy nội dung bốn phép tính với số tự nhiênvới tỉ lệ cao (90%) cho rằng với các phương pháp dạy học tích cực, học sinh sẽtích cực, chủ động tham gia hoạt động, chiếm lĩnh kiến thức mới và ghi nhớ bàihọc lâu hơn Tuy nhiên, bên cạnh đó, một số giáo viên lại không thường xuyên

sử dụng phương pháp dạy học tích cực (10%) cho rằng bốn phép tính với các

số tự nhiên là một nội dung khó, trừu tượng, nên ít khi sử dụng phương phápdạy học tích cực để giáo viên chủ động hơn về mặt kiến thức và thời gian

Bảng 1.6 Những khó khăn khi sử dụng các phương pháp dạy học tích cực vào dạy học nội dung bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4

Nội dung dạy học bốn phép tính với số tự

nhiên khô khan khiến học sinh không hứng

thú học tập

Do thói quen thụ động trong quá trình dạy –

Trang thiết bị nhà trường không đủ đáp ứng

nhu cầu sử dụng công nghệ thông tin vào

giảng dạy

Giáo viên chưa thực sự hiểu và nắm được

Bảng 1.6 cho thấy việc khó khăn nhất mà giáo viên gặp phải khi sử dụngcác phương pháp dạy học tích cực vào dạy nội dung bốn phép tính với các số

tự nhiên ở lớp 4 là nội dung khô khan khiến học sinh không hứng thú học tập(80%) Mặc dù giáo viên đã hiểu và nắm được phương pháp dạy học tích cựcnhưng do thói quen thụ động trong quá trình dạy học (10%) và trang thiết bịcủa nhà trường chưa đầy đủ, chưa đáp ứng được mọi nhu cầu sử dụng (10%)

Bảng 1.7 Thái độ của học sinh khi học nội dung bốn phép tính với các số tự

nhiên trong môn Toán lớp 4

Thái độ Số lượng ý kiến Tỉ lệ %

Bảng 1.7 cho thấy từ việc giáo viên chưa kết hợp hoặc chưa áp dụngphương pháp dạy học tích cực trong việc giảng dạy nội dung bốn phép tính vớicác số tự nhiên dẫn đến việc học sinh tiếp thu bài một cách thụ động chiếm15% và chưa tập trung, thậm chí chán nản chiếm 10% Song đa số vẫn là sốlượng học sinh yêu thích, hăng hái, tích cực khi học nội dung này (75%)

Bảng 1.8 Đánh giá mức độ tư duy học sinh cần đạt được sau khi học bốn

phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4

kiến Tỉ lệ %

Học sinh nhận biết được những kiến thức nêu

Học sinh thông hiểu, có thể làm được một số

dạng bài tập tương tự nhưng không có trong

sách giáo khoa

Học sinh biết vận dụng, có khả năng vận dụng

kiến thức, kĩ năng đã học trong những tình

huống cụ thể, tương tự nhưng không hoàn

toàn giống như tình huống ở trên lớp (thực

hiện nhiệm vụ quen thuộc nhưng mới hơn

Qua bảng 1.8 cho thấy giáo viên đã đặt ra mục tiêu cho tiết dạy đó lànâng cao mức độ tư duy của học sinh (85%) Tuy nhiên còn một vài giáo viênđặt ra mục tiêu cho học sinh chỉ dừng ở mức độ thông hiểu và làm được một

số bài tập vận dụng không có trong sách giáo khoa (15%)

- Một số phương pháp dạy học tích cực: Phương pháp dạy học pháthiện và giải quyết vấn đề, phương pháp dạy học nhóm, phương pháp tổ chứctrò chơi học tập, phương pháp dạy học kiến tạo.

- Một số vấn đề về dạy học nội dung số tự nhiên lớp 4: Mục tiêu, nhiệm

vụ, nội dung, vai trò của bốn phép tính với các số tự nhiên trong chương trìnhtoán lớp 4

Đồng thời, tôi cũng giới thiệu và phân tích kết quả quá trình khảo sátthực trạng việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực vào dạy học nộidung bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4

Qua việc nghiên cứu thực trạng dạy học bốn phép tính với các số tựnhiên trong môn Toán lớp 4, tôi nhận thấy giáo viên đã nhận thức được vaitrò của việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực khi dạy nội dung này.Tuy trong quá trình dạy còn gặp một vài khó khăn nhưng không vì thế màgiáo viên không sử dụng các phương pháp dạy học tích cực Từ việc khảo sátthực tiễn, tôi đưa ra một số giáo án chi tiết vận dụng các phương pháp dạyhọc tích cực

CHƯƠNG II VẬN DỤNG MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC VÀO DẠY HỌC NỘI DUNG BỐN PHÉP TÍNH VỚI CÁC SỐ TỰ

NHIÊN TRONG MÔN TOÁN LỚP 4 2.1 Vận dụng các phương pháp dạy học tích cực vào dạy học phép cộng và phép trừ các số tự nhiên

Nội dung chương trình về phép cộng và phép trừ trong chương trìnhtoán 4 được xây dựng theo hướng đồng tâm, đảm bảo thống nhất với các kiếnthức đã học ở các lớp 1, 2, 3 Ở giai đoạn này, học sinh đã thành thạo cácbước tính toán các phép cộng và phép trừ số tự nhiên có nhớ không liên tiếp

và không quá 2 lần trong phạm vi 100000 Nội dung phép cộng và phép trừ số

tự nhiên lớp 4 đã phát triển và hoàn thiện với các phép cộng và phép trừ cóđến 5, 6 chữ số không nhớ và có nhớ không quá 3 lần với các bước thực hiệntương tự như ở các lớp dưới đã học nên việc hình thành bài mới thường mangtính củng cố các kĩ năng làm tính cộng, trừ được dạy từ lớp dưới Tuy nhiên

số các chữ số trong phép tính thường khá nhiều, học sinh dễ bị chán nản trongquá trình thực hiên nhiều lần các phép tính Để tăng sự hứng thú, thi đua sôinổi trong lớp học, giáo viên cần sử dụng kết hợp các phương pháp dạy họctích cực để tăng hiệu quả tiết học

- Giúp học sinh củng cố kĩ năng thực hiện phép tính cộng có nhớ và

không nhớ với các số tự nhiên có bốn, năm, sáu chữ số

2 Kĩ năng

- Củng cố kĩ năng giải toán về tìm thành phần chưa biết của phép tính

- Áp dụng kiến thức đã học vào giải các bài tập liên quan

- Phát triển kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng giao tiếp.

3 Thái độ

- Hăng hái, tích cực xây dựng bài

- Học sinh yêu thích môn toán

II ĐỒ DÙNG

- Những tấm bìa cứng hình những chiếc thuyền và cánh buồm đưọc cắt rời

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

1 Kiểm tra bài cũ

- Trò chơi: Ra khơi

- GV nêu luật chơi: Trên bảng cô có

6 chiếc thuyền và 6 cánh buồm, để

thuyền có thể ra khơi, các em phải

ghép những cánh buồm cho phù hợp

với những chiếc thuyền Trên mỗi

chiếc truyền có 1 phép tính cộng,

nhiệm vụ của các em là phải tìm

cánh buồm chứa kết quả đúng của

phép tính Cô sẽ chia lớp mình thành

3 đội chơi ứng với 3 dãy bàn Các

em hãy cùng tiếp sức cho nhau để

ghép đúng giúp thuyền ra khơi Đội

nào giúp cho nhiều chiếc thuyền ra

khơi hơn thì đội đó sẽ giành chiến

- Tổ chức cho 2 đội chơi theo hình

thức tiếp sức Thời gian chơi 3’

- Nhận xét kết quả chơi

- Phân định thắng thua, khen thưởng

- Y/c học sinh nêu cách thực hiện

phép tính 64827 + 21957

- Phần khởi động vừa rồi đã giúp các

em ôn luyện lại các kiến thức đã học

về phép cộng trong phạm vi 100000

- Học sinh lần lượt lên bảng ghépnhưng cánh buồm với chiếc thuyềnphù hợp Mỗi lượt chỉ một học sinhlên bảng ghép

- Học sinh cùng tham gia nhận xétkết quả chơi

- 1 học sinh nêu

Trong hoạt động kiểm tra bài cũ, tôi đã vận dụng phương pháp tổ chứctrò chơi học tập Tôi tổ chức trò chơi có tên là “Ra khơi” Đây là một trò chơitiếp sức phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh lớp 4, có thể huy động sựtham gia của tất cả học sinh trong lớp Trò chơi được thực hiện bởi 4 bướctheo quy trình:

- Bước 1: Giới thiệu trò chơi: Nêu tên trò chơi: Ra khơi Tên trò chơi

có tác dụng thích thích trí tò mò của học sinh khiến học sinh trong tâm thếhào hứng, thoải mái khi tham gia trò chơi

- Bước 2: Hướng dẫn cách chơi, nêu rõ quy định chơi: Trên bảng có 6

chiếc thuyền và 6 cánh buồm, để thuyền có thể ra khơi, học sinh phải ghépnhững cánh buồm cho phù hợp với những chiếc thuyền Trên mỗi chiếctruyền có 1 phép tính cộng, nhiệm vụ của học sinh là phải tìm cánh buồmchứa kết quả đúng của phép tính Chia lớp mình thành 3 đội chơi ứng với 3dãy bàn Học sinh chơi bằng cách tiếp sức từng người lên chơi một sau khighép xong đổi chỗ cho bạn khác lên chơi để ghép đúng giúp thuyền ra khơi.Đội nào giúp cho nhiều chiếc thuyền ra khơi hơn thì đội đó sẽ giành chiếnthắng Giáo viên vừa nêu luật chơi vừa dán những chiếc thuyền lên bảng vàphát cho các nhóm học sinh những chiếc buồm

- Bước 3: Tổ chức chơi Giáo viên chia bảng thành ba phần tương ứng

với ba đội chơi Cho học sinh chuẩn bị sẵn sàng Khi giáo viên hô bắt đầu, cácđội nhanh chóng lên bảng ghép những cánh buồm vào những chiếc thuyềnphù hợp Mỗi học sinh lên bảng chỉ ghép một thuyền, ghép xong về chỗ chobạn đội mình lên ghép Trò chơi diễn ra trong 3 phút

- Bước 4: Nhận xét kết quả chơi, thái độ của người tham dự.

+ Nhận xét học sinh đã tích cực tham gia chưa? Học sinh đã chơi tròchơi đúng luật chưa?

+ Nhận xét đội nào ghép đúng nhiều thuyền hơn? Đội nào ghép nhanhhơn?

- Bước 5: Thưởng - phạt: Phân minh, đúng luật chơi Đội thắng được

cả lớp tuyên dương bằng một tràng vỗ tay, đội thua phải hát một bài

Trò chơi được sử dụng với mục đích ôn tập, tái hiện kiến thức cũ,những kiến thức hoặc kỹ năng đã học là cơ sở để học sinh thực hiện những tròchơi này Để tham gia được trò chơi và mong muốn chiến thắng, học sinhphải tích cực huy động trí nhớ, tư duy và khả năng phản ứng nhanh của mình.Điều đó, sẽ giúp học sinh củng cố kiến thức, luyện tập kỹ năng một cách tựnhiên, tự giác và tích cực Các phép tính trên những chiếc thuyền là những

phép cộng trong phạm vi 100000 mà học sinh đã học ở lớp 3 Tuy tiết 29:

Phép cộng là tiết đầu tiên của chương 2 nhưng phần kiểm tra bài cũ vẫn rất

cần thiết vừa giúp học sinh ôn lại các kiến thức đã học, vừa tạo một tâm thếsẵn sàng để học sinh học bài mới

Trò chơi giúp xây dựng đội chơi giúp cải thiện mối quan hệ giữa cánhân với cá nhân, giữa cá nhân với tập thể Các thành viên sẽ họp lại thành

nhóm và làm việc theo nhóm Trò chơi Ra khơi là một trò chơi tiếp sức cần có

sự nhanh nhẹn của mỗi cá nhân học sinh và sự hiểu ý, đoàn kết trong tập thểđội chơi, học sinh biết giúp đỡ lẫn nhau, biết phát huy điểm mạnh của mỗi cánhân để chiến thắng

Trò chơi được tổ chức trong hoạt động kiểm tra bài cũ yêu cầu học sinhphải huy động các kiến thức đã học trong thời gian ngắn, trò chơi khiến choviệc tái hiện kiến thức được tự nhiên nên có thể giúp nâng cao hiệu suất trínhớ của học sinh

Trong quá trình chơi học sinh có ý thức tự giác tuân theo quy định chơi,luật chơi đã được giáo viên phổ biến từ trước khi chơi và quan sát nhận xétviệc thực hiện trò chơi của các đội khác giúp học sinh rèn luyện hành vi cóluật, cá nhân học sinh hiểu các luật lệ, quy tắc chi phối hoạt động, tuân theoluật, tôn trọng những thoả thuận đã nhất trí với nhau để tránh vi phạm luật vàlàm theo những gì đã nhất trí

Kết thức trò chơi giáo viên nhận xét đánh giá kết quả chơi một cáchcông bằng, có thể cùng đánh giá với học sinh hoặc để học sinh tự đánh giá

Từ đó giúp học sinh học cách làm chủ thái độ đối với thành công và thất bại

Sau khi chơi xong, học sinh có tính thần thoải mái, hào hứng để bắt đầugiờ học một cách hiệu quả, trò chơi không chỉ mang ý nghĩa kiểm tra bài cũ

mà còn làm nhiệm vụ khởi động Việc tổ chức trò chơi vào các hoạt độngthích hợp trong môn Toán giúp học sinh thêm tích cực chủ động xây dựng bài

và yêu thích môn Toán

2.2.2 Phép trừ

a) Giáo án sử dụng các phương pháp dạy học tích cực