Hoạt động tư vấn cho người cai nghiện ma túy từ thực tiễn cơ sở cai nghiện ma túy số 05, hà nội

Cụ thể đề tài “Hoạt động hỗ trợ tạo việc làm cho người sau cai nghiện ma túy Nghiên cứu tại thành phố Hà Nội” đã mô tả được thực trạng nhu cầu, các hoạt động tìm kiếm việc làm và những g

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN TRỌNG DŨNG

HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN CHO NGƯỜI CAI NGHIỆN

MA TUÝ TỪ THỰC TIỄN CƠ SỞ CAI NGHIỆN

MA TUÝ SỐ 5 HÀ NỘI

Ngành: Công tác xã hội

Mã số:

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS Nguyễn Trung Hải

HÀ NỘI - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan tất cả những số liệu và kết quả nghiên cứu trong đề tài luận

văn Thạc sĩ Công tác xã hội về "Hoạt động tư vấn cho người cai nghiện ma túy từ

thực tiễn cơ sở cai nghiện ma túy số 05, Hà Nội" là hoàn toàn trung thực và không

trùng lắp với bất kỳ đề tài nào khác trong cùng lĩnh vực nghiên cứu

Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về lời cam đoan này

Tác giả luận văn

Nguyễn Trọng Dũng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN CHO NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY 8

1.1 Cơ sở lý luận về ma túy và người cai nghiện ma túy 8

1.2 Lý luận về hoạt động tư vấn cho người cai nghiện ma túy 15

1.3 Các lý thuyết vận dụng trong nghiên cứu 28

1.4 Yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động tư vấn cho người cai nghiện ma túy 31

CHƯƠNG 2: NHU CẦU VÀ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN CHO NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY TẠI CƠ SỞ CAI NGHIỆN SỐ 05 HÀ NỘI 36

2.1 Mô tả về địa bàn và khách thể nghiên cứu 36

2.2 Nhu cầu của người cai nghiện ma túy tại cơ sở cai nghiện số 05 40

2.3 Các hoạt động tư vấn cho người cai nghiện ma túy tại cơ sở số 05 45

2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến tư vấn cho người cai nghiện ma túy tại cơ sở 05 53

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN CHO NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY TẠI CƠ SỞ CAI NGHIỆN 05 HÀ NỘI 59

3.1 Bối cảnh về luật pháp chính sách trong lĩnh vực cai nghiện ma túy nói chung và tư vấn cai nghiện ma túy nói riêng 59

3.2 Các nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tư vấn 59

KẾT LUẬN 72 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

1 Tính cấp thiết của đề tài

MỞ ĐẦU

Công tác xã hội là một nghề chuyên nghiệp nhằm mang lại hạnh phúc và đảmbảo an sinh cho con người Trên một thế kỷ hình thành và phát triển như một nghềchuyên nghiệp trên thế giới, công tác xã hội đã và đang có những sự đóng góp quantrọng cho sự nghiệp phát triển nhân loại, phấn đấu xây dựng xã hội công bằng nângcao chất lượng cuộc sống cho con người, đặc biệt là những con người yếu thế trong

xã hội Trước nhu cầu cấp bách của xã hội, về các dịch vụ công tác xã hội, công tác

xã hội ở Việt Nam đang trong quá trình hình thành và phát triển Mặc dù còn đangtrong quá trình hướng tới mục tiêu chính thức được công nhận là một nghề chuyênnghiệp, nhưng các dịch vụ mang hình thái của công tác xã hội đã hiện diện trong xãhội từ rất lâu và đang có những đóng góp tích cực trong việc hỗ trợ và giải quyết cácvấn đề xã hội nảy sinh gây ra những khó khăn cho cuốc sống người dân nói chungđặc biệt là những người dễ bị tổn thương và yếu thế tại Việt Nam

Cùng với sự phát triển của xã hội, mặt trái của cơ chế thị trường cũng làm nảysinh nhiều vấn đề bức xúc Đó là tình hình tội phạm và vấn đề tệ nạn xã hội, trong

đó vấn đề nghiện ma tuý có xu hướng ngày càng gia tăng và trở thành vấn nạn gâyhậu quả hết sức nghiêm trọng Theo báo cáo điều tra, năm 2015 cả nước có 204.400người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý trong đó 19% là nghiện ma túy tổng hợp; gần50% người nghiện độ tuổi lao động từ 18-30; 62% tổng số người sau cai nghiệnkhông có việc làm Tỷ lệ tái nghiện ở các địa phương trong cả nước dao động từ85%- 95% (UNODC, 2015) Có rất nhiều nguyên nhân được đưa ra tuy nhiên cóthể thấy nếu như bản thân người cai nghiện chủ động, có sự ổn định về tâm lý thìkhả năng cai nghiện thành công sẽ cao hơn rất nhiều

Tại Cơ sở cai nghiện ma túy số 05 Hà Nội hiện nay đang có khoảng 250 họcviên đang lao động trị liệu, mỗi học viên lại có một hoàn cảnh khác nhau nhưng đaphần họ đều rơi vào trạng thái, hoàn cảnh khó khăn cả về vật chất lẫn tinh thần vàluôn tự ti, mặc cảm Họ gần như đã chịu đựng tất cả sự bất hạnh và không thể tìmđược hạnh phúc cho cuộc đời mình, chịu sự kỳ thị và phân biệt đối xử của gia đình

và cộng đồng xã hội Khi vào Cơ sở cai nghiện 05 họ được tham gia nhiều hoạtđộng có ý nghĩa và giúp họ vươn lên trong cuộc sống như: hoạt động lao động trịliệu, tư vấn cá nhân, tư vấn nhóm, hoạt động giáo dục truyền thông nâng cao nhậnthức, thăm

khám sức khỏe y tế…Tuy nhiên, thực trạng các hoạt động này còn nhiều hạn chế,hoạt động tư vấn mới đang thực hiện nên còn gặp nhiều khó khăn về kiến thức, kỹnăng, đội ngũ làm nghề và điều kiện cơ sở vật chất…

Xuất phát từ những lý do trên, tôi đã lựa chọn đề tài: “Hoạt động tư vấn cho

người cai nghiện ma túy từ thực tiễn cơ sở cai nghiện ma túy số 05, Hà Nội” làm

đề tài luận văn của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Đã có khá nhiều nghiên cứu về ma túy, cai nghiện cũng như có một số nghiêncứu đặc thù về CTXH với người cai nghiện Thông qua phần tổng quan nghiên cứu,tác giả sẽ tổng quan một số nghiên cứu trước kia như sau:

“Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng dẫn đến nghiện ma túy lần đầu ở người sau cai nghiện ma túy tại Trung tâm giáo dục dạy nghề và giải quyết việc làm Bình Đức

và Đức Hạnh” đã mô tả các đặc điểm cơ bản cũng như đưa ra một bức tranh tổng

quát về hoàn cảnh xã hội của người nghiện ma tuý (Nguyễn Thanh Hiệp và cộng sự,2010) Kết quả nghiên cứu cho thấy các yếu tố từ môi trường bên ngoài như sự lôikéo của bạn bè, các biến cố hoặc thái độ của gia đình cộng đồng là các yếu tố ảnhhưởng và là tác nhân dẫn đến việc nghiện ma túy

Viện nghiên cứu xã hội thành phố Hồ Chí Minh, “Những giải pháp chủ yếu

quản lý, dạy nghề cho người sau cai nghiện ma túy trong chương trình ba năm ở các trường, trung tâm tại Thành phố Hồ Chí Minh”, 2004 – 2005 đã mô tả được các

giải pháp căn bản để có thể quản lý và dạy nghề hiệu quả cho người sau cai [35]

Tác giả Tiêu Thị Minh Hường với đề tài “Nhu cầu việc làm của người sau cai

nghiện ma túy” của tác giả Tiêu Thị Minh Hường (2015) đã phân tích và chỉ ra được

những nhu cầu đa dạng về việc làm của người sau cai nghiện Một trong những giảipháp đáp ứng nhu cầu là cần có được các hoạt động tự vấn, kết nối nhằm đáp ứngnhu cầu việc làm của họ

Tác giả Lê Hồng Minh (2010), với đề tài “Tổ chức tư vấn hướng nghiệp cho

thanh niên sau cai nghiện ở thành phố Hồ Chí Minh” đã đề cập đến các hoạt động tư

vấn trong việc hướng nghiệp Các hoạt động tư vấn ở đây được hiểu là việc cung cấpthông tin về việc làm, đánh giá nhu cầu của người sau cai nghiện để tư vấn nhữngviệc làm cụ thể cho họ

Tiếp theo đó, các hoạt động hỗ trợ việc làm được đề cập một cách tổng quát hơn

thông qua đề tài của tác giả Lê Thị Thanh Huyền (2014) Cụ thể đề tài “Hoạt động

hỗ trợ tạo việc làm cho người sau cai nghiện ma túy (Nghiên cứu tại thành phố Hà Nội)” đã mô tả được thực trạng nhu cầu, các hoạt động tìm kiếm việc làm và những

giải pháp cụ thể về vấn đề này

Tác giả Nguyễn Ngọc Lâm (2016) với đề tài “Tâm lý người nghiện” đã phân

tích cấu trúc tâm lý của người nghiện cũng như mối liên hệ giữa tâm lý với các cơchế gây nghiện Với quan điểm cần tìm được nguyên nhân mới đưa ra được giảipháp

Tác giả đã đề xuất các giải pháp ở khía cạnh tâm lý để giải quyết vấn đề cai nghiện

Bàn Thị Hà (2017) với đề tài “Xây dựng quy trình tham vấn cho người nghiện

ma túy tại Trung tâm giáo dục lao động xã hội hiện nay” đã phân tích các hoạt động

hiện tại, các yếu tố cơ bản để từ đó đề xuất một quy trình tham vấn hiệu quả chongười nghiện ma túy Đây là một trong những nội dung rất quan trọng để xây dựngtính chuyên nghiệp trong các hoạt động can thiệp với người nghiện ma túy

Đề tài “Dịch vụ tham vấn cho người cai nghiện ma túy tự nguyện từ thực tiễn

cơ sở xã hội Nhị Xuân, thành phố Hồ Chí Minh”, Luận văn thạc sĩ Công tác xã hội,

Học viện Khoa học xã hội (2017) của tác giả Ngô Thị Lê Thu Trong đó tác giả nêunhững vấn đề lý luận về dịch vụ tham vấn cho người cai nghiện ma túy tự nguyện ởchương 1, phân tích thực trạng dịch vụ tham vấn hỗ trợ điều trị cho người cai nghiện

ma túy tự nguyện tại cơ sở xã hội Nhị Xuân, thành phố Hồ Chí Minh ở chương 2 vàtác giả dành chương 3 để nói về việc ứng dụng tham vấn cá nhân hỗ trợ điều trị chongười cai nghiện ma túy tự nguyện và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quảtham vấn hỗ trợ điều trị cai nghiện

Tác giả Lô Anh Tú (2018) với luận văn thạc sĩ về chủ đề “Tham vấn tâm lý

đối với thanh niên nghiện ma túy từ thực tiễn huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn” đã

mô tả cụ thể các hoạt động tham tâm lý cho người nghiện ma túy Luận văn cũng đãphân tích được các yếu tố tác động tới hiệu quả tham vấn và đề xuất một số giảipháp nhằm nâng cao hiệu quả tham vấn Tuy nhiên luận văn tập trung tới các yếu tốtham vấn trong khía cạnh tâm lý Những nhu cầu khác của người nghiện ma túychưa được đề

cập nhiều trong nghiên cứu này

Như vậy, có thể thấy nội dung nghiên cứu về lĩnh vực tư vấn với người nghiện

ma túy còn khá mờ nhạt mặc dù đây là một trong những giải pháp mà nhiều nghiêncứu trước đó đã đề xuất cần phải thực hiện

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Đánh giá thực trạng các hoạt động tư vấn trong hỗ trợ người cai nghiện matúy tại Cơ sở cai nghiện ma túy số 05 Hà Nội Đề tài cũng hướng tới phân tích cácyếu tố ảnh hưởng đến hoạt động tư vấn trong hỗ trợ người cai nghiện ma túy tại

Cơ sở

cai nghiện ma túy số 05 Hà Nội từ đó đưa ra các đề xuất và giải pháp nhằm khuyếnnghị nâng cao hiệu quả các hoạt động tư vấn hỗ trợ người cai nghiện ma túy tại Cơ

sở cai nghiện ma túy số 05 Hà Nội

3.1 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động Tư vấn trong hỗ trợ người cai nghiện

ma túy

- Triển khai các phương pháp thu thập thông tin nhằm thu thập thông tin về địabàn nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu

- Mô tả đặc điểm của khách thể nghiên cứu là người cai nghiện ma túy

- Tìm hiểu thực trạng hoạt động tư vấn cho người cai nghiện ma túy

- Phân tích yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động tư vấn cho người cai nghiện ma túy

- Đề xuất những giải pháp, khuyến nghị đối với hoạt động tư vấn cho người cainghiện ma túy

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động tư vấn cho người cai nghiện ma túy

4.2 Khách thể nghiên cứu

- Người cai nghiện ma túy tại cơ sở cai nghiện ma túy số 05 Hà Nội

- Gia đình người cai nghiện ma túy

- Nhân viên tư vấn tại cơ sở cai nghiện ma túy số 05 Hà Nội

4.3 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về mặt thời gian: Năm 2018 đến năm 2019.

- Phạm vi về mặt không gian: Cơ sở cai nghiện ma túy số 05 Hà Nội.

- Phạm vi về mặt nội dung: Tìm hiểu về hoạt động Tư vấn cho người cai

nghiện ma túy ở các khía cạnh như Hình thức, Nội dung, Quy trình, Loại hình

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp trưng cầu ý kiến bằng bảng hỏi

Đề tài xây dựng bộ công cụ bảng hỏi dành cho khách thể nghiên cứu là 150 người

5.2 Phương pháp phỏng vấn sâu

Khi cai nghiện phương pháp trưng cầu ý kiến bằng bảng hỏi, người nghiên cứuchỉ thu được thông tin mang tính định lượng để mô tả thực trạng Phương phápphỏng vấn sâu sẽ giúp phân tích sâu sắc hơn các nguyên nhân và các khía cạnh củanhững vấn đề quan trọng liên quan tới hoạt động tư vấn cho người cai nghiện matúy Trong quá trình phỏng vấn có thể kết hợp cai nghiện các kỹ năng lắng nghe tíchcực, kỹ năng quan sát, kỹ năng thấu hiểu, kỹ năng phản hồi, kỹ năng khuyến khíchlàm rõ ý đối với đối tượng là người nghiện ma túy được phỏng vấn để có thể hiểuđược suy nghĩ, nhu cầu và mong muốn của đối tượng về hoạt động tư vấn, đồngthời thấy rõ được thực tế cuộc sống của họ, những khó khăn mà họ đang gặp phải,những rào cản về khả năng tiếp cận các hoạt động tư vấn và nguyên nhân của nhữngnội dung này

Đề tài tiến hành phỏng vấn sâu người nghiện ma túy, gia đình, cán bộ tư vấn và lãnhđạo đại diện cơ sở cai nghiện Những buổi phỏng vấn sẽ được sắp xếp lịch và có hẹntrước Địa điểm phỏng vấn tuỳ thuộc vào hoàn cảnh giao tiếp Cụ thể, mẫu phỏngvấn sâu là: 05 cán bộ tư vấn cai nghiện ma túy tại Cơ sở cai nghiện ma túy số 05 HàNội;

01 cán bộ lãnh đạo Cơ sở cai nghiện ma túy số 05 Hà Nội; 05 người cai nghiện matúy tại Cơ sở cai nghiện ma túy số 05 Hà Nội

5.3 Phương pháp quan sát

Trong luận văn, học viên cai nghiện phương pháp quan sát để kiểm tra tínhchính xác, khách quan và bao quát trực diện nhất của thông tin đã thu thập được từnhững phương pháp khác nhau Mục đích của việc quan sát nhằm giúp người quansát thu thập được các thông tin về thực trạng cuộc sống của người nghiện ma túy tại

cơ sở cai nghiện và những rào cản, khó khăn của họ cũng như các yếu tố tác động

đến các hoạt động hỗ trợ họ cũng như việc thực hiện các hoạt động tư vấn Ngoài ra,phương pháp quan sát còn giúp tăng tính xác thực, độ tin cậy của đề tài nghiên cứu.

5.4 Phương pháp phân tích tài liệu

Phương pháp nghiên cứu tài liệu được sử dụng có chọn lọc để thu thập thôngtin, số liệu phục vụ cho đề tài nghiên cứu thông qua các tài liệu văn bản cần thiết từcác ban ngành, đoàn thể có liên quan, các tài liệu trên sách, báo, internet, và cácnguồn tin cậy khác Với phương pháp này, tác giả có cách nhìn, cách hiểu mới và cócách tiếp cận hợp lý đối với vấn đề nghiên cứu của mình Tác giả tìm hiểu và nghiêncứu các tài liệu liên quan tới người nghiện ma túy, cụ thể đó là các chương trìnhquản lý, các chính sách an sinh xã hội của Nhà nước, các chương trình nghiên cứu,báo cáo về thực trạng người nghiện ma túy và những hoạt động Công tác xã hộitrong hỗ trợ cho người nghiện ma túy tại Cơ sở cai nghiện ma túy số 05 Hà Nội

5.5 Phương pháp xử lí số liệu SPSS

Đây là một phương pháp thống kê toán học dùng để tiến hành thống kê, phântích, so sánh các số liệu nghiên cứu đã thu thập được thông qua phương pháp điềutra bằng bảng hỏi và các phương pháp khác nhằm mục đích phục vụ hiệu quả quátrình nghiên cứu và đảm bảo tính khoa học của đề tài

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

6.1 Ý nghĩa khoa học của đề tài

- Làm rõ hơn các lí thuyết, phương pháp của các hoạt động tư vấn cho ngườicai nghiện ma túy trong lĩnh vực công tác xã hội

- Góp phần bổ sung thêm kho tàng kiến thức về Công tác xã hội nói chung và hoạt động Tư vấn nói riêng trong lĩnh vực này

6.2 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

- Mô tả được thực trạng, những vấn đề, nhu cầu của người cai nghiện ma túy liên quan tới các hoạt động tư vấn trong cơ sở cai nghiện ma túy số 05

- Phân tích và đề xuất những khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả về các hoạt động tư vấn cho người cai nghiện ma túy ở cơ sở cai nghiện ma túy số 05

- Mang lại những lợi ích cụ thể cho người cai nghiện ma túy và gia đình

thông qua việc nâng cao hiệu quả các hoạt động tư vấn

- Đội ngũ cán bộ và lãnh đạo tại cơ sở cũng sẽ nắm được tình hình thực tế cáchoạt động tư vấn để từ đó có được định hướng phát triển các hoạt động này tại cơ sở

- Đóng góp những bằng chứng khoa học thực tế để làm cơ sở cho việc xây dựng và phát triển hệ thống chính sách cho người cai nghiện ma túy

7 Kết cấu của luận văn

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN CHO NGƯỜI CAI NGHIỆN

MA TÚY 1.1 Cơ sở lý luận về ma túy và người cai nghiện ma túy

1.1.1 Khái niệm người cai nghiện ma túy và các khái niệm liên quan

Khái niệm ma túy

Ma túy hiện nay được hiểu là những chất nguy hiểm, bất hợp pháp như thuốcphiện, đá, kẹo, ke Tuy nhiên, ma túy hiểu theo nghĩa rộng còn bao gồm cả nhữngchất gây nghiện được cai nghiện hợp pháp khác như: rượu bia, thuốc lá, cà phê,thuốc an thần… Tuy nhiên có thể hiểu một cách tổng quát “Ma túy là tên gọi chungcủa các chất kích thích mà cai nghiện nhiều lần có thể gây nghiện, có nguồn gốc tựnhiên hoặc nhân tạo” Không có một định nghĩa chung thống nhất nào về khái niệmnày Ở mỗi góc độ tiếp cận, ma túy lại được hiểu theo những cách khác nhau

Dưới góc nhìn khoa học: Ma túy là các chất có khả năng tác động lên hệ thầnkinh trung ương, có tác dụng giảm đau, gây cảm giác hưng phấn, dễ chịu; dùngnhiều lần sẽ đưa đến tình trạng lệ thuộc vào ma túy [4]

Theo một cách hiểu khác, ma túy là những chất độc có tính gây nghiện, cónguồn gốc tự nhiên hoặc nhân tạo khi xâm nhập vào cơ thể con người thì có tácdụng làm thay đổi tâm trạng, ý thức và trí tuệ, làm cho con người bị lệ thuộc vàochúng gây nên những tổn thương cho từng cá nhân và cộng đồng [29]

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), "Ma túy là bất kỳ chất gì mà khi đưa vào

cơ thể sống có thể làm thay đổi một hay nhiều chức năng sinh lý của cơ thể" [43].Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự được Quốc hội thôngqua ngày 10/5/1997, Bộ Luật Hình sự năm 1999 đã qui định chất ma túy, tội phạm

về ma túy Ma túy bao gồm nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa, cao cô ca, lá, hoa, quảcây cần sa, lá cây cô ca; quả thuốc phiện khô; quả thuốc phiện tươi; heroin; cocain;các chất ma túy khác ở thể lỏng; các chất ma túy khác ở thể rắn [11]

Điều 2 Luật phòng, chống ma túy được Quốc hội khóa X kỳ họp thứ 8 thôngqua ngày 09 tháng 12 năm 2000 qui định: Chất ma túy là các chất gây nghiện, chất

hướng thần được qui định trong các danh mục do Chính phủ ban hành; Chất gâynghiện là chất

kích thích hoặc ức chế thần kinh, để gây tình trạng nghiện đối với người cai nghiện;Chất hướng thần là chất kích thích, ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác, nếu cainghiện nhiều lần có thể dẫn tới tình trạng nghiện đối với người cai nghiện” [11].Theo Nghị định của Chính phủ số 67/2001/NĐ -CP ngày 01/10/2001 ban hànhcác danh mục chất ma túy và tiền chất thì hiện nay các chất ma túy gồm 227 chất,chia làm 3 danh mục và 22 hóa chất không thể thiếu được trong quá trình điều chếchất ma túy cần kiểm soát [13]

Tổng hợp lại, ma túy bao hàm những đặc điểm sau:

- Có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp,

- Có tác dụng làm thay đổi trạng thái ý thức và sinh lý của người đó.

- Sẽ gây tổn thương cho cơ thể và xã hội nếu lạm dụng ma túy.

Nghiện ma túy

Hiện nay có khá nhiều định nghĩa về nghiện ma tuý Viện nghiên cứu quốc giaHoa Kỳ về lạm dụng ma túy (NIDA): Nghiện là một bệnh não mạn tính, tái phátlàm cho người nghiện buộc phải tìm và cai nghiện ma túy, bất chấp các hậu quả đốivới họ và những người xung quanh

Theo tổ chức y tế thế giới (WHO) thì nghiện ma tuý là tình trạng lệ thuộc vềmặt tâm thần hoặc thể chất hoặc cả hai khi một người cai nghiện ma tuý lặp đi lặplại theo chu kỳ hoặc dùng kéo dài liên tục một thứ ma tuý và tình trạng lệ thuộc nàylàm thay đổi cách cư xử, bắt buộc đương sự luôn cảm thấy sự bức bách phải dùng

ma tuý để có được những hiệu ứng ma tuý về mặt tâm thần của ma tuý và thoát khỏi

sự khó chịu, vật vã do thiếu ma tuý Tình trạng lệ thuộc này có thể kèm theo hiệntượng quen ma tuý hoặc không, và một người có thể bị lệ thuộc vào nhiều lọai matuý [43]

Người nghiện ma tuý có các đặc điểm chính như sau: Thèm muốn mạnh mẽ,cảm giác bắt buộc phải cai nghiện ma tuý; Không kiểm soát được thời gian, liềulượng dùng; Cơ thể lệ thuộc vào ma tuý, ngừng cai nghiện sẽ gây “Hội chứng cai”với biểu hiện vật vã, đau đớn, loạn cảm giác…; Có khuynh hướng cai nghiện tăng

liều; Tiếp tục cai nghiện ma tuý dù biết rõ tác hại; Sao nhãng học tập, công việc, cácthú vui, quan tâm trước đây.

Hiện nay, nhận thức về ma túy đã có một bước tiến đột phá theo hướng tíchcực Cụ thể trong quyết định số Số: 2596/QĐ-TTg, nghiện ma túy được coi là 1bệnh mãn tính do rối loạn của não bộ Với quan điểm như vậy, việc coi ma túy là tệnạn đã được thay thế bởi quan điểm là Bệnh Và đã là bệnh thì cần được chữa trịchứ không phải kỳ thị, xa lánh hoặc ruồng bỏ họ [23]

Như vậy có thể hiểu “nghiện ma túy là tình trạng lệ thuộc về mặt tâm thần

hoặc thể chất vào một chất ma túy nào đó và gây ra và khiến họ lệ thuộc vào chất

ma túy đó, làm suy giảm các chức năng xã hội và thể chất từ đó ảnh hưởng đến chất lượng sống”.

Người cai nghiện/nghiện ma túy

Điều 2 Luật phòng, chống ma túy được Quốc hội khóa X kỳ họp thứ 8 thông

qua ngày 09 tháng 12 năm 2000 qui định: Người cai nghiện ma tuý là người cai

nghiện chất ma tuý, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và bị lệ thuộc vào chất này.

Trong phạm vi nghiên cứu này thuật ngữ Người cai nghiện ma túy và Người nghiện

ma túy được dùng thay thế cho nhau với nội hàm tương đương [11]

Điều trị nghiện ma túy

Điều trị nghiện ma túy (gọi tắt là điều trị nghiện) là một quá trình lâu dài bao

gồm tổng thể các can thiệp hỗ trợ về y tế, tâm lý, xã hội làm thay đổi nhận thức, hành vi nhằm giảm tác hại của nghiện ma túy và giảm tình trạng cai nghiện ma túy trái phép (Quyết định 2596, 2013) [23].

Nhu cầu

Nhu cầu là “Tính chất của cơ thể sống, biểu hiện trạng thái thiếu hụt của chính

cá thể đó và do đó phân biệt nó với môi trường sống Nhu cầu tối thiểu nhất, haycòn gọi là nhu cầu tuyệt đối, đã được lập trình qua quá trình rất lâu dài tồn tại, pháttriển và tiến hóa.” (D W Chapman 1981)

Như vậy nhu cầu là những mong muốn, đòi hỏi chính đáng xuất phát từ cácyếu tố thể chất, tâm lý và cả xã hội Nhu cầu chính đáng của con người cần được đápứng và thỏa mãn một cách hợp lý

Khái niệm nhu cầu của người cai nghiện ma túy

Nhu cầu của người nghiện ma túy theo đó được hiểu là những mong muốn,nguyện vọng của người nghiện ma túy về vật chất và tinh thần để tồn tại và pháttriển và hoạt nhập với cộng đồng, xã hội.

Đối với người nghiện ma túy, nhu cầu sẽ được hiểu theo 2 loại hình là nhu cầuTích cực và nhu cầu Tiêu cực Nhu cầu tiêu cực ở đây là nhu cầu được cai nghiện

ma túy và nhu cầu tích cực là nhu cầu được cai nghiện ma túy Trong nghiên cứu

này chúng tôi sẽ tập trung vào phân tích vào những nhu cầu Cai nghiện ma túy liên quan tới các vấn đề cần Tư vấn như: Nhu cầu được tư vấn cung cấp thông tin về kiến thức cai nghiện, các chính sách hỗ trợ, nhu cầu được cai nghiện (thay đổi hành

vi sử dụng ma túy) được giải tỏa tâm lý, được hòa nhập cộng đồng, được tư vấn học nghề và tìm

kiếm việc làm…

1.1.2 Đặc điểm tâm lý của người cai nghiện ma túy

- Thường xuyên trong cảm giác xấu hổ, mặc cảm tội lỗi, cảm giác bất an

- Tính khí người cai nghiện trở nên khép mình, thường lảng tránh người khác,

tự cô lập bản thân, chạy trốn thực tại

- Tính tình của họ bốc đồng, lẫn lộn các giá trị, sai lệch chuẩn mực

- Người cai nghiện ma túy thường bị rối loạn động cơ, ngại khó, ngại khổ,

thiếu kiên nhẫn, thiếu kỹ năng giao tiếp xã hội

- Họ thường có suy nghĩ, thái độ tiêu cực, bất chấp, có hành vi vô văn hóa, phi

đạo đức, chống lại xã hội, vi phạm pháp luật

1.1.3 Nhu cầu của người cai nghiện ma túy

- Nhu cầu hỗ trợ về tâm lý, giải tỏa căng thẳng

Nhu cầu hỗ trợ về tư vấn tâm lý là nhu cầu mong muốn được giúp đỡ, chia sẻ,tháo gỡ những bế tắc trong quá trình cai nghiện nói riêng và trong cuộc sống nóichung mà chính bản thân NNMT không tự mình giải quyết được do cái tôi cá nhânkhông vững vàng để tự đối mặt với những vướng mắc của bản thân trong quá trìnhcai nghiện cũng như trong cuộc sống Người cai nghiện ma túy thường xuyên phảiđối phó với những cảm xúc tiêu cực, sự chuyển biến tâm lý không mong muốn,không kiểm soát được do ma túy gây nên Do vậy, họ đắm chìm trong sự thất vọng,

13cảm giác bế tắc, mất niềm tin vào cuộc sống, cảm giác trống rỗng trong nội tâm, sựthất

vọng, đôi khi là tội lỗi Vì vậy, nhu cầu hỗ trợ về tâm lý là một thành tố quan trọnggiúp NNMT hình thành xu hướng tâm lý, cảm xúc tích cực và xây dựng niềm tinvào cuộc sống Đứng trước những khó khăn tâm lý trong quá trình cai nghiện đầythử thách cũng như những thách thức không ngừng mà cuộc sống đặt ra, NNMTbuộc phải vượt qua nó để cai nghiện thành công, đặc biệt để hòa nhập cộng đồng vàphát triển Ngoài ra thì các vấn đề mâu thuẫn trong gia đình cũng gắn liền với việcnghiện ma túy Chỉ vì nghiện ma túy nên căng thẳng và xung đột luôn nảy sinh gây

ra những ức chế cũng như ngăn cản hiệu quả cai nghiện Nhiều trường hợp do nghingờ, không tin tưởng cũng như những quan điểm mâu thuẫn nên gia đình luôn nảysinh xung đột Điều đó dẫn đến nhiều người nghiện ma túy chán nản, không muốntiếp tục tham gia điều trị nghiện nên khả năng tái nghiện rất cao Do đó nhu cầuđược can thiệp không chỉ tâm lý của bản thân mà giải quyết các căng thẳng mâuthuẫn trong gia đình là rất

cần thiết với người cai nghiện ma túy

- Nhu cầu được tư vấn, xét nghiệm HIV

Trên thế giới, theo thống kê của Cơ quan Phòng chống ma túy và tội phạmLHQ (UNODC) năm 2013 thì việc tiêm chích ma túy đã tiếp tục tăng tỉ lệ nhiễmHIV tại nhiều nước trên thế giới Cụ thể, thống kê được ghi nhận ở 158 quốc gia vàvùng lãnh thổ cho thấy có khoảng từ 11,2 triệu đến 22,0 triệu người tiêm chích matúy trên toàn cầu Và trong số đó có khoảng 1,6 đến 3,9 triệu người đã nhiễm HIV,chiếm 11,5% về tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm toàn cầu của những người tiêm chích

ma túy

Từ những con số thống kê trên cho thấy, việc nhiễm HIV có mối quan hệ mậtthiết với nghiện ma túy và tỉ lệ người nghiện ma túy thường nhiễm HIV cao hơnngười không dùng ma túy Những người sử dụng ma túy, nhất là các loại ma túytổng hợp thường như thuốc lắc, ma túy đá… thường bị kích thích ham muốn quan

hệ rất lớn Khi phê thuốc, người dùng sẽ không kiểm soát được hành vi của mình vàthường sẽ quan hệ tình dục mà không có biện pháp bảo vệ, quan hệ trong tình trạngkhông tỉnh táo, thậm chí là quan hệ tập thể và điều này rất dễ lây nhiễm HIV nếubạn tình có HIV Sau khi phê ma túy, người dùng sẽ không còn kiểm soát được bản

thân, hệ thần kinh bị kích thích, dục vọng bị thức tỉnh đến cao trào, trong khi đó,vùng nhận thức ở não lại bị hạn chế; khiến người dùng không kiềm chế mà thỏamãn theo bản

năng, không ai còn nhớ đến việc sử dụng phương pháp quan hệ an toàn và điều nàyrất nhanh dẫn đến nguy cơ nhiễm HIV từ bạn tình.

Việc dùng chung bơm kim tiêm không qua khử trùng là con đường lây nhiễmHIV từ người này sang người khác nhanh nhất bởi HIV có thể lây lan qua đườngmáu Điều này rất dễ hiểu bởi những giọt máu li ti bên trong ống kim tiêm có thểđọng lại khi người trước vừa dùng xong Sau khi bơm tiêm có vi rút HIV đi thẳngvào mạch máu của người thứ 2, các virut sẽ đi thẳng vào máu của người này khiếnngười đó bị nhiễm HIV

Như đã biết, hiện nay HIV vẫn là căn bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu

Do đó khi được vào cơ sở cai nghiện, được tuyên truyền giáo dục hiểu biết về nhữngkiến thức và việc lây nhiễm HIV thì rất nhiều người cai nghiện ma túy muốn đượcbiết về tình trạng sức khỏe của mình Tuy nhiên họ cũng rất lo lắng về vấn đề này

Do đó họ rất mong muốn có được sự tư vấn cụ thể về vấn đề HIV để đưa ra nhữngquyết định cho sức khỏe của họ

- Nhu cầu tái hòa nhập cộng đồng

Một trong những nguyên nhân khiến tỷ lệ tái nghiện vẫn còn cao là sự kỳ thị,

xa lánh của cộng đồng với người từng nghiện ma túy Sự kỳ thị của những ngườixung quanh rất đa dạng mà sâu xa hơn cả là kỳ thị về mặt đạo đức, như khinh bỉ,phê phán, từ đó có hành động đối xử khác biệt, không công bằng, gây áp lực, hắt hủinhững người từng nghiện ma túy Điều đáng buồn là sự kỳ thị này vẫn phổ biếntrong cộng đồng thể hiện trong câu nói cửa miệng: “Không nghe con nghiện trìnhbày”! Trên thực tế, không ai muốn trở thành người nghiện ma túy Và hầu như tất cảnhững người nghiện ma túy đều cố gắng cai nghiện, nhưng khoa học đã chứng minh

ma túy đã ảnh hưởng đến não bộ, khiến người nghiện ma túy vừa khó cai, lại rất dễtái nghiện Mặt khác, trong rất nhiều trường hợp thì người sử dụng ma túy là nạnnhân do thiếu hiểu biết, đua đòi, do hoàn cảnh xô đẩy; vì vậy, cộng đồng cần thayđổi nhận thức, không nên đánh đồng tất cả những người từng có quá khứ nghiện matúy là tội phạm, không sớm thì muộn sẽ gây hại đến những người xung quanh Trênthực tế, nhiều người nghiện ma túy sau khi cai nghiện thành công và không táinghiện, đã nỗ lực vươn lên trong cuộc sống trở thành người thành đạt trong xã hội;

14rất nhiều người sau đó đã tổ chức các hoạt động thiết thực giúp đỡ những người savào ma túy Tuy nhiên

sự kỳ thị, phân biệt đối xử, thậm chí trừng phạt cũng sẽ không giúp người nghiện từ

bỏ được ma túy Sự xa lánh, thù ghét ngày càng đẩy người nghiện ma túy về hướngphạm pháp hoặc làm cho những người đã cai nghiện cảm thấy chán nản, buông xuôi

và tái nghiện Do đó người cai nghiện ma túy có nhu cầu rất cao trong việc tái hòanhập cộng đồng

Có thể thấy, thay vì xa lánh, cộng đồng cần tạo cơ hội để người nghiện ma túytái hòa nhập cộng đồng thông qua việc tăng cường các hoạt động mang tính chia sẻ

để giúp người nghiện tự nguyện tham gia điều trị Cai nghiện thành công chưa phải

là hết với người nghiện ma túy Họ cần các chương trình và hoạt động nhằm cungcấp kiến thức, kỹ năng để đối phó với các tình huống nguy cơ cao và việc tái cainghiện ma túy, hướng dọ có những thay đổi trong lối sống, có thêm những bài họckinh nghiệm sau mỗi lần vấp ngã, nhận biết được những dấu hiệu cảnh báo sớm để

có thể có cách phòng ngừa hợp lý Nhờ đó, họ tự tin trong giao tiếp xã hội, tìm kiếmviệc làm và hòa nhập với cộng đồng của mình

Nhu cầu cung cấp kiến thức (kiến thức về cai nghiện, chính sách…)

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc sử dụng và nghiện ma túy là

do thiếu sự hiểu biết về ma túy Rất nhiều người do đánh giá sai và hiểu không đúng

về ma túy nên luôn cho rằng bản thân có thể tự kiểm soát được việc hút ma túy và sẽkhông cai ngiện Do đó họ sử dụng ma túy thường xuyên dẫn đến nghiện và lệ thuộcvào ma túy Cho đến khi họ nghiện ma túy rồi thì để cai nghiện được điều đầu tiên

là cần phải nắm được kiến thức và sự hiểu biết đúng đắn về ma túy Ngoài ra kể cảnhững người cai nghiện đã sẵn sàng và quyết tâm cai nghiện thì để việc cai nghiệnđược thành công thì kiến thức, cách thức về phương pháp cai nghiện cũng là rấtquan trọng Do đó nhu cầu được cung cấp kiến thức về ma túy và cai nghiện ma túy

là rất cao và cần được đáp ứng Ngoài ra người cai nghiện ma túy cũng cần hiểu vànắm được những chính sách hỗ trợ họ Điều đó là rất quan trọng để họ có thể tái hòanhập cộng đồng và vươn lên trong cuộc sống Vì vậy đây là những nhu cầu cơ bảnkhông thể thiếu đối với người cai nghiện ma túy

Nhu cầu học nghề, kết nối việc làm

Để có thể thực sự hòa nhập cộng đồng và phát triển thì việc học nghề để cóviệc làm ổn định là một nhu cầu cấp bách và thiết thực của người cai nghiện ma túy.Nếu được học nghề và có việc làm thì họ sẽ không có nhiều thời gian và nguy cơ bị

rủ rê tái nghiện sẽ thấp hơn Do đó việc tạo cơ hội cho học viên học nghề ngay từ khicai nghiện ở trung tâm sau đó tạo cơ hội kết nối việc làm khi họ về cộng đồng là cực

kỳ quan trọng

Tuy nhiên, do sự kỳ thị của cộng đồng, xã hội và do hầu hết người cai nghiện

có trình độ thấp, tay nghề chưa cao nên rất khó để xin được việc làm Tại nhiều cơ

sở xã, phường, những người được giao nhiệm vụ giúp đỡ người sau cai đã có nhiềuhoạt động tích cực như: Lồng ghép với các chương trình xóa đói, giảm nghèo, tạoviệc làm; xây dựng quỹ phòng, chống ma túy do nhân dân đóng góp; đứng ra bảolãnh, vận động các doanh nghiệp đóng trên địa bàn nhận đối tượng sau cai nghiệnvào làm việc… Với những người sau cai không đủ sức khỏe và trình độ để đi làmtrong các công ty, xí nghiệp thì tạo điều kiện cho họ vay vốn, tạo điều kiện thuận lợi

về địa điểm để họ tự kinh doanh (ở các khu đô thị, thành phố) và chăn nuôi, trồngtrọt (ở khu vực nông thôn, miền núi)… Sau một thời gian thực hiện, kết quả bướcđầu cho thấy nhiều người đã có việc làm, ổn định cuộc sống

Như vậy, có thể thấy người nghiện ma túy có rất nhiều nhu cầu cần được đápứng song họ phải đối mặt với rất nhiều khó khăn thách thức trong quá trình cainghiện ma túy Vì thế, trong quá trình cai nghiện ma túy, người nghiện ma túy cần

có sự hỗ trợ rất lớn từ mọi mặt để giải quyết các khó khăn và đáp ứng nhu cầu của

họ Đó chính là lý do mà người nghiên cứu quyết định lựa chọn các hoạt động tư vấn

hỗ trợ người nghiện ma túy làm chủ đề để trợ giúp người nghiện ma túy một cáchhiệu quả nhất

1.2 Lý luận về hoạt động tư vấn cho người cai nghiện ma túy

1.2.1 Khái niệm tư vấn cho người cai nghiện ma túy và các khái niệm liên quan

Khái niệm tư vấn

Tư vấn – (Tiếng Anh là Consultation), được xem như quá trình tham khảo lờikhuyên hay sự trao đổi quan điểm về một vấn đề nào đó để đi đến quyết định Trong

từ điển tiếng việt Tư vấn được định nghĩa như là sự phát biểu ý kiến về những vấn

đề được hỏi, là một quá trình mà cá nhân dựa trên những hiểu biết của mình về mộtlĩnh vực nào đó đưa ra những hướng dẫn, chỉ bảo, lời khuyên [6]

Tuy nhiên cũng có quan điểm cho rằng hiện nay trong lĩnh vực CTXH, tư vấncần được hiểu theo quan điểm và cách tiếp cận của Công tác xã hội Điều đó cónghĩa là Tư vấn sẽ không hướng tới mục đích đưa ra lời khuyên, sự chỉ bảo màhướng tới việc hỗ trợ đối tượng giải quyết vấn đề thông qua các hoạt động nâng caonăng lực bản thân Nghiên cứu này được triển khai theo định hướng của Công tác

xã hội, do đó nội hàm của khái niệm Tư vấn cho người nghiện ma túy trong nghiêncứu này sẽ dựa trên quan điểm và cách tiếp cận của CTXH [3]

Hoạt động tư vấn cho người cai nghiện ma túy

Là một tiến trình hỗ trợ giải quyết vấn đề, đáp ứng nhu cầu cho người cainghiện ma túy Nhà tư vấn sử dụng các loại hình tư vấn, tiến trình tư vấn, nội dung

tư vấn cũng như các hình thức tư vấn khác nhau nhằm thúc đẩy quá trình tương tácgiữa nhà tư vấn và người cai nghiện ma túy cũng như môi trường xung quanh họ.Thông qua việc vận dụng các kiến thức, kỹ năng chuyên môn và thái độ nghềnghiệp, nhà tư vấn thiết lập mối quan hệ tương tác tích cực với đối tượng nhằm giúp

họ nhận thức được hoàn cảnh, nâng cao năng lực giải quyết vấn đề để thay đổi cảmxúc, suy nghĩ, hành vi và tìm kiếm giải pháp cho vấn đề và đáp ứng nhu cầu của bảnthân họ [5]

Tư vấn tâm lý

Được thực hiện dưới dạng hỏi đáp về những vấn đề tâm lý (quá trình, trạngthái và hiện tượng tâm lý) Nhiều tác giả cai nghiện thuật ngữ này với nội hàm ýnghĩa của Tư vấn Tác giả Đỗ Long cho rằng “Tư vấn tâm lý được thực hiện bởi cácnhà tâm lý học, ở đó quá trình giao tiếp được tổ chức đặc biệt giữa nhà tâm lý học

và người có nhu cầu bằng hệ thống các biện pháp hỗ trợ tâm lý, giúp khách thể huyđộng được những khả năng sẵn có hoặc năng lực còn tiềm ẩn để vượt ra khỏi tìnhtrạng khó khăn hoặc không có lối thoát về tâm lý và ứng xử” Như vậy khái niệmnày phản

ánh bản chất và quá trình can thiệp của tư vấn

Tham vấn

Tiếng Anh là Counseling, không đơn thuần là sự khuyên nhủ của những ngườithân mà tham vấn được xem như là một quá trình tương tác tâm lý với sự can thiệp

của người có chuyên môn được đào tạo như các nhà tâm lý học hay các nhà thamvấn, nhà trị liệu tâm lý Thuật ngữ “Counseling” rất quen thuộc với người dân ở các

nước Phương Tây vì nó là hoạt động trợ giúp con người có thể vượt qua được nhữngkhó khăn, trở ngại trong cuộc sống hàng ngày Nhưng ở Việt Nam, thuật ngữ nàycòn mới mẻ thậm chí có nhiều người còn chưa nghe đến hai từ tham vấn, ngay cảvới các nhà chuyên môn [28]

Carl Rogers (1952) cho rằng tham vấn là một quá trình nhà tham vấn hay nhàtrị liệu cai nghiện mối quan hệ tích cực để tạo nên một môi trường an toàn giúp đốitượng chia sẻ, chấp nhận và hướng tới sự thay đổi, hướng tới mục tiêu nâng cao khảnăng tự nhận thức và tự giải quyết vấn đề

Theo tác giả Trần Thị Minh Đức: Tham vấn (hay còn gọi là tham vấn tâm lý) làmột quá trình tương tác giữa nhà tham vấn (người có chuyên môn và kỹ năng thamvấn, có phẩm chất đạo đức nghề tham vấn và được pháp luật thừa nhận ) với thânchủ (còn gọi là khách hàng - người đang có vấn đề khó khăn tâm lý muốn được giúpđỡ) Thông qua các kỹ năng trao đổi chia sẻ tâm tình , thân chủ hiểu và chấp nhậnthực tế của mình, tự tìm lấy tiềm năng bản thân để giải quyết vấn đề của chính mình.Trong quan niệm Tham vấn của mình, tác giả Trần Thị Minh Đức đã nhấn mạnh vaitrò của thái độ đạo đức nghề nghiệp, của kỹ năng chia sẻ giúp thân chủ hiểu và chấpnhận thực tế, tự tìm kiếm tiềm năng bản thân để giải quyết vấn đề của mình [28]

Từ các quan niệm trên có thể đi đến khái niệm tham vấn như sau: Tham vấn là

một quá trình tương tác giữa nhà tham vấn và đối tượng thông qua việc sử dụng những kiến thức kỹ năng chuyên môn về tham vấn trợ giúp tâm lý để có thể giúp họ giải quyết vấn đề và đáp úng nhu cầu trong lĩnh vực tâm lý Đối tượng tác động

trong tham vấn là cá nhân, gia đình và nhóm người có cùng vấn đề hay mối quantâm

Trong nghiên cứu này, nội hàm của tư vấn và tham vấn có thể hiểu là tươngđồng vì đều hướng tới các quan điểm và triết lý của CTXH

1.2.2 Tư vấn cho người cai nghiện ma túy

1.2.2.1 Loại hình tư vấn

Tư vấn cá nhân

Đây là hình thức tư vấn được diễn ra với một cá nhân người cai nghiện ma túy,giúp họ giải quyết vấn đề họ đang phải đối phó Mối quan hệ tương tác giữa nhà tư

vấn với đối tượng là một quan hệ 1-1 để giúp họ thay đổi cảm xúc, hành vi và suynghĩ và tìm ra giải pháp cho vấn đề đang tồn tại.

Tư vấn sẽ giúp cá nhân người nghiện ma túy có động lực cai nghiện, tìm lại sựthăng bằng trong cuộc sống và làm tốt chức năng xã hội của họ, góp phần ổn định,nâng cao chất lượng cuộc sống của cá nhân, gia đình và xã hội Như vậy, tư vấngiúp cá nhân người nghiện ma túy trong tình trạng có vấn đề: Thay đổi cảm xúc,hành vi hay suy nghĩ về việc nghiện ma túy; Tăng cường sức mạnh để đối phó vớivấn đề nghiện và tái nghiện; Cải thiện mối quan hệ với những người xung quanh’Tìm lại sự cân bằng và ý nghĩa của cuộc sống; Tìm kiếm sự thích nghi xã hội; Đưa

ra quyết định hợp lý nhằm cai nghiện và chống cai nghiện

họ từ đó nâng cao hiệu quả cai nghiện Việc tư vấn được thực hiện bởi sự điều phốicủa nhân viên tư vấn tác động vào mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình.Mục đích của tư vấn gia đình giúp các thành viên trong gia đình tăng cường giaotiếp giữa các cá nhân trong gia đình và tăng cường sự liên kết trong gia đình nhằm

hỗ trợ người nghiện ma túy

Tư vấn gia đình được vận dụng khi vấn đề của cá nhân không còn là của riêng

họ Cá nhân người cai nghiện ma túy có rối loạn tâm lí thường liên quan đến cácthành viên khác trong gia đình, chủ yếu liên quan đến cha mẹ, anh chị em Mục tiêu

cụ thể của tư vấn gia đình tập trung vào một số điểm sau: Giúp cơ cấu lại hệ thốngtương tác trong gia đình nhằm tăng cường khả năng thích ứng của gia đình trongviệc hỗ trợ người nghiện ma túy; Giúp các thành viên trong gia đình thay đổi nhữngcách ứng xử của các thành viên với người nghiện ma túy; Giúp các thành viên trong

20gia đình cai nghiện những tiềm năng mới và tăng cường khả năng đối mặt với căngthẳng, xung đột để hỗ trợ người nghiện ma túy.

Trong tư vấn gia đình, nhà tư vấn hành động như một “người trung gian” để tạo

ra bầu không khí mà tất cả các thành viên trong gia đình mong muốn Ngoài những

kĩ năng chung thường cai nghiện trong tư vấn, như quan sát, lắng nghe, thấu cảm,đặt câu hỏi khuyến khích, thách thức đối đầu, điều phối sự tham gia của các thànhviên và kĩ năng giao nhiệm vụ cho các thành viên và cá nhân người nghiện ma túy…

Tư vấn nhóm

Tư vấn nhóm là quá trình tương tác của nhà tư vấn với những người cai nghiện

ma túy trong nhóm nhằm giúp họ giải quyết những vấn đề tâm lý xã hội của mỗi cánhân người cai nghiện ma túy đồng thời hỗ trợ họ phát triển nhân cách cũng như cácmối quan hệ xã hội tích cực Trong tư vấn nhóm nhà tư vấn cai nghiện các kỹ năngđiều phối nhóm để giúp các thành viên trong nhóm đáp ứng nhu cầu hoặc giải quyếtnhững vấn đề của mình thông qua các buổi họp nhóm Tư vấn nhóm hướng tới một

số mục đích sau: Giúp người cai nghiện ma túy giải quyết các vấn đề và các mâuthuẫn trong cuộc sống của họ thông qua tương tác nhóm; Giúp các người cai nghiện

ma túy phát triển sự tự nhận thức và có những thay đổi về nhận thức, cảm xúc; Pháttriển mối quan hệ hài hòa (trao, nhận những vấn đề tốt xấu) giữa người nghiện matúy trong nhóm hoặc giữa các thành viên với nhà tư vấn nhằm mục đích tăng cường

sự tham gia của họ trong nhóm; Giáo dục người cai nghiện ma túy trong nhóm hoànthiện bản thân

Tư vấn nhóm có một số ưu điểm nổi trội là: 1/ Tạo điều kiện để thân chủ cónhững tình cảm gắn bó, sự chấp nhận, có những cơ hội để hiểu người khác; cơ hội đểquan sát, bắt chước và được cổ vũ về mặt xã hội, cơ hội cho việc trải nghiệm nhữngvấn đề chung của mọi người Những điều này cho phép mỗi thân chủ trong bối cảnhnhóm sống lại những quan hệ, những cảm xúc tiêu cực, nhận diện lại nó và điềuchỉnh 2/ Bồi dưỡng được ý thức hợp tác trong cộng đồng, tập thể ở thân chủ 3/ Tạo

ra những thay đổi về nhận thức, cách cư xử và sự phát triển tính cách của mỗi thânchủ và 4/ Hỗ trợ thân chủ trong việc ra quyết định và giải quyết vấn đề Cũng nhưcác phương pháp tư vấn khác, tư vấn nhóm cũng có những nhược điểm riêng của nónhư: Không thích hợp với một số người nhút nhát, tự ti; những người không có khảnăng diễn đạt ngôn ngữ, sợ hãi khi giao tiếp: Tư vấn nhóm đòi hỏi nhà tư vấn phải

có trình độ cao trong việc tổ chức hoạt động nhóm thì việc tư vấn mới có hiệu quả.Mặt khác, phương hướng đặt ra cho nhóm

và tác động của tư vấn tùy thuộc nhiều vào triết lí của nhà tư vấn, vào nhân cách củanhà tư vấn Nhìn chung, tư vấn nhóm thích hợp cho những thân chủ có vấn đề tâm lí

do nghiện các chất kích thích, do béo phì, những thân chủ có khủng hoảng lứa tuổi

và khủng hoảng khác hoặc có stress và những chấn thương tâm thần

1.2.2.2 Quy trình tư vấn

Tiến trình được hiểu như một chuỗi các hoạt động tương tác giữa các yếu tố đểtạo ra những thay đổi trong một quá trình thời gian và theo một hướng nhất định.Như vậy tiến trình tư vấn là một chuỗi các hoạt động tương tác giữa nhà tư vấn vàthân chủ, trong đó nhà tư vấn sử dụng các kiến thức kỹ năng chuyên môn tư vấn,các giá trị đạo đức nghề nghiệp để giúp đỡ thân chủ - người đang trong tình huống

có vấn đề giải quyết vấn đề của họ Có nhiều cách phân chia quy trình tư vấn.Nhưng dù theo cách nào thì tiến trình tư vấn đều bao gồm các khâu cơ bản như:

Tạo lập mối quan hệ; Đánh giá ban đầu; Xác định vấn đề cần giải quyết, giải pháp tối ưu và xây dựng

mục tiêu; Lập kế hoạch hành động và triển khai kế hoạch; và Kết thúc và lượng giá, theo dõi cho vấn đề đang tồn tại.

Tạo lập mối quan hệ

Trong giai đoạn này, TVV phải tạo được lòng tin của người cai nghiện ma túy,nhóm người nghiện, gia đình người cai nghiện (gọi chung là đối tượng) Đây chính

là yếu tố tiền đề cho quá trình tương tác giữa TVV và đối tượng) Hoạt động hợp tác

sẽ không diễn ra được khi mối quan hệ thân thiện chưa được thiết lập, chưa có sựsẵn sàng hợp tác của đối tượng) Để xây dựng lòng tin ở đối tượng là một điều hếtsức khó khăn vì nhiều người nghiện ma túy đã đánh mất niềm tin vào người khác

Họ sẽ cần nhiều thời gian hơn để có thể cảm thấy tin tưởng rằng TVV là người họ cóthể tin cậy và cùng nhau làm việc Chỉ khi TVV có thái độ tôn trọng, biểu biết về đốitượng thì họ mới sẵn sàng chia sẻ thông tin, cũng chỉ khi TVV tạo dựng được niềmtin thì họ mới trở nên tự tin trong việc ra quyết định và thực hiện các quyết định củamình Cần có đủ thời gian để tạo lập mối quan hệ cộng tác Điều này vừa phụ thuộcvào tính chất vấn đề của đối tượng, vừa phụ thuộc vào trình độ, kỹ năng giao tiếpcủa TVV

Đánh giá ban đầu

Đánh giá ban đầu là hoạt động đầu tiên TVV thực hiện cùng với đối tượng.Trong lĩnh vực tư vấn với người nghiện ma túy, đây là một hoạt động rất quan trọng

vì khi đánh giá TVV mới có được một sự hiểu biết tổng quát và đầy đủ để làm nềntảng cho sự can thiệp hiệu quả tiếp theo Hơn nữa trong quá trình đánh giá, đây làmột trong những cơ hội để TVV làm quen, xây dựng sự tin tưởng nhiều hơn vớingười nghiện ma túy vì thực tế đã là hoạt động tương tác 2 chiều để cả 2 cùng hiểunhau hơn và tin tưởng nhau hơn

Xác định vấn đề cần giải quyết, giải pháp tối ưu và xây dựng mục tiêu

Trợ giúp người nghiện ma túy giải quyết vấn đề là một trong những kỹ thuậtquan trọng Trọng tâm của bước này là TVV áp dụng kỹ thuật giải quyết vấn đề giúpthân chủ giải quyết vấn đề của họ Nội dung này vừa được xem như một kỹ thuậtquan trọng song cũng là một bước của quá trình tư vấn hỗ trợ tâm lý cho ngườinghiện ma túy Trong quá trình này, TVV và người nghiện ma túy cùng nhau phântích và xác định vấn đề định hướng, xác định vấn đề chính của thân chủ từ đó xácđịnh giải pháp tối ưu và xác định mục tiêu trong đó đo lường sự cam kết của thânchủ

Lập kế hoạch hành động và triển khai kế hoạch

Sau khi TVV và thân chủ đã chọn được giải pháp với một hoặc hai mục tiêu cóthể thực hiện được, TVV cần viết cụ thể, rõ ràng những mục tiêu này chính xác, cụthể để có thể đo lường được kết quả thực hiện Khi chia mục tiêu thành các mục tiêu

rõ hơn, các hoạt động thành các bước nhỏ cũng cần phải được mô tả chính xác đó lànhững bước nào và thời gian bao lâu để có thể đạt được Sau khi lập xong kế hoạchđiều trị/ tư vấn, TVV và thân chủ có thể vẫn nên xem xét và chỉnh sửa lại kế hoạchban đầu nếu cần thiết Trong giai đoạn này, TVV cần những kỹ năng chuyên môn đểthúc đẩy tiến trình, đôi khi cũng cần phải rà soát lại mục tiêu đã đặt ra trong giaiđoạn trước Người nghiện ma túy cần có trách nhiệm thực hiện kế hoạch TVVđóng vai trò xúc tác và trợ giúp họ giải quyết vấn đề Khi người nghiện ma túy đạtđược mục tiêu thì họ cần được khích lệ kịp thời

Kết thúc và lượng giá, theo dõi