Nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán theo pháp luật tố tụng hành chính từ thực tiễn tỉnh Đắk Nông

Nhiệm vụ nghiên cứu Khi nghiên cứu nội dung trên, Luận văn đề ra những nhiệm vụ trọng tâm sau: - Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán tro

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi dưới sự định hướng, giúp đỡ của thầy hướng dẫn Các số liệu, kết quả in trong luận văn là khách quan, trung thực

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo

vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

VÕ VĂN VINH

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình nghiên cứu luận văn này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự giúp đỡ, chỉ bảo tận tình của các thầy, cô giáo và của nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân

Trước hết tôi xin gửi tới quý thầy giáo, cô giáo Học viện Khoa học xã hội lời chào trân trọng, lời chúc sức khỏe và lời cảm ơn sâu sắc với sự quan tâm, giảng dạy, chỉ bảo tận tình, chu đáo của các thầy cô, đến nay tôi đã hoàn thành

luận văn, đề tài: “Nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán theo pháp luật tố

tụng hành chính từ thực tiễn tỉnh Đắk Nông”

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo TS Phạm Minh Tuyên đã quan tâm giúp đỡ, tận tình hướng dẫn tôi hoàn thành luận

văn này trong thời gian qua

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến lãnh đạo Học viện Khoa học xã hội, các Khoa, Phòng chức năng đã trực tiếp và gián tiếp giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu đề tài luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Đắk Lắk, 07 tháng 5 năm 2019

Học viên

VÕ VĂN VINH

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 2

3 Mục tiêu, nhiệm vụ của nghiên cứu đề tài 2

3.1 Mục tiêu nghiên cứu 2

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Phạm vi nghiên cứu đề tài 3

5 Phương pháp nghiên cứu đề tài 4

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn 4

7 Kết cấu của luận văn 4

Chương 1:MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA THẨM PHÁN TRONG TỐ TỤNG HÀNH CHÍNH 6

1.1 Khái niệm về nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán trong tố tụng hành chính 6

1.2 Cơ sở của việc quy định nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán trong tố tụng hành chính 9

1.2.1 Cơ sở lý luận 9

1.2.2 Cơ sở thực tiễn 11

1.2.3 Vị trí, vai trò của Thẩm phán trong tố tụng hành chính 16

1.3 Quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán trong tố tụng hành chính qua các giai đoạn 20

1.3.1 Giai đoạn từ năm 1945 đến trước khi ban hành Pháp lệnh giải quyết các

vụ án hành chính năm 1996 20

1.3.2 Giai đoạn từ khi ban hành Pháp lệnh giải quyết các vụ án hành chính năm 1996 đến trước khi ban hành Luật tố tụng Hành chính năm 2010 22

1.3.4 Những nội dung cơ bản về Luật Tố tụng Hành chính năm 2015 ở nước ta hiện nay 27

Chương 2: QUY ĐỊNH VỀ NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA THẨM PHÁN THEO LUẬT TỐ TỤNG HÀNH CHÍNH NĂM 2015 29

2.1 Khái niệm tố tụng hành chính 29

2.2 Nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm 33

2.2.1 Về lý thuyết 33

2.2.2 Một số nhiệm vụ của Thẩm phán trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm 36

2.2.3 Thẩm phán ra quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án 37

2.2.4 Thẩm phán ra quyết định đình chỉ việc giải quyết vụ án 37

2.2.5 Thẩm phán ra quyết định đưa vụ án ra xét xử 37

2.3 Nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán tại phiên tòa sơ thẩm 37

2.3.1 Quyết định tạm đình chỉ vụ án hành chính 39

2.3.2 Quyết định đình chỉ giải quyết vụ hành hành chính 40

2.3.3 Quyết định chuyển vụ án cho Tòa án khác 40

2.3.4 Quyết định áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời 41 2.3.5 Thẩm quyền của Hội đồng xét xử sơ thẩm 41

2.3.6 Tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm 42

2.4 Nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán trong giai đoạn xét xử phúc thẩm 43 2.4.1 Thụ lý vụ án hành chính phúc thẩm 44

2.4.2 Thẩm quyền của Hội đồng xét xử cấp phúc thẩm 47

Chương 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA THẨM PHÁN TRONG TỐ TỤNG HÀNH CHÍNH TẠI TỈNH ĐẮK NÔNG - MỘT SỐ GIẢI PHÁP 51

3.1 Thực tiễn thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán trong giải quyết

vụ án hành chính tại tỉnh Đắk Nông 51 3.1.1 Sơ lược đặc điểm về địa lý, kinh tế - xã hội tỉnh Đắk Nông 51 3.1.2 Một số kết quả đạt được trong hoạt động của Tòa án nhân dân tỉnh Đăk Nông 52 3.1.3 Một số vướng mắc, bất cập trong hoạt động áp dụng tố tụng hành chính trên địa bàn tỉnh 56 3.1.4 Nguyên nhân của vướng mắc, bất cập trong hoạt động tố tụng hành chính trên địa bàn tỉnh Đăk Nông 58 3.1.5 Một số đánh giá về thực trạng khi nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán theo pháp luật tố tụng hành chính trên địa bàn tỉnh Đắk Nông 59 3.2 Một số giải pháp nhằm bảo đảm thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán trong tố tụng hành chính 60 3.2.1 Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác Tòa án 60 3.2.2 Hoàn thiện pháp luật tố tụng hành chính 61 3.2.3 Nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực, phẩm chất đạo đức của Thẩm phán 62 3.2.4 Thay đổi chính sách tiền lương, nâng cao điều kiện làm việc cho Thẩm phán 63 3.2.5 Tăng cường cơ chế phối hợp giữa các cơ quan hữu quan 64 3.2.6 Đẩy mạnh công tác tuyên truyển, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức pháp luật trong nhân dân 64

KẾT LUẬN 66 TÀI LIỆU THAM KHẢO 68

ThS: Thạc sĩ NCS: Nghiên cứu sinh

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Với Việt Nam khẳng định trong Hiến pháp “Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp” Cùng với cơ chế phối hợp trong thực hiện chức năng nhà nước thì việc thông qua Hiến pháp năm

2013 đã mở ra bước ngoặt mới trong nhận thức mang tính Hiến định về quyền

Tư pháp ở Việt Nam Có thể nói, từ khi Hiến pháp năm 2013 được thông qua, trong nhận thức của xã hội Việt Nam đã đánh dấu một bước ngoặt mới trong nhận thức mang tính hiến định về quyền Tư pháp Bởi lẽ, căn cứ vào quy phạm

đã được ghi nhận trong Hiến pháp năm 2013 thì chỉ có Tòa án nhân dân, với tư cách là cơ quan tư pháp của Việt Nam mới có thẩm quyền “thực hiện quyền tư pháp” [11, Điều 102] Tiếp theo đó là việc khẳng định Tòa án có nhiệm vụ bảo

vệ công lý, bảo vệ quyền con người và quyền công dân lên trước nhiệm vụ bảo

vệ chế độ Lẽ đương nhiên hai nhiệm vụ này ở trong nhau, song nhiều khi cũng

có sự khác biệt Bảo vệ công lý luôn được thừa nhận là đặc trưng riêng có của

tư pháp – Tòa án Chỉ với nhiệm vụ bảo vệ công lý thì Tòa án mới có thể bảo

vệ được quyền con người và quyền công dân Chỉ Tòa án mới có thể là nơi bảo

vệ tài sản và danh dự, nhân phẩm của con người, là cái khiên đỡ cuối cùng cho

tự do

Trên cơ sở Hiến pháp năm 2013, ngày 25 tháng 11 năm 2015, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật tố tụng hành chính Trong thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn Thẩm phán thực hiện chức năng của Tòa án quy định tại Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 Văn bản luật bổ sung nhiều quy định mới trong đó có nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán trong giải quyết vụ

án hành chính Đây là một nội dung mới, nhưng với kiến thức giáo viên đã truyền thụ, với mong muốn áp dụng vào thực tiễn, do vậy, tôi chọn đề tài:

“Nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán theo pháp luật tố tụng hành chính từ

thực tiễn tỉnh Đắk Nông” làm Luận văn bảo vệ tốt nghiệp Thạc sỹ Luật học

Với mục đích trên cơ sở nghiên cứu sẽ đề ra giải pháp cho việc nâng cao hiệu quả trong thực hiện nhiệm vụ của Thẩm phán trong hoạt động tố tụng hành chính thời gian tới

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Luật Tố tụng hành chính năm 2014, được Quốc hội thông qua năm 2015, đây là một văn bản gần như hoàn thiện phục vụ cho công tác giải quyết các vụ án hành chính, nên việc nghiên cứu đối với nội dung này hiện đang ở dạng phản ánh của các bài báo mà chưa đề cập đến một cách có hệ thống như đề tài, luận văn Qua theo dõi tạp chí, các bài viết đang trình bày ở dạng điểm mới, quy trình mới theo quy định của Luật Tố tụng hành chính năm 2015 so với Luật Tố tụng hành chính năm 2010, như: Bàn về Thẩm quyền xét xử sơ thẩm Vụ án Hành chính của Tòa án nhân dân ở nước ta hiện nay, của NCS Nguyễn Thị Hà, giảng viên khoa Luật trường Đại học Vinh, Tạp chí Nghề Luật Số 3 năm 2017; Đoàn Thị Ngọc Hải, Phân cấp thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án hành chính- một số vấn đề cần

được hoàn thiện; Nguyễn Mạnh Hùng "Thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án hành

chính theo Luật Tố tụng hành chính - Sự kế thừa, phát triển và những nội dung cần tiếp tục được hoàn thiện"

Việc nghiên cứu chuyên sâu đối với nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán theo quy định của pháp luật tố tụng hành chính chưa có, trên địa bàn tỉnh Đắk Nông càng chưa có bài viết hoặc đề tài nào Đây là một đề tài hoàn toàn mới, chưa có công trình nào đề cập

3 Mục tiêu, nhiệm vụ của nghiên cứu đề tài

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở quy định nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán theo pháp luật

tố tụng hiện hành, luận văn sẽ đi sâu nghiên cứu những thuận lợi và khó khăn

trong quá trình thực hiện nhiệm vụ quyền hạn của Thẩm phán Trên cơ sở nghiên cứu đó đưa ra những giải pháp để nâng cao hiệu quả trong thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán trong hoạt động tố tụng hành chính

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Khi nghiên cứu nội dung trên, Luận văn đề ra những nhiệm vụ trọng tâm sau:

- Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán trong công tác tư pháp;

- Làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán theo pháp luật tố tụng hành chính tại địa bàn tỉnh Đắk Nông;

- Hệ thống các quy định pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán theo pháp luật tố tụng hành chính ở Việt Nam hiện nay, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của những ưu điểm, hạn chế trong thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán theo pháp luật tố tụng hành chính tại địa bàn tỉnh Đắk Nông;

- Phân tích yêu cầu và các giải pháp hoàn thiện trong việc quy định về nhiệm

vụ, quyền hạn của Thẩm phán theo pháp luật tố tụng hành chính đáp ứng yêu cầu của nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay

4 Phạm vi nghiên cứu đề tài

Với những nhiệm vụ nghiên cứu như trên, đòi hỏi phải tiếp cận Luận văn

từ góc độ lý luận và thực tiễn nhằm chứng minh tính hợp lý của các quy định pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán theo pháp luật tố tụng hành chính ở nước ta hiện nay Đồng thời, khi đánh giá về trạng thái pháp luật cũng cần được xem xét từ khía cạnh “động” của pháp luật Nghĩa là tiếp cận nghiên cứu các quy định của pháp luật cả từ phương diện đời sống thực tiễn chứ không chỉ các quy định khuôn mẫu Tiếp đến, Luận văn nghiên cứu những cơ sở pháp

lý hiện nay để xác định nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm pháp theo pháp luật tố

tụng hành chính Kết hợp việc rà soát các quy định của pháp luật thực định về nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán theo pháp luật tố tụng hành chính nước ta hiện nay và nhất là tình hình giải quyết các vụ án hành chính trên địa bàn tỉnh Đắk Nông, những thuận lợi, khó khăn khi giải quyết loại án này trên địa bàn Đắk Nông, từ đó Luận văn đưa ra những kiến nghị khoa học để nâng cao hiệu quả hoạt động của Thẩm pháp trong thực hiện nhiệm vụ theo pháp luật tố tụng hành chính nói chung và hệ thống Tòa án và Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Đắk Nông nói riêng

5 Phương pháp nghiên cứu đề tài

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở sử dụng những phương pháp nghiên cứu khoa học có tính phổ quát như: so sánh, phân tích, quy nạp, tổng hợp, chứng minh, diễn dịch, thống kê,…

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

Luận văn làm sáng tỏ về mặt lý luận và thực tiễn thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán trong hệ thống Tòa án nhân dân, đồng thời nêu ra những bất cập thường gặp của Thẩm phán khi giải quyết các vụ án hành chính nói chung và những bất cập khi giải quyết các vụ án hành chính tại tỉnh Đắk Nông nói riêng Qua đó, có thể làm tư liệu tham khảo cho việc nghiên cứu các vấn đề thực hiện nhiệm vụ của các chức danh tư pháp và hoàn thiện hệ thống

tư pháp để đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, Luận văn đã xác định mục đích của việc nghiên cứu Để phù hợp với mục đích trên luận văn có kết cấu như sau:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán

trong tố tụng hành chính;

Chương 2: Quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán theo Luật

Tố tụng hành chính năm 2015;

Chương 3: Thực tiễn thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán

trong tố tụng hành chính tại tỉnh Đăk Nông – Một số giải pháp

Kết luận

Danh mục tài liệu tham khảo

xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp”

Cùng với việc ghi nhận Quốc hội thực hiện quyền lập pháp, Chính phủ thực hiện quyền hành pháp, Hiến pháp năm 2013 quy định Tòa án thực hiện quyền tư pháp Trong cơ chế phân công quyền lực nhà nước, việc xác định rõ quyền tư pháp của Tòa án có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo

sự độc lập của quyền tư pháp đối với quyền lập pháp và quyền hành pháp

Mặc dù tuyên bố Tòa án thực hiện quyền tư pháp, nhưng Hiến pháp năm

2013 không xác định phạm vi của quyền tư pháp, trong khi đồng thời khẳng định “Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” [11, Điều 102] Ở Việt Nam hiện nay, khái niệm quyền tư pháp vẫn

có những cách hiểu khác nhau Sự không rõ ràng này được thể hiện trong việc ghi nhận của Hiến pháp năm 2013 về cả quyền xét xử và tư pháp Trong giới học thuật, trong khi đa số đều cho rằng xét xử là nội dung cơ bản, cốt lõi của quyền tư pháp, nhưng một số vẫn cho rằng hệ thống các cơ quan tư pháp bao gồm Tòa án, cơ quan điều tra, viện kiểm sát và cơ quan thi hành án Theo quan điểm của tôi, nội dung cốt lõi của quyền tư pháp là xét xử - thẩm quyền được Hiến pháp và pháp luật trao cho các Tòa án và Thẩm phán trong việc xem xét

và phán quyết các vụ việc tranh chấp, vi phạm theo trình tự tố tụng Tuy vậy,

trong khoa học và thực tiễn xét xử trên thế giới, phạm vi quyền tư pháp ngày được mở rộng, bao gồm quyền xét xử, quyền xem xét tính hợp hiến của các đạo luật, văn bản quy phạm pháp luật và quyền giải thích hiến pháp, luật [45] Theo quy định của pháp luật hiện hành thì Thẩm phán được làm nhiệm vụ xét xử những vụ án và giải quyết những việc thuộc thẩm quyền của Tòa án theo

sự phân công của Chánh án nơi Thẩm phán đó công tác hoặc thực hiện biệt phái đến Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án hành chính với tư cách là người tiến hành tố tụng có những nhiệm vụ, quyền hạn sau:

Khi tham gia tố tụng hành chính, Thẩm phán có quyền thẩm tra, xác minh

và tiến hành lập hồ sơ vụ án Để việc xác minh có hiệu quả thì trước hết Thẩm phán phải có định hướng cụ thể như tự mình thẩm tra, xác minh hay ủy thác cho tòa án khác thực hiện quyền đó hiệu quả hơn? Nhứng quan hệ tố tụng nào cần được xác định? Vụ việc đó có thuộc thẩm quyền của tòa hành chính nơi mình được giao nhiệm vụ không ?

Thẩm phán là người có quyền xem xét một cách toàn diện vụ án hành chính để có thể ra những quyết định cần thiết, phù hợp với yêu cầu giải quyết

vụ án hành chính ở các giai đoạn xét xử vụ án hành chính Những quyết định này có thể là: Quyết định áp dụng, thay đổi hoặc hủy bỏ việc áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời hay quyết định đình chỉ hoặc tạm đình chỉ việc giải quyết vụ án hành chính hoặc quyết định bác kháng cáo, kháng nghị quá hạn, quyết định việc triệu tập người tham gia phiên tòa, quyết định đưa vụ án ra xét

xử

Khi xét xử vụ án hành chính theo thủ tục sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm hay tái thẩm, Thẩm phán có quyền cùng các thành viên khác của Hội đồng xét xử bàn bạc dân chủ để đi tới phán quyết “thấu tình, đạt lý” nhất cho vụ án Khi xét xử các vụ án hành chính, Thẩm phán độc lập và chỉ tuân theo pháp luật Họ không chịu sự chi phối của bất kỳ ai hoặc bất kỳ cơ quan nào, trái lại,

họ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và nhân dân về các hoạt động của mình Ngoài ra, Thẩm phán cũng có quyền tiến hành các hoạt động khác thuộc thẩm quyền khi xét xử vụ án hành chính theo quy định của pháp luật

1.1.2 Nhiệm vụ, quyền hạn

Nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán theo Luật Tố tụng hành chính năm

2015 quy định nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán khi được Chánh án Tòa án phân công, Thẩm phán có những nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:

1 Xử lý đơn khởi kiện;

2 Lập hồ sơ vụ án hành chính;

3 Xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ; tổ chức phiên tòa, phiên họp để giải quyết vụ án hành chính theo quy định của Luật này;

4 Quyết định việc áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời;

5 Quyết định đình chỉ hoặc tạm đình chỉ, quyết định tiếp tục đưa vụ án hành chính ra giải quyết;

6 Giải thích, hướng dẫn cho đương sự biết để họ thực hiện quyền được yêu cầu trợ giúp pháp lý theo quy định của pháp luật về trợ giúp pháp lý;

7 Tiến hành phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng

cứ và đối thoại theo quy định của Luật này;

8 Quyết định đưa vụ án hành chính ra xét xử;

9 Triệu tập người tham gia phiên tòa, phiên họp;

10 Yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp tài liệu, chứng cứ hoặc xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ theo quy định của Luật này;

11 Chủ tọa hoặc tham gia Hội đồng xét xử vụ án hành chính; biểu quyết những vấn đề thuộc thẩm quyền của Hội đồng xét xử;

12 Xem xét về tính hợp pháp của văn bản hành chính, hành vi hành chính

có liên quan đến quyết định hành chính, hành vi hành chính bị kiện và đề nghị

Chánh án Tòa án kiến nghị với cơ quan, cá nhân có thẩm quyền xem xét văn bản hành chính, hành vi hành chính đó theo quy định của pháp luật;

13 Phát hiện và đề nghị Chánh án Tòa án kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền xem xét, sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ văn bản quy phạm pháp luật có dấu hiệu trái với Hiến pháp, luật, văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên theo quy định của Luật này;

14 Xử lý hành vi cản trở hoạt động tố tụng hành chính theo quy định của pháp luật;

15 Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của Luật này [Điều

38, 12]

Trên cơ sở Hiến pháp, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014, Luật Tố tụng hành chính năm 2015 quy định nhiệm vụ, quyền hạn cho Thẩm phán

trong những giai đoạn tố tụng cụ thể và trên cơ sở lý luận chung

1.2 Cơ sở của việc quy định nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán trong tố tụng hành chính

1.2.1 Cơ sở lý luận

Theo Hiến pháp, quyền lực nhà nước của ta hiện nay, Bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được tổ chức theo nguyên tắc “Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân … quyền lực nhà nước là thống nhất, có

sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, quyền hành pháp và quyền tư pháp” [11, Điều 2] Hoạt động tư pháp nói chung theo quy định pháp luật hiện hành là hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử Các hoạt động này do Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân và cơ quan điều tra thực hiện, trong đó, Tòa án nhân dân là

cơ quan duy nhất thực hiện chức năng xét xử Vì vậy, trong bối cảnh đất nước

ta hiện nay, việc trao thêm cho Tòa án nhân dân chức năng xét xử vụ án hành chính là phù hợp với cách thức phân công thẩm quyền của các cơ quan trong

bộ máy nhà nước, góp phần xây dựng, bảo vệ Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Vụ án hành chính chỉ phát sinh khi có đơn khởi kiện của cơ quan, tổ chức, cá nhân yêu cầu Tòa án bảo vệ và bảo đảm các quyền, lợi ích hợp pháp của mình, bảo đảm pháp chế trong quản lý hành chính nhà nước thông qua hành

vi nộp đơn khởi kiện tại Tòa án Nguyên tắc này thể hiện quyền tự định đoạt và

tự chịu trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc lựa chọn cơ chế giải quyết tranh chấp bằng thủ tục tố tụng

Bảo đảm sự thống nhất trong giải quyết khiêu kiện hành chính: Về nguyên tắc, một vụ việc không thể do hai cơ quan đồng thời thụ lý giải quyết

vì rất dễ dẫn đến tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, chồng chéo của các cơ quan

có thẩm quyền và người có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước hoặc có thể xảy ra tình trạng không thống nhất trong kết quả giải quyết, gây lãng phí thời gian, công sức, tiền bạc của cơ quan công quyền; ảnh hưởng niềm tin của người dân vào hoạt động quản lý nhà nước Vì vậy, khi cơ quan, tổ chức, cá nhân đồng thời khiếu nại và khiếu kiện thì pháp luật quy định họ phải lựa chọn cơ quan có thẩm quyền giải quyết yêu cầu của mình

Hoạt động xét xử các vụ án hành chính của Tòa án nhân dân đáp ứng được yêu cầu cải cách tư pháp và cải cách hành chính theo tinh thần nghị quyết của Đảng đề ra; góp phần bảo vệ công lý, bảo vệ con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan,

tổ chức, cá nhân; giáo dục mọi người nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật Đồng thời, thông qua hoạt đông xét xử của mình, Tòa án có những kiến nghị thích hợp nhằm bảo đảm tính ổn định, thông suốt và hiệu lực của nền hành chính quốc gia; nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước bằng Hiến pháp và pháp luật

Việc trao quyền cho Tòa án nhân dân xét xử các vụ án hành chính đã góp phần thúc đẩy quá trình cải cách hành chính, buộc các cõ quan nhà nýớc phải

tự nâng cao nãng lực quản lý và ý thức trách nhiệm; làm cho các cơ quan quản

lý hành chính nhà nước và cán bộ, công chức trong các cơ quan đó phải thận trọng, cân nhắc hơn khi ban hành một quyết định hoặc thực hiện một hành vi hành chính trong hoạt động công vụ

Việc giải quyết khiếu kiện đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính phù hợp với quy định của pháp luật đem lại niềm tin của nhân dân vào pháp luật, vào cơ quan xét xử, vào cơ quan quản lý hành chính nhà nước Qua

đó góp phần tuyên truyền, giáo dục đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước; nâng cao ý thức pháp luật của các cơ quan nhà nước và của công dân

Phán quyết của Tòa án nhân dân về tính hợp pháp của quyết định, hành

vi bị khiếu kiện bảo đảm được tính khách quan, đem lại lòng tin cho người khiếu kiện, từ đó có thể chấm dứt tình trạng khiếu kiện đông ngườu, vượt cấp, góp phần giữ vững và ổn định tình hình chính trị, xã hội của đất nước trong giai đoạn hội nhập Quốc tế hiện nay

Hoạt động xét xử hành chính còn góp phần nâng cao hiệu quả công tác xây dựng pháp luật

1.2.2 Cơ sở thực tiễn

Do truyền thống pháp lý, tâm lý xã hội và các yếu tố khác tác động đến xét xử hành chính: người dân e ngại khiếu nại hành chính, cơ quan công quyền tìm cách trù dập người khiếu nại … Vì vậy, xây dựng thẩm quyền xét xử hành chính của Tòa án là giải pháp cần thiết để phát huy dân chủ, coi trọng và bảo

vệ Nhà nước, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, kiên quyết xử

lý nghiêm minh, kịp thời những hành vi độc đoán, chuyên quyền, ức hiếp dân, đồng thời có cơ chế hữu hiệu, bảo đảm cho việc giải quyết vụ án hành chính được khách quan, công bằng, đúng quy định của pháp luật và kết quả giải quyết

vụ án được tất cả các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan tôn trọng và nghiêm túc chấp hành

Dó tính độc lập trong tổ chức hoạt động và xét xử của Tòa án nên việc giải quyết tranh chấp hành chính thông qua tố tụng sẽ khắc phục tình trạng “vừa

đá bóng, vừa thổi còi”, tạo cho công dân một cơ chế hữu hiệu bảo vệ quyền và nghĩa vụ của mình theo pháp luật

Hiệu quả của thực tiễn xét xử hành chính: Vì tính chất độc lập trung gian của Tòa án nên hoạt động xét xử hành chính góp phần tăng cường hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lý hành chính nhà nước, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền tự do, dân chủ của công dân

Bản chất của tố tụng hành chính thể hiện ở việc quy định giữa pháp luật

tố tụng hành chính với các loại tố tụng khác, nó vừa mang tính đặc thù nhưng đồng thời cũng mang tính phổ quát bởi các đặc điểm của các quy phạm tố tụng hành chính cũng như tính phổ quát trong quá trình tố tụng nói chung Nghiên cứu về tố tụng hành chính cho thấy tố tụng hành chính là một loại hoạt động đặc thù do tòa án thực hiện, để xét xử các vụ án hành chính Đây là một trong những phương thức hữu hiệu bảo vệ hiệu quả quyền lợi ích hợp pháp của các

cá nhân, tổ chức Tố tụng hành chính được điều chỉnh bằng quy phạm tố tụng hành chính Trọng tâm của hoạt động tố tụng là xét xử, phán quyết về tính hợp pháp của các quyết định hành chính, hành vi hành chính, tuyên hủy toàn bộ hay từng phần quyết định hành chính, đình chỉ hành vi hành chính trái pháp luật của cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền trong các cơ quan đó xâm hại tới quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức Hoạt động xét xử vụ

án hành chính sẽ làm cho cơ quan hành chính nhà nước nâng cao trách nhiệm, tăng cường pháp chế trong quản lý hành chính nhà nước và thông qua hoạt động này nâng cao tinh thần, ý thức của cán bộ công chức trong thực thi công vụ, tôn

trọng bảo vệ quyền tự do dân chủ, lợi ích hợp pháp của công dân Tố tụng hành chính khác biệt với các loại hình tố tụng khác ở những nội dung sau:

1.2.2.1 Đối tượng xét xử trong vụ án hành chính

Đối tượng xét xử trong một vụ án hành chính do tòa án thực hiện là các quyết định hành chính bị kiện, hành vi hành chính bị kiện, quyết định kỷ luật buộc thôi việc đối với cán bộ công chức do các cơ quan nhà nước, cơ quan hành chính nhà nước ban hành và những hành vi do những người có thẩm quyền trong những cơ quan đó thực hiện Ngoài các quyết định đề cập ở trên, cơ quan hành chính còn ban hành nhiều quyết định hành chính trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng, đối ngoại…Quyết định hành chính cá biệt còn được thể hiện bằng nhiều hình thức khác nhau như: văn bản, công điện, điện báo, fax, khẩu lệnh…Trong số các quyết định hành chính thì quyết định hành chính thể hiện bằng hình thức văn bản (giấy tờ) là quan trọng nhất

Quyết định hành chính là đối tượng khởi kiện vụ án hành chính luôn gắn với quyền lực nhà nước thể hiện ở nội dung công vụ (lợi ích chung của Nhà nước, xã hội) Đây là điểm khác biệt với các quyết định hành chính nội bộ của

cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp, tổ chức kinh tế, ban hành nhằm giải quyết những vấn đề nội bộ và lợi ích của chính cơ quan tổ chức đó Căn cứ vào sự phân tích trên có thể khẳng định đối tượng xét xử vụ án hành chính là một trong những điểm khác biệt cơ bản nhất so với các loại hình tố tụng khác

Đối tượng xét xử trong vụ án hành chính ngoài quyết định hành chính còn các hành vi hành chính bị kiện, đó là “là hành vi của cơ quan hành chính nhà nước hoặc của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước hoặc cơ quan,

tổ chức được giao thực hiện quản lý hành chính nhà nýớc thực hiện hoặc không thực hiện nhiệm vụ, công vụ theo quy định của pháp luật; làm ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân”

Hành động ở đây đồng nghĩa với hành vi vì nó đều là cách xử sự của cán

bộ, công chức biểu hiện ra bên ngoài thế giới khách quan bằng các việc làm cụ thể theo quy định của pháp luật Như vậy, hoạt động công vụ chính là các hành

vi của đội ngũ cán bộ, công chức

Hoạt động công vụ, xét trong mối quan hệ với hệ thống hành pháp, là những hành vi do đội ngũ cán bộ công chức trong cơ quan hành chính tiến hành nhằm thực hiện chức năng quản lý Nhà nước trên các mặt khác nhau của đời sống xã hội…Đó là hành vi thực hiện chức trách do Nhà nước quy định Hành

vi hành chính là một dạng của hành vi công vụ ngoài các dấu hiệu chung như các hành vi công vụ khác

Lĩnh vực quản lý hành chính là một lĩnh vực hết sức phong phú, phức tạp, theo đó hành vi hành chính của cán bộ, công chức thực hiện công vụ cũng

có số lượng đặc biệt lớn và đa dạng, phong phú như vậy Tuy nhiên, hành vi hành chính thuộc đối tượng xét xử trong vụ án hành chính chỉ là một loại hành

vi hành chính, được pháp luật tố tụng hành chính quy định, đó là hành vi của người có thẩm quyền (cán bộ, công chức) trong cơ quan Nhà nước, cơ quan hành chính Nhà nước khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ của quản lý hành chính Nhà nước

Hành vi hành chính được biểu hiện dưới hai hình thức hành động, không hành động, hợp pháp và không hợp pháp Ở đây chỉ xem xét đến những hành

vi không hợp pháp gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức Đó là những hành vi lạm dụng quyền hạn hoặc không thực hiện nghĩa vụ mà pháp luật yêu cầu phải làm để thỏa mãn yêu cầu hợp pháp của cá nhân, tổ chức Việc nghiên cứu về quyết định hành chính, hành vi hành chính

có ý nghĩa thiết thực cho việc xác định rõ phạm vi thẩm quyền của Tòa án xét

xử vụ án hành chính và đồng thời hoàn thiện cơ chế khiếu kiện hành chính và giải quyết khiếu kiện do Tòa án thực hiện

1.2.2.2 Quy trình trong hoạt động tố tụng hành chính

Tố tụng hành chính là một loại thủ tục pháp lý được quy định trong luật

tố tụng hành chính Đó chính là tổng thể các quy phạm pháp luật tố tụng hành chính quy định về trình tự, trật tự thực hiện thẩm quyền của tòa án, trong đó có tòa hành chính nhằm giải quyết vụ án hành chính bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức Đây là đặc thù của tố tụng hành chính so với tố tụng hình

sự, tố tụng dân sự Trong quá trình thực hiện hoạt động xét xử vụ án hành chính (hoạt động trọng tâm của tố tụng hành chính) Tòa án thực hiện những hoạt động tác nghiệp theo trình tự tố tụng hành chính nhất định làm phát sinh quan hệ giữa các chủ thể mang quyền lực nhà nước với nhau đó là quan hệ giữa tòa án cấp dưới với tòa cấp trên trong trường hợp xét lại bản án, quyết định theo thủ tục phúc thẩm đối với bản án quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, kháng nghị; trong trường hợp ủy thác điều tra cho tòa án khác điều tra xác minh thu thập chứng cứ mà mình không có điều kiện tiến hành; quan hệ giữa các thành viên của hội đồng xét xử với nhau, giữa chủ thể tiến hành tố tụng và chủ thể tham gia tố tụng, quan hệ giữa các đương sự với nhau tại phiên tòa hành chính Đặc biệt thủ tục tố tụng hành chính diễn ra tại tòa án luôn có sự hiện diện của cơ quan nhà nước, cơ quan hành chính và người có thẩm quyền trong các cơ quan đó Các loại hình tố tụng khác không có các chủ thể tham gia

này

Trong khi tiến hành giải quyết một vụ án hành chính, tòa án còn tiến hành hàng loạt các hoạt động từ khâu thụ lý, chuẩn bị xét xử, xét xử sơ thẩm, xét xử phúc thẩm và thi hành án Toàn bộ những hoạt động này phải tuân thủ một cách nghiêm ngặt trình tự thủ tục tố tụng hành chính Hoạt động này diễn

ra đúng trình tự, thủ tục sẽ tạo điều kiện đưa các quy phạm pháp luật có liên quan vào giải quyết một vụ việc tranh chấp hành chính cụ thể Chính thủ tục tố

tụng hành chính là một trong những yếu tố dẫn đến sự khác biệt về hoạt động xét xử vụ án hành chính với hoạt động xét xử các vụ án hình sự, dân sự…

Như vậy thủ tục tố tụng hành chính là phương tiện quan trọng giúp tòa

án giải quyết vụ án hành chính đạt hiệu quả cao phù hợp với thực tiễn khách quan và đúng tiến độ Thủ tục tố tụng hành chính còn giới hạn những phạm vi những vấn đề nhất định mà tòa án nói chung, tòa hành chính nói riêng được thực hiện nhằm giải quyết những công việc cụ thể thuộc thẩm quyền

1.2.3 Vị trí, vai trò của Thẩm phán trong tố tụng hành chính

Việc thông qua Hiến pháp năm 2013 đã mở ra bước ngoặt mới trong nhận thức mang tính Hiến định về quyền Tư pháp ở Việt Nam Có thể nói, từ khi Hiến pháp năm 2013 được thông qua, trong nhận thức của xã hội Việt Nam

đã đánh dấu một bước ngoặt mới trong nhận thức mang tính hiến định về quyền

tư pháp Bởi lẽ, căn cứ vào quy phạm đã được ghi nhận trong Hiến pháp năm

2013 thì chỉ có Tòa án nhân dân, với tư cách là cơ quan tư pháp của Việt Nam mới có thẩm quyền “thực hiện quyền tư pháp” [11 , Điều 102]

Hiến pháp năm 2013 là lần đầu tiên trong lịch sử lập hiến Việt Nam đã khẳng định Tòa án có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người và quyền công dân lên trước nhiệm vụ bảo vệ chế độ, song nhiều khi cũng có sự khác biệt Bảo vệ công lý luôn được thừa nhận là đặc trưng riêng có của tư pháp – Tòa án Chỉ với nhiệm vụ bảo vệ công lý thì Tòa án mới có thể bảo vệ được quyền con người và quyền công dân Chỉ Tòa án mới có thể là nơi bảo vệ tài sản và danh dự, nhân phẩm của con người…

Trên cơ sở Hiến pháp năm 2013, các nhà làm luật cần xác định rõ phạm

vi quyền tư pháp Hiện nay, Tòa hành chính chỉ có quyền xét xử các quyết định hành chính, hành vi hành chính nhưng không có quyền xem xét tính hợp hiến, hợp pháp của các văn bản quy phạm pháp luật Việc giới hạn quyền này của Tòa án trở thành rào cản trong việc bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống

nhất của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, bảo vệ các quyền con người, quyền công dân Do vậy, việc trao quyền cho Tòa hành chính xem xét các vãn bản quy phạm pháp luật là cần thiết và phù hợp Ở một phýõng diện khác, theo quy ðịnh của Luật xử lý vi phạm hành chính, quyền quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính không còn được trao cho các cơ quan hành chính ,

mà thuộc quyền phán quyết của Tòa án Theo quan điểm của các nhà làm luật, việc áp dụng các biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng, đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là hạn chế một số quyền tự do cơ bản, do vậy cần phải được Tòa án quyết định Cách tiếp cận này có ý nghĩa rất quan trọng trong việc xác định phạm vi quyền tư pháp trong các vụ việc liên quan đến việc giới hạn các quyền con người, quyền cơ bản của công dân Các vấn đề liên quan đến việc xác định phạm vi quyền tư pháp như việc quyền của Tòa án nhân dân Tối cao thực hiện việc tổng kết thực tiễn xét xử, bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xử [11, Điều 104]

Thẩm phán là người có trách nhiệm tìm ra sự thật trên cơ sở các sự việc, tài liệu, chứng cứ đã được thu thập có trong hồ sơ vụ án, các Thẩm phán sẽ thực hiện trực tiếp việc thẩm vấn các nhân chứng một cách tích cực chứ không phải Kiểm sát viên thực hành quyền công tố tại phiên tòa và luật sư bào chữa Chính vì vai trò của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa theo tố tụng thẩm vấn được

đề cao như vậy, nên Thẩm phán vừa là người tiến hành tố tụng, vừa là người điều khiển toàn bộ hoạt động tố tụng tại phiên tòa của những người tiến hành

tố tụng và những người tham gia tố tụng khác Để thực hiện chức năng của mình, trước khi mở phiên tòa xét xử Thẩm phán phải lập kế hoạch xét hỏ, dự kiến xét hỏi những người tham gia tố tụng tại phiên tòa Theo quy định tại Điều

207 về trình tự xét hỏi thì “khi xét hỏi từng người, chủ tọa phiên tòa hỏi trước

rồi đến các Hội thẩm, sau đó đến Kiểm sát viên, người bào chữa, người bảo

vệ quyền lợi của đương sự…” Do vậy, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa phải xác

định được dầy đủ các tình tiết về từng sự việc, từng hành vi phạm tội và các tình tiết khác có liên quan đến việc giải quyết vụ án theo thứ tự xét hỏi hợp lý

Nếu vai trò của Thẩm phán trong tố tụng tranh tụng, thường có vai trò thụ động, rất ít khi hoặc không tham gia thẩm vấn mà chỉ là người điều khiển phần thẩm vấn cũng như phần tranh tụng của các bên Do Tòa án không biết trước hồ sơ vụ án, nên sự tranh tụng giữa hai bên là nội dung chủ yếu của phiên tòa và nhiệm vụ của các bên trong quá trình tranh tụng là thuyết phục Tòa án

mà đại diện là Thẩm phán tại phiên tòa chấp nhận yêu cầu của mình Còn đối với vai trò của Thẩm phán trong tố tụng xét hỏi (thẩm vấn) thì lại khác Trong

tố tụng thẩm vấn thì Thẩm phán là người có vị trí trung tâm trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự so với những người tiến hành tố tụng khác, đồng thời Thẩm phán còn là người giữ vai trò quyết định trong hoạt động xét xử Chính

vì vậy, so sánh với Tố tụng tranh tụng khi vai trò của Thẩm phán được đề cao

và nắm giữ vai trò quyết định thì các chức năng buộc tội và bào chữa tồn tại khá mờ nhạt và thụ động

Quyền xét xử trong nhà nước pháp quyền giao cho một cơ quan duy nhất

là Tòa án, không một cơ quan, tổ chức, cá nhân nào có thể đưa ra phán quyết đối với các tranh chấp Do vậy, cơ quan tư pháp trong nhà nước pháp quyền chỉ

là Tòa án, cơ quan công tố và cơ quan điều tra là những cơ quan thuộc nhánh quyền hành pháp [25] Chủ thể thực hiện quyền lực tư pháp không phải bất kỳ

cơ quan nhà nước nào mà chỉ là nhà nước – cơ quan có khả năng và năng lực vốn có của mình để tác động đến hành vi của con người và thông qua đó tác động đến quá trình diễn ra trong xã hội Tòa án là một tư pháp độc lập trong bộ máy nhà nước “Quyền tư pháp là khả năng và năng lực riêng của các cơ quan tòa án, chiếm vị trí đặc biệt trong bộ máy nhà nước thực hiện để tác động đến hành vi con người, đến quá trình xã hội” [24] Ngược lại, ở Việt Nam hoặc những nước tổ chức và hoạt động của nhà nước theo nguyên tắc tập quyền thì

hoạt động tư pháp có phạm vi rộng hơn, không chỉ có hoạt động xét xử mà còn

có cả hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố và thi hành án Do đó, cơ quan tư pháp bao gồm cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, cơ quan Thi hành án Quy định này xuất phát từ quan điểm cho rằng hoạt động tư pháp không chỉ là hoạt động xét xử của Tòa án mà còn là hoạt động của các cơ quan, tổ chức của nhà nước trực tiếp liên quan hoặc phục vụ cho hoạt động xét xử của Tòa án Theo

đó, Tòa án sử dụng các kết quả của quá trình điều tra, truy tố, bào chữa, giám định tư pháp… một cách công khai và áp dụng các thủ tục tố tụng để nhân danh Nhà nước đưa ra phán quyết cuối cùng Trên cơ sở này, ở Việt Nam hoạt động

tư pháp được hiểu là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước của các cơ quan

tư pháp gồm các cơ quan tiến hành tố tụng, bao gồm cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, cơ quan Thi hành án và các cơ quan, tổ chức liên quan hoặc

bổ trợ cho hoạt động xét xử của Tòa án, được quy định trong tố tụng và trực tiếp liên quan đến quá trình giải quyết vụ án

Như vậy, xét xử khách quan, công bằng là quyền quan trọng nhất, thể hiện bản chất của tư pháp trong nhà nước pháp quyền làm nên sự khác biệt so với các nhà nước trước đó Nói cách khác, mức độ dân chủ, mức độ bảo đảm quyền con người của một xã hội được đo bằng tính hiệu quả hoạt động xét xử của Tòa án Thông qua việc phán xét về tình hợp pháp, tính đúng đắn của hành

vi của các chủ thể pháp luật, Thẩm phán duy trì công lý trong xã hội, kiểm soát

xã hội trong vòng trật tự, bảo đảm cuộc sống bình yên cho nhân dân Đó là môi trường xã hội phù hợp cho sự tồn tại của nhà nước pháp quyền Mặt khác, Tòa

án không chỉ là nơi hoạt động xét xử các tranh chấp, kiện tụng, vi phạm pháp luật mà còn là nơi thực hiện quyền tư pháp “bảo vệ những gì đúng đắn, công bằng hay hợp pháp” ngay cả đối với các nhánh quyền lực nhà nước khác Ngoài

ra, thông qua hoạt động xét xử, Tòa án có nhiệm vụ kiểm tra tính hợp hiến, hợp pháp của các quyết định và hoạt động của các cơ quan nhà nước và những người

có thẩm quyền và giải thích, hướng dẫn áp dụng pháp luật hiện hành về những vấn

bằng con đường Tòa án

1.3.1 Giai đoạn từ năm 1945 đến trước khi ban hành Pháp lệnh giải quyết các vụ án hành chính năm 1996

Ở Việt Nam, ngay khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Nhà nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa được thành lập thì chính quyền cách mạng đã quan tâm tới công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của nhân dân, trong đó có các khiếu kiện hành chính Điều này được thể hiện trong tinh thần của các bản Hiến pháp đầu tiên của nước ta là Hiến pháp năm 1946, Hiến pháp năm 1959 Ngay từ tháng 11 năm 1945, Ban Thanh tra đặc biệt đã được thành lập với hai chức năng

cơ bản: Một là, giám sát việc thi hành pháp luật và chính sách của Nhà nước ở các cấp hành chính; hai là, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân Sắc lệnh

số 04/SLT ban hành ngày 20 tháng 7 năm 1957 về bầu cử Hội đồng nhân dân

và Ủy ban hành chính các cấp đã trao cho Tòa án nhân dân thẩm quyền giải quyết khiếu kiện về danh sách cử tri nếu người khiếu kiện không đồng ý với việc giải quyết của cơ quan lập danh sách cử tri Tuy nhiên, trong giai đoạn này, do chịu ảnh hưởng của mô hình hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa trước đây nên pháp luật Việt Nam chỉ thừa nhận khiếu kiện hành chính phát sinh giữa công dân, cơ quan, tổ chức với các cơ quan công quyền và các khiếu nại này được giải quyết theo thủ tục hành chính, không được giải quyết thông qua tố

tụng tại Tòa án Trong giai đoạn này, hoạt động tài phán hành chính ở Việt Nam

có một số đặc điểm sau:

Thứ nhất, pháp luật ghi nhận quyền khiếu nại của các công dân, cơ quan,

tổ chức đối với các quyết định hành chính, hành vi hành chính của các cơ quan công quyền và cán bộ có thẩm quyền phát sinh trong các lĩnh vực khác nhau của hoạt động quản lý hành chính nhà nước

Thứ hai, người có thẩm quyền giải quyết cac khiếu nại hành chính là các

cơ quan hành chính nhà nước, cán bộ có thẩm quyền của các cơ quan đó trong quá trình thực hiện công vụ đã ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện hành vi hành chính bị khiếu nại Như vậy, các cơ quan hành chính, người có thẩm quyền trong các cơ quan đó vừa là người bị khiếu nại, vừa là người giải quyết khiếu nại, đây được xem là cơ chế “Bộ trưởng – Quan tòa” Từ đó, có thể thất một số hạn chế lớn của cơ chế này là thiếu một cơ quan tài phán độc lập để giải quyết các tranh chấp hành chính, chưa thật sự bảo đảm được quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức khi những quyền lợi đó bị xâm phạm bởi các quyết định hành chính, hành vi hành chính trái pháp luật

Thứ ba, có nhiều văn bản pháp luật quy định về quyền và nghĩa vụ của

các chủ thể khác nhau trong việc khiếu nại và giải quyết khiếu nại, do đó, người daab có thể khiếu nại tới nhiều cơ quan khác nhau cùng lúc Các khiếu nại này sau đó được chuyển tới cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đó, kết quả

là quá trình khiếu nại phải mất rất nhiều thời gian để chờ đợi kết quả giải quyết

Thứ tư, có nhiều cơ quan nhà nước được trao quyền giải quyết khiếu nại hành chính, tuy nhiên, trách nhiệm của từng cơ quan chưa được quy định một cách rõ ràng Thêm vào đó, quy trình giải quyết các khiếu nại hành chính lại không được công khai nên người dân không biết, không kiểm soát được quá trình giải quyết khiếu nại này

1.3.2 Giai đoạn từ khi ban hành Pháp lệnh giải quyết các vụ án hành chính năm 1996 đến trước khi ban hành Luật tố tụng Hành chính năm 2010

Từ những năm đầu thập kỷ 90 của thế ký XX, nhu cầu của thực tiễn đòi hỏi phải thiết lập hệ thống cơ quan tài phán hành chính độc lập để giải quyết các tranh chấp hành chính thông qua tư pháp Đáp ứng nhu cầu đó các chuyên gia pháp lý đã tập trung nghiên cứu và tiến hành khảo sát thực tế các mô hình tài pháp cũng như kinh nghiệm thực tiễn giải quyết khiếu kiện hành chính trên thế giới để đưa ra mô hình phù hợp với điều kiện thực tế Việt Nam Sau quá trình đó, Nghị quyết Hội nghị lần thứ tám, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VII (ngày 23 tháng 01 năm 1995) đã quyết định về việc thành lập Tòa hành chính trong hệ thống Tòa án nhân dân

Ngày 28 tháng 10 năm 1995, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa IX, kỳ họp thứ 8 đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 1992, trong đó giai thêm cho Tòa

án nhân dân chức năng xét xử những vụ án hành chính Và hệ thống Tòa hành chính được thành lập bên cạnh các tòa chuyên trách khác Như vậy, một thiết chế tài phán mới – thiết chế bảo vệ hữu hiệu quyền hợp pháp của cơ quan, tổ chức và công dân trong mối quan hệ với Nhà nước đã chính thức được thành lập

Với một hệ thống cơ quan tài phán hành chính mới ra đời là hệ thống Tòa án hành chính nằm trong Tòa án nhân dân, cần phải có một hệ thống chính sách tương ứng để nó có thể vận hành và đi vào hoạt động một cách hữu hiệu

Do đó, sau khi Tòa hành chính được thành lập với tư cách là một tòa chuyên trách của Tòa án nhân dân, ngày 21 tháng 5 năm 1996, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính (có hiệu lực ngày 01 tháng 7 năm 1996) làm cơ sở cho hoạt động xét xử các vụ án hành chính, trong quá trình thực thi, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành

chính đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội sửa đổi, bổ sung hai lần vào các năm 1998 và năm 2006

Việc Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính được ban hành

đã tạo ra một cơ chế mới để giải quyết các khiếu kiện hành chính, góp phần bảo

vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và công dân khỏi vi phậm từ phía các cơ quan công quyền, đồng thời góp phần cũng cố hoạt động của các

cơ quan hành chính nhà nước và tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa trong lĩnh vực quản lý nhà nước Tuy nhiên, kể từ khi Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính đi vào cuộc sống, thực tiễn giải quyết các vụ án hành chính cho thấy các quy định của Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính đã bộc lộ những bất cập nhất định, có những quy định mâu thuẫn với các văn bản quy phạm pháp luật khác (Luật đất đai, Luật khiếu nại, tố cáo …) một

số quy định chưa rõ ràng và chưa đầy đủ, đặc biệt là các quy định về thẩm quyền giải quyết các khiếu kiện hành chính của Tòa án, điều kiện khởi kiện, thời hiệu khởi kiện, vấn đề chứng minh và chứng cứ… Bên cạnh đó, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính còn có một hạn chế lớn đó là chưa có quy định về việc thi hành bản án, quyết định của Tòa án, trong khi đó đây là một khâu rất quan trọng, có ý nghĩa bảo đảm tính hiệu lực của các phán quyết của Tòa án trên thực tế, cũng như bảo đảm thiết thực quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức

Những hạn chế, bất cập nêu trên đã làm ảnh hưởng đến quá trình giải quyết các vụ án hành chính tại Tòa án, khiến cho việc giải quyết này vẫn còn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế, lòng tin của người dân vào cơ chế giải quyết khiếu kiện hành chính bằng con đường tố tụng tại ṭa án vẫn c̣n chưa cao

Từ đó, nhu cầu hoàn thiện pháp luật về tố tụng hành chính được đặt ra ngày càng bức thiết… Bên cạnh đó, hội nhập quốc tế đang ngày càng diễn ra sâu rộng trên tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội cũng đòi hỏi sự tương

thích, phù hợp của pháp luật Việt Nam nói chung, pháp luật về tố tụng hành chính nói riêng với các nguyên tắc và tư tưởng tiến bộ của pháp luật quốc tế

Từ những yêu cầu đó, việc pháp điển hóa các quy định về thủ tục giải quyết các

vụ án hành chính thành Luật Tố tụng hành chính với hiệu lực pháp lý cao là cần thiết, nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn cũng như bảo đảm tính thống nhất

của hệ thống pháp luật Việt Nam

1.3.3 Giai đoạn từ khi ban hành Luật Tố tụng hành chính năm 2010 đến trước khi ban hành Luật Tố tụng hành chính năm 2015

Từ khi Luật Tố tụng ahnfh chính năm 2010 ra đời đã quy định một cách chặt chẽ các trình tự, thủ tục giải quyết đối với một vụ án hành chính, đồng thời

mở rộng thẩm quyền của Tòa án đối với các vụ việc hành chính không chỉ giới hạn

ở 22 loại vụ việc như trước kia

Thực trạng giải quyết các vụ án hành chính nước ta thời gian qua cũng

có một số điểm đáng lưu ý Đó là: “Các khiếu nại hành chính ở nước ta ngày

càng nhiều và ở nhiều lĩnh vực khác nhau”

- Năm 2012: Các Tòa án nhân dân đã giải quyết theo thủ tục sơ thẩm, phúc thẩm và giám đốc thẩm được 4.742 vụ trong tổng số 6.177 vụ, đạt 76,76%; trong đó:

+ Tòa án nhân dân cấp sơ thẩm đã giải quyết 3.834 vụ trong số 5.172 vụ

đã thụ lý, đạt 74,1% (các Tòa án cấp huyện đã giải quyết 3.225 vụ; các Tòa án cấp tỉnh đã giải quyết 609 vụ);

+ Tòa án nhân dân cấp phúc thẩm đã giải quyết 878 vụ trong tổng số 972

vụ đã thụ lý, đạt 90,3% (các Tòa án cấp tỉnh đã giải quyết 740 vụ; các Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao đã giải quyết 138 vụ);

+ Hội đồng giám đốc thẩm, tái thẩm đã giải quyết 30 vụ trong tổng số 33

vụ đã thụ lý, đạt 90,9% (các Ủy ban Thẩm phán Tòa án cấp tỉnh đã giải quyết

04 vụ; Tòa hành chính và Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã giải

quyết 26 vụ)

+ Không có quyết định giám đốc thẩm nào của Hội đồng Thẩm phán Tòa

án nhân dân tối cao về vụ án hành chính bị xem xét lại theo thủ tục đặc biệt

+ Tỷ lệ các bản án, quyết định bị hủy là 3,5% (do nguyên nhân chủ quan 3% và do nguyên nhân khách quan 0,5%); bị sửa là 3,1% (do nguyên nhân chủ quan 2,7% và do nguyên nhân khách quan 0,4%)

- Năm 2013: Các Tòa án nhân dân đã giải quyết theo thủ tục sơ thẩm,

phúc thẩm và giám đốc thẩm được 6.430 vụ việc trong tổng số 7.738 vụ, đạt 83,09%; trong đó:

+ Tòa án nhân dân cấp sơ thẩm đã giải quyết 4.671 vụ trong số 5.858 vụ

đã thụ lý, đạt 79,7% (các Tòa án cấp huyện đã giải quyết 3.877 vụ; các Tòa án cấp tỉnh đã giải quyết 794 vụ);

+ Tòa án nhân dân cấp phúc thẩm đã giải quyết 1.751 vụ trong tổng số 1.861 vụ đã thụ lý, đạt 94,2% (các Tòa án cấp tỉnh đã giải quyết 1.444 vụ; các Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao đã giải quyết 307 vụ);

+ Các Hội đồng giám đốc thẩm, tái thẩm đã giải quyết 8 vụ việc trong tổng số 19 vụ đã thụ lý, đạt 42,1% (các Ủy ban Thẩm phán Tòa án cấp tỉnh đã giải quyết 03 vụ; Tòa hành chính và Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã giải quyết 05 vụ)

+ Không có quyết định giám đốc thẩm nào của Hội đồng Thẩm phán Tòa

án nhân dân tối cao về vụ án hành chính bị xem xét lại theo thủ tục đặc biệt

+ Tỷ lệ các bản án, quyết định bị hủy là 3,4% (do nguyên nhân chủ quan 2,8% và do nguyên nhân khách quan 0,6%); bị sửa là 4,2% (do nguyên nhân chủ quan 3% và do nguyên nhân khách quan 1,2%)

- Năm 2014 (tính đến 30-9-2014): Các Tòa án nhân dân đã giải quyết

theo thủ tục sơ thẩm, phúc thẩm và giám đốc thẩm được 6.244 vụ trong tổng số 7.317 vụ, đạt 85,3%, trong đó:

+ Tòa án nhân dân cấp sơ thẩm đã giải quyết 4.455 vụ trong số 5.345 vụ

+ Không có quyết định giám đốc thẩm nào của Hội đồng Thẩm phán Tòa

án nhân dân tối cao về vụ án hành chính bị xem xét lại theo thủ tục đặc biệt

+ Tỷ lệ các bản án, quyết định bị hủy là 4,64% (do nguyên nhân chủ quan 3,77% và do nguyên nhân khách quan 0,87%); bị sửa là 4,3% (do nguyên nhân chủ quan 3,4% và do nguyên nhân khách quan 0,9%) [53]

Tuy nhiên, các đơn khởi kiện hành chính bằng con đường tòa án lại hết sức hạn chế Cụ thể, theo báo cáo kết quả giám sát việc thi hành pháp luật về khiếu nại, tố cáo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, số liệu thống kê từ 28 tỉnh, thành thì trong số 56.788 vụ việc đã giải quyết, chỉ có 310 vụ việc công dân khởi kiện ra tòa Số vụ việc công dân khởi kiện ra tòa tính trên số vụ việc khiếu nại cơ quan hành chính nhà nước đã giải quyết đạt tỷ lệ rất thấp (dưới 1%) Hay theo Báo cáo của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao tại kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa IX về công tác tòa án ( ngày 20 tháng 10 năm 2000) cũng cho thấy thực trạng trong quý IV năm 1999 và 9 tháng năm 2000, Tòa án các cấp cũng chỉ thụ lý 453 vụ án hành chính và đã giải quyết 338 vụ

Vấn đề đặt ra là: phải chăng việc giải quyết các vụ án hành chính bằng con đường hành chính thuận tiện hơn hay việc quy định về trình tự, thủ tục giải quyết các vụ án hành chính bằng con đường tố tụng phức tạp hơn ?

Theo quy định của Luật Tố tụng hành chính hiện hành và Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính trước đây, đã có những ý kiến cho rằng:

Thứ nhất, việc giải quyết khiếu nại hành chính tại Tòa án được thực hiện theo

trình tự, thủ tục chặt chẽ, mất nhiều thời gian, giải quyết kéo dài Mặt khác các bên đương sự phải tự chứng minh, người khởi kiện phải nộp án phí…, nên công

dân, tổ chức, doanh nghiệp sợ bị phiền hà; Thứ hai, việc thực hiện các bản án,

quyết định của Tòa án đối với các vụ kiện hành chính phải được “chuyển hóa” qua cơ quan hành chính Do đó, cơ quan hành chính không nghiêm túc thực hiện biện pháp cưỡng chế sẽ gặp khó khăn [23, tr 142]

Từ những thực tiễn trên có thể thấy rằng trong hoạt động tố tụng hành chính, các vụ án hành chính được thực hiện bằng con đường tư pháp (Tòa án)

ở nước ta là không nhiều Tuy nhiên, qua thực tiễn thi hành Luật tố tụng hành chính cho thấy, mặc dù số lượng các vụ án hành chính ngày càng gia tăng nhưng chất lượng giải quyết, xét xử các vụ án hành chính chưa thực sự bảo đảm; số lượng các bản án, quyết định về vụ án hành chính bị huỷ, sửa chưa giảm mạnh; thời hạn giải quyết, xét xử các vụ án hành chính theo quy định của Luật trong một số trường hợp vẫn còn bị vi phạm; có những khiếu kiện hành chính đơn giản, chứng cứ rõ ràng, nhưng việc giải quyết, xét xử phải qua đầy đủ các giai đoạn tố tụng nên tốn kém thời gian, chi phí của người dân và Toà án; việc thi hành các bản án, quyết định của Toà án về vụ án hành chính chưa thực sự hiệu quả, ảnh hưởng đến quyền, lợi ích chính đáng của cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan, mặc dù đã có phán quyết của Toà án về việc buộc người bị kiện phải sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế quyết định hành chính, dừng, khắc phục hành vi hành chính bị khởi kiện

Tình hình trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân

là một số quy định của Luật đã bộc lộ những hạn chế, bất cập, gây khó khăn, vướng mắc trong việc giải quyết, xét xử vụ án kể từ khi thụ lý cho đến khi thi hành bản án, quyết định của Toà án

1.3.4 Những nội dung cơ bản về Luật Tố tụng hành chính năm 2015

ở nước ta hiện na

Các quy định của Hiến pháp năm 2013 và Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 nêu trên là những nội dung quan trọng cần được cụ thể hóa trong các luật tố tụng nói chung và Luật tố tụng hành chính nói riêng; đồng thời, cần sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật tố tụng hành chính hiện hành nhằm tháo gỡ những khó khăn, bất cập trong công tác giải quyết, xét xử các khiếu kiện hành chính, tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lư để Tòa án nhân dân thực hiện có hiệu quả chức năng, nhiệm vụ được giao, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật Nhìn chung, công tác xét xử các vụ án hành chính của Tòa án nhân dân chưa đáp ứng được sự mong đợi của người dân và toàn xã hội Từ thực tiễn trên, cùng với chính sách mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế, cùng với việc Việt Nam trở thành thành viên của nhiều điều ước quốc tế và đã gia nhập

Tổ chức thương mại thế giới (WTO); đồng thời, để thể chế hóa quan điểm, định hướng của Đảng về cải cách tư pháp được xác định tại Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02-6-2005 về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, Quốc hội khóa XIII đã thông qua luật Luật Tố tụng hành chính năm 2015 với cấu trúc gồm

23 chương, 372 điều So với Luật Tố tụng hành chính năm 2010, Luật Tố tụng hành chính năm 2015 tăng thêm 107 điều, bổ sung 05 chương mới

Một số điểm mới trong Luật Tố tụng năm 2015, như: Xác định rõ hơn đối tượng khởi kiện là “quyết định hành chính bị kiện”, “hành vi hành chính bị kiện” (các khoản 2, 4 Điều 3); Về nguyên tắc xem xét, xử lý văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hành chính, hành vi hành chính có liên quan trong vụ án hành chính Tòa án có quyền xem xét về tính hợp pháp của văn bản hành chính, hành vi hành chính có liên quan đến quyết định hành chính, hành vi hành chính

bị kiện và kiến nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại văn bản hành chính, hành vi hành chính đó và trả lời cho Tòa án; Tòa án có quyền kiến nghị cơ quan, cá nhân có thẩm quyền xem xét, sửa đổi, bổ sung hoặc bãi

bỏ văn bản quy phạm pháp luật nếu phát hiện văn bản đó có dấu hiệu trái với

Hiến pháp, luật, văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên

Cơ quan, cá nhân có thẩm quyền có trách nhiệm trả lời làm cơ sở để Tòa án giải quyết vụ án [15, Điều 6]; Trách nhiệm của Thẩm phán trong thực hiện nhiệm vụ liên quan đến luật bồi thường nhà nước và các văn bản liên quan; Về nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử [15, Điều 18]; mở rộng thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh [15, Điều 31]; bổ sung quy định mới về người tiến hành tố tụng; trách nhiệm trong chứng cứ, chứng minh của vụ án; bổ sung quy định về phiên tòa; cụ thể hóa nguyên tắc tranh tụng; tăng thẩm quyền của Hội đồng xét xử; thủ tục giám đốc thẩm đối với bản án đã có hiệu lực pháp luật…

Theo quy định của Luật tố tụng hành chính thì thẩm quyền giải quyết các khiếu kiện hành chính tại Tòa án nhân dân được mở rộng; trình tự, thủ tục giải quyết cũng có những sửa đổi, bổ sung quan trọng tạo cơ sở pháp lý đầy đủ và toàn diện hơn để Toà án nhân dân giải quyết các khiếu kiện hành chính có hiệu quả, góp phần bảo vệ tốt hơn các quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan,

tổ chức; bảo vệ lợi ích của Nhà nước; tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa và phù hợp với những cam kết quốc tế của Việt Nam

hành tố tụng và chủ thể tham gia tố tụng Chủ thể tiến hành tố tụng gồm cơ quan tiến hành tố tụng, cá nhân tiến hành tố tụng Chủ thể tham gia tố tụng là các cá nhân, tổ chức tham gia tố tụng bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của mình, người đại diện của đương sự, người làm chứng, người giám định, người phiên dịch… Luật Tố tụng hành chính năm 2015

Các quy định của Hiến pháp năm 2013 và Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 nêu trên là những nội dung quan trọng cần được cụ thể hóa trong các luật tố tụng nói chung và Luật tố tụng hành chính nói riêng; đồng thời, cần sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật tố tụng hành chính hiện hành nhằm tháo gỡ những khó khăn, bất cập trong công tác giải quyết, xét xử các khiếu kiện hành chính, tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý để Tòa án nhân dân thực hiện có hiệu quả chức năng, nhiệm vụ được giao, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật

Khi Quốc hội khóa XIII đã thông qua luật Luật Tố tụng hành chính năm

2015 với cấu trúc gồm 23 chương, 372 điều So với Luật Tố tụng hành chính năm 2010, Luật Tố tụng hành chính năm 2015 tăng thêm 107 điều, bổ sung 05 chương mới

Ở nước ta hiện nay, theo quy định Luật Tố tụng hành chính năn 2015 có những loại chủ thể tham gia tố tụng hành chính như sau:

- Cơ quan tiến hành tố tụng hành chính: là cơ quan có thẩm quyền tham

gia vào quá trình giải quyết vụ án hành chính và thi hành án hành chính luôn

có sự tham gia của nhiều cơ quan khác nhau Trong đó, có một số cơ quan nhà nước như Tòa án, Viện kiểm sát Hoạt động này mang tính chủ động và độc lập với nhau Quá trình tiến hành các hoạt động tố tụng hành chính, các cơ quan này được thực hiện quyền lực nhà nước trong việc giải quyết vụ án hành chính

để bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức Tính thực hiện quyền lực nhà nước của các cơ quan này được thể hiện ở quyết định mang tính

bắt buộc các chủ thể khác phải chấp hành, hoạt động tố tụng của các cơ quan tiến hành tố tụng mang tính độc lập, không bị lệ thuộc vào các cá nhân, cơ quan,

tổ chức khác

- Người tiến hành tố tụng hành chính: Để thống nhất với các quy định

của Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 và Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 Luật Tố tụng hành chính năm 2015 quy định người tiến hành tố tụng hành chính gồm có: Chánh án Toà án, Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thư ký Toà án, Viện trưởng Viện kiểm sát, Kiểm sát viên; bổ sung hai chủ thể mới là người tiến hành tố tụng gồm Thẩm tra viên, Kiểm tra viên và quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn của hai chủ thể này trong tố tụng hành chính [15, Điều 40, Điều 44)

Luật Tố tụng hành chính năm 2015 đã quy định bổ sung nhiều nhiệm vụ,

quyền hạn mới của Chánh án Tòa án, Thẩm phán, Viện trưởng Viện kiểm sát,

Kiểm sát viên nhằm bảo đảm phù hợp với quy định của Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 và yêu cầu thực tiễn

Luật Tố tụng hành chính năm 2015 đã sửa đổi quy định về việc thực hiện quyền kháng nghị của Chánh án, Viện trưởng trong trường hợp Chánh án, Viện trưởng vắng mặt giải quyết như sau: Khi Chánh án, Viện trưởng vắng mặt, một Phó Chánh án, Phó Viện trưởng được Chánh án, Viện trưởng ủy nhiệm thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Chánh án, Viện trưởng trừ quyền quyết định kháng nghị [15, Điều 37, Điều 42]

- Người tham gia tố tụng hành chính: Quy định mới về người tham gia

tố tụng, quyền và nghĩa vụ của người tham gia tố tụng, cho phù hợp với Bộ luật Dân sự năm 2015 về người đại diện, người đại diện theo quỷ quyền, như: về người đại diện trong tố tụng hành chính [15, Điều 60] Về người đại diện theo

ủy quyền; về người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự [15, Điều 61]; Về người phiên dịch [15, Điều 64]; Quy định mới về kế thừa quyền, nghĩa

vụ tố tụng hành chính; bổ sung quy định mới về trường hợp sáp nhập, chia, tách, giải thể, điều chỉnh địa giới hành chính trong một đơn vị hành chính mà đối tượng của quyết định hành chính có sự thay đổi thì cơ quan, tổ chức, cá nhân đã ra quyết định hành chính có trách nhiệm tham gia tố tụng với tư cách

là người bị kiện tại Tòa án nơi cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyết định hành chính bị kiện Cơ quan tiếp nhận đối tượng của quyết định hành chính bị kiện phải tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan [15, Điều 59]

Mỗi một chủ thể trong quá trình tham gia giải quyết vụ án hành chính có những quyền và nghĩa vụ tố tụng nhất định Trong tố tụng hành chính, địa vị pháp lý của các chủ thể là không giống nhau Điều này thể hiện ở quyền và nghĩa vụ tố tụng mà các chủ thể được phép thực hiện Tuy vậy, những hoạt động tố tụng của các chủ thể đều liên quan đến việc thực hiện mục đích của tố tụng hành chính là bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức

Tố tụng hành chính là một loại hoạt động cụ thể do các chủ thể tiến hành

tố tụng và các chủ thể tham gia tố tụng thực hiện Hoạt động này được thực hiện bằng một loạt các hành động kế tiếp nhau theo một trình tự nhất định, tức

là diễn ra theo một thủ tục nhất định Tính trình tự thể hiện sự thay đổi kế tiếp nhau của các hành vi của các chủ thể nhằm một mục đích cụ thể nào đó Hoạt động tố tụng hành chính là thủ tục mà các chủ thể phải tuân theo khi tham gia vào quan hệ tố tụng Nói một cách khác tố tụng hành chính là biểu hiện về mặt hình thức của các hoạt động do các chủ thể tham gia tố tụng thực hiện nhằm đưa quy phạm vật chất (quy phạm nội dung của luật hành chính, luật đất đai, tài chính…) vào để giải quyết vụ án hành chính Dưới góc độ luật thực định, có thể khái quát hoạt động tố tụng hành chính qua các giai đoạn sau:

+ Khởi kiện, khởi tố, thụ lý vụ án hành chính;

+ Chuẩn bị xét xử;