Quản lý nhà nước về hộ tịch từ thực tiễn huyện đức cơ tỉnh gia lai

Khái niệm quản lý hành chính nhà nước về hộ tịch Là một phần trong quản lý hành chính nhà nước về hành chính - tư pháp, nội dung chủ yếu trong công tác quản lý hành chính nhà nước về hộ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ HOÀNG LY

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HỘ TỊCH TỪ THỰC TIỄN

HUYỆN ĐỨC CƠ TỈNH GIA LAI

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và hành chính

Mã số: 8380102

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐING NGỌC VƯỢNG

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU - 1

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HỘ TỊCH - 7

1.1 Hộ tịch - 7

1.2 Quản lý hành chính nhà nước về hộ tịch - 10

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HỘ TỊCH Ở HUYỆN ĐỨC CƠ TỈNH GIA LAI - 24

2.1 Đặc điểm địa lý, kinh tế-xã hội của huyện Đức Cơ tỉnh Gia Lai - 24

2.2 Tình hình quản lý nhà nước về hộ tịch ở Huyện Đức Cơ - 25

2.3 Đánh giá việc thực hiện quản lý nhà nước trên địa bàn huyện - 36

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HỘ TỊCH HUYỆN ĐỨC CƠ TỈNH GIA LAI TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY - 43

3.1 Phương hướng tăng cường quản lý nhà nước về hộ tịch - 43

3.2 Một số giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về hộ tịch huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai - 46

KẾT LUẬN - 57

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO - 59

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nhà nước ta, theo Điều 2 Hiến pháp 2013, là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, ở đó, pháp luật được xem là tối thượng, mọi hoạt động của xã hội, của con người luôn luôn phải tuân thủ theo pháp luật Vì vậy, nhà nước đã thiết lập ra một hệ thống pháp luật chặt chẽ, trước tiên là để quản lý trật tự xã hội, sau là để bảo vệ cho mình những con người sống trong xã hội đó không bị áp bức, bóc lột, bất công, đem lại sự công bằng, bình đẳng cho tất cả mọi người

Nhà nước nên có trách nhiệm quản lý thống nhất từ Trung ương đến cơ sở các thông tin về hộ tịch như tên, tuổi, quê quán, quốc tịch, mã số định danh cá nhân,… vì đó là những vấn đề mang tính mật thiết đến từng cá nhân từ khi sinh ra đến khi mất đi

Quản lý Nhà nước, quản lý hộ tịch là một lĩnh vực quan trọng của nền hành chính, ở đó, mọi quốc gia đương đại, không phân biệt chế độ chính trị, trình độ phát triển cao hay thấp, là vị trí trung tâm của hoạt động quản lý dân cư Sự vững mạnh của một quốc gia là kết quả của cả quá trình hoạt động quản lý dân cư cũng như quản lý hộ tịch Có thể thấy tầm quan trọng của các vấn đề pháp lý về quản lý

hộ tịch tương tự như các vấn đề pháp lý về quốc tịch, về biên giới quốc gia, về tổ chức bộ máy nhà nước…

Quản lý hộ tịch hiện nay được thực hiện theo Luật Hộ tịch và Nghị định 123/2015/NĐ-CP ngày 15/11/2015 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hộ tịch Trong thời gian qua, các cấp chính quyền đã có nhiều cố gắng,

tổ chức thực hiện tốt công tác quản lý hộ tịch.Vì vậy, quản lý hộ tịch đã dần đi vào

nề nếp, đạt được những kết quả nhất định: Số trẻ em được đăng ký khai sinh đạt

tỷ lệ cao, đăng ký kết hôn đúng quy định…

Mặc dù công tác quản lý hộ tịch đã đạt được những kết quả tích cực, nhưng bên cạnh đó cũng còn nhiều hạn chế như: Trình độ, năng lực của một số đội ngũ công chức làm công tác quản lý hộ tịch (nhất là ở cấp xã) chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra; hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về hộ tịch chưa thực sự được quan tâm… Do đó, hiệu quả quản lý Nhà nước về hộ tịch giảm

đi

Là một huyện biên giới của tỉnh Gia Lai, trong những năm qua, huyện Đức

Cơ đã có nhiều cố gắng, nỗ lực trong quản lý nhà nước về hộ tịch trên địa bàn huyện.Với sự quan tâm, chỉ đạo của các cấp uỷ, các cấp chính quyền (huyện, xã) quản lý về hộ tịch ở Đức Cơ từng bước được thực hiện nghiêm túc đầy đủ, chính xác

Nghiên cứu về quản lý hộ tịch nói chung cũng như ở thực tế của huyện Đức

Cơ nói riêng là một điều cấp thiết hiện nay, nhằm làm rõ hơn nữa về cơ sở lý luận, thực tiễn của quản lý hộ tịch, từ đó chỉ ra những nguyên nhân còn tồn tại, trên cơ

sở đó, đưa ra những đề xuất góp phần nâng cao hơn nữa hiệu lực, hiệu quả quản

lý nhà nước về hộ tịch trên địa bàn huyện Đức Cơ Từ những lí do trên, tác giả

chọn đề tài “Quản lý nhà nước về hộ tịch từ thực tiễn huyện Đức Cơ tỉnh Gia Lai”

để nghiên cứu

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Hiện nay, đã có một số công trình nghiên cứu, các luận án, luận văn, bài báo, tạp chí đề cập đến hộ tịch và công tác quản lý Nhà nước về hộ tịch, có thể kể

đến là bài của Vũ Đình Tuấn Phương “Cơ quan nhà nước cần tôn trọng quyền yêu

6.2005); Bài của Phạm Trọng Cường “Kỳ vọng về một nề nếp mới trong công tác

hộ tịch” đăng trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, tháng 6.2006; Bài của Trần Văn Quảng “Nâng cao năng lực đội ngũ công chức tư pháp – hộ tịch trong giai đoạn hiện nay”, đăng trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật tháng 9 2006; Số chuyên đề

về “Công chứng, hộ tịch và quốc tịch”, phần 2 hộ tịch và quốc tịch (Bộ Tư pháp,

Hà Nội, 2007); Bài của Đàm Thị Kim Hạnh “Tư pháp Hà Nội không vì khó khăn

mà từ chối đăng ký khai sinh” (Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, tháng 3.2008 Chuyên đề “Quản lý hành chính - Tư pháp ” trong chương trình bồi dưỡng kiến

thức quản lý quản lý nhà nước ngạch chuyên viên chính của Học viện Hành chính

Quốc gia Bài của Lương Thị Lanh “Đánh giá thực trạng pháp luật về hộ tịch và giải pháp hoàn thiện”, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật (số chuyên đề pháp luật về

hộ tịch năm 2013)

Trong các công trình nghiên cứu này các tác giả đã nêu lên những kết quả

đã đạt được và những hạn chế trong công tác hộ tịch, từ đó đã đưa ra một số giải pháp nhằm đẩy mạnh hiệu quả công tác đăng ký và quản lý hộ tịch

Trong số các công trình nghiên cứu, TS Đinh Trung Tụng đã có bài viết

quan trọng “Quan điểm chỉ đạo, định hướng xây dựng dự án Luật Hộ tịch”, đăng

trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật (số chuyên đề pháp luật về hộ tịch năm 2013) Tác giả đã trình bày sơ về công tác đăng ký, quản lý hộ tịch ở nước ta và đưa ra các quan điểm chỉ đạo và định hướng xây dựng dự án Luật Hộ tịch

Trong số các luận văn cao học đã bảo vệ về đề tài này, có thể kể đến luận

văn cao học của Phạm Trọng Cường "Quản lý nhà nước về hộ tịch - Lý luận, thực trạng và phương hướng đổi mới" (Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội, 2003),

trong đó tác giả tiến hành khảo sát thực trạng việc quản lý hộ tịch ở Việt Nam trong thời gian qua và nêu những ưu nhược điểm của công việc , đồng thời đưa ra

một số quan điểm, phương hướng đổi mới nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà

nước về hộ tịch Luận văn của Bùi Thị Tư "Quản lý hộ tịch - Qua thực tiễn ở Hải Phòng" (Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2014) trong đó tác giả đã nói lên

thực trạng trong công tác quản lý hộ tịch, đưa ra những ưu điểm và hạn chế trong quản lý hộ tịch ở thành phố Hải Phòng và đề xuất phương hướng, giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý hộ tịch ở thành phố Hải Phòng Luận văn của Nguyễn

Hữu Đính "Công tác tư pháp - hộ tịch ở cấp xã: những vấn đề lý luận và thực tiễn

ở tỉnh Bắc Giang" (Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, 2008) trong đó tác giả

trình bày thực trạng công tác tư pháp - hộ tịch, phân tích ưu điểm và hạn chế trong công tác tư pháp - hộ tịch cấp xã trên địa bàn tỉnh Bắc Giang và đưa ra một số giải pháp tăng cường hiệu quả công tác tư pháp - hộ tịch

Có thể thấy các công trình nghiên cứu nêu trên đã nghiên cứu, phân tích đầy

đủ những vấn đề liên quan đến công tác đăng ký và quản lý hộ tịch từ lý luận đến thực tiễn và đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường hiệu lực, hiệu quả trong công tác đăng ký và quản lý hộ tịch Tuy nhiên, hiện nay Luật hộ tịch 2014 có hiệu lực thì các công trình nghiên cứu trên chưa có tính thời sự Do đó, trên cơ sở kế thừa các kết quả của các công trình nghiên cứu liên quan, luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn của việc thực hiện pháp luật hộ tịch ở huyện Đức Cơ tỉnh Gia Lai

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm sáng tỏ hơn nữa cơ sở lý luận và thực tiễn của quản lý nhà nước về hộ tịch nói chung và ở huyện Đức Cơ nói riêng Để

từ đó đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về hộ tịch ở huyện Đức Cơ trong thời gian qua, đưa ra những kết quả đã đạt được và hạn chế, nguyên nhân của chúng

Trên cơ sở đó, đề xuất những giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý nhà nước về hộ tịch trên địa bàn huyện Đức Cơ trong thời gian tới Phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý nhà nước về hộ tịch theo giai đoạn từ năm 2015 đến nay Đưa ra các biện pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nước về hộ tịch ở nước ta hiện nay

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các vấn đề lý luận và thực tiễn của quản

lý nhà nước về hộ tịch

Phạm vi nghiên cứu của đề tài về mặt không gian được giới hạn ở các xã trên địa bàn huyện Đức Cơ tỉnh Gia Lai; về mặt thời gian được giới hạn từ năm

2015 đến nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về quản lý hành chính nhà nước; các quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về quản lý hộ tịch

Phương pháp được tác giả sử dụng trong luận văn gồm: Phương pháp phân tích, quy nạp, tổng hợp, diễn dịch, phương pháp lịch sử, phương pháp hệ thống,

Ở chương 1, để làm rõ những vấn đề lý luận về quản lý hành chính nhà nước

về hộ tịch, luận văn sử dụng phương pháp hệ thống, phân tích, so sánh, để làm sáng tỏ khái niệm, nội dung của quản lý hành chính nhà nước về hộ tịch Chương

2 của luận văn đã nêu ra những ưu điểm, hạn chế của thực trạng quản lý nhà nước

về hộ tịch trên địa bàn huyện Đức Cơ trong những năm qua bằng việc sử dụng phương pháp thống kê, phân tích, so sánh Phương pháp tổng hợp, phân tích được

sử dụng để đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của quản lý hành chính nhà nước về hộ tịch trên địa bàn huyện Đức Cơ hiện nay, trong chương 3

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Ý nghĩa lý luận: Đề tài làm rõ những vấn đề lý luận về quản lý hành chính nhà nước về hộ tịch; những ưu điểm, hạn chế của thực trạng quản lý nhà nước về

hộ tịch trên địa bàn huyện Đức từ đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của quản lý hành chính nhà nước về hộ tịch trên địa bàn huyện Đức Cơ hiện nay

Ý nghĩa thực tiễn: Các kết quả nghiên cứu của luận văn có thể làm cơ sở để các cấp chính quyền trong đó có chính quyền địa phương ở huyện Đức Cơ nghiên cứu, vận dụng vào thực tế quản lý hộ tịch; là cơ sở cho việc hoàn thiện pháp luật

7 Kết cấu của luận văn

Chương 1: Những vấn đề lý luận của quản lý nhà nước về hộ tịch

Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước về hộ tịch ở huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai

Chương 3: Phương hướng, giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về hộ tịch ở huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai trong giai đoạn hiện nay

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HỘ TỊCH

1.1 Hộ tịch

1.1.1 Khái niệm hộ tịch

Hộ tịch là một khái niệm đã ra đời từ khi có sự quản lý của nhà nước Qua các giai đoạn phát triển của lịch sử cho tới ngày nay, quan điểm nghiên cứu về hộ tịch có tính khoa học nội hàm, là một nội dung hết sức quan trọng trong quản lý

xã hội Dưới góc độ ngôn ngữ, khái niệm “Hộ tịch” được giải thích trong nhiều

Từ điển Hán - Việt của nhiều tác giả khác nhau dưới đây là một số cách giải nghĩa: Theo tác giả Đào Duy Anh trong cuốn Giản yếu Hán - Việt từ điển: “Hộ tịch: Quyển sổ của Chính phủ biên chép số người, chức nghiệp và tịch quán của từng người” [8, tr.384]; Tác giả Nguyễn Văn Khôn trong cuốn Hán - Việt từ điển lại cho rằng: “Hộ tịch: Sổ biên dân số có ghi rõ tên họ, quê quán và chức nghiệp của từng người” [12, tr.404]; Tác giả Hoàng Thúc Trâm trong cuốn Hán - Việt tân từ điển viết “Hộ tịch: Sổ biên nhận số một địa phương hoặc cả toàn quốc, trong có ghi rõ tên họ, quê quán và chức nghiệp của từng người” [9, tr.292]; Tác giả Bửu

Kế trong cuốn Từ điển Hán - Việt từ nguyên giải thích “Hộ tịch: Sổ sách ghi chép tên, họ, nghề nghiệp dân cư ngụ trong xã phường” [1, tr.814]

Hộ tịch căn cứ vào ba hiện tượng quan trọng nhất của con người: Sinh, giá thú và tử” [15, tr.7] Các tác giả Vũ Văn Mẫu - Lê Đình Chân lại trình bày một định nghĩa khác về khái niệm “Hộ tịch”: "Hộ tịch là sổ biên chép các việc liên hệ đến các người trong nhà Hộ tịch gồm ba sổ để ghi chép các sự khai giá thú, khai sinh và khai tử" [23, tr.111] Tác giả Trần Thúc Linh, tác giả cuốn Danh từ pháp luật lược giải - vốn được đánh giá là một trong những từ điển chuyên ngành pháp

lý đầu tiên - không đưa ra định nghĩa về khái niệm “Hộ tịch” mà chỉ định nghĩa khái niệm “Chứng thực Hộ tịch”: “Chứng thư Hộ tịch là những giấy tờ công chứng dùng để chứng minh một cách chính xác thân trạng người ta như ngày tháng sanh,

tử, giá thú, họ tên, con trai con gái, con chính thức hay con tư sanh, tư cách vợ chồng Các sổ sách hộ tịch ghi lại mọi việc sanh, tử, giá thú và các việc thay đổi

về thân trạng người ta nhìn nhận con ngoại hôn, chính thức hoá con tý sinh, khước

từ phụ hệ, ly thân ” [14, tr.42]

Cách định nghĩa này, thực chất chỉ là một sự ước định Về giá trị biểu đạt, với cách định nghĩa như vậy, sẽ chính xác hơn nếu coi đây là định nghĩa cho thuật ngữ “sự kiện hộ tịch” chứ không phải thuật ngữ “Hộ tịch” Bên cạnh đó, bản thân cách định nghĩa này cũng chưa xác định được rõ ràng nội hàm của khái niệm nên cùng với khái niệm “Hộ tịch” kế thừa khái niệm về hộ tịch trong Điều 1 Nghị định 158/2005/NĐ-CP ngày 27/12/2005 (Nghị định này thay thế cho NĐ số 83 ngày 10/10/1998) quy định: “Hộ tịch là những sự kiện cơ bản xác định tình trạng nhân thân của một người từ khi sinh ra đến khi chết”, Luật Hộ tịch năm 2014 ra đời quy định: “Hộ tịch là những sự kiện được quy định tại Điều 3 của Luật này, xác định tình trạng nhân thân của cá nhân từ khi sinh ra đến khi chết” (Khoản 1 Điều 2) Điều 3 của Luật Hộ tịch năm 2014 quy định: Xác nhận vào Sổ hộ tịch các sự kiện

hộ tịch gồm: Khai sinh; kết hôn; giám hộ; nhận cha, mẹ, con; thay đổi, cải chính

hộ tịch, xác định lại dân tộc, bổ sung thông tin hộ tịch; khai tử Ghi vào Sổ hộ tịch việc thay đổi hộ tịch của cá nhân theo bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền: Thay đổi quốc tịch; xác định cha, mẹ, con; xác định lại giới tính; nuôi con nuôi, chấm dứt việc nuôi con nuôi; ly hôn, hủy việc kết hôn trái pháp luật, công nhận việc kết hôn; công nhận giám hộ; tuyên bố hoặc huỷ tuyên bố một người

sự kiện khai sinh; kết hôn; ly hôn; hủy việc kết hôn; giám hộ; nhận cha, mẹ, con; xác định cha, mẹ, con; nuôi con nuôi; thay đổi hộ tịch; khai tử của công dân Việt Nam đã được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài Xác nhận hoặc ghi vào Sổ hộ tịch các việc hộ tịch khác theo quy định của pháp luật

Như vậy, Luật Hộ tịch đã ấn định nội hàm pháp lý đối với thuật ngữ “hộ tịch” chính là các sự kiện cơ bản xảy ra đối với mỗi cá nhân con người từ khi sinh

ra cho đến khi chết đi, các sự kiện cơ bản này cho phép xác định tình trạng nhân thân với các quyền và nghĩa vụ tương ứng với sự kiện hộ tịch cụ thể Với định nghĩa pháp lý trên hộ tịch không còn là những phương tiện, công cụ để lưu trữ các thông tin cá nhân của một người nữa, mà nó gắn liền với các quyền và nghĩa vụ pháp lý tương ứng Do vậy, hộ tịch với tư cách là sự kiện cơ bản khi xảy ra đòi hỏi phải được đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo nguyên tắc đầy đủ, kịp thời, chính xác và đăng ký tại một nơi theo đúng quy định

1.1.2 Đặc điểm của hộ tịch

Thứ nhất, mỗi con người chỉ có một thời điểm sinh, một thời điểm chết nên

hộ tịch có giá trị nhân thân, gắn với cá nhân mỗi con người Các đặc điểm về cha

đẻ, mẹ đẻ, dân tộc, giới tính là những đặc điểm để người ta nhận biết từng cá nhân con người với nhau

Thứ hai, hộ tịch không chuyển đổi cho người khác Đặc điểm này là hệ quả của của đặc điểm thứ nhất Vì vậy nên, mỗi cá nhân phải trực tiếp đi đăng ký các

sự kiện hộ tịch, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác (đăng ký khai sinh khai sinh có thể do bố, mẹ đi; đăng ký khai tử do người thân của người chết đi đăng ký)

Thứ ba, hộ tịch là những sự kiện cơ bản xác định tình trạng nhân thân của một người từ khi sinh ra đến khi chết, không được chuyển hoá được thành tiền

Chính vì vậy, hộ tịch không phải là một loại hàng hóa có thể trao đổi trên thị trường

1.2 Quản lý hành chính nhà nước về hộ tịch

1.2.1 Khái niệm quản lý hành chính nhà nước

Khi nhà nước xuất hiện thì phần lớn (và là phần quan trọng) các công việc của xã hội do nhà nước quản lý

Quản lý nhà nước là hoạt động của nhà nước trên các lĩnh vực lập pháp, hành pháp và tư pháp nhằm thực hiện các chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước

Nói cách khác, quản lý nhà nước là sự tác động của các chủ thể mang tính quyền lực nhà nước, chủ yếu bằng pháp luật, tới các đối tượng quản lý nhằm thực hiện các chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước Như vậy, tất cả các cơ quan nhà nước đều làm chức năng quản lý nhà nước

Pháp luật là phương tiện chủ yếu để quản lý nhà nước Rằng pháp luật, nhà nước có thể trao quyền cho các tổ chức hoặc các cá nhân để họ thay mặt nhà nước tiến hành hoạt động quản lý nhà nước

Quản lý nhà nước trong lĩnh vực hành pháp là quản lý hành chính nhà nước Quản lý hành chính nhà nước là một hình thức hoạt động của Nhà nước được thực hiện trước hết và chủ yếu bởi các cơ quan hành chính nhà nước, có nội dung là bảo đảm sự chấp hành luật, pháp lệnh, nghị quyết của các cơ quan quyền lực nhà nước, nhằm tổ chức và chỉ đạo một cách trực tiếp và thường xuyên công cuộc xây dựng kinh tế, văn hóa – xã hội và hành chính – chính trị Nói cách khác, quản lý hành chính nhà nước là hoạt động chấp hành – điều hành của nhà nước

1.2.2.1 Khái niệm quản lý hành chính nhà nước về hộ tịch

Là một phần trong quản lý hành chính nhà nước về hành chính - tư pháp, nội dung chủ yếu trong công tác quản lý hành chính nhà nước về hộ tịch tập trung vào các hoạt động: Tuyên truyền, phổ biến các quy định của nhà nước về quản lý

và đăng ký hộ tịch: thủ tục, thời hạn, giấy tờ đăng ký hộ tịch; giấy tờ, thủ tục ủy quyền, đăng ký kết hôn, khai sinh, thủ tục nuôi con nuôi, thủ tục thay đổi hộ tịch, xác định lại dân tộc, xác định lại giới tính Tổ chức việc đăng ký hộ tịch bảo đảm chính xác, kịp thời, thuận lợi cho nhân dân Kiểm tra việc thực hiện đăng ký hộ tịch tại các cơ sở, xử lý các vi phạm về hộ tịch Báo cáo thống kê hộ tịch, lưu trữ

hồ sơ tài liệu về hộ tịch

Quản lý hành chính nhà nước đối với hộ tịch có những đặc điểm sau:

Thứ nhất, quản lý hành chính nhà nước đối với hộ tịch là hoạt động mang

Quyền tư pháp có nhiệm vụ bảo vệ pháp luật do cơ quan tư pháp thực hiện

Ở Việt Nam, hệ thống cơ quan tư pháp bao gồm Viện kiểm sát và Tòa án nhân dân các cấp

Quản lý hành chính nhà nước về hộ tịch phải mang tính quyền lực là do xuất phát từ yêu cầu chung của quản lý hành chính nhà nước là phải căn cứ trên cơ sở quyền lực của nhà nước và được trang bị quyền lực nhà nước, thể hiện ý chí Nhà nước thông qua phương tiện nhất định, trong đó phương tiện cơ bản và đặc biệt quan trọng được sử dụng là văn bản quản lý hộ tịch dưới dạng: Các chủ trương, chính sách; quy phạm pháp luật nhằm cụ thể hóa các quy phạm pháp luật của cơ quan quyền lực nhà nước và của cấp trên thành những quy định chi tiết để có thể triển khai thực hiện trong thực tiễn; dưới dạng các mệnh lệnh cá biệt; dưới những dạng mệnh lệnh chỉ đạo cấp dưới trong hoạt động, nhằm tổ chức thực hiện pháp luật trong thực tiễn; dưới dạng những thông tin hướng dẫn để thực hiện việc đăng

ký hộ tịch thông qua hệ thống của bộ máy quản lý hộ tịch của Nhà nước

Như vậy, Nhà nước sử dụng quyền lực của minh thông qua những Điểu Luật mang tính bắt buộc yêu cầu các chủ thể trong phạm vi chịu tác động của Luật

Hộ tịch phải thực hiện một mệnh lệnh đơn phương do chủ thể quy định

Ngoài ra còn có các biện pháp chế tài như xử phạt hành chính bằng tiền trong trường hợp không thực hiện mệnh lệnh của chủ thể Nhà nước quy định

Thứ hai, chủ thể của quản lý hành chính nhà nước về hộ là các công chức

trong bộ máy nhà nước

Hiện nay, thì nhà nước được hiểu là có ba quyền năng : Lập pháp, hành pháp và tư pháp Theo đó, các cơ quan hành chính nhà nước về hộ tịch thực hiện quyền năng hành pháp Do đó, có thể kết luận chủ thể quản lý hành chính nhà

bao gồm các cơ quan quản lý hành chính nhà nước: Chính phủ, Ủy ban nhân dân,

cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân, đội ngũ công chức làm công tác tư pháp- hộ tịch

Thứ ba, quản lý hành chính nhà nước về hộ tịch là hoạt động có tính thống

nhất, được tổ chức chặt chẽ

Trong hoạt động hành pháp để bảo đảm tính pháp, bộ máy các cơ quan hành pháp phải được tổ chức thành một khối thống nhất từ Trung ương tới địa phương; nhằm đảm bảo sự điều hành thống nhất và sự phối hợp nhịp nhàng giữa các địa phương; đồng thời phát huy tối đa những yếu tố của từng địa phương, tạo ra sức mạnh tổng hợp của cả, tránh được sự cục bộ phân hóa giữa các địa phương hay vùng miền khác nhau Tuy nhiên , do mỗi địa phương đều có những nét đặc thù riêng về điều kiện kinh tế – xã hội , nên để có thể phát huy tối đa những yếu tố của từng địa phương , tạo sự năng động sáng tạo trong quản lý điều hành , bộ máy hành chính còn được tổ chức theo hướng phân cáp , trao quyền tự quyết , tạo sự chủ động sáng tạo cho chính quyền địa phương

Thứ tư, hoạt động quản lý hành chính nhà nước về hộ tịch có tính chấp hành

Thứ năm, quản lý hành chính nhà nước đối với hộ tịch là hoạt động mang

tính liên tục

Khác với hoạt động lập pháp và tư pháp, quản lý nhà nước đối với hộ tịch luôn cần có tính liên tục, linh hoạt và kịp thời để đáp ứng nhu cầu vận động không ngừng của đời sống xã hội Bảo đảm tính liên tục và ổn định trong hoạt động quản

lý Liên tục để tránh lối làm việc hô hào, theo phong trào

1.2.2.2 Khái niệm đăng ký hộ tịch

Đăng ký hộ tịch là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận hoặc ghi vào Sổ hộ tịch các sự kiện hộ tịch của cá nhân, tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước bảo

hộ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, thực hiện quản lý về dân cư [10, Khoản

2 Điều 2] Bao gồm các nội dung cụ thể sau:

Một là, khai sinh; kết hôn; giám hộ; nhận cha, mẹ, con; thay đổi, cải chính

hộ tịch, xác định lại dân tộc, bổ sung hộ tịch; khai tử Trong đó,

Cải chính hộ tịch là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền sửa đổi những thông tin hộ tịch của cá nhân trong trường hợp có sai sót khi đăng ký hộ tịch [10, Khoản 12, Điều 4]

Bổ sung hộ tịch là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền cập nhật thông tin

hộ tịch còn thiếu cho cá nhân đã được đăng ký (ví dụ bổ sung dân tộc, quốc tịch, quê quán…) [10, Khoản 13, Điều 4]

Thay đổi hộ tịch là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký thay đổi những thông tin hộ tịch của cá nhân khi có lý do chính đáng theo quy định của pháp luật dân sự hoặc thay đổi thông tin về cha, mẹ trong nội dung khai sinh đã đăng ký theo quy định của pháp luật [10, Khoản 10, Điều 4]

Xác định lại dân tộc là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký xác định lại dân tộc của cá nhân theo quy định của Bộ luật dân sự [10, Khoản 11, Điều 4]

Hai là, căn cứ vào bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

để ghi vào sổ hộ tịch các việc: Thay đổi Quốc tịch; xác định cha, mẹ, con; xác định lại giới tính; nuôi con nuôi, chấm dứt việc nuôi con nuôi; ly hôn, hủy việc kết hôn trái pháp luật, công nhận việc kết hôn; công nhận giám hộ; tuyên bố hoặc hủy tuyên bố một người mất tích, đã chết, bị mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân

sự [10, Khoản 2, Điều 3]

Ba là, ghi vào Sổ hộ tịch sự kiện khai sinh; kết hôn; ly hôn; hủy việc kết

hôn; giám hộ; nhận cha, mẹ, con; xác định cha, mẹ, con; nuôi con nuôi; thay đổi

hộ tịch; khai tử của công dân Việt Nam đã được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài [10, Khoản 3, Điều 3]

Đây là việc công dân Việt Nam đã thực hiện các việc nêu trên tại các cơ quan có thẩm quyền ở nước ngoài, khi về nước cư trú được ghi vào Sổ hộ tịch, nếu tại thời điểm đó các bên đáp ứng đủ điều kiện của Pháp luật Việt Nam về các việc tương ứng

Ví dụ: Theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình, Nam từ đủ 20 tuổi,

nữ từ đủ 18 tuổi thì được quyền kết hôn nếu không bị mất năng lực hành vi dân sự

và không cùng huyệt thống… trường hợp có một số nước trên thế giới cho phép kết hôn sớm hơn quy định của pháp luật Việt Nam và công dân Việt Nam đã đăng

ký kết hôn tại các cơ quan có thẩm quyền của nước đó thì khi về nước không được công nhận và không được ghi vào Sổ hộ tịch Hoặc một số nước trên thế giới cho phép đa thê nhưng pháp luật Việt Nam chỉ 1 vợ 1 chồng

1.2.3 Vai trò của quản lý hành chính nhà nước về đăng ký hộ tịch

Có thể thấy, trong xã hội hiện đại ngày nay, khi mà khái niệm quyền con người được ghi nhận trong 01 chương của Hiến pháp năm 2013, nghĩa là nhà nước

đã nhận thức như một giá trị chung của nhân loại, thì cùng theo đó là tầm quan trọng trong quản lý hành chính nhà nước về đăng ký hộ tịch

Về mặt lý luận, hoạt động quản lý hành chính nhà nước về đăng ký hộ tịch

là lĩnh vực thể hiện sâu sắc chức năng xã hội của Nhà nước xét trên ba phương diện cơ bản:

Thứ nhất, Nhà nước đăng ký hộ tịch cho công dân là để Nhà nước quản lý

về mặt pháp lý từng người dân, qua đó quản lý toàn bộ dân cư trong cả nước, nắm bắt được biến động tự nhiên về dân cư Nhà nước quản lý con người, thống kê được dân số, tình hình tăng dân số giúp Nhà nước có cơ sở hoạch định chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đình Qua đó, Nhà nước có cơ sở khoa học để hoạch định các chính sách phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng và trật tự an toàn xã hội Mặt khác công tác đăng ký khai sinh một yêu cầu không thể thiếu trong quản lý nhà nước về hộ tịch, là ghi nhận về mặt pháp lý sự tồn tại của một

cá nhân, là cơ sở ràng buộc trách nhiệm giữa Nhà nước và công dân, từ đó phát sinh trách nhiệm của Nhà nước trong việc chăm lo đời sống người dân, đảm bảo các quyền và lợi ích hợp pháp của người dân Hơn thế nữa, đối với Nhà nước thông qua việc đăng ký này đảm bảo được quyền của công dân, quyền được khai sinh

mà pháp luật đã quy định Đặc biệt đối với trẻ em đối tượng Nhà nước quan tâm bảo vệ, thì đăng ký khai sinh cho trẻ em là nghĩa vụ phải làm của Nhà nước nhằm đảm bảo quyền và lợi ích của trẻ em, đối tượng được quan tâm hàng đầu trong mọi

xã hội

Khi đăng ký khai sinh Nhà nước cấp cho người dân chứng thư pháp lý là Giấy khai sinh Giấy khai sinh góp phần hỗ trợ hoạt động các cơ quan nhà nước trong việc xác định nhân thân của một người như độ tuổi, giới tính, cha mẹ…., phục vụ cho các quan hệ khác Ví dụ: Giấy khai sinh dùng để xác định cha và mẹ

đẻ của một cá nhân, giúp cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết việc phân chia di sản thừa kế trong trường hợp người chết không để lại di chúc, phân chia tài sản theo pháp luật, hay Giấy khai sinh dùng để hỗ trợ cho cơ quan tiến hành tố tụng trong việc xác định tuổi của một người để áp dụng chính sách trong tố tụng cho phù hợp…

Thứ hai, vai trò của đăng ký khai sinh đối với công dân: Đăng ký khai sinh

là quyền của mỗi người được pháp luật quốc tế ghi nhận, đồng thời cũng được ghi nhận trong pháp luật của quốc gia Đăng ký khai sinh có vai trò, ý nghĩa là sự ghi nhận về mặt pháp lý tình trạng nhân thân của một người được sinh ra, thông qua đăng ký khai sinh, cá nhân được cấp Giấy khai sinh, là cơ sở xác định nguồn gốc các mối quan hệ nhân thân, quan hệ gia đình; là một trong những chứng cứ pháp

lý tạo ra sự ràng buộc về mặt pháp lý giữa Nhà nước và công dân và có giá trị chứng minh đối với các mối quan hệ khác trong xã hội ví dụ như truy nhận cha,

mẹ con, thừa kế di sản, học tập…Đăng ký khai sinh cho một cá nhân là cơ sở đầu tiên để cá nhân đó trở thành công dân một quốc gia, làm phát sinh quyền của mình, công dân thực hiện được các quyền của mình được Nhà nước ghi nhận và là cơ sở

để được Nhà nước bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân Nếu cá nhân không đăng ký khai sinh, cá nhân sẽ không hưởng được các quyền dành cho công dân mà Nhà nước quy định, cũng như công dân sẽ không được bảo vệ khi quyền

và lợi ích bị xâm hại Nếu không có khai sinh thì không có cơ sở chắc chắn để

phân biệt cá nhân này với cá nhân khác thông qua các yếu tố cơ bản như: họ tên, ngày tháng năm sinh, giới tính, dân tộc, nơi sinh, thông tin về cha mẹ…

1.2.4 Nội dung cơ bản của quản lý nhà nước về hộ tịch

1.2.4.1 Nguyên tắc của quản lý nhà nước về hộ tịch

Mọi sự kiện hộ tịch phải được đăng ký đầy đủ, kịp thời, chính xác theo quy định của pháp luật về hộ tịch

Mỗi sự kiện hộ tịch chỉ được đăng ký tại một nơi theo đúng thẩm quyền quy định của pháp luật về hộ tịch

Cơ quan quản lý hộ tịch cấp trên phải thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, hướng dẫn, chỉ đạo đối với cơ quan quản lý hộ tịch cấp dưới; trường hợp phát hiện thấy sai phạm phải chấn chỉnh, xử lý kịp thời

Cơ quan đăng ký hộ tịch phải niêm yết công khai, chính xác các quy định

về giấy tờ mà người yêu cầu đăng ký hộ tịch phải xuất trình hoặc nộp khi đăng ký

hộ tịch, thời hạn giải quyết và lệ phí đăng ký hộ tịch

1.2.4.2 Chủ thể thực hiện quản lý, đăng ký hộ tịch

Căn cứ vào chức năng cơ bản của từng hệ thống cơ quan trong tổ chức bộ máy nhà nước, sát với tình hình thực tế hiện nay, có tính đến yêu cầu cải cách hành chính, Luật hộ tịch 2014 đã phân cấp thẩm quyền quản lý về hộ tịch theo hướng:

Một là, phân biệt giữa nhiệm vụ quản lý nhà nước và nhiệm vụ đăng ký các

sự kiện hộ tịch Theo đó, các nhiệm vụ quản lý như: Xây dựng pháp luật, tổ chức thực hiện pháp luật, hướng dẫn, kiểm tra, thanh tra công tác hộ tịch, xử lý vi phạm thuộc nhiệm vụ của Bộ Tư pháp, Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh; nhiệm vụ đăng

ký các sự kiện hộ tịch tập trung cho chính quyền cơ sở như Ủy ban nhân dân cấp

Hai là, trong hoạt động quản lý nhà nước về hộ tịch có sự điều chỉnh nhiệm

vụ giữa các cấp, tránh sự trùng lặp, chồng chéo về nhiệm vụ quản lý giữa các cấp

Theo đó, thẩm quyền quản lý về hộ tịch ở cấp huyện tập trung chủ yếu vào các hoạt động: Thực hiện chức năng quản lý nhà nước trên địa bàn, chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra về công tác đăng ký hộ tịch tại cấp xã; thực hiện việc đăng ký hộ tịch có yếu tố nước ngoài theo phân cấp; quản lý, lưu trữ, cập nhật, khai thác Sổ,

hồ sơ hộ tịch, Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử theo quy định; Thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về hộ tịch theo thẩm quyền; Thu hồi, hủy bỏ giấy tờ hộ tịch do Ủy ban nhân dân cấp xã cấp trái quy định của pháp luật, trừ trường hợp kết hôn trái pháp luật; tổng hợp tình hình và thống kê hộ tịch báo cáo Ủy ban nhân dân cấp tỉnh theo quy định của Chính phủ; lưu trữ Sổ hộ tịch, hồ sơ đăng ký hộ tịch

Ủy ban nhân dân cấp xã: Thực hiện chức năng quản lý nhà nước về hộ tịch tại địa bàn xã mình; tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành pháp luật về hộ tịch, quản lý, lưu trữ, bảo quản sổ sách, hồ sơ hộ tịch, đăng ký các việc hộ tịch trong nước theo thẩm quyền; quản lý, cập nhật, khai thác Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử theo quy định

1.2.5 Các yếu tố tác động đến quản lý hành chính nhà nước về hộ tịch

1.2.5.1 Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Xây dựng nhà nước pháp quyền là một đòi hỏi tất yếu, khách quan và phù hợp với xu thế phát triển lịch sử chung của xã hội loài người, bởi nhà nước pháp quyền là một giá trị chung của nhân loại trên con đường phát triển tiến bộ Ở nước

ta vẫn đang tồn tại quan niệm xem nhà nước pháp quyền như là một sản phẩm của chủ nghĩa tư bản, do đó nó là cái đã lỗi thời, không tiến bộ, trái ngược và không thích dụng với chủ nghĩa xã hội Cũng giống như thái độ không đúng trước đây về

kinh tế thị trường, quan niệm sai trái như vậy về nhà nước pháp quyền đang gây cản trở đối với tiến trình phát triển xã hội nói chung, cho việc xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân nói riêng

Trong nhà nước pháp quyền, con người là giá trị cao quý nhất và là mục tiêu cao nhất Do vậy, việc tôn trọng, đảm bảo trên thực tế các quyền con người

và các giá trị xã hội, như công bằng, nhân đạo, dân chủ…, phải là định hướng căn bản trong tổ chức và hoạt động thực tiễn của nhà nước, khiến cho quan hệ giữa quyền lực nhà nước và nhân dân luôn được xử lý hợp lý, đúng đắn, không chỉ công dân phải chịu trách nhiệm trước nhà nước mà tất cả các cơ quan nhà nước và những người thực thi quyền lực nhà nước cũng phải chịu trách nhiệm về những hành vi của mình trước công dân

Nhà nước pháp quyền là công cụ để một giai cấp, cộng đồng, dân tộc thực hiện và bảo vệ dân chủ Dân chủ đòi hỏi phải có pháp luật tốt, phản ánh đúng xu thế phát triển xã hội, ý chí và nguyện vọng chính đáng của nhân dân và việc thực thi pháp luật luôn nghiêm minh, có hiệu quả; đồng thời, không ngừng củng cố và hoàn thiện nhà nước pháp quyền Nền dân chủ trong đời sống xã hội càng cao thì nhà nước pháp quyền càng được củng cố và hoàn thiện Vì thế, không ngừng mở rộng dân chủ là nhiệm vụ cơ bản, thiết yếu của nhà nước pháp quyền

1.2.5.2 Hội nhập quốc tế trong bối cảnh toàn cầu hóa

Khái niệm “toàn cầu hóa” xuất hiện từ những năm 60 thế kỷ XX với nhiều cách hiểu, trong đó theo cách hiểu phổ biến nhất, “toàn cầu hóa là một tình trạng

xã hội có những mối liên kết trên phạm vi khắp hành tinh về kinh tế, vãn hóa, chính trị, xã hội, môi trường và các luồng phân lưu làm thu hẹp các khoảng không gian và lu mờ các đường biên giới quốc gia Ở một phương diện khác, toàn cầu

tố của nó do quá trình đan xen văn hóa kết hợp với sự gia tăng bùng nổ của giao thông và các công nghệ truyền thông góp phần thúc đẩy kinh tế quốc tế và giao lưu văn hóa” Toàn cầu hóa chính là quá trình gia tăng mối quan hệ ràng buộc, phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia, dân tộc, các chủ thể của quá trình này Toàn cầu hóa mang tính tất yếu (do sự phát triển của lực lượng sản xuất, của kinh tế thị trường, của các tập đoàn xuyên quốc gia ), diễn ra với tốc độ nhanh, nhiều tầng nấc, tác động đa chiều

1.2.5.3 Sự phát triển khoa học và công nghệ

Những năm trước, công tác đăng ký và quản lý hộ tịch thực hiện chủ yếu bằng phương pháp thủ công, cán bộ tư pháp - hộ tịch phải trực tiếp ghi chép vào

sổ đăng ký để cấp cho công dân, nhiều trường hợp không chính xác, sai chính tả, thiếu nội dung theo biểu mẫu quy định, gây khó khăn cho công tác quản lý hộ tịch của UBND các cấp và ảnh hưởng đến quyền lợi của công dân Sau khi đưa phần mềm hộ tịch vào áp dụng, đến nay, công tác đăng ký và quản lý hộ tịch đã khắc phục được những mặt yếu kém trước đây Phần mềm có thể liên thông ở cả 3 cấp (xã, huyện, tỉnh), đáp ứng đầy đủ nghiệp vụ quản lý hộ tịch theo Luật Hộ tịch năm

2014, như: Đăng ký kết hôn, khai sinh, khai tử; đăng ký giám hộ; cải chính hộ tịch; cấp bản sao Qua phần mềm, tất cả dữ liệu về hộ tịch đều được cập nhật vào

hệ thống lưu trữ nên cán bộ tư pháp - hộ tịch dễ dàng truy cập dữ liệu, tra cứu thông tin; xác minh, xử lý về nhân thân và tình trạng công dân; giúp tiết kiệm thời gian, công sức cho công tác kiểm tra, cấp giấy, sao lục hồ sơ Đặc biệt, hệ thống phần mềm còn liên thông với bộ phận một cửa để tiếp nhận hồ sơ đăng ký hộ tịch trực tuyến

1.2.5.4 Ý thức pháp luật

Ý thức pháp luật là tổng thể những học thuyết, tư tưởng, quan điểm, quan niệm thịnh hành trong xã hội, thể hiện mối quan hệ của con người đối với pháp luật hiện hành, pháp luật đã qua và pháp luật cần phải có, thể hiện sự đánh giá về tính hợp pháp hay không hợp pháp trong hành vi xử sự của con người, cũng như trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước và các tổ chức xã hội [30, tr.321]

Ý thức pháp luật và pháp luật có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau, thể hiện,

Một là, ý thức pháp luật là tiền đề trực tiếp cho hoạt động xây dựng pháp luật Nếu những người có nhiệm vụ trực tiếp soạn thảo và ban hành pháp luật và công dân - những người được hỏi ý kiến hoặc được tham gia hoạt động xây dựng phápluật, đều có tư tưởng pháp luật đúng đắn thì đương nhiên sẽ ban hành được pháp luật tốt; hoặc ngược lại

Hai là, ý thức pháp luật là cơ sở cho sự thực hiện pháp luật, đặc biệt là hoạt động áp dụng pháp luật Bởi vì, mọi chủ thể, nếu có tư tưởng pháp luật tiên tiến

và thái độ, tình cảm (tâm lý) đúng đối với pháp luật, sẽ tự giác và biết chấp hành tốt pháp luật, các cơ quan có thẩm quyền biết áp dụng các quy định của pháp luật vào các trường hợp cụ thể phù hợp với yêu cầu của pháp chế, phát huy hết hiệu quả của quy phạm đó Nếu ngược lại thì chúng ta sẽ thấy tình trạng vi phạm pháp luật gia tăng, kỷ cương và pháp chế bị buông lỏng, pháp luật trở nên vô hiệu

Ba là, pháp luật cũng tác động ngược trở lại tới ý thức pháp luật Bản thân pháp luật được xây dựng tốt sẽ chứa đựng trong đó những tư tưởng, quan điểm, nguyên tắc pháp lý tiên tiến của ý thức pháp luật tiên tiến trong xã hội, những giá trị xã hội cao quý như chủ nghĩa nhân đạo, lẽ công bằng, tự do, bác ái và từ đó,

qua không chỉ sự tuyên truyền, giải thích pháp luật mà cả hoạt động áp dụng, thực hiện đúng đắn pháp luật, là phương tiện truyền bá hiệu quả ý thức pháp luật xã hội tiên tiến tới từng cá nhân, nâng tầm ý thức pháp luật cá nhân lên ngang tầm ý thức pháp luật xã hội

Trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước về hộ tịch thì ý thức chấp hành pháp luật có vai trò rất quan trọng Để các sự kiện hộ tịch được thực hiện một cách kịp thời, đầy đủ, chính xác thì chính cá nhân mỗi người hoặc người thân thích tự giác đi đăng ký và đồng thời cơ quan có thẩm quyền đăng ký có tinh thần trách nhiệm cao trong việc hướng dẫn người đi đăng ký thực hiện được chính xác hơn

Kết luận Chương 1

Đăng ký hộ tịch là một trong những quyền nhân thân mà Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Hộ tịch năm 2014 đã quy định cho các cá nhân, là việc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xác nhận, ghi vào sổ đăng ký các thông tin hộ tịch cần thiết của cá nhân, cấp giấy tờ hộ tịch tương ứng, tạo cơ sở pháp lý để xác lập mối quan hệ giữa cá nhân với Nhà nước

Có thể nói, Hộ tịch là một vấn đề quan trọng trong đời sống xă hội cả dưới góc độ quản lý xã hội lẫn cá nhân Với sự nỗ lực của các cơ quan quản lý nhà nước

về hộ tịch đã tôn trọng quyền nhân thân của các cá nhân thực hiện việc đăng ký

hộ tịch Hoạt động đăng ký, quản lý hộ tịch đánh dấu điểm khởi đầu của hoạt động quản lý nhà nước đối với từng người dân, đồng thời cũng là điểm khởi đầu cho mọi mối quan hệ giữa công dân với nhà nước và là một lĩnh vực hoạt động thể hiện sâu sắc chức năng xã hội của Nhà nước

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HỘ TỊCH

Ở HUYỆN ĐỨC CƠ TỈNH GIA LAI

2.1 Đặc điểm địa lý, kinh tế-xã hội của huyện Đức Cơ tỉnh Gia Lai

Huyện Đức Cơ được thành lập theo Quyết định số 315/HĐBT ngày 15/10/1991 của Hội Đồng Bộ Trưởng (nay là Chính phủ); trên cơ sở tách 04 xã của huyện Chư Prông và 04 xã của huyện Chư Păh cũ; là huyện miền núi, biên giới phía Tây của tỉnh Gia lai, phía Bắc giáp với huyện Ia Grai, phía Nam và phía Đông giáp với huyện Chư Prông, phía Tây tiếp giáp với tỉnh Ratanakiri - Vương quốc Campuchia qua Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh với 35 km đường biên; nằm dọc theo Quốc lộ 19 với tổng diện tích đất tự nhiên là 72.312 ha; có Cửa Khẩu Quốc

tế Lệ Thanh giáp với huyện OYaDao, tỉnh Ratanakiri, Vương quốc CampuChia;

có 10 đơn vị hành chính gồm 09 xã, 01 thị trấn với 93 thôn, làng, tổ dân phố Dân

số toàn huyện hơn 72 nghìn người, với 19 dân tộc cùng sinh sống, với gần 45% dân số là người đồng bào dân tộc thiểu số (chủ yếu là DTTS Jrai)

Là địa bàn có vị trí chiến lược quan trọng trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân, đế quốc, bước vào thời kỳ xây dựng, phát triển và đổi mới đất nước, huyện Đức Cơ vẫn được coi là phên giậu vững chắc cả về kinh tế - xã hội và quốc phòng an ninh của tỉnh Gia Lai

Trải qua hai cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, Đảng bộ và nhân dân các dân tộc trong huyện luôn nêu cao truyền thống yêu nước, đấu tranh cách mạng, đoàn kết trong đấu tranh chống kẻ thù xâm lược để bảo vệ nền độc lập tự do cho dân tộc Những tên đất, tên người trên vùng đất Đức Cơ đã đi vào lịch sử của nhân

2.2 Tình hình quản lý nhà nước về hộ tịch ở Huyện Đức Cơ

2.2.1 Ban hành các văn bản quản lý nhà nước đối với hộ tịch

Công tác chỉ đạo và tổ chức triển khai thi hành Luật Hộ tịch; Nghị định 123/2015/NĐ-CP ngày 15/11/2015 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều

và biện pháp thi hành Luật Hộ tịch; Thông tư số 15/2015/TT-BTP ngày 16/11/2015 của Bộ Tư pháp quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Hộ tịch và Nghị định 123/2015/NĐ-CP kịp thời, đầy đủ Xây dựng kế hoạch số 36/KH-UBND ngày 4/5/2016 về việc roát, đánh giá việc giải quyết các vấn đề

quốc tịch , hộ tịch của trẻ em là con của công dân Việt Nam với người nước ngoài

2.2.2 Hoạt động đăng ký hộ tịch trên địa bàn huyện Đức Cơ

2.2.2.1 Đăng ký hộ tịch cho người dân di cư tự do từ Campuchia về Việt Nam

Luật Hộ tịch và các văn bản quy định chi tiết thi hành không có quy định riêng về trình tự, thủ tục đăng ký khai sinh, đăng ký kết hôn cho người dân di cư

tự do từ Campuchia về Việt Nam Tuy nhiên, do các trường hợp này đã được thống

kê, phân loại thành các nhóm có tính đặc thù, nên trên cơ sở quy định của pháp luật hộ tịch hiện hành, UBND huyện Đức Cơ đã thực hiện theo dướng dẫn của Bộ

Tư pháp việc đăng ký khai sinh, đăng ký kết hôn cho đối tượng này theo thủ tục đơn giản hóa như sau:

 Đăng ký khai sinh

Nhóm 1: Đối với nhóm trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam, có cha, mẹ là người dân di cư tự do từ Campuchia về, là người không quốc tịch hoặc không có giấy tờ gì để xác định nhân thân

Trường hợp trẻ em sinh ra tại Việt Nam mà cha, mẹ là người di cư tự do từ Campuchia về Việt Nam, không có quốc tịch hoặc không có giấy tờ gì để xác định

về nhân than th́ việc đăng ký khai sinh cho trẻ em được thực hiện như sau:

- Thẩm quyền

Do những trường hợp này, cha, mẹ của trẻ không có giấy tờ chứng minh nơi

cư trú (hộ khẩu, sổ đăng ký tạm trú) nên việc đăng ký khai sinh được thực hiện tại

Ủy ban nhân dân cấp xã, nơi trẻ em thực tế đang sinh sống

- Hồ sơ đăng ký khai sinh

+ Giấy tờ phải xuất trình: Văn bản xác nhận của cơ quan công an về nhân than, nơi ở hiện nay và mối quan hệ hiện tại cảu cha, mẹ trẻ; trường hợp chưa có văn bản xác nhận này thì cơ quan đăng ký hộ tịch vẫn tiếp nhận hồ sơ và trực tiếp trao đổi với cơ quan công an có thẩm quyền để làm rõ thông tin cần thiết

+ Giấy tờ phải nộp

Tờ khai đăng ký khai sinh theo mẫu quy định;

Bản chính Giấy chứng sinh; trường hợp không có Giấy chứng sinh thì nộp văn bản của người làm chứng xác nhận về việc sinh; nếu không có người làm chứng thì nộp giấy cam đoan về việc sinh của người đi đăng ký khai sinh

- Nội dung đăng ký khai sinh

Các thông tin về họ, chữ đem, tên, ngày tháng năm sinh, nơi sinh, dân tộc, quê quán của trẻ được xác định theo Tờ khai đăng ký khai sinh; quốc tịch của trẻ được xác định là quốc tịch Việt Nam; thông tin về họ, chữ đệm, tên, dân tộc, năm sinh, nơi cư trú của cha, mẹ trẻ được xác định theo lời khai (phù hợp với thông tin thể hiện trong văn bản xác nhận của cơ quan công an), mục ghi về quốc tịch cha,

mẹ được để trống

Nhóm 2: Đối với nhóm trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam hoặc sinh ra tại Campuchia mà cha,mẹ là người dân di cư tự do từ Campuchia về, được cấp giấy xác nhận có quốc tịch Việt Nam

Trường hợp này, do cha, mẹ trẻ em đã được cấp giấy xác nhận có quốc tịch Việt Nam, như vậy họ đã được xác định là công dân Việt Nam, nên trình tự thủ tục đăng ký khai sinh cho trẻ em thực hiện như sau:

- Thẩm quyền

Việc đăng ký khai sinh được thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp xã, nơi trẻ

em thực tế đang sinh sống

- Hồ sơ đăng ký khai sinh

+ Giấy tờ phải xuất trình

Giấy xác nhận có quốc tịch Việt Nam của cha, mẹ trẻ;

Văn bản xác nhận của cơ quan công an về nhân thân, nơi ở hiện nay và mối quan hệ hiện tại của cha, mẹ trẻ; trường hợp chưa có văn bản xác nhận này thì cơ quan đăng ký hộ tịch vẫn tiếp nhận hồ sơ và trực tiếp trao đổi với cơ quan công an

có thẩm quyền để làm rõ các thông tin cần thiết

+ Giấy tờ phải nộp

Tờ khai đăng ký khai sinh theo mẫu quy định;

Giấy chứng sinh; trường hợp không có Giấy chứng sinh thì nộp văn bản của người làm chứng xác nhận về việc sinh; nếu không có người làm chứng thì nộp giấy cam đoan về việc sinh của người đi đăng ký khai sinh

Văn bản cam kết của cha, mẹ trẻ về việc trẻ chưa được đăng ký khai sinh, trong trường hợp trẻ sinh ra tại Campuchia

- Nội dung đăng ký khai sinh:

Các thông tin về họ, chữ đem, tên, ngày tháng năm sinh, nơi sinh, dân tộc, quê quán của trẻ được xác định theo Tờ khai đăng ký khai sinh; quốc tịch của trẻ được xác định là quốc tịch Việt Nam; thông tin về họ, chữ đệm, tên, dân tộc, năm sinh, nơi cư trú của cha, mẹ trẻ được xác định theo lời khai (phù hợp với thông tin thể hiện trong văn bản xác nhận của cơ quan công an), mục ghi về quốc tịch cha,

mẹ ghi quốc tịch Việt Nam

Nhóm 3: Đối với nhóm trẻ em sinh ra tại Việt Nam hoặc tại Campuchia, nhưng trước khi sang Campuchia, cha mẹ của trẻ em đã đăng ký cư trú tại địa phương theo quy định của pháp luật về cư trú đối với công dân Việt Nam và hiện còn lưu giữ sổ sách, giấy tờ đăng ký cư trú đó

Trường hợp trẻ em sinh ra tại nước ngoài (Campuchia) có cha, mẹ là người từng đăng ký cư trú tại địa phương (do người dân di cư tự cung cấp được địa chỉ

cư trú trước đây hoặc do kết quả xác minh của cơ quan công an) thì việc đăng ký khai sinh cho trẻ em được thực hiện như sau:

- Thẩm quyền

Việc đăng ký khai sinh được thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp xã, nơi trẻ

em thực tế đang sinh sống

- Giấy tờ phải xuất tŕnh

Văn bản xác nhận của cơ quan công an về nhân thân, nơi ở hiện nay và mối quan hệ hiện tại của cha, mẹ trẻ; trường hợp chưa có văn bản xác nhận này thì cơ quan đăng ký hộ tịch vẫn tiếp nhận hồ sơ và trực tiếp trao đổi với cơ quan công an

có thẩm quyền để làm rõ các thông tin cần thiết

- Giấy tờ phải nộp

+ Tờ khai đăng ký khai sinh theo mẫu quy định;

+ Giấy chứng sinh; trường hợp không có Giấy chứng sinh thì nộp văn bản của người làm chứng xác nhận về việc sinh; nếu không có người làm chứng thì nộp giấy cam đoan về việc sinh của người đi đăng ký khai sinh

+ Văn bản cam kết của cha, mẹ trẻ về việc trẻ chưa được đăng ký khai sinh, trong trường hợp trẻ sinh ra tại Campuchia

- Nội dung đăng ký khai sinh

Các thông tin về họ, chữ đem, tên, ngày tháng năm sinh, nơi sinh, dân tộc, quê quán của trẻ được xác định theo Tờ khai đăng ký khai sinh; quốc tịch của trẻ được xác định là quốc tịch Việt Nam; thông tin về họ, chữ đệm, tên, dân tộc, năm sinh, nơi cư trú của cha, mẹ trẻ được xác định theo lời khai (phù hợp với thông tin thể hiện trong văn bản xác nhận của cơ quan công an), mục ghi về quốc tịch cha,

mẹ ghi quốc tịch Việt Nam

Nhóm 4: Đăng ký khai sinh cho trẻ em chưa xác định được cha, mẹ

Trường hợp trẻ em thuộc nhóm di cư từ Campuchia về, hiện tại không sống cùng cha, mẹ (không có thông tin về nơi cư trú của cha, mẹ), đang được người thân thích (tự nhận là ông, bà, cô, dì…) hoặc người khác chăm sóc nuôi dưỡng, nếu những người đang nuôi dưỡng có yêu cầu đăng ký khai sinh cho trẻ thì việc đăng ký khai sinh cũng được thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp xã, nơi trẻ em thực

tế đang sinh sống; trình tự, thủ tục đăng ký khai sinh được giải quyết tương tự thủ tục đăng ký khai sinh cho trẻ bị bỏ rơi, Ủy ban nhân dân cấp xã lập Biên bản về tình trạng trẻ (gồm thông tin về họ tên, độ tuổi của trẻ, các thông tin về nguồn gốc, gia đình của trẻ; thông tin về người đang chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ; thông tin về quá trình từ khi trẻ được người chăm sóc, nuôi dưỡng phát hiện, mang về nuôi dưỡng cho đến nay)’ trong Sổ đăng ký khai sinh ghi rõ “Trẻ chưa xác định được cha, mẹ”