Đánh giá sinh trưởng, năng suất, chất lượng của các tổ hợp lai cà chua vụ xuân hè trung năm 2017 tại gia lâm hà nội

Rau là loại thực phẩm không thể thiếu trong mỗi bữa ăn hằng ngày. Cùng với thức ăn động vật, rau cung cấp những dinh dưỡng cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của con người. Nó là nguồn cung cấp các loại vitamin, các axit hữu cơ, các chất khoáng, vi lượng, chất xơ… cho cơ thể con người mà không thể thay thế. Ngoài ra trong rau còn chứa một lượng đáng kể như: Ca, Fe, Mg, P,,, có nhiều tác dụng trong việc bồi bổ sức khỏe, chống thiếu máu, tăng cường sức dẻo dai và kháng bệnh rất tốt. Đời sống ngày càng cao thì nhu cầu về rau càng phong phú và đa dạng. Để đáp ứng được yêu cầu người tiêu dùng thì cần có những loại rau giàu dinh dưỡng, đủ về số lượng, tốt về chất lượng và an toàn đối với con người. Trong đó, cà chua là loại rau có thể đáp ứng được tất cả các yêu cầu trên. Cây cà chua có tên khoa học (Lycopesium esculentum) thuộc họ Cà (Solanaceae), có nguồn gốc từ Nam Mỹ là loại rau ăn quả rất giàu dinh dưỡng được người tiêu dùng trên toàn thế giới ưa chuộng. Cà chua là loại rau chứa rất nhiều vitamin ,khoáng chất cần thiết cho con người. Cây cà chua là cây trồng ngắn hạn lại cho năng suất cao, có hiệu quả về kinh tế nên được trồng phổ biến nhiều nước trên thế giới. Châu Á là nơi trồng nhiều cà chua và cho sản lượng cao nhất. Ở Việt Nam, cà chua được trồng trên 100 năm nay, phân bố chủ yếu ở khu vực đồng bằng sông Hồng ( Hà Nội, Hải Phòng, Thái Bình…) và một số khu vực khác như : Đà Lạt, Thành phố Hồ Chí Minh. Hiện nay, Việt Nam có khoảng 25 ngàn ha trồng cà chua, năng suất từ 30 40 tấnha. Sản xuất cà chua có 3 vụnăm, trong đó chủ yếu vào vụ Đông hay chính vụ. Trong những năm gần đây, cà chua được trồng nhiều cả vụ Thu Đông và Xuân Hè. Đây là một bước tiến quan trọng trong sản xuất cà chua và có ý nghĩa giải quyết vấn đề rau giáp vụ và còn cung cấp nguyên liệu liên tục cho các nhà máy, đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều so với chính vụ. Tuy nhiên , gieo trồng cà chua vụ Xuân Hè thường gặp nhiều khó khăn : điều kiện ngoại cảnh nóng ẩm, mưa nhiều, thụ tinh khó khăn, nhiều sâu bệnh hại. Vì vậy, cần tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp kĩ thuật , đặc biệt chọn giống thích nghi với điều kiện Xuân hè. Để có bộ giống tốt, ngoài yêu cầu bình thường về mặt năng suất, chất lượng, mã quả, khả năng bảo quản, vận chuyển thì điều quan trọng là những giống đó phải có khả năng chịu nhiệt tốt, tỷ lệ hữu dục cao, quả phát triển tốt trong điều kiện nhiệt độ cao. Hiện nay trên thị trường đã có rất nhiều giống cà chua tạo ra trong nước phát triển sản xuất: HT7, MV1, HT42, …) nhưng so với nhu cầu của người tiêu dùng thì bộ giống này còn khá khiêm tốn. Nhằm đáp ứng yêu cầu trên, được sự cho phép của Bộ môn Di truyền Giống, Khoa Nông Học, Học viện Nông Nghiệp Việt Nam. Dưới sự hướng dẫn của PGS,TS Nguyễn Hồng Minh, tôi tiến hành thí nghiệm nghiên cứu đề tài: “Đánh giá sinh trưởng, năng suất, chất lượng của các tổ hợp lai cà chua vụ Xuân Hè trung năm 2017 tại Gia Lâm Hà Nội”

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình để hoàn thành đề tài tốt nghiệp này, ngoài sự cố gắng từ bản thân, tôi còn nhận được sự quan tâm giúp đỡ hết sức tận tình và quý báu từ nhiều tập thể và cá nhân.

Trước hết tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới thầy PGS TS Nguyễn Hồng Minh – Giám đốc trung tâm nghiên cứu và phát triển rau chất lượng cao Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam, giảng viên bộ môn

Di truyền – Chọn giống cây trồng và anh Nguyễn Tiến Long – nhân viên trung tâm nghiên cứu và phát triển rau chất lượng cao Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam, đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình chỉ bảo và tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành báo cáo.

Tôi xin chân thành cảm ơn các cán bộ công nhân viên thuộc Trung tâm nghiên cứu và phát triển rau chất lượng cao – Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam, đã nhiệt tình giúp đỡ trong suốt quá trình tôi thực tập tại Trung tâm.

Đồng thời tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong

bộ môn Di truyền – Chọn giống cây trồng, Khoa Nông học, Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam đã nhiệt tình dạy dỗ, chỉ bảo cho tôi trong suốt thời gian tôi học tập tại trường.

Cuối cùng tôi xin được chân thành cảm ơn những người thân, bạn bè

đã hết lòng giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình học tập cũng như hoàn thành báo cáo.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 20 tháng 7 năm 2017

Sinh viên

Tống Thị Huyền Trang

i

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC BẢNG BIỂU vi

DANH MỤC HÌNH ẢNH vii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT viii

PHẦN I: MỞ ĐẦU 1

1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1.2 Mục đích và yêu cầu 2

1.2.1 Mục đích 2

1.2.2 Yêu cầu 2

PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Nguồn gốc, phân bố và phân loại cây Cà chua 3

2.1.1 Nguồn gốc 3

2.1.2 Phân loại 4

2.2 Giá trị của cây cà chua 6

2.2.1 Giá trị dinh dưỡng 6

2.2.2 Giá trị kinh tế 7

2.2.3 Giá trị y học 7

2.3 Đặc điểm thực vật học và các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển của cây cà chua 8

2.3.1 Đặc điểm thực vật học 8

2.3.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây cà chua 10

2.4 Tình hình nghiên cứu và sản xuất cà chua trên thế giới 14

2.4.1 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới 14

2.4.2 Tình hình nghiên cứu cà chua trên thế giới 16

2.5 Tình hình sản xuất và nghiên cứu cà chua ở Việt Nam 19

2.5.1 Tình hình sản xuất cà chua ở Việt Nam 19

2.5.2 Tình hình nghiên cứu cà chua ở Việt Nam 21

ii

PHẦN III: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26

1 Đối tượng và vật liệu nghiên cứu 26

2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 26

3 Phương pháp nghiên cứu 27

4.1 Kỹ thuật trồng trọt 27

4.1.1 Thời vụ và mật độ trồng 27

4.1.2 Kỹ thuật trồng và chăm sóc vườn ươm 27

4.1.3 Kỹ thuật trồng trên ruộng 27

4.2 Các chỉ tiêu theo dõi 28

4.2.1 Các giai đoạn sinh trưởng, phát triển trên đồng ruộng 28

4.2.2 Một số chỉ tiêu về sinh trưởng và cấu trúc cây 28

4.2.3 Đặc điểm nở hoa và tỉ lệ đậu quả 29

4.2.4 Tình hình nhiễm một số sâu bệnh hại trên đồng ruộng 29

4.2.5 Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất 29

4.2.6 Một số chỉ tiêu về hình thái quả 30

4.2.7 Một số chỉ tiêu về chất lượng quả 30

4.3.8 Xử lý thống kê số liệu 30

PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 31

4.1 Các giai đoạn sinh trưởng của các tổ hợp lai cà chua vụ Xuân hè 2017 31

4.1.1 Thời gian từ trồng đến ra hoa 31

4.1.2 Thời gian từ trồng đến đậu quả 34

4.1.3 Thời gian từ trồng đến khi quả bắt đầu chín 34

4.2 Động thái tăng trưởng chiều cao và số lá trên thân chính 36

4.2.1 Động thái tăng trưởng chiều cao cây 36

4.2 Động thái tăng trưởng số lá trên thân chính 39

4.3 Một số đặc điểm về cấu trúc cây của các THL cà chua vụ Xuân hè 2017 42

4.3.1 Số đốt từ gốc đến chùm hoa thứ nhất 42

4.3.2 Chiều cao từ gốc đến chùm hoa thứ 1 43

4.3.3 Chiều cao cây 45

iii

4.4 Một số tính trạng hình thái và đặc điểm nở hoa của các THL cà chua vụ

Xuân hè 2017 46

4.4.1 Màu sắc lá 47

4.4.2 Mức độ phân cành 48

4.4.3 Đặc điểm nở hoa 48

4.4.4 Dạng chùm hoa 48

4.5 Tình hình nhiễm sâu bệnh hại của các tổ hợp lai cà chua 49

4.5.1 Tình hình nhiễm virus 49

4.5.2 Tình hình nhiễm một số loại sâu bệnh khác 52

4.6 Năng suất và Các yếu tố cấu thành năng suất 53

4.6.1 Tỉ lệ đậu quả 53

4.6.2 Số chùm quả trên cây 55

4.6.3 Tổng số quả trên cây 56

4.6.4 Khối lượng trung bình quả 56

4.6.5 Tỷ lệ quả lớn, quả nhỏ 57

4.6.6 Năng suất cá thể 57

4.7 Một số đặc điểm về hình thái quả của các THL cà chua vụ Xuân hè 2017 60

4.7.1 Hình dạng quả 61

4.7.2 Màu sắc vai quả khi chưa chín 61

4.7.3 Màu sắc quả chín 62

4.7.4 Số ngăn hạt/quả 64

4.7.5 Số hạt/quả 64

4.8 Một số đặc điểm về phẩm chất quả của các THL cà chua vụ Xuân hè 2017 65

4.8.1 Đặc điểm thịt quả 65

4.8.2 Độ ướt thịt quả 66

4.8.3 Khẩu vị 66

4.8.4 Hương vị 66

4.8.5 Độ Brix 68

4.8.6 Độ nứt của quả 68

iv

4.9 Chọn lọc một số tổ hợp lai cà chua triển vọng vụ xuân hè 2017 68

PHẦN V KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 71

5.1 KẾT LUẬN 71

5.2 ĐỀ NGHỊ 71

TÀI LIỆU THAM KHẢO 72

I Tài liệu tiếng việt 72

II Tài liệu tiếng anh 74

III Các trang web tham khảo: 75

DANH MỤC BẢNG BIỂ

v

Bảng 2.2 : Nhiệt độ tối ưu cho quá trình sinh trưởng và phát triển của cà chua 11

Bảng 2.1: Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới từ năm 2005- 2012 14

Bảng 2.1: Diện tích, sản lượng và năng suất cà chua của các Châu lục trên Thế giới năm 2014 15

Bảng 2.2: Các nước có sản lượng Cà chua cao nhất Thế giới năm 2014 15

Bảng 2.5.1 Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua giai đoạn 2005 – 2008 20

Bảng 2.5.2 : Sản xuất cà chua tại một số tỉnh thành trong cả nước năm 2008 21

Bảng 4.1: Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của các THL cà chua vụ xuân hè trung 2017 33

Bảng 4.2: Động thái tăng trưởng chiều cao cây (cm) của các THL cà chua vụ Xuân Hè năm 2017 37

Bảng 4.3: Động thái tăng trưởng số lá trên thân chính (lá) của các THL cà chua vụ Xuân Hè trung năm 2017 40

Bảng 4.4: Một số đặc điểm cấu trúc cây của các THL cà chua vụ Xuân hè trung 2017 44

Bảng 4.5 Một số tính trạng và đặc điểm nở hoa của các THL cà chua vụ Xuân hè trung 2017 46

Bảng 4.6 Tỷ lệ nhiễm virus (%) của các THL cà chua vụ Xuân hè trung 2017 50

Bảng 4.7: Tỷ lệ đậu quả của các tổ hợp lai cà chua vụ Xuân Hè trung năm 2017 54

Bảng 4.8: Các yếu tố cấu thành năng suất của các tổt hợp lai cà chua vụ Xuân Hè trung năm 2017 58

Bảng 4.9: Một số đặc điểm về hình thái của các THL cà chua vụ Xuân hè trung 2017 62

Bảng 4.10 Một số chỉ tiêu về chất lượng quả của các THL cà chua quả to vụ Xuân hè trung 2017 67

Bảng 4.11: Hệ số chọn lọc trên 5 tính trạng theo từng mục tiêu 69

Bảng 4.12: Kết quả ba lần chọn theo chỉ số chọn lọc 69

Bảng 4.13 Một số đặc điểm của các tổ hợp lai triển vọng ở vụ Xuân Hè 2017 70

vi

DANH MỤC ĐỒ THỊ

Đồ thị 4.1: Đồ thị biểu diễn động thái tăng trưởng chiều cao cây của một số

THL cà chua vụ Xuân hè trung 2017 38Đồ thị 4.2: Đồ thị biểu diễn động thái tăng trưởng số lá của một số tổ hợp lai

cà chua vụ Xuân hè Trung năm 2017 41Đồ thị 4.3: Năng suất cá thể của các THL cà chua quả to vụ Xuân hè trung

2017 60

vii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Đ/C: đối chứng

KLTB: khối lượng trung bình

NSCT: năng suất cá thể

STT: số thứ tự

THL: tổ hợp lai

TB: trung bình

TLĐQ: tỉ lệ đậu quả

viii

PHẦN I: MỞ ĐẦU 1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Rau là loại thực phẩm không thể thiếu trong mỗi bữa ăn hằng ngày.Cùng với thức ăn động vật, rau cung cấp những dinh dưỡng cần thiết cho sựtồn tại và phát triển của con người Nó là nguồn cung cấp các loại vitamin,các axit hữu cơ, các chất khoáng, vi lượng, chất xơ… cho cơ thể con người

mà không thể thay thế Ngoài ra trong rau còn chứa một lượng đáng kể như:

Ca, Fe, Mg, P,,, có nhiều tác dụng trong việc bồi bổ sức khỏe, chống thiếumáu, tăng cường sức dẻo dai và kháng bệnh rất tốt

Đời sống ngày càng cao thì nhu cầu về rau càng phong phú và đa dạng.Để đáp ứng được yêu cầu người tiêu dùng thì cần có những loại rau giàu dinhdưỡng, đủ về số lượng, tốt về chất lượng và an toàn đối với con người Trong

đó, cà chua là loại rau có thể đáp ứng được tất cả các yêu cầu trên

Cây cà chua có tên khoa học (Lycopesium esculentum) thuộc họ Cà(Solanaceae), có nguồn gốc từ Nam Mỹ là loại rau ăn quả rất giàu dinh dưỡngđược người tiêu dùng trên toàn thế giới ưa chuộng Cà chua là loại rau chứarất nhiều vitamin ,khoáng chất cần thiết cho con người

Cây cà chua là cây trồng ngắn hạn lại cho năng suất cao, có hiệu quả vềkinh tế nên được trồng phổ biến nhiều nước trên thế giới Châu Á là nơi trồngnhiều cà chua và cho sản lượng cao nhất

Ở Việt Nam, cà chua được trồng trên 100 năm nay, phân bố chủ yếu ởkhu vực đồng bằng sông Hồng ( Hà Nội, Hải Phòng, Thái Bình…) và một sốkhu vực khác như : Đà Lạt, Thành phố Hồ Chí Minh Hiện nay, Việt Nam cókhoảng 25 ngàn ha trồng cà chua, năng suất từ 30 - 40 tấn/ha

Sản xuất cà chua có 3 vụ/năm, trong đó chủ yếu vào vụ Đông hay chínhvụ Trong những năm gần đây, cà chua được trồng nhiều cả vụ Thu Đông vàXuân Hè

Đây là một bước tiến quan trọng trong sản xuất cà chua và có ý nghĩa giảiquyết vấn đề rau giáp vụ và còn cung cấp nguyên liệu liên tục cho các nhà máy,đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều so với chính vụ Tuy nhiên , gieo trồng cà

chua vụ Xuân Hè thường gặp nhiều khó khăn : điều kiện ngoại cảnh nóng ẩm,mưa nhiều, thụ tinh khó khăn, nhiều sâu bệnh hại Vì vậy, cần tuân thủ nghiêmngặt các biện pháp kĩ thuật , đặc biệt chọn giống thích nghi với điều kiện Xuânhè Để có bộ giống tốt, ngoài yêu cầu bình thường về mặt năng suất, chất lượng,mã quả, khả năng bảo quản, vận chuyển thì điều quan trọng là những giống đóphải có khả năng chịu nhiệt tốt, tỷ lệ hữu dục cao, quả phát triển tốt trong điềukiện nhiệt độ cao Hiện nay trên thị trường đã có rất nhiều giống cà chua tạo ratrong nước phát triển sản xuất: HT7, MV1, HT42, …) nhưng so với nhu cầu củangười tiêu dùng thì bộ giống này còn khá khiêm tốn.

Nhằm đáp ứng yêu cầu trên, được sự cho phép của Bộ môn Di Giống, Khoa Nông Học, Học viện Nông Nghiệp Việt Nam Dưới sự hướng

truyền-dẫn của PGS,TS Nguyễn Hồng Minh, tôi tiến hành thí nghiệm nghiên cứu

đề tài:

“Đánh giá sinh trưởng, năng suất, chất lượng của các tổ hợp lai cà

chua vụ Xuân Hè trung năm 2017 tại Gia Lâm- Hà Nội”

1.2 Mục đích và yêu cầu

PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Nguồn gốc, phân bố và phân loại cây Cà chua

2.1.1 Nguồn gốc

Nhiều nghiên cứu cho rằng Cà chua có nguồn gốc từ Nam Mỹ Các

nhà nghiên cứu có nhiều ý kiến khác nhau về nguồn gốc của cây cà chuatrồng Một số tác giả cho rằng cây cà chua trồng có nguồn gốc từL.esculentum var.pimpinellifolum, tuy nhiên nhiều tác giả khác nhận địnhL.esculentum var,cerasiforme ( cà chua anh đào) là tổ tiên của loài cà chuatrồng Theo các nghiên cứu của Jenkins (1948), có thể dạng này được chuyển

từ Pêru và Ecuado tới nam Mehico [3] Trước khi Crixitop Colong tìm raChâu Mỹ thì ở Peru và Mehico đã có trồng cà chua, ở đó nó đã được ngườidân bản xứ thuần hóa và cải tiến Các nhà thực vật học Decadolle (1984),Mulle (1940), Luckwill (1943), Breznev (1955), Becker- Dilinggen (1956)…đều thống nhất cho rằng cây cà chua có nguồn gốc ở bán đảo Galapagos, ởPeru, Equado, Chile Tuy nhiên Mehico là đất nước đầu tiên trồng trọt hóacây này Có 3 bằng chứng tương đối đáng tin cậy để khẳng định Mehico làtrung tâm khởi nguyên trồng trọt hóa cây cà chua:

- Cà chua trồng được bắt nguồn từ Châu Mỹ

- Được trồng trọt hóa trước khi chuyển xuống Châu Âu và Châu Á

- Tổ tiên của cà chua trồng ngày nay là cà chua anh đào(L.esculentumvar.cerasiforme) được tìm thấy từ vùng nhiệt đới, cận nhiệt đớiChâu Mỹ, sau đó đến vùng nhiệt đới Châu Á và Châu Phi,[7] Quá trình dunhập cà chua vào các nước trên thế giới là khác nhau Ở Châu Âu cây càchua bắt đầu du nhập vào từ thế kỷ 16 Năm 1554, Andrea Mattioli nhà dượcliệu học người Italia mới đưa ra những dẫn chứng xác đáng về sự tồn tại củacây cà chua trên thế giới và được ông gọi là “pomid’ oro” sau đó đượcchuyển vào tiếng Italia với cái tên “tomato” Người Pháp gọi cà chua là “pomme d’amour” (quả táo tình yêu) Mặc dù có nhiều tên gọi khác nhau

nhưng thời bấy giờ cà chua chưa được chấp nhận làm thực phẩm, đâu đó vẫncòn quan niệm rằng trong quả cà chua có chất độc bởi vì cà chua là thành viêntrong họ cà, có họ hàng với cây cà độc dược, chính vì vậy nó gần như chỉđược trồng phổ biến dưới dạng cây cảnh do có màu sắc đẹp Đầu thế kỷ 18các giống cà chua đã trở nên phong phú và đa dạng, nhiều vùng đã trồng càchua làm thực phẩm Vào thế kỷ 17 cà chua được đưa vào Châu Á nhờ các láibuôn người Châu Âu và thực dân Hà Lan, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha Đầutiên là Philippin sau đó đến các nước khác và trở nên phổ biến Cuối thế kỷ

18, cà chua mới được dùng làm thực phẩm ở Nga và Italia Đến đầu thế kỷ 19

cà chua đã trở thành một thực phẩm không thể thiếu được trong bữa ăn hằngngày Cà chua du nhập vào Việt Nam từ thời thực dân Pháp chiếm đóng tức làvào khoảng hơn 100 năm trước đây, và được người dân thuần hóa trở thànhcây bản địa [4] Từ đó cùng với sự phát triển của xã hội thì cây cà chua đangngày càng trở thành một cây trồng có giá trị kinh tế và giá trị sử dụng cao ởViệt Nam

Ở Việt Nam, một số nghiên cứu cho rằng cà chua được du nhập vàoViệt Nam từ thời thực dân Pháp chiếm đóng tức là vào khoảng hơn 100 nămtrước đây và được người dân thuần hóa trở thành cây bản địa [1] Từ đó cùngvới sự phát triển của xã hội thì cây cà chua đang ngày càng trở thành một câytrồng có giá trị kinh tế và giá trị sử dụng cao ở Việt Nam

2.1.2 Phân loại

Cây cà chua có tên khoa học là Lycopersicon esculentum,Mill thuộc

họ cà (Solanceae), chi Lycopersicon với bộ nhiễm sắc thể (2n = 24) gồm có

12 loài, Trường Đại học Nông Nghiệp Michigan , Lyberty Hyde Bailey đãkhởi đầu chương trình thử nghiệm phân loại các giống cà chua vào năm 1886,sau đó nhiều nhà khoa học cũng đi sâu phân loại cà chua Cà chua đượcnghiên cứu và lập thành hệ thống phân loại theo quan điểm riêng của nhiềutác giả: H.J.Muller (1940), Daskalov và Popov (1941), Luckwill (1943),

Lehmann (1953), Brezhnev (1955, 1964) Ở Mỹ thường dùng phân loại củaMuller, ở Châu Âu, Liên Xô (cũ) thường dùng phân loại của Bzezhnev.

Theo H.J.Muller (1940) thì loài cà chua trồng trọt hiện nay thuộc chi phụEulycopersicon C,H,Muller Tác giả phân loại chi phụ này thành 7 loài, loài càchua trồng trọt hiện nay (Lycopersicon esculentum Mill) thuộc loài thứ 1

Theo Daskalov (1941) phân loại Lycopersicon thành 2 loài, cà chuatrồng hiện nay thuộc loài thứ 2

Theo Bailey-Dilingen (1956) thì phân loại Lycopersicon thành 7 loài,

cà chua trồng thuộc loài thứ 7, trong loài thứ 7 có 10 biến chủng (thứ) khácnhau[6]

Trên thế giới có rất nhiều quan điểm khác nhau về phân loại cà chua.Tuy nhiên hiện nay, hệ thống phân loại của Breznep (1964) được sử dụng đơngiản và rộng rãi nhất Chi Lycopersicon Tourn được phân làm 3 loài thuộc 2chi phụ đó là Eulycopersicon(chi phụ 1) và Eriopersicon (chi phụ 2) (NguyễnHồng Minh, Chọn tạo giống cà chua, 2000) [2]

* Chi phụ 1 ( Eulycopersicon) : là dạng cây 1 năm, gồm các dạng quảkhông có lông, màu đỏ hoặc màu đỏ vàng, hạt mỏng, rộng…Chi phụ này có

một loài là L.Esculentum.Mill Loài này gồm 3 loài phụ là:

- L Esculentum Mill Ssp spontaneum (cà chua hoang dại).

- L Esculentum Mill Ssp subspontaneum (cà chua bán hoang dại),

- L Esculentum Mill Ssp Cultum (cà chua trồng) : là loại lớn nhất, có

các biến chủng có khả năng thích ứng rộng, được trồng khắp thế giới,Breznep đã chia loài phụ này thành biến chủng sau:

+ L Esculentum var Vulgare (cà chua thông thường): biến chủng này

chiếm 75% cà chua trồng trên thế giới Bao gồm các giống có thời gian sinhtrưởng khác nhau với trọng lượng quả từ 50 đến trên 100g Hầu hết nhữnggiống cà chua đang được trồng ngoài sản xuất đều thuộc nhóm này

+ L Esculentum var Grandifolium: Cà chua lá to, cây trung bình, lá

láng bóng, số lá trên cây từ ít đến trung bình

+ L Esculentum var Validum: cà chua anh đào cà chua thân bụi, thân

thấp, thân có lông tơ, lá trung bình, cuống ngắn, mép cong

+ L Esculentum var Pyriform: cà chua hình quả lê, sinh trưởng vô hạn.

* Chi phụ 2 ( Eriopersicon ) : là dạng cây 1 năm hoặc nhiều năm, gồmcác dạng quả có lông màu trắng, xanh lá cây hoặc vàng nhạt, có các vệt màuantoxyan hay xanh thẫm, Hạt dày không có lông, màu nâu…chi phụ này có 2

loài gồm 5 loại hoang dại: L cheesmanii, L chilense, L glandulosum, L.

hirsutum, L peruvianum.

- Lycopersicun hisrutum Humb: Đây là loại cây ngày ngắn, quả chỉ

hình thành trong điều kiện chiếu sáng trong ngày 8-10 h/ngày, quả chín xanh,

có mùi đặc trưng Loài này thường sống ở độ cao 2200 – 2500 m, ít khi ở độcao 1100m so với mặt nước biển như các loài cà chua khác

- Lycopersicum peruviarum Mill: loại này thường mọc ở miền Nam

Pêru, bắc Chilê, có xu hướng thụ phấn chéo cao hơn so với loài Lycopersiconesculentum Mill Trong điều kiện ngày ngắn cây ra quả tốt hơn ngày dài, nókhông có đặc tính của L hisrutum, có khả năng chống bệnh cao hơn các loàikhác Loại này thường sống ở độ cao 300 – 2000m so với mặt nước biển

2.2 Giá trị của cây cà chua

2.2.1 Giá trị dinh dưỡng

Cà chua là loại rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao, chứa nhiều gluxit,nhiều axit hữu cơ và nhiều loại vitamin cần thiết cho cơ thể con người Màuđỏ tươi trong mỗi trái cà chua thể hiện hàm lượng vitamin A thiên nhiên cao,trung bình chỉ cần 100g cà chua chín còn tươi sẽ đáp ứng được 13% nhu cầuhằng ngày về vitamin A, 8% nhu cầu vitamin B6, 33-50% nhu cầu vitamin C.Ngoài ra, Cà chua còn có vitamin B1( 0,06mg), B2( 0,04mg), PP( 0,05mg)

Các khoáng vi lượng có trong cà chua như canxi, sắt, kali, photpho,magnesium, lưu huỳnh, nickel, cobalt ,… Chính nhờ các yếu tố này, cà chuađược coi là một thức ăn giàu chất dinh dưỡng, dễ tiêu hoá, tăng cường sức đềkháng của cơ thể

Theo phân tích thành phần hoá học của Viện vệ sinh dịch tễ ( Bộ Y tế),trong 100g cà chua có: 94g nước, 0,6g protit, 4,2g gluxit, 0,8g xenlulô, 0,4gtro,12mg canxi, 26mg photpho, 1,4mg sắt, các loại vitamin caroten, vitaminB1, B2, PP, C,,, cung cấp được 20kcal.

2.2.2 Giá trị kinh tế

Theo FAO (1999) Đài Loan hàng năm xuất khẩu cà chua tươi với tổngtrị giá là 952000 USD và 48000 USD cà chua chế biến Lượng cà chua traođổi trên thị trường thế giới năm 1999 là 36,7 tấn trong đó cà chua được dùngở dạng ăn tươi chỉ 5 - 7% Ở Mỹ (1997) tổng giá trị sản xuất 1ha cà chua caohơn gấp 4 lần so với lúa nước, 20 lần so với lúa mì (Tạ Thu Cúc, 2002)

Ở Việt Nam, cà chua đã trở thành một loại rau phổ biến và được sửdụng rộng rãi, Theo số liệu điều tra của phòng nghiên cứu thị trường Việnnghiên cứu rau quả, sản xuất cà chua ở đồng bằng sông Hồng cho thu nhậpbình quân 42,0 - 68,4 triệu đồng/ha/vụ với mức lãi thuần 15 - 25 triệuđồng/ha, cao gấp nhiều lần so với trồng lúa

Trong đề án phát triển rau hoa quả và cây cảnh trong thời kỳ 1999

-2010 của Bộ Nông Nghiệp và phát triển nông thôn, cà chua cây trồng đượcquan tâm phát triển Ngoài ra, do điều kiện thời tiết ỏ Việt Nam thuận lợi nên

có thể trồng cà chua quanh năm, do đó giúp giải quyết việc làm, tăng thu nhậpcho người nông dân Nước ta đã và đang xây dựng các nhà máy chế biến càchua nên trong tương lai gần cà chua sẽ là một mặt hàng nông sản có giá trị

2.2.3 Giá trị y học

Theo Đông y, Cà chua có tính bình, vị chua, hơi ngọt, có tác dụngthanh nhiệt, giải độc, chống khát nước, giúp thông tiểu tiện, hỗ trợ tiêu hóa

Một số công dụng cụ thể của cà chua:

- Bổ sung dinh dưỡng cho cơ thể: Mỗi ngày có thể ăn 200g cà chua ( ăntươi hoặc có thể nghiền thành bổ nhão) Lượng này đáp ứng đủ nhu cầu vềvitamin A, C, sắt và kali của cơ thể trong vòng 24 giờ

- Hỗ trợ điều trị huyết áp cao

- Kích thích tiêu hóa, làm đẹp da.

- Chữa dạ dày cồn cào, đắng miệng

- Hỗ trợ điều trị viêm gan mãn tính

Lưu ý: Trong cà chua sống có chứa lượng axit hữu cơ tương đối lớn, có

thể gây co thắt túi mật Vì vậy không áp dụng chữa bệnh từ cà chua với nhữngbệnh nhân sỏi mật Trong cà chua có purin nên những người bị bệnh gút cầnthẩn trọng

Nghiên cứu hiện đại cho thấy, cà chua rất giàu nguyên tố vi lượng.Chất tomatin trong cà chua có tác dụng ức chế nhiều loại vi khuẩn và nấm,vitamin P rất có ích cho việc phòng chống cao huyết áp Gần đây, người taphát hiện cà chua còn có khả năng phòng chống ung thư và làm chậm khảnăng lão hóa Từ cà chua, có thể chế ra nhiều thứ nước giải khát vừa bổdưỡng vừa có công dụng phòng chống bệnh tật hết sức độc đáo Trong càchua có chất Lycopen- thành phần tạo nên màu đỏ của quả cà chua- giúp giảmnguy cơ mắc bệnh tim mạch Hàm lượng chất này nhiều hay ít phụ thuộc vào

độ hin của quả và chủng loại cà chua

2.3 Đặc điểm thực vật học và các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển của cây cà chua

2.3.1 Đặc điểm thực vật học

Cà chua là cây trồng hàng năm, than bụi, phân nhánh mạnh, có lớp longbao phủ, trên than có nhiều đốt và khả năng ra rễ bất định Chiều cao và số nhánhrất khác nhau phụ thuộc vào giống và điều kiện trồng trọt Cà chua là cây nhị bộivới bộ NST 2n = 24, Cà chua có các đặc điểm thực vật học như sau:

 Rễ

Rễ cà chua thuộc hệ rễ chùm, có khả năng ăn sâu trong đất Khi gieothẳng rễ cà chua có thể ăn sâu tới 1,5 m, nhưng ở độ sâu dưới 1m rễ ít, hệ rễphân bố chủ yếu ở tầng đất 0-30 cm Khả năng tái sinh của hệ rễ mạnh, khi rễchính bị đứt, rễ phụ phát triển mạnh Cây cà chua còn có khả năng ra rễ bấtđịnh, loại rễ này tập trung nhiều nhất ở đoạn thân dưới 2 lá mầm Loài cà

chua trồng khi tạo hình, tỉa cành, lá hạn chế sự sinh trưởng của cây thì sựphân bố của hệ rễ hẹp hơn khi không tỉa cành, lá Trong quá trình sinh trưởng,hệ rễ chịu ảnh hưởng lớn của điều kiện môi trường như nhiệt độ đất và độ ẩmđất… [3]

Các lá chét có răng cưa, có nhiều dạng khác nhau: dạng lá kép lôngchim lẻ, dạng lá khoai tây, dạng lá ớt … Tuỳ thuộc vào giống mà lá cà chua

có màu sắc và kích thước khác nhau như xanh vàng, xanh đậm, xanh nhạt Bộ

lá có ý nghĩa quan trọng đối với năng suất, số lá trên cây ít, khi lá bị bệnh hại

sẽ ảnh hưởng đến năng suất quả Tuỳ thuộc vào giống mà lá cà chua có màusắc và kích thước khác nhau

Hoa

Cà chua thuộc loại hoa hoàn chỉnh (gồm lá đài, cánh hoa, nhị và nhuỵ)

Do đặc điểm cấu tạo của hoa nên cà chua tự thụ phấn là chủ yếu Hoa cà chuamọc thành chùm, hoa dính vào chùm bởi cuống ngắn Hoa cà chua mọc thànhchùm, có ba dạng chùm hoa: dạng đơn giản, dạng trung gian và dạng phức

tạp, Số lượng hoa/chùm, số chùm hoa/cây rất khác nhau ở các giống, Số chumhoa/cây dao động từ 4-20, số hoa/chùm dao động từ 2 - 26 hoa, Hoa lưỡngtính, nhị đực liên kết nhau thành bao hình nón, bao quanh nhụy cái.

Quả

Quả cà chua thuộc loại quả mọng bao gồm: vỏ, thịt quả, vách ngăn, giánoãn Quả thường có 2, 3 hay nhiều ngăn hạt Hình dạng và màu sắc quả phụthuộc vào từng giống Ngoài ra màu sắc quả chín còn phụ thuộc vào điều kiệnnhiệt độ, phụ thuộc vào hàm lượng caroten và lycopene Ở nhiệt độ 30 0 C trở

lên, sự tổng hợp lycopen bị ức chế, trong khi đó sự tổng hợp β caroten không mẫn cảm với tác động của nhiệt, vì thế trong mùa nóng cà chua có màu quả

chín vàng hoặc đỏ vàng Trọng lượng quả cà chua dao động rất lớn từ 3 – 200

gam phụ thuộc vào giống [12].

2.3.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây cà chua

2.3.2.1 Nhiệt độ

Cà chua có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới khô, ưa khí hậu ấm áp, chịuđược nhiệt độ cao nhưng mẫn cảm với rét Cà chua sinh trưởng bình thường ởnhiệt độ 15 0 C – 35 0 C, nhiệt độ thích hợp 22 0 – 24 0 C Giới hạn nhiệt độtối thấp và tối cao là 10 0 C và 35 0 C Hạt nảy mầm tốt ở 25 0 C – 30 0 C,nhiệt độ đất thích hợp là 29 0 C Giới hạn nhiệt độ từ 15,5 0 C – 29 0 C thìnhiệt độ càng cao, tốc độ nảy mầm càng cao Ngoài ngưỡng này tỷ lệ nảymầm của hạt cà chua giảm hoặc nảy mầm chậm

Điều kiện cần thiết cho hình thành và phân hóa mầm hoa : nhiệt độ banngày 20 – 25 0 C, nhiệt độ ban đêm 13 - 15 0 C, độ ẩm đất 60 -70%, độ ẩmkhông khí 55- 65%, cường độ ánh sáng trong phạm vi 2000lux thì số hoaphân hóa được nhiều Khi ở nhiệt độ 20 0 C thì hoa to, tỷ lệ ra hoa cao, hoa ít

bị rụng Quá trình phát triển của hạt phấn chịu ảnh hưởng nhiều bởi nhiệt độ.Khi nhiệt độ thấp dưới 13 0 C và cao trên 35 0 C hạt phấn bị ức chế, gây rahiện tượng thụ phấn không đầy đủ, quả bị nhăn nheo,dị hình Nhiệt độ thíchhợp cho hạt phấn phát triển 21 – 24 0 C

Ngoài ra, nhiệt độ còn ảnh hưởng đến quá trình chín của quả Nhiệt độthích hợp nhất cho quả chín là 22 0 C, ban đêm trên 13 0 C, ban ngày khoảng

24 0 C –30 0C Nhiệt độ dưới 10 0 C quả không phát triển màu đỏ và vàng,trên 35 0 C sắc tố bị phân giải, trên 40 0 C quả không có màu đỏ

Bảng 2.2 : Nhiệt độ tối ưu cho quá trình sinh trưởng và phát triển

của cà chua Giai đoạn sinh trưởng Nhiệt độ tối ưu ( 0 C)

Sinh trưởng và phát triển cây con 25-26

Dài thân 30 (vào ban ngày) và 17( vào ban đêm)Sinh trưởng chồi nách 26( ban ngày) và 22 vào( ban đêm)

Cây trưởng thành 27 (ngày) 13-22( đêm)

Hình thành hạt phấn 20-26

Nảy mầm hạt phấn 22-27

Sinh trưởng ống phấn 22-27

2.3.2.2 Ánh sáng

Cà chua là cây trồng không phản ứng chặt chẽ với thời gian chiếu sángtrong ngày, nhưng cây cà chua là cây ưa ánh sáng mạnh Cường độ ánh sángcho cà chua sinh trưởng, phát triển từ 4000 – 10000 lux

Ở thời kỳ cây con, nếu thiếu ánh sáng cây sẽ vươn lóng cao, lóng dàinên dễ đổ Thời kỳ từ phân hoá hoa đến hình thành chùm hoa thứ nhất nếugặp ánh sang yếu thì quá trình này bị phá huỷ hoàn toàn hoặc làm giảm đángkể số lượng hoa trên chum Thiếu ánh sáng nghiêm trọng dẫn đến rụng nụ,rụng hoa, rụng quả

Cường độ ánh sáng yếu làm cho nhụy bị co rút lại, phát triển khôngbình thường, giảm khả năng tiếp thu hạt phấn của núm nhụy Ánh sáng đầy

đủ, cây con sinh trưởng tốt, ra hoa quả thuận lợi, năng suất chất lượng quả tốt.Trong điều kiện thiếu ánh sáng có thể điều khiển sự sinh trưởng, phát triểncủa cây thông qua chế độ dinh dưỡng khoáng

Chất lượng quả cà chua phụ thuộc nhiều bởi chất lượng, thời gian vàcường độ ánh sang Vì trong điều kiện chiếu sáng không đầy đủ lượng axitascorbic trong quả giảm, do đó trong điều kiện này cần tăng cường bón phânkali và phân lân tùy theo đặc trưng đặc tính của từng giống Cần bố trí mật độthích hợp để cây sử dụng ánh sáng có hiệu quả nhất

2.3.2.3 Nước và độ ẩm

Chế độ nước trong cây là yếu tố rất quan trọng, ảnh hưởng đến cường

độ của các quá trình sinh lý cơ bản: quang hợp, hô hấp, sinh trưởng và phát triển… Cây cà chua là loại cây trồng tương đối chịu hạn nhưng không có khả năng chịu úng, cây có thân lá phát triển mạnh, ra hoa quả nhiều vì vậy trong quá trình sinh trưởng cây cà chua không thể thiếu nước Somos (1971) đã quan sát thấy sự tiêu hao nước của cà chua trong 1 ngày đêm là 20 - 650g Theo tính toán của các nhà khoa học thì để đạt năng suất 50 tấn/ha cần tới 6000m 3 nước (Mai Thị Phương Anh, 2003) Hạt cà chua cần lượng nước từ 325% – 364% so với khối lượng bản thân để nảy mầm (Tsachenko, 1967).

Độ ẩm đất thích hợp cho cây sinh trưởng phát triển tốt là 70- 80%

Thời kỳ khủng hoảng nước là từ khi hình thành phấn hoa, ra hoa, hình thành quả và quả phát triển Thời kỳ này cây có nhu cầu nước lớn Dư thừa nước làm giảm khả năng chống chịu với điều kiện bất thuận và dịch hại Hàm lượng nước trong quả chín cao sẽ làm giảm nồng độ các chất hòa tan, quả khó bảo quản và vận chuyển.

2.3.2.4 Đất và dinh dưỡng

Cà chua yêu cầu chế độ luân canh rất nghiêm ngặt, không được trồng càchua trên đất mà cây trồng trước là cây họ cà Đất phù hợp với cây cà chua là đất

thịt nhẹ, đất thịt trung bình, đất thịt pha cát, giàu mùn, tơi xốp, tưới tiêu thuậnlợi Độ pH từ 6,0-6,5 thích hợp cho cây sinh trưởng và phát triển, pH dưới 5 cây

dễ bị héo xanh Cung cấp đầy đủ, cân đối các chất dinh dưỡng là yếu tố có tìnhchất quyết định đến năng suất và chất lượng quả Cây cà chua cần ít nhất 12nguyên tố là phốt pho (P), kali (K), lưu huỳnh (S), magie (Mg), Bo (B), sắt (Fe),mangan (Mn), đồng (Cu), kẽm (Zn), molipden (Mo) và canxi (Ca) Trong đó càchua sử dụng nhiều nhất là kali, đạm, sau đó mới đến lân và canxi

Cà chua sử dụng 60% lượng đạm, 59-60% K 2 O và 15-20% P 2 O 5tổng lượng phân bón vào đất suốt vụ trồng

- N: có tác dụng thúc đẩy sinh trưởng thân lá, phân hóa hoa sớm, sốlượng hoa trên cây nhiều, hoa to, tăng khối lượng quả

- P: có tác dụng kích thích hệ rễ cà chua sinh trưởng nhất là thời kỳ câycon Bón P đầy đủ rút ngắn thời gian sinh trưởng, cây ra hoa sớm, tăng tỉ lệđậu quả, quả chín sớm, tăng chất lượng quả P khó hòa tan nên thường bóntrước khi trồng

- K: cần thiết để hình thành thân, bầu quả, K làm cho thân cây cứngchắc, tăng khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất thuận, tăng quátrình quang hợp, tăng cường quá trình vận chuyển các chất hữu cơ và đườngvào quả, đặc biệt K có tác dụng tốt đối với hình thái quả, quả nhẵn, thịt quảchắc, do đó làm tăng khả năng bảo quản và vận chuyển quả chin Cây cầnnhiều K nhất vào thời kỳ ra hoa, hình thành quả Các yếu tố vi lượng: tácdụng quan trọng đối với sự sinh trưởng và phát triển của cây đặc biệt là cảithiện chất lượng quả Cà chua phản ứng tốt với các nguyên tố vi lượng B, Mn,Zn… Trên đất chua nên bón phân Mo

2.4 Tình hình nghiên cứu và sản xuất cà chua trên thế giới

2.4.1 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới

Cà chua là 1 loại rau ăn quả mọng, có thành phần dinh dưỡng phong

phú cân đối, năng suất cao khả năng thích ứng rộng với nhiều điều kiện sinh thái, đặc tính di truyền tương đối ổn định Có tác dụng lớn về mặt dinh

dưỡng,y học cũng như kinh tế Ngày nay nó rất được ưa chuộng đã trở thành một trong những cây trồng chính và chiếm vị trí số một trong nghành sản xuất rau của nhiều nước trên thế giới.

Theo số liệu của Tổ chức Nông lương Liên hiệp quốc ( FAO ,2016) ,diện tích cà chua sản xuất trên thế giới năm 2014 đạt 5,024 triệu ha, năng suất33,99 tấn/ha, sản lượng 170,75 triệu tấn

Bảng 2.1: Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới từ năm 2005- 2012

(triệu ha)

Năng suất (tấn/ha)

Sản lượng (triệu tấn)

Bảng 2.1: Diện tích, sản lượng và năng suất cà chua

của các Châu lục trên Thế giới năm 2014

Tên Diện tích

(nghìn ha)

Năng suất (tấn/ha)

Sản lượng (nghìn tấn)

Châu Úc 3,58 69,23 247,75

Nguồn: Thống kê của FAO, 2017

Có thể thấy, Châu Á là khu vực có diện tích trồng cà chua lớn nhất Thếgiới chiếm 56,45% , sản lượng chiếm 59,52%

Bảng 2.2: Các nước có sản lượng Cà chua cao nhất Thế giới năm 2014

ST

SẢN LƯỢNG (nghìn tấn)

Nguồn: Thống kê của FAO 2017

2.4.2 Tình hình nghiên cứu cà chua trên thế giới

Cà chua (Lycopersicon esculentum Mill ) là một trong những loài rau

quan trọng nhất trong thế giới các loài rau Vì vậy công việc chọn tạo, nghiêncứu ra các giống cà chua có năng xuất cao, phẩm chất tốt, phục vụ cho lợi íchcon người là một việc làm rất thiết thực Hàng loạt các tính trạng di truyềnđơn giản được chú ý trong qua trình cải tiến giống và thay đổi kỹ thuật trồngtrọt Những năm gần đây vấn đề chọn giống kết hợp với tính chống chịu tổnghợp với bệnh hại và điều kiện bất lợi được chú ý rất nhiều, để tạo ra giống cónăng suất cao, chất lượng tốt Việc chọn tạo giống cà chua đã có nhiều tiến bộtrong khoảng 200 năm trở lại đây Lịch sử của công tác chọn giống cà chuatrên thế giới bắt đầu ở Châu Âu, Italia là một trong những nước đầu tiên pháttriển các giống cà chua mới Họ chọn các giống có sự khác nhau về tính trạngquả, chủ yếu là màu sắc quả Năm 1836, 23 giống cà chua được giới thiệu,Chương trình thử nghiệm của Liberti Hyde Bailey ở trường Nông nghiệp

Michigan (Mỹ) bắt đầu từ năm 1886 đã tiến hành chọn lọc phân loại giống càchua trồng trọt, A,W,Livingston là người Mỹ đầu tiên nhận thức được việcphải chọn tạo giống cà chua Từ năm 1870 đến năm 1893 ông đã giới thiệu 13giống được chọn lọc theo phương pháp chọn lọc cá thể Năm 1900, Moore vàSimon đã chọn tạo được giống cà chua “Xẻ Khoan” Tiếp đó vào năm 1908,G,W, Midleton chọn được mẩu giống càchua “ Chân thiện Mỹ” từ giống “XẻKhoan” Năm 1914, B,Goeft chọn được mẩu giống Cooper Specisl có loạihình sinh trưởng vô hạn, thích hợp cho việc trồng dày và sử dụng máy khi thuhoạch (trích theo Tạ Thu Cúc ,1983) Cà chua dược nghiên cứu và tập trungchủ yếu theo hướng:

- Chọn tạo giống cà chua chịu nóng

- Chọn tạo giống cà chua chống chịu với sâu bệnh hại

- Chọn tạo giống cà chua có chất lượng cao, phục vụ ăn tươi và chếbiến

Trước năm 1925 việc cải tiến giống cà chua được thực hiện bằng cáchchọn các kiểu gen ngay từ bản thân các giống – từ các đột biến tự nhiên, lai tự

do hoặc tái tổ hợp bản thân các biến thể di truyền đang tồn tại trong tự nhiên.Hàng loạt các tính trạng di truyền đơn giản được chú ý trong quá trình cải tiếngiống và thay đổi kỹ thuật trồng nhờ sự phát hiện của đột biến tự nhiên – gen

sp – là gen xác định tập tính sinh trưỡng hữu hạn ở giống Florida vào năm

1914 và được dùng trong lai tạo với mục đích giảm bớt công lao động choviệc tỉa cành Vào những năm 1970, hàng loạt giống cà chua mới có đặc điểmsinh trưởng hữu hạn, thấp cây, cây gọn, chín sớm, chín tập trung và thích hợpcho thu hoạch bằng máy ra đời làm tăng mật độ, diện tích và năng suất càchua (Tigchelaar E,C) Ngoài các phương pháp chọn tạo giống thông thường,nhiều dòng, giống cà chua được tạo ra từ các xử lý đột biến: xử lý bằng dungdịch hóa học (CuSO 4 (0,2%), axit Boric (0,02%), Colchisin (0,01%)), các tácnhân vật lý (tia cực tím, tia lazer (10 ’ với E= 0,02VT/cm 3 ) đã tạo ra sự thayđổi cấu trúc quần thể phân ly bằng cách kích thích sự sống của hạt F 1 Việc

xử lý bằng tia cực tím với liều lượng không cao cũng làm tăng men hạt phấn,tăng nhanh sự nãy mầm ở điều kiện invitro Tia Rơnghen ở liều lượng 8-80rcũng có tác dụng kích thích lên hạt phấn làm tăng sức sống của con lai F 1khác loài 10-12% Ở các nước vùng nhiệt đới, năm 2001 AVRDC đã tiếnhành một số thí nghiệm đối với giống lai và giống thuần cà chua song mộtvấn đề lớn gây trở ngại với cà chua vùng nhiệt đới đó là bệnh héo xanh vikhuẩn (Pseudomonas solanacearum) (AVRDC report 2001) Họ đã tiến hành

2 thí nghiệm: thí nghiệm một gồm các giống thuần có khả năng kháng bệnhhéo xanh vi khuẩn và thí nghiệm 2 là các giống lai kháng bệnh héo xanh vikhuẫn và vi rút xoăn lá để từ đó tìm ra được một số giống có khả năng pháttriển tốt Trung tâm rau châu Á (AVRDC) [24] tại Đài Loan, trong vòng 2năm 2002, 2003 đã nghiên cứu và đánh giá 8 giống cà chua quả nhỏ (Cherrytomato) như: CLN2545, CLN254DC…năng suất đạt 15 tạ/ha, 20 giống càchua chất lượng cao phục vụ chế biến (Processing tomato) như: CLN2498-68,CLN2498-78… năng suất đạt trên 55 tấn/ha và 9 giống cà chua phục vụ ăntươi, nấu chín như: Taoyuan, Changhua, Hsinchu2… năng suất đạt trên 70tấn/ha,tất cả các giống cà chua triển vọng trên đều là giống lai

Các nhà nghiên cứu cho thấy rằng việc cấy trực tiếp Agrobacterium lênđỉnh vòi nhụy của quả cà chua đi đến kết quả, và cho phép tế bào cà chua biểu

lộ gen được đưa vào Phương pháp này được lấy tên là “fruit agroinjection”,

và sẽ hoạt động hiệu quả hơn khi sử dụng trong điều kiện có kích thích nhiệtcủa chất hoạt hóa Arabidopsis Với sự kiểm soát thích hợp, các nhà nghiêncứu phỏng đoán rằng kỹ thuật này sẽ là một công cụ hữu ích trong ngành sinhhọc quả, vì nó sẽ có ích khi phân tích cấu trúc gen của quả, những gen có thểảnh hưởng đến quá trình phát triển của quả

Ngày nay, nhiều nghiên cứu ƯTL F1 , ưu tiên dạng vô hạn, tiếp theo làbán hữu hạn và hữu hạn Chọn giống cà chua năng suất cao, phục vụ tươi chếbiến, chống chịu được virus xoăn lá và bệnh héo xanh vi khuẩn Hàng nămtrên thế giới, nhiều công ty hạt giống của Mỹ, Nhật, Pháp, Hà Lan đã giới

thiệu nhiều giống lai F1 có năng suất cao, phẩm chất tốt, chống chịu sâu bệnh

và các điều kiện bất lợi môi trường

Trung tâm rau châu Á (AVRDC) [24] tại Đài Loan, trong vòng 2 năm

2002, 2003 đã nghiên cứu và đánh giá 8 giống cà chua quả nhỏ (Cherrytomato) như: CLN2545, CLN254DC… năng suất đạt 15 tạ/ha, 20 giống càchua chất lượng cao phục vụ chế biến (Processing tomato) như: CLN2498-68,CLN2498- 78… năng suất đạt trên 55 tấn/ha và 9 giống cà chua phục vụ ăntươi, nấu chín như: Taoyuan, Changhua, Hsinchu2… năng suất đạt trên 70tấn/ha Tất cả cácgiống cà chua triển vọng trên đều là giống lai

Cà chua với khả năng thích ứng rộng, có tác dụng lớn về mặt dinhdưỡng, y học cũng như kinh tế Ngày nay nó được rất ưa chuộng, đã trở thànhmột trong những cây trồng chính và chiếm vị trí số 1 trong ngành sản xuất raucủa nhiều nước trên thế giới

Nhìn chung vấn đề nghiên cứu và chọn tạo giống cà chua lai trên thếgiới đã đạt được những thành tựu to lớn Tuy nhiên nhu cầu, thị hiếu củangười sản xuất và người tiêu dùng cũng như điều kiện khí hậu của từng quốcgia là khác nhau để đưa ra những hướng chọn tạo giống cà chua lai cho phùhợp Vì vậy cho đến nay các nhà khoa học trên toàn thế giới vẫn đang tiếp tụctiến hành các nghiên cứu và thử nghiệm để tạo ra các giống cà chua mớinhằm đáp ứng cho sự đòi hỏi ngày càng khắt khe của con người, phục vụ tốtnhất cho nhu cầu của con người

2.5 Tình hình sản xuất và nghiên cứu cà chua ở Việt Nam

2.5.1 Tình hình sản xuất cà chua ở Việt Nam

Cà chua là một cây rau chủ lực có diện tích trồng ngày càng tăng ở nước

ta Ở Việt Nam tuy cây cà chua mới được trồng từ hơn 100 năm nay nhưng đãtrở thành loại rau phổ biến, được sử dụng rộng rãi Nhìn chung ở nước ta sảnxuất cà chua phát triển chủ yếu vào vụ đông với diện tích khoảng 6800-7300 hatập trung chủ yếu ở các tỉnh thuộc đồng bằng và trung du Bắc Bộ (Hà Nội, HảiDương, Vĩnh Phúc…) còn ở Miền Nam tập trung ở các tỉnh An Giang, Tiền

Giang, Lâm Đồng…[6] Trong điều tra của TS Phạm Đồng Quảng và cộng sự,hiện nay cả nước có khoảng 115 giống cà chua được gieo trồng, trong đó có 10giống được gieo trồng với diện tích lớn 6259 ha, chiếm 55% diện tích cả nước.Giống M386 được trồng nhiều nhất ( khoảng 1432 ha), tiếp theo là các giống càchua Pháp, VL200, TN002, Red Crown, …,[19], [20]

Tuy nhiên so với sự phát triển chung của thế giới thì cả diện tích vànăng suất ở nước ta còn rất thấp Theo dự đoán của một số nhà chuyên mônthì trong một vài năm tới diện tích và năng suất cà chua đều sẽ tăng nhanh do:

- Các nhà chọn giống trong những năm tới sẽ đưa ra sản xuất hàng loạtcác giống có ưu điểm cả về năng suất và chất lượng, phù hợp với từng vùngsinh thái, từng mùa vụ nhất là các vụ trái, giải quyết rau giáp vụ

- Các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới sẽ được hướng dẫn và phổ biếncho nông dân các tỉnh

- Nước ta đã đưa vào một nhà máy chế biến cà chua cô đặc theo dâychuyền hiện đại tại Hải Phòng với công suất 10 tấn nguyên liệu/ngày Vì vậyviệc quy hoạch vùng trồng cà chua để cung cấp nguyên liệu cho nhà máyđang trở nên cấp thiết nhất là ở các tỉnh Hải Phòng, Hà Nội, Hưng Yên, HảiDương, Thái Bình, đây sẽ là những vùng sản xuất cà chua quan trọng cho nhàmáy chế biến

Bảng 2.5.1 Diện tích, năng suất và sản lượng cà chua

giai đoạn 2005 – 2008

(ha)

Năng suất (tạ/ha)

Sản lượng (tấn)

Nguồn: Số liệu của tổng cục thống kê 2008

Qua bảng 2.5 về số liệu thống kê năm 2008 ta thấy: năng suất cà chuatrong những năm gần đây tăng lên đáng kể ( tăng 18 tạ/ha) Có thể thấy từ

năm 2005-2008 diện tích tăng 1.284 (ha) , sản lượng tăng 69.314 (tấn) Diệntích trồng cà chua trong nước tập trung chủ yếu các tỉnh đồng bằng và trung

du Bắc Bộ như: Hà Nội, Hải Dương, Vĩnh Phúc…còn ở miền Nam tập trungở các tỉnh: An Giang, Tiền Giang, Lâm Đồng…

Nhìn chung sản xuất cà chua ở nước ta mới đáp ứng được nhu cầu ăntươi, còn nhu cầu chế biến cho các nhà máy thì đang còn hạn chế rất nhiều

Do đó để tăng được năng suất, diện tích và chất lượng cà chua thì một vấn đềđặt ra cho các nhà chọn giống là phải chọn tạo ra bộ giống có năng suất cao,phổ thích ứng rộng, thời gian sinh trưởng khác nhau để có thể trồng được ởnhiều vùng sinh thái khác nhau cũng như rãi vụ để cung cấp nguyên liệu chocác nhà máy chế biến

Bảng 2.5.2 : Sản xuất cà chua tại một số tỉnh thành

trong cả nước năm 2008

Tên địa phương Diện tích

(ha)

Năng suất (tạ/ha)

Sản lượng (tấn)

2.5.2 Tình hình nghiên cứu cà chua ở Việt Nam

Cà chua là một loại rau chủ lực có diện tích trồng ngày càng tăng ở

nước ta Những năm gần đây, nhờ tiến bộ kỹ thuật về giống, thời vụ thu hoạch

và vùng trồng cà chua được mở rộng, sản phẩm đang có xu hướng gia tăng Nhiều địa phương đã liên kết xây dựng xí nghiệp chế biến cà chua cho xuất khẩu Việc nghiên cứu chọn tạo giống cà chua nhằm tạo ra các giống cà chua

có năng suất cao, chất lượng tốt, chống chịu sâu bệnh, có giá trị thẩm mỹ,

thương phẩm và có thể thích ứng với nhiều thời vụ trong năm đang là yêu cầu

bức xúc của sản xuất

Nghiên cứu chọn tạo cà chua có những phương pháp:

* Thu thập nguồn vật liệu khởi đầu: nguồn vật liệu là các giống địaphương, các loài hoang dại, các giống nhập nội từ khắp nơi trên thế giới Đếnnay chúng ta đã thu thập được 717 mẫu giống cà chua được lưu trữ tại việnnghiên cứu RQ, viện CLT & CTP, Viện DTNN và tại Học viện NôngNghiệp Việt Nam

* Chọn lọc cá thể nhiều lần để thuần hóa giống và chọn dòng thuần từtập đoàn nhập nội

* Chọn giống mới bằng phương pháp lai hữu tính để tạo ra con lai kếthợp được những ưu điểm của cả bố và mẹ

Trong những năm gần đây, các nhà khoa học Việt Nam (Viện Rau Quả,Viện CLT & CTP, Viện DTNN, Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam…)đã lai tạo và tạo ra nhiều giống cà chua lai mới có triển vọng, năng suất cao,chất lượng quả tốt, chống chịu được sâu bệnh, đáp ứng được nhu cầu sản xuất

và tiêu thụ

Phương pháp này đang được áp dụng rất phổ biến ở hầu hết các loạicây trồng, và cũng không phải ngẫu nhiên mà các nhà khoa học về sinh họcđã cho rằng thế kỷ 21 là thế kỷ của sinh vật học, trong đó các giống cây trồng

và vật nuôi chiếm ưu thế, vị trí tuyệt đối trong sản xuất nông nghiệp Công tácnghiên cứu chọn tạo giống cà chua ở nước ta có thể chia thành các giai đoạn:(theo tác giả Nguyễn Hồng Minh) [14]

- Giai đoạn trước 1985:

Sản xuất cà chua còn nhỏ lẻ, sử dụng chủ yếu là giống cà chua múi.Bên cạnh đó một số giống cà chua được du nhập như Ba Lan… ngày càng mởrộng diện tích Một số cơ sở nghiên cứu trong nước triển khai các nghiên cứu

về thu thập tài liệu (nhập nội), chọn lọc, đánh giá, lai tạo Cà chua sản xuấtchủ yếu ở vụ thu đông, những năm cuối 1970 đầu 1980 các nghiên cứu về

thời vụ (Tạ Thu Cúc, 1985) [3], đề xuất ở miền Bắc có thể trồng được vụ càchua xuân hè để mở rộng thời gian cung cấp sản phẩm.

- Giai đoạn 1986-1995

Các nhà nghiên cứu về chọn tạo giống cà chua đã thu được một số kếtquả, đi theo hai hướng: (1) Các giống trồng ở điều kiện vụ đông “ truyềnthống” như số 7, 214, Hồng Lan (Viện CLT&CTP), HP5 (Công ty xuấtnhập khẩu rau quả Hải Phòng),,,(2) Ở giai đoạn này đã tiến hành các nghiêncứu về tạo giống cà chua chịu nóng để phục vụ cho trồng trái vụ Trên thếgiới những năm 80 và đầu 90 của thế kỹ qua đã tập trung nghiên cứu mạnh về

cà chua chịu nóng Do điều kiện nóng ở miền Bắc Việt Nam khá đặc thù nênnhiều cơ sở nghiên cứu nước ta tới 1994-1995 vẫn chưa đưa ra giống cà chuachịu nóng để đảm bảo chất lượng thương phẩm để trồng trong sản xuất HọcViện Nông Nghiệp Việt Nam là cơ quan nghiên cứu về chọn tạo giống càchua chịu nóng có hệ thống ở nước ta, Từ năm 1995 đã chọn tạo ra giống càchua MV1 có khả năng chịu nóng trồng được trái vụ đáp ứng về năng suất vàchất lượng thương phẩm Giống này phát triển sản xuất đại trà lớn, tới năm

1997 MV1 được công nhận là giống quốc gia (Nguyễn Hồng Minh, Kiều ThịThư,1998) [8], đây là giống cà chua chịu nóng, trồng trái vụ đầu tiên chọn tạoở nước ta trồng trên diện tích lớn ở vụ sớm và vụ muộn xuân hè

- Giai đoạn 1996-2005:

Từ trước năm 1995 nghiên cứu tạo giống cà chua ƯTL ở nước ta đã

được đề cập, song giai đoạn từ sau 1995 vấn đề này mới được phát triển mạnh nhằm tạo ra các giống cà chua lai có ưu điểm trồng ở chính vụ và trái vụ.

Bên cạnh đó vấn đề chọn tạo giống cà chua phục vụ chế biến côngnghiệp cũng được chú trọng

Giống cà chua lai số 1 được chọn từ tổ hợp lai P x HL1 do viện CLT

& CTP lai tạo Là giống lai được công nhận giống quốc gia vào năm 2000

Bằng phương pháp sử dụng ưu thế lai, Nguyễn Hồng Minh, Kiều ThịThư đã nghiên cứu và chọn ra được giống HT7 Tại hội nghị khoa học Bộ

Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn họp tháng 9/2000, HT7 đã được côngnhận là giống quốc gia (Nguyễn Hồng Minh, Kiều Thị Thư,2006) [10].

Sau nhiều năm nghiên cứu, lai tạo, tuyển chọn và trồng thử nghiệm ởnhiều địa phương, các nhà khoa học của Việt Nam đã đưa ra một số giống càchua mới triển vọng được hội đồng KHCN của Bộ NN & PTNT đã côngnhận và cho phép đưa vào sản xuất Giống lai F 1 PT18 là giống cà chua đượcviện nghiên cứu Rau quả tạo ra bằng phương pháp chọn lọc cá thể qua nhiềuthế hệ trong nhiều năm từ dòng cà chua CLN2026D có nguồn gốc từAVRDC, đến nay đã thu được giống ổn định về di truyền, đáp ứng nhu cầuchế biến công nghiệp và thích ứng với điều kiện canh tác ở từng vùng sinhthái ở nước ta, đến năm 2004 đã được hội đồng KHCN của Bộ Nông Nghiệp

và PTNT công nhận là giống quốc gia, (Dương Kim Thoa, Trần Khắc Thi vàcộng sự, 2005) [20], PT18 có khả năng trồng rải vụ cao, có thể trồng từ tháng

9 đến tháng 3 và cho thu hoạch từ tháng 12 đến tháng 6 trong đó thời vụ chính

là vụ xuân muộn là thích hớp hơn cả [6]

Ở giai đoạn này PGS.TS Nguyễn Hồng Minh thuộc Học Viện NôngNghiệp Việt Nam tiếp tục nghiên cứu tạo ra giống cà chua theo hướng chấtlượng cao

Kết quả tạo ra giống HT21 là giống chất lượng cao, giống được thửnghiệm rộng và sản xuất thử từ năm 2002, đầu năm 2004 HT21 công nhậnkhu vực hóa và phát triển đại trà Năm 2004 đã được hội đồng KHCN của BộNN& PTNT công nhận là giống tạm thời, (Nguyễn Hồng Minh, KiềuThị Thư,2006) [13] Gần đây (2005 – 2006), nhiều giống cà chua lai củaHVNNVN có khả năng cạnh tranh với các giống ngoại nhập phát triển trêndiện tích sản xuất lớn như: HT42, HT160 và các giống khác (Nguyễn HồngMinh, 2006) [11]

Trong số 12 dòng cà chua với đặc tính chống chịu bệnh héo xanh vikhuẩn từ trung tâm Rau thế giới được đánh giá so sánh vào năm 2000 Giống

CLN1462A được đặt tên là CHX1 đã được Hội đồng KH của Bộ NN&PTNT công nhận là giống tạm thời năm 2002.

- Giai đoạn từ 2005-2006 trở đi: Ở giai đoạn này sản xuất cà chua mini(quả nhỏ) ở nước ta đã có được sự khởi sắc về diện tích (phục vụ chủ yếu chođóng hộp xuất khẩu) Năm 2004-2005 đã hoàn thiện quy trình công nghệ sảnxuất hạt giống cà chua lai quả nhỏ trên quy mô đại trà, đã tạo ra bộ giống càchua lai quả nhỏ chất lượng cao phát triển cho sản xuất: năm 2006, 2007giống cà chua lai quả nhỏ HT144 đã phát triển trên diện tích sản xuất đại tràlớn, phục vụ cho nội tiêu và xuất khẩu Giống cà chua lai quả nhỏ HT144 doTrung tâm Nghiên cứu và Phát triển giống rau chất lượng cao –Học việnNông Nghiệp Việt Nam tạo ra bằng phương pháp tạo giống ưu thế lai, HT144

có chiều cao cây trung bình, các đốt ngắn (mau đốt), nhiều hoa, chin sớm, saiquả, chu kỳ sinh trưởng hợp lý với điều kiện canh tác ở miền Bắc Việt Nam,HT144 có khả năng chịu nhiệt độ cao, chịu điều kiện ánh sáng ít và đất thấp

độ ẩm cao; chịu bệnh chết héo do vi khuẩn, HT144 cho năng suất cao (45 - 55tấn/ha), quả chắc, vận chuyển và bảo quản tốt, rất phù hợp cho công nghệđóng hộp nguyên quả, HT144 có hàm lượng đường cao, độ Brix cao (7,4),khẩu vị ngọt, hương vị thơm đậm nét - chất lượng ăn tươi cao Giống cà chuaHT144 có thể trồng ở các thời vụ: thu đông, đông, xuân hè Đây là giống càchua lai quả nhỏ đầu tiên ở Việt Nam cạnh tranh thành công với các giốngtrên thế giới để phát triển sản xuất đại trà [17] Với thành công đó đã xâydựng được thương hiệu giống rau lai HT, đây là thương hiệu giống rau lai đầutiên của Việt Nam cạnh tranh được với giống rau lai tiên tiến thế giới để pháttriển sản xuất lớn [12] Bên cạnh đó mới đây trung tâm nghiên cứu và pháttriển giống rau Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam còn đưa ra 2 giống cà chualai HT42 và HT160 là những giống cho năng suất cao trên đơn vị diện tích,HT42 là giống ngắn ngày, nhanh chín, thời gian từ trồng tới thu lứa quảđầu55-60 ngày Giống có khả năng sinh trưởng tốt, ra hoa, đậu quả tốt ở nhiềuđiều kiện thời tiết bất thuận (đặc biệt điều kiện nhiệt độ cao, nhiệt độ thấp,

ánh sáng ít), có khả năng chống chịu tốt bệnh chết héo cây (do vi khuẩn) [15].HT160 phục vụ cho trồng ở các vụ sớm, đông sớm, đông chính, đông muộn,năng suất cao: 50-68 tấn/ha [16] Như vậy, có thể nói điểm trọng yếu trongchiến lược nghiên cứu, phát triển sản xuất cà chua ở nước ta là mở rộng quy

mô ngày càng lớn các giống cà chua lai chất lượng cao, nhằm mở rộng cácsản phẩm tiêu dùng phục vụ cho nhu cầu ngày càng tăng và đa dạng ở trongnước và xuất khẩu Chỉ có như vậy chúng ta mới tạo ra được bước đột phámới trong phát triển sản xuất cà chua ở nước ta

PHẦN III: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Đối tượng và vật liệu nghiên cứu

- Gồm 30 tổ hợp lai cà chua và 1 giống đối chứng HT160 do Trung tâmnghiên cứu và phát triển giống rau chất lượng cao- Học viện Nông NghiệpViệt Nam đưa ra

- Địa điểm thực hiện: Trung tâm nghiên cứu và phát triển giống rauchất lượng cao – Học viện Nông Nghiệp Việt Nam.

- Thời gian thực hiện : cuối tháng 1/2017 – tháng 6/2017

3 Phương pháp nghiên cứu

Thí nghiệm ở vụ Xuân Hè đánh giá 31 tổ hợp được bố trí theo phươngpháp khảo sát không nhắc lại trong đó mỗi công thức trồng một ô, mỗi ô thínghiệm 7,5m2 trồng 20 cây

4.1 Kỹ thuật trồng trọt

4.1.1 Thời vụ và mật độ trồng

- Vụ Xuân Hè trung: * Gieo hạt ngày 2/2/2017

* Trồng ruộng ngày 4/3/2017

- Mật độ trồng: * Luống rộng 1,45m

* Cao 25- 30cm

* Trồng hai hàng trên luống: + Cây cách cây 50cm + Hàng cách hàng 45- 60cm

4.1.2 Kỹ thuật trồng và chăm sóc vườn ươm

- Chuẩn bị hạt giống: Chọn hạt giống có tỷ lệ nảy mầm lớn hơn 80%

- Đất: Chọn đất thịt nhẹ, chủ động tưới tiêu, độ pH khoảng 6 – 6,5 Làmđất nhỏ, tơi xốp nhặt sạch cỏ dại

- Gieo hạt: Gieo hạt với mật độ 2 g/m 2 , sau đó rắc lớp đất bột, phủ lêntrên mặt luống một lớp trấu và rơm sạch để giữ ẩm cho hạt

- Chăm sóc: Tưới nước giữ ẩm, khi hạt nảy mầm khỏi mặt đất thì gỡ bỏlớp phủ hạt, tỉa cây con,Phun thuốc phòng một số bệnh cho cây

- Khi cây có 4- 5 lá thật thì đem trồng

4.1.3 Kỹ thuật trồng trên ruộng

- Làm đất: Phải có thời gian để ải, phải làm sạch cỏ dại

- Lên luống cao 30cm, rộng 1,45cm, đáy rãnh rộng 30cm

- Cách trồng: Trồng cây vào thời điểm chiều mát, không trồng quá sâu,sau khi trồng phải tưới nước ngay để đảm bảo đủ độ ẩm cho cây.

- Bón phân:

+ Lượng bón ( tính cho 1 ha): 12 tấn phân chuồng hoai mục + 400 kgđạm Urê + 650 kg Supe lân + 360 kg Kali

+ Cách bón : Bón lót toàn bộ phân chuồng + 60% lân, Bón thúc (4 lần):

 Lần 1: Sau trồng 7 – 8 ngày, bón 10% đạm và 10% lân

 Lần 2: Khi cây ra hoa rộ, bón 30% đạm, 40% lân và 30% kali

 Lần 3: Khi quả rộ, bón 30% đạm và 40% kali

 Lần 4: Sau khi thu hoạch quả đợt 1, bón 30% đạm và 30% kali

- Vun xới, làm cỏ: Tiến hành 3 lần

- Tưới nước: Đảm bảo độ ẩm đất 70 – 80%

- Cắm sau trồng 35 – 40 ngày, Cắm dàn thẳng

- Tỉa cành: Khi tỉa cành cần lưu ý giữ thân chính thân phụ ngay dướichùm hoa thứ nhất

(Theo quy trình của trung tâm nghiên cứu và phát triển rau chất lượng cao)

4.2 Các chỉ tiêu theo dõi

4.2.1 Các giai đoạn sinh trưởng, phát triển trên đồng ruộng

- Thời gian từ gieo đến mọc (ngày)

- Thời gian từ mọc đến trồng (ngày)

- Thời gian từ trồng đến ra hoa (ngày): 70 % số cây ra hoa

- Thời gian từ trồng đến đậu quả (ngày): 70% số cây có quả đậu

- Thời gian từ trồng đến quả chín (ngày): Khi trên 30% số cây trên ô thínghiệm có quả chín ở chùm 1

- Thời gian từ trồng đến chín rộ: 80% số cây trong ô thí nghiệm có quảchín ở chùm 1 và 2

- Động thái tăng trưởng cây về chiều cao và số lá trên thân chính

4.2.2 Một số chỉ tiêu về sinh trưởng và cấu trúc cây

- Tốc độ sinh trưởng và chiều cao thân chính (cm): đo bằng thước dây,

7 ngày đo 1 lần

- Tốc độ ra lá trên thân chính, 7 ngày theo dõi 1lần

- Chiều cao từ gốc đến chum hoa đầu tiên đo bằng thước dây(cm)

- Số đôt từ gốc đến chum hoa đầu tiên (cm)

- Chiều cao cây cuối cùng: đo bằng thước dây từ cổ rễ đến đỉnh sinhtrưởng (cm)

- Mức độ phân cành đánh giá theo các mức: Phân cành mạnh, trungbình, yếu

- Màu sắc lá: Xanh đậm, xanh, xanh nhạt

4.2.3 Đặc điểm nở hoa và tỉ lệ đậu quả

- Dạng chùm hoa:

+ Đơn giản (bình thường): hoa ra trên 1 nhánh chính

+ Trung gian: hoa ra trên 2 nhánh chính

+ Phức tạp: chùm hoa chia thành nhiều nhánh

- Đặc điểm nở hoa: Nở tập trung, nở rộ, nở rải rác

- Tỷ lệ đậu quả: Mỗi ô thí nghiệm theo dõi 6 cây, mỗi cây theo dõi 5chùm hoa (từ dưới lên ) và 5 chùm quả tương ứng với các chùm hoa đó

- Các chỉ tiêu theo dõi:

+ Số hoa trên từng chum

+ Số quả đậu trên từng chùm

+ Tỷ lệ đậu quả = (số quả đậu / số hoa) × 100%

+ Tỷ lệ đậu quả của từng chùm, tính trung bình của 5 chùm hoa

4.2.4 Tình hình nhiễm một số sâu bệnh hại trên đồng ruộng

- Bệnh virus: Đánh giá thường kỳ (7 ngày/1 lần), lần đầu khi cây rahoa, phân làm hai nhóm triệu chứng: triệu chứng nặng và triệu chứng nhẹ

- Một số bệnh hại khác: Bệnh chết héo cây, bệnh sương mai, bệnh đốmnâu…

4.2.5 Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất

- Số chùm quả trên cây (6 cây/ô thí nghiệm).

- Tổng số chùm quả trên cây (6 cây/ô thí nghiệm)

- Quả được phân thành hai nhóm : Nhóm quả lớn (N1) và nhóm quảnhỏ (N2)

- Khối lượng trung bình quả : Nhóm quả lớn: P1, nhóm quả nhỏ: P2(đường kính quả nhỏ hơn hoặc bằng 2,5 cm)

- Năng suất cá thể = N1x P1 + N2 x P2

4.2.6 Một số chỉ tiêu về hình thái quả

- Chỉ tiêu hình dạng quả: I=H/D I : Chỉ số hình dạng quả

H : Chiều cao quả

D : Đường kính quả

I > 1 : Quả dài

I = 0,85- 1 : Quả tròn

I <0,85 : Quả dẹt

-Dạng bề mặt quả

-Màu sắc vai quả khi chưa chín : trắng ngà, xanh nhạt, xanh bìnhthường

-Màu sắc quả khi chín : Đỏ đậm, đỏ cờ, đỏ bình thường, đỏ loang vàng.-Số ngăn hạt/ quả (ngăn)

-Số hạt/ quả (hạt)

-Độ dày thịt quả (mm)

-Độ chắc của quả

4.2.7 Một số chỉ tiêu về chất lượng quả

- Đặc điểm thịt quả: Thô sượng, chắc mịn, chắc bở, mềm mịn, mềm nát

- Độ ướt thịt quả: Rất ướt, ướt, khô nhẹ, khô

- Tỷ lệ quả nứt sau mưa

- Khẩu vị nếm: Ngọt, ngọt dịu, nhạt, chua dịu, chua

- Hương vị: Có hương, không rõ, hăng ngái

- Chất khô hòa tan (độ Brix ): Sử dụng máy đo độ Brix

4.3.8 Xử lý thống kê số liệu

- Chọn lọc theo chỉ số SELINDEX

PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

4.1 Các giai đoạn sinh trưởng của các tổ hợp lai cà chua vụ Xuân hè 2017

Cây cà chua là cây rau ăn quả, trong phương pháp trồng đòi hỏi phảiqua giai đoạn vườn ươm Sau gần 1 tháng ở giai đoạn vườn ươm với mật độkhá dày, cây cà chua được đưa ra ngoài ruộng sản xuất với mật độ thích hợp( 50 x 60 cm) để giúp cây sinh trưởng, phát triển tốt Cây cà chua nói riêng vàcác cây trồng nói chung đều trải qua hai giai đoạn sinh trưởng là sinh trưởngsinh dưỡng và sinh trưởng sinh thực Mỗi giai đoạn dài hay ngắn phụ thuộcvào yếu tố di truyền của giống, và các biện pháp chăm sóc, các điều kiệnngoại cảnh khác như đất đai, khí hậu

Do đó việc nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng, phát triển của cây sẽ giúpchúng ta nắm được đặc điểm của từng giai đoạn sinh trưởng phát triển từ đó

đề ra các biện pháp kỹ thuật đặc thù nhằm nâng cao năng suất chất lượng củacây cà chua Đồng thời có các biện pháp bố trí thời vụ, vùng sản xuất hợp lýđể đảm bảo hiệu quả kinh tế và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng

4.1.1 Thời gian từ trồng đến ra hoa

Thời gian từ trồng đến ra hoa là một trong những thời kỳ sinh trưởngquan trọng của cây Đây là khoảng thời gian để cây hoàn thành giai đoạn sinhtrưởng sinh dưỡng bắt đầu chuyển sang giai đoạn sinh trưởng sinh thực.Trong giai đoạn này, cây tích lũy nhiều các chất dinh dưỡng để chuẩn bị choquá trình ra hoa và đậu quả

Thời gian từ trồng đến ra hoa của cây cà chua trải qua nhiều giai đoạnsinh trưởng quan trọng: giai đoạn hồi xanh, giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng.Cây cho năng suất cao hay thấp phụ thuộc chặt chẽ vào giai đoạn này

Các tác động ngoại cảnh trong giai đoạn này ảnh hưởng rất lớn đến cácyếu tố cấu thành năng suất, chất lượng của cây, đặc biệt là điều kiện nhiệt độánh sang Khi nhiệt độ càng cao thì cây cũng rút ngắn thời gian từ trồng đến

ra hoa

Trong giai đoạn hồi xanh, cây non còn yếu, cần được chăm sóc cẩnthận, đặc biệt phải cung cấp đủ nước Giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng tíchlũy dinh dưỡng, hình thành và phát triển cơ quan sinh dưỡng, tích lũy cơ sởvật chất cho sự phát triển tiếp theo của giai đoạn sinh trưởng sinh thực

Chính vì vậy, ngoài các yếu tố di truyền tác động, chúng ta cần có biệnpháp chăm sóc cây hợp lý, bón phân cân đối, đầy đủ, và đặc biệt là cung cấpđầy đủ nước cho cây

Quá trình phân hóa mầm hoa chịu sư tác động mạnh mẽ nhất của cácyếu tố như nhiệt độ, độ ẩm và ánh sang Nếu nhiệt độ ban ngày 20-25 0 C,ban đêm 13-15 0 C, ẩm độ đất 60-70%, ẩm độ không khí 55-65%, cường độánh sáng trong phạm vi 2000 lux thì số hoa phân hóa được nhiều nhất và tỷ lệđậu quả cao nhất [10] Trong điều kiện vụ xuân hè, thời tiết nóng ẩm, mưanhiều, cây ra muộn dễ gặp nhiệt độ cao, mưa nhiều dẫn đến hiện tượng rụngnụ, rụng hoa nhiều, tỷ lệ hữu dục kém Độ ẩm không khí cao trên 90% dễ làmhạt phấn bị trương nứt, hoa không thụ phấn được và rụng (Tạ Thu Cúc, 2000)

Chính vì vậy, chúng ta cần xác định được thời điểm nở hoa của từnggiống để tránh cây gặp điều kiện bất lợi trong quá trình thụ phấn, thụ tinh

Như vậy, nhìn chung các giống cà chua lai trong vụ Xuân Hè 2012 cóthời gian từ trồng đến ra hoa tương đối ngắn, do điều kiện thời tiết thuận lợi,nhiệt độ tăng cao dần, trời ít mưa, cường độ ánh sang tương đối mạnh nên cácgiống sinh trưởng phát triển nhanh hơn, ra hoa sớm hơn

Qua kết quả ở Bảng 4.1 cho thấy thời gian từ trồng đến ra hoa của cácTHL dao động trong khoảng từ 23 đến 35 ngày, THL ra hoa sớm nhất là H8,G8, I8, I20, I29, I46, G24, E5, G3, G1, M23 (23ngày), Sau đó là G29, I30,(24 ngày), H16, H20, H31, G16, G20, (30 ngày), H29, G30 (31 ngày) và một

số THL ra hoa muộn hơn như: H30, G14( 32 ngày), Các THL ra hoa muộnnhất là I16, I31, G26, E26, G5, K9, HT160 (33 ngày) và H14 (35 ngày).

Bảng 4.1 : Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của các THL cà chua

vụ xuân hè trung 2017

STT THL Trồng – Ra hoa đậu quả Trồng – quả chín Trồng –