ẢNH HƯỞNG của PHÂN bón lá và NGUỒN PHẤN THỤ đến đặc điểm SINH TRƯỞNG và PHÁT TRIỂN của QUẢ bưởi DIỄN tại GIA lâm, hà nội

Cây bưởi (Citrus grandis L.) là một trong những cây loại có múi được trồng phổ biến trên thế giới châu Á, Bắc Mỹ, Nam Mỹ, châu Âu, châu Phi, châu Úc, là cây ăn quả mang lại giá trị kinh tế cao ở nhiều quốc gia. Cây bưởi có lịch sử phát triển lâu đời tại nhiều quốc gia, được trồng nhiều ở các vùng sinh thái. Trong nhiều thập kỷ qua cây có múi nói chung, cây bưởi nói riêng là mặt hàng xuất khẩu chủ lực và nhu cầu tiêu thụ trong nước cũng rất lớn (Hoàng Ngọc Thuận, 2004). Ở Việt Nam cây bưởi được trồng phổ biến ở nhiều nơi, tùy thuộc vào các giống bưởi khác nhau vùng phân bố khác nhau. Bưởi Diễn là giống bưởi được trồng nhiều và phổ biến hiện nay, phân bố rộng khắp trên cả nước trước đây được trồng nhiều ở xã Phú Diễn, xã Phú Minh, huyện Từ Liêm, Hà Nội, hiện nay đã được trồng và phát triển tốt tại một số địa phương như: Đan Phượng, Phúc Thọ, Hoài Đức, Chương Mỹ, Quốc Oai... (Hà Nội); Hiệp Hoà, Tân Yên, Yên Thế... (Bắc Giang); Văn Giang, Tiên Lữ... (Hưng Yên), với diện tích ước khoảng trên 1.000 ha và đang tiếp tục được mở rộng. Diện tích trồng bưởi Diễn ở Việt Nam lớn cho năng suất cao, nhưng so với thế giới thì năng suất và chất lượng còn thấp, vì vậy việc nâng cao năng suất và chất lượng bưởi nói chung và bưởi Diễn nói riêng là rất cần thiết. Cây bưởi phát triển và trồng nhiều ở các tỉnh trong cả nước, đặc biệt là miền Bắc được thiên nhiên ưu đãi nhưng năng suất vẫn thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường trong và ngoài nước. Một trong số các nguyên nhân làm giảm năng suất, chất lượng bưởi ở các tỉnh miền Bắc đó là hiện tượng rụng hoa, quả non gây mất mùa liên tục đã làm ảnh hưởng không nhỏ tới sự tồn tại cũng như phát triển của một số giống bưởi ở các tỉnh miền Bắc. Để khắc phục tình trạng này, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng thụ phấn bổ sung có thể làm tăng đáng kể tỉ lệ đậu quả của cây bưởi, đặc biệt trong điều kiện thời tiết bất thuận. Biện pháp thụ phấn bổ sung không làm ảnh hưởng đến chất lượng của quả. Ngoài ra có thế sử dụng các chất kích thích sinh trưởng để làm tăng khả năng giữ hoa, đậu quả và năng suất chất lượng của cây bưởi. Ngoài ra chưa có nhiều công trình nghiên cứu cụ thể về phân bón và các chất kích thích làm tăng khả năng đậu quả. Từ những yêu cầu thực tế trên chúng tôi thực hiện đề tài: “Ảnh hưởng của phân bón lá và nguồn thụ phấn đến đặc điểm sinh trưởng và phát triển của quả bưởi Diễn tại Gia Lâm, Hà Nội”.

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

GIA LÂM, HÀ NỘI”

Người hướng dẫn : TS ĐOÀN THU THỦY

Người thực hiện : VŨ VĂN THẮNG

HÀ NỘI -2017

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô trong khoa Nông học, đặt biệt là các thầy cô trong bộ môn Di Truyền-Chọn Giống đã truyền đạt những kiến thức cơ sở và chuyên môn cho tôi trong quãng thời gian thực tập tại trường, tạo mọi điều kiện cho tôi hoàn thành tốt đợt thực tập này.

Cuối cùng tôi xin cảm ơn tới gia đình, người thân và bạn bè đã bên tôi, cổ

vũ động viên, tạo mọi điều kiện tốt đẹp nhất giúp tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2017

Sinh Viên thực hiện

Vũ Văn Thắng

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN ! i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU iv

DANH MỤC BẢNG BIỂU v

DANH MỤC ĐỒ THỊ v

PHẦN I MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích và yêu cầu của đề tài 2

1.2.1 Mục đích 2

1.2.2 Yêu cầu 2

1.3 Ý nghĩa 2

1.3.1 Ý nghĩa khoa học 2

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn 2

Phần II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Tổng quan về cây bưởi 3

2.1.1 Nguồn gốc, phân bố và phân loại 4

2.1.2 Đặc điểm nông sinh học cây bưởi 6

2.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi trên thế giới và Việt Nam 11

2.2.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi trên thế giới 11

2.2.2 Tình hình sản xuất, tiêu thụ bưởi ở Việt Nam 13

2.3 Tình hình nghiên cứu cây có múi trên thế giới và ở Việt Nam 16

2.3.1 Tình hình nghiên cứu cây có múi trên thế giới 16

2.3.2 Tình hình nghiên cứu cây có múi ở Việt Nam 18

2.4 Các nghiên cứu về phân bón lá 19

2.4.1 Cơ sở khoa học của việc sử dụng phân bón qua lá 19

2.4.2 Các nghiên cứu trong nước về phân bón lá 20

2.4.3 Các nghiên cứu về phân bón lá trên thế giới 21

2.4.4 cơ chế và cách sử dụng phân bón lá 22

PHẦN III NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 24

3.1 Đối tượng và vật liệu nghiên cứu 24

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 25

3.3 Nội dung nghiên cứu 25

3.4 Phương pháp nghiên cứu 25

3.4.1 Điều kiện thí nghiệm 25

3.4.2 Bố trí thí nghiệm 25

3.4.3 Các chỉ tiêu theo dõi 26

3.4.4 Phương pháp xử lý số liệu 27

PHẦN IV KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 28

4.1 Kết quả nghiên cứu đặc tính nông sinh học của cây bưởi Diễn 28

4.1.1 Đặc điểm hình thái cây 28

4.1.2 Thời gian ra lộc 29

4.1.3 Thời gian ra hoa và đặc điểm hoa của giống bưởi Diễn 30

4.2 Ảnh hưởng của các nguồn phấn thụ đến khả năng đậu quả và sinh trưởng phát triển quả của giống bưởi Diễn 32

4.2.1 Ảnh hưởng của nguồn phấn đến tỷ lệ đậu quả 32

4.2.2 Động thái tăng trưởng quả sau thụ phấn 33

4.3 Ảnh hưởng của chế phẩm phân bón lá tới khả năng đậu quả và sinh trưởng của quả 36

4.3.1 Ảnh hưởng của chế phẩm phân bón lá tới tỷ lệ rụng quả non 36

4.3.2 Động thái tăng trưởng của quả ở các công thức phun chế phẩm phân bón lá 38

PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 42

5.1 Kết luận 42

5.2 Đề nghị 42

PHẦN VI TÀI LIỆU THAM KHẢO 43

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU

BỘ NN&PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

IRRISTAT Phần mềm thống kê nông nghiệp

NXB

NN

TT

Nhà xuất bảnNông nghiệpThứ tự

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Tình hình sản xuất bưởi của một số quốc gia trên thế giới 11

Bảng 2.2 Tình hình tiêu thụ bưởi của một số quốc gia trên thế giới 12

Bảng 2.3 Tình hình sản xuất cây ăn quả có múi ở Việt Nam giai đoạn 2005 -2013 14

Bảng 2.4 Giá trị xuất khẩu của cây có múi tại Việt Nam (2005-2012) 16

Bảng 2.5 xuất xứ và thành phần 5 loại chế phẩm 24

Bảng 4.1 Một số đặc điểm hình thái của cây bưởi Diễn 28

Bảng 4.2 Thời gian xuất hiện, nở rộ, kết thúc cành lộc xuân 30

Bảng 4.3 Thời gian xuất hiện, nở rỗ, kết thúc của hoa 30

Bảng 4.4 Một số đặc điểm hoa của giống bưởi Diễn 31

Bảng 4.5 Ảnh hưởng của nguồn phấn đến tỷ lệ đậu quả ở các công thức thụ phấn 32

Bảng 4.6 Động thái tăng trưởng đường kính của các công thức thụ phấn 34

Bảng 4.7 Ảnh hưởng của chế phẩm phân bón lá đến tỷ lệ rụng quả non 37

Bảng 4.8 Ảnh hưởng của các chế phẩm phân bón lá tới động thái tăng trưởng chiều cao quả 38

Bảng 4.9 Ảnh hưởng của các chế phẩm phân bón lá tới động thái tăng trưởng đường kính quả 40

DANH MỤC ĐỒ THỊ

Đồ thị 4.1 tỷ lệ đậu quả của các công thức thụ phấn 32

Đồ thị 4.2 Động thái tăng trưởng đường kính quả 34

Đồ thị 4.3 Động thái tăng trưởng chiều cao quả 35

Đồ thị 4.4 tỷ lệ rụng quả sau khi sử dụng chế phẩm phân bón lá 37

Đồ thị 4.5 Động thái tăng trưởng chiều cao của quả sau khi phun chế phẩm phân bón lá 39

Biểu đồ 4.5 Động thái tăng trưởng đường kính của quả sau khi phun chế phẩm phân bón lá 40

PHẦN I.

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Cây bưởi (Citrus grandis L.) là một trong những cây loại có múi được trồng

phổ biến trên thế giới châu Á, Bắc Mỹ, Nam Mỹ, châu Âu, châu Phi, châu Úc, làcây ăn quả mang lại giá trị kinh tế cao ở nhiều quốc gia Cây bưởi có lịch sửphát triển lâu đời tại nhiều quốc gia, được trồng nhiều ở các vùng sinh thái.Trong nhiều thập kỷ qua cây có múi nói chung, cây bưởi nói riêng là mặt hàngxuất khẩu chủ lực và nhu cầu tiêu thụ trong nước cũng rất lớn (Hoàng NgọcThuận, 2004) Ở Việt Nam cây bưởi được trồng phổ biến ở nhiều nơi, tùy thuộcvào các giống bưởi khác nhau vùng phân bố khác nhau Bưởi Diễn là giống bưởiđược trồng nhiều và phổ biến hiện nay, phân bố rộng khắp trên cả nước trướcđây được trồng nhiều ở xã Phú Diễn, xã Phú Minh, huyện Từ Liêm, Hà Nội,hiện nay đã được trồng và phát triển tốt tại một số địa phương như: Đan Phượng,Phúc Thọ, Hoài Đức, Chương Mỹ, Quốc Oai (Hà Nội); Hiệp Hoà, Tân Yên,Yên Thế (Bắc Giang); Văn Giang, Tiên Lữ (Hưng Yên), với diện tích ướckhoảng trên 1.000 ha và đang tiếp tục được mở rộng

Diện tích trồng bưởi Diễn ở Việt Nam lớn cho năng suất cao, nhưng so vớithế giới thì năng suất và chất lượng còn thấp, vì vậy việc nâng cao năng suất vàchất lượng bưởi nói chung và bưởi Diễn nói riêng là rất cần thiết Cây bưởi pháttriển và trồng nhiều ở các tỉnh trong cả nước, đặc biệt là miền Bắc được thiênnhiên ưu đãi nhưng năng suất vẫn thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu của thịtrường trong và ngoài nước Một trong số các nguyên nhân làm giảm năng suất,chất lượng bưởi ở các tỉnh miền Bắc đó là hiện tượng rụng hoa, quả non gây mấtmùa liên tục đã làm ảnh hưởng không nhỏ tới sự tồn tại cũng như phát triển củamột số giống bưởi ở các tỉnh miền Bắc Để khắc phục tình trạng này, nhiềunghiên cứu chỉ ra rằng thụ phấn bổ sung có thể làm tăng đáng kể tỉ lệ đậu quảcủa cây bưởi, đặc biệt trong điều kiện thời tiết bất thuận Biện pháp thụ phấn bổ

sung không làm ảnh hưởng đến chất lượng của quả Ngoài ra có thế sử dụng cácchất kích thích sinh trưởng để làm tăng khả năng giữ hoa, đậu quả và năng suấtchất lượng của cây bưởi Ngoài ra chưa có nhiều công trình nghiên cứu cụ thể vềphân bón và các chất kích thích làm tăng khả năng đậu quả Từ những yêu cầu

thực tế trên chúng tôi thực hiện đề tài: “Ảnh hưởng của phân bón lá và nguồn thụ phấn đến đặc điểm sinh trưởng và phát triển của quả bưởi Diễn tại Gia Lâm, Hà Nội”.

1.2 Mục đích và yêu cầu của đề tài.

ăn tươi thì bưởi còn có rất nhiều công dụng khác như: Làm đẹp từ tinh dầu vỏbưởi, làm thuốc từ rất nhiều bộ phận của quảvì vậy mà bưởi rất phổ biến cũngrất quen thuộc với người dân

Bưởi là cây đặc sản quý, có giá trị dinh dưỡng cao, ngoài chất đường 10%, trong đó saccharose là chủ yếu), bưởi đặc biệt rất giàu vitamin C (khoảng

(8-40 mg/100g thịt quả), acid hữu cơ (0,2-1,0%), pectin (0,45-0,5%) có tác dụng tốtđối với sức khoẻ Pectin của bưởi có tác dụng chống nhiễm kim loại nặng và nhiễmphóng xạ,chống xơ cứng động mạch và có tác dụng chữa bệnh đường ruột Bưởicòn là loại quả có tiềm năng kinh tế cao, trọng lượng quả lớn, cây có thể cho thuhoạch quả đạt năng suất cao (Đỗ Tất Lợi, 2006)

Theo FAO (Tổ chức an toàn lương thực thế giới, 2002) thì diện tích trồngcam quýt và bưởi trên toàn thế giới khoảng 7.330.000 ha với sản lượng103.300.000 tấn/năm, mang lại giá trị khoảng 3 tỷ USD Và cũng theo dự báocủa FAO trong thời kỳ 2001 đến 2010, nhu cầu tiêu thụ cây cam quýt tăng caohơn tốc độ tăng sản lượng, theo đó nhu cầu thị trường tiêu thụ tăng bình quân3,6%/năm Trong khi sản lượng chỉ đạt 2,8%/năm (Viện nghiên cứu cây ăn quảmiền Nam, 2001)

2.1.1 Nguồn gốc, phân bố và phân loại

2.1.1.1 Nguồn gốc

Cây cam quýt nói chung, cây bưởi nói riêng có lịch sử phát triển lâu đời

Có nhiều báo cáo đề cập đến nguồn gốc của cam quýt, phần lớn đều nhất trí rằngcam quýt có nguồn gốc ở miền Nam châu Á, trải dài từ Ấn Độ qua HimalayaTrung Quốc xuống vùng quần đảo Philippin, Malaysia, miền Nam Indoneciahoặc kéo đến lục địa Úc Những báo cáo gần đây nhận định rằng, tỉnh Vân Nam,Trung Quốc có thể là nơi khởi nguyên của nhiều loài cam quýt quan trọng, tạiđây có tìm thấy rất nhiều loài cam quýt hoang dại Trước đây có một số côngtrình cho rằng, loài chanh yên, phật thủ (Citrus medica) có thể có nguồn gốc ởĐịa Trung Hải hoặc Bắc Phi, nhưng hiện nay điều này đã được sáng tỏ, Citrusmedica có nguồn gốc tại miền Nam Trung Quốc, nhưng là loài cây ăn quả đượcmang đến trồng tại Địa Trung Hải và Bắc Phi rất sớm, trước thế kỷ I sau CôngNguyên, những tài liệu cổ xưa đã ghi chép rất chi tiết loài cây ăn quả này ở BắcPhi đến mức làm nhiều người hiểu lầm chúng có nguồn gốc tại đây Các loàichanh vỏ mỏng (Lime.C.auranlifolia Swingle) được xác định có nguồn gốc ởmiền Nam Trung Quốc và miền Tây Ấn Độ, sau đó các thuỷ thủ đầu tiên đến Ấn

Độ đó mang về trồng ở châu Phi, Địa Trung Hải, châu Âu (Koch, 1992)

Theo tác giả Robert, (1967) bưởi là cây bản xứ của Malaysia và quần đảoPolynesia, sau đó được di thực sang Ấn Độ, phía nam Trung Quốc và các nướcchâu Âu, Mỹ Tác giả Giucovki cho rằng nguồn gốc của bưởi có thể là quần đảoLaxongdơ, tuy nhiên để có tài liệu chắc chắn cần nghiên cứu các thực vật họRutacea, nhất là họ phụ Aurantioidea ở vùng núi Hymalaya miền Tây TrungQuốc và các vùng núi thuộc bán đảo ĐôngDương (Bùi Huy Đáp, 1960) Tác giảChawalit Niyomdham, (1992) cũng cho rằng bưởi có nguồn gốc ở Malaysia, sau

đó lan sang Indonesia, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Địa Trung Hải và Mỹ vùng sản xuất chính ở các nước Phương Đông (Trung Quốc, Thái Lan, ViệtNam )

Tuy nhiên, tác giả Brets Chneider (1898) lại cho rằng bưởi có nguồn gốc từTrung Quốc vì cây bưởi đã được đề cập trong các tài liệu của Trung Quốc từ thế

kỷ 24 đến thế kỷ 8 trước Công nguyên Cùng quan điểm trên, các tác giả VũCông Hậu, (1996) cũng cho rằng bưởi có nguồn gốc từ Trung Quốc Như vậy,nguồn gốc của bưởi cho đến nay chưa được thống nhất Bưởi có thể có nguồngốc từ Malaysia, Trung Quốc, Ấn Độ hiện nay bưởi được trồng nhiều với mụcđích thương mại ở các nước châu Á như: Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia,Philipines, Ấn Độ và Việt Nam

Như vậy, cây bưởi cũng như cây có múi khác có nguồn gốc ở miền Namchâu Á, sự di thực của chúng trên thế giới gắn liền với lịch sử buôn bán đườngbiển và các cuộc chiến tranh trước đây Chúng được di chuyển đến châu Phi từ

Ấn Độ bởi các đoàn thuyền buồm, di chuyển đến châu Mỹ bởi các nhà thámhiểm và thuyền buôn người Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha

2.1.1.2 Phân bố vùng trồng cây ăn quả có múi

Cây có múi được trồng ở các vùng nằm giữa vĩ 400 vĩ Bắc và 400 vĩ độNam, với nhiệt độ tối thiểu cao hơn so với nhiệt độ gây chết cóng cây (-60C đến

- 40C) Các yếu tố ảnh hưởng đến vùng trồng cây ăn quả có múi bao gồm khíhậu, đất đai, nhiệt độ tối thiểu Những nơi có nhiệt độ thích hợp nhưng lượngmưa nhiều, nhiều gió, nhiều mây che phủ kèm theo bức xạ mặt trời yếu hoặc đấtđai không phù hợp như tầng canh tác nông, khả năng giữ nước kém, lũ lụt… sẽkhông thuận lợi cho sự phát triển cây có múi

Phần lớn các cây có múi phân bố trong các vùng cận nhiệt đới giữa 150C và

400 vĩ độ Bắc và giữa 150 và 400 vĩ độ Nam Các vùng có nhiệt độ mùa đônglạnh vừa phải, đủ tạo ra giai đoạn ngủ nghỉ đông của cây, tiếp theo sự ra hoađồng loạt vào mùa xuân là sự thích hợp với trồng cây có múi chất lượng cao, vỏquả đẹp, năng suất cao và cây khỏe Trong vùng gần xích đạo ở giữa 150 vĩ độBắc và 150 vĩ độ Nam, cam quýt thường trồng có chất lượng thấp và sản phẩmthông thường chỉ đủ dùng cho địa phương Bưởi và chanh thường phát triển khá

hơn ở vùng này do chịu được nhiệt Khi nhiệt độ cao quanh năm, cây có múi cóthể ra hoa vài lần trong năm (Plummer et al., 1989).

Loài: Citrus grandis (bưởi)

Citrus paradise (bưởi chùm)

Bưởi là giống cây có múi được trồng nhiều ở vùng nhiệt đới và cận nhiệtđới Đặc điểm cây cao to, tán rộng, hoa to thơm, quả to nhỏ tùy theo giống.Đây cũng là giống trồng nhiều ở nước ta Theo ước tính loài này có đến vàichục giống mọc bán hoang dại và được trồng ở khắp các tỉnh trung du miềnnúi, các tỉnh đồng bằng sông Hồng, sông Cửu Long, miền Đông Nam Bộ Ởnước ta có nhiều giống bưởi ngon nổi tiếng như bưởi Năm Roi, bưởi BiênHòa, bưởi Diễn, bưởi Đoan Hùng

2.1.2 Đặc điểm nông sinh học cây bưởi

2.1.2.1 Nghiên cứu đặc điểm sinh học cây bưởi Diễn

Nguồn gốc cây bưởi Diễn cây bưởi Diễn được trồng nhiều ở xã Phú Diễn,Phú Minh, huyện Từ Liêm, Hà Nội Bưởi Diễn có thể là một biến dị của bưởi ĐoanHùng Khoảng 90 năm trước, cụ Lý Năm là người đầu tiên trồng giống bưởi này tạithôn Đức Diễn, xã Phú Diễn Vì giống bưởi này khi chín có mùi thơm, vị ngọt đặctrưng nên con cháu trong gia đình đã nhân giống trồng trong làng xã Giờ đây, PhúDiễn nơi trồng giống bưởi này đã trở thành tên gọi riêng cho

Bưởi Diễn quả tròn, vỏ quả nhẵn, khi chín màu vàng cam, khối lượngtrung bình quả từ 0,8-1 kg, tỷ lệ phần ăn được từ 60-65%, số hạt trung bìnhkhoảng 50 hạt, múi và vách múi dễ tách rời nhau Thịt quả màu vàng xanh, ăndòn, ngọt, độ brix từ 12-14 Thời gian thu hoạch muộn hơn bưởi Đoan Hùng,thường trước tết Nguyên Đán khoảng 15-20 ngày.

 Đặc điểm hình thái lá bưởi Diễn:

Lá bưởi thuộc loại lá đơn, dạng phiến, hình bầu dục hơi nhọn ở đầu, lá to dàyxanh đậm, mép lá có răng nhỏ, phụ gân 5-6 cặp, có eo lá, có đốt ở đáy cuống lá.Trên lá có túi tinh dầu thơm Số lượng lá trên cây quyết định đến năng suất, sảnlượng bưởi 95% năng suất cây trồng do quang hợp quyết định Vì vậy đặc điểmhình thái, kích thước, màu sắc lá rất quan trọng để cây có thể quang hợp tạo ra năngsuất cao nhất Lá cây bưởi Diễn có hình bầu thuôn dài, xanh đậm, gân vàng và đầutròn xẻ hai thùy Độ dài lá biến động từ 12 đến 14 cm, độ rộng lá 4,93 cm Chỉ sốchiều dài/chiều rộng (D/R) biến động từ 2,22 đến 2,35 cm

 Đặc điểm hình thái hoa bưởi Diễn:

Hoa bưởi Diễn thường nở kéo dài từ 16 đến 34 ngày Hoa nở thành ba đợt,kéo dài từ đầu tháng 2 đến đầu tháng 3 Cũng có nơi nở sớm hơn, từ đầu tháng 1đến đầu tháng 2 Thời gian nở hoa là một yếu tổ quan trọng ảnh hưởng trực tiếpđến khả năng đậu quả của cây bưởi Diễn tại các tỉnh miền núi phía Bắc, vì khuvực này chịu ảnh hưởng nặng của gió mùa Đông Bắc và mưa Xuân

Bưởi Diễn có số lượng cánh hoa biến động từ 4,3 đến 4,5 Tỷ lệ hoa đơnkhoảng 36% và hoa chùm là 64% Trong khi đó nghiên cứu của Hoàng ThanhPhượng trên cây bưởi Diễn trồng tại huyện Hiệp Hòa, Bắc Giang lại cho kết quả

tỷ lệ hoa đơn là 3% và hoa chùm là 97% Như vậy, đặc điểm ra hoa của cây bưởiDiễn trồng ở hai vùng sinh thái khác nhau đã có sự biến động đáng kể về tỷ lệhoa đơn và hoa chùm

 Đặc điểm hình thái quả bưởi Diễn:

Quả bưởi Diễn thông thường có màu vàng rơm, quả có dạng cầu tròn, màusắc tôm từ vàng nhạt đến vàng đậm Quả bưởi Diễn thông thường có khối lượng

biến động từ 0,92 kg đến 0,98 kg, tùy điều kiện chăm sóc Quả thường có chiềucao từ 11 cm đến 12 cm và đường kính biến động từ 10 cm đến 12 cm Tỷ lệ ănđược từ 56% đến 70%, thông thường có từ 12-14 múi, phổ biến là 12 múi, có từ60-80 hạt/quả

2.1.2.2 Yêu cầu sinh thái

có một số giống có thể chịu đựng được trong một thời gian rất ngắn, khi nhiệt độcao 400C kéo dài trong thời gian dài cây bưởi sẽ ngừng sinh trưởng, biểu hiệnbên ngoài là lá rụng, cành khô héo Tuy nhiên cũng có giống chỉ bị hại khi nhiệt

độ lên đến 50-570C Nhiệt độ ảnh hưởng đến phẩm chất và phát triển của trái.Những giống có khả năng thích ứng với nhiệt độ thấp thường có phẩm vị ngon,

mã quả đẹp, hấp dẫn, ngược lại những giống chịu nhiệt có phẩm chất kém hơn

 Ánh sáng:

Bưởi và cây có múi không ưa ánh sáng trực xạ và cường độ ánh sáng thíchhợp là 10.000-15.000 lux Theo Vũ Công Hậu và một số các tác giả khẳng địnhrằng: Bưởi là cây ưa ánh sáng tán xạ, nơi có cường độ ánh sáng từ 10.000-15.000 lux, tương ứng với 0,6cal/cm2, ứng với ánh sáng lúc 8-9h sáng và 4-5hchiều hoặc những ngày trời quang mây mùa hè Tuy nhiên để có được lượng ánhsáng như vậy chúng ta cần bố trí mật độ trồng hợp lý, vườn bưởi nhất thiết phảitrồng ở những nơi thoáng, có thể trồng cây chắn gió đồng thời có tác dụng chebớt ánh sáng để có ánh sáng trực xạ vào những ngày trời nắng gắt, khi đủ ánhsáng cây sinh trưởng, phát triển tốt, ít bị sâu bệnh (Gonzalez-Ferrer et al., 1984)

 Lượng mưa:

Cây bưởi có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới và á nhiệt đới nên chúng khôngnhững cần nhiệt độ cao mà chúng còn cần ẩm độ cao, ẩm độ không khí thấphoặc biến động thời tiết nhiều cũng sẽ ảnh hưởng tới quá trình thoát hơi nướccủa cây Bưởi cần rất nhiều nước đặc biệt trong thời kì ra hoa, kết quả Trungbình cây bưởi cần khoảng 1000-2000 mm/năm và phân bố đều trong năm.Lượng nước trong đất có ảnh hưởng rõ đến hoạt động của bộ rễ Lượng nướcđược coi là đủ khi nước tự do bằng 1% và độ ẩm trong đất bằng 60% độ ẩm bãohòa đồng ruộng Độ ẩm không khí thích hợp 75-80% Ở thời kỳ hoa nở cần độ

ẩm không khí thấp 70-75%, thời kỳ quả phát triển ẩm độ cao quả sẽ phát triểnnhanh, phẩm chất tốt, sản lượng cao và mã quả đẹp Độ ẩm không khí quá cao,nắng to ở thời kỳ tháng 8-9 hay gây hiện tượng nứt, rụng quả

2.1.2.3 Đặc điểm sinh trưởng các đợt lộc của cây bưởi

Bình thường giống như các loại cây ăn quả khác, vòng đời cây bưởi đều trảiqua 3 giai đoạn: Giai đoạn cây con (giai đoạn kiến thiết), giai đoạn ra hoa kết quả(giai đoạn kinh doanh) và cuối cùng là thời kỳ già cỗi Tuỳ điều kiện sinh thái vàhình thức nhân giống mà tuổi cây bưởi có thể dài hoặc ngắn Ở những vườn bưởigieo hạt hoặc nhân giống bằng phương pháp ghép gặp điều kiện thuận lợi tuổi thọ

có thể tới vài chục năm vẫn cho năng suất tốt Nhìn chung khi còn ở giai đoạn câycon sự sinh trưởng có phần nghiêng về bộ rễ Trong một năm bưởi có thể ra nhiềuđợt lộc tuỳ vào từng vùng sinh thái, giống, tuổi cây và những tác động kỹ thuật củacon người, thông thường có từ 2-4 hoặc 5 đợt lộc Loại cành mẹ và số đợt lộc trongnăm liên quan khá nhiều đến hiện tượng ra quả cách năm Ở những loài cây càngnhiều đợt lộc trong năm, tuổi thuần thục của cành mẹ để có thể sinh ra cành quảcàng ngắn thì hiện tượng ra quả cách năm càng ít hoặc không có, đó cũng là lý do

có thể giải thích vì sao quất và một số giống chanh có thể cho quả quanh năm.Cành bưởi sau khi mọc một thời gian khi đã gần đến độ thuần thục tại các đỉnh sinhtrưởng có hiện tượng các auxin giảm đột ngột làm cho các tế bào đỉnh sinh trưởngngừng phân chia, phần mô ở đỉnh sinh trưởng bị chết Đây chính là nguyên nhâncủa hiện tượng “tự rụng ngọn” ở cây bưởi Nghĩa là cành sinh trưởng một thời gianthì dừng lại và thuần thục, sau đó các mầm từ nách lá lại mọc ra và phát triển thànhđợt lộc mới Xuân, Hạ, Thu, Đông Chính vì vậy mà cành cam, quýt, bưởi thườngkhông có thân chính rõ rệt, cành lá xum xuê rậm rạp sau một năm sinh trưởng(Goldschmidt et al., 1982)

Cành bưởi gồm các loại cành chính đó là cành mẹ, cành dinh dưỡng, cànhquả Sự phân loại này theo chức năng của từng loại cành Mối liên hệ giữa cácloại cành và các đợt lộc khá khăng khít Cành dinh dưỡng có thể trở thành cành

mẹ, hoa mọc ở mầm bất định trên thân chính hoặc cành dinh dưỡng cao tuổi làmcho tuổi của cành mẹ, của cành quả có độ dao động lớn Những năm ít hoa, hoamọc từ cành cao tuổi vẫn có thể cho đậu quả rất tốt Nhìn tổng thể một năm ralộc của cây bưởi cho thấy lộc Xuân thường được mọc từ cành năm trước hoặcmầm ngủ trên thân chính, lộc Xuân có ý nghĩa nhất là lộc mọc từ cành Hè, Thunăm trước Lộc Hè có thể mọc từ cành Xuân, Đông, Thu năm trước, tương tựlộc Thu có thể mọc từ cành Xuân (cành quả vô hiệu) hoặc cành Đông, Thu nămtrước Tuy nhiên, mỗi điều kiện sinh thái khác nhau mối liên hệ giữa các đợt lộctrong năm cũng có thay đổi Việc xác định tuổi cành mẹ để cho cành quả tốtnhất ở một vùng sinh thái cụ thể hầu như ít được quan tâm nghiên cứu Việc xác

định tuổi của cành mẹ thích hợp nhất vẫn chưa được nghiên cứu nhiều, mặc dùviệc xác định chính xác tuổi thích hợp của cành mẹ sẽ giúp xây dựng các biệnpháp kỹ thuật như canh tác, cắt tỉa cành, sử dụng chất điều hoà sinh trưởngnhằm tạo ra đợt cành mẹ có ý nghĩa nhất Bộ lá của cây bưởi cũng được nghiêncứu nhiều nhằm xây dựng biện pháp kỹ thuật tăng năng suất Một số tác giả chorằng bộ lá trên cành quả và cành mẹ có ý nghĩa rất quan trọng trong việc nângcao năng suất của bưởi, cam quýt (Weiner etal., 1992).

2.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi trên thế giới và Việt Nam

2.2.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi trên thế giới

Trên thế giới sản xuất khoảng 4-5 triệu tấn bưởi cả 2 loại bưởi chùm(Citrus paradisi) và bưởi (Citrus grandis) chiếm 5,4-5,6% tổng sản lượng cây

có múi, trong đó chủ yếu là bưởi chùm (chiếm 2,8-3,5 triệu tấn) còn lại bưởichiếm một lượng khá khiêm tốn khoảng 1,2-1,5 triệu tấn (theo số liệu thống

kê của FAO, 2013)

Sản xuất bưởi chùm chủ yếu tập trung ở các nước châu Mỹ, châu Âudùng cho chế biến nước quả Bưởi chủ yếu được sản xuất ở các nước thuộcchâu Á, tập trung nhiều ở một số nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Philippines,Thái Lan, Bangladesh, được sử dụng để ăn tươi là chủ yếu

Bảng 2.1 Tình hình sản xuất bưởi của một số quốc gia trên thế giới

Trên thế giới hiện nay có 3 vùng trồng cam quýt chủ yếu, riêng với câybưởi là vùng châu Mỹ, Địa Trung Hải và châu Á Trong đó khu vực Bắc Mỹ làvùng trồng lớn nhất sau đó đến châu Á và vùng Địa Trung Hải Theo thống kêcủa FAO, năm 1997 sản lượng bưởi của khu vực Bắc Mỹ là 3.497 triệu tấnchiếm 69,4% sản lượng bưởi của thế giới, các quốc gia có sản phẩm bưởi quảngoài khu vực Bắc Mỹ có sản lượng khoảng 1.541 triệu tấn chiếm 30,6%.

Bảng 2.2 Tình hình tiêu thụ bưởi của một số quốc gia trên thế giới

Nguồn: (Bộ nông nghiệp Hoa Kỳ, báo cáo nông nghiệp dịch vụ tới 2017)

Về tiêu thụ bưởi: Nhật Bản vẫn là một thị trường lớn cho việc tiêu thụbưởi Trong năm 2004/2005 bang Florida của Mỹ đã xuất sang Nhật Bản4.755.972 thùng (80.851 tấn) bưởi tươi, năm 2005/06: 6-7 triệu thùng (102-119nghìn tấn), năm 2006/07: 8 triệu thùng (136 ngìn tấn) Nam Phi cũng xuất sangNhật khoảng 6 triệu thùng (96.721 tấn) bưởi trong năm 2004/2005, tăng gần1,55 triệu thùng so với năm 2003/2004

Tại Nga, khoảng 12% người Nga coi quả có múi là loại trái cây ưa thích.Quýt và cam là 2 loại quả phổ biến nhất trong khi đó bưởi vẫn được coi là loạiquả có múi quý hiếm Năm 2004 Nga nhập 4.000 tấn bưởi, tăng so với 32.000tấn năm 2003; 33.000 tấn của năm 2002 và 22.000 tấn năm 2001 Trong 9 thángđầu năm 2005 Nga đã nhập 30.000 tấn bưởi Như vậy, trong năm 2004 Ngađứng thứ 3 thế giới về nhập khẩu bưởi sau Nhật Bản (288.000 tấn) và Canada

(51.000 tấn), trong tổng số 464.000 tấn của toàn thế giới Các nước cung cấpbưởi chủ yếu cho Nga là Thổ Nhĩ Kỳ, Ixraen, Nam Phi và Achentina (Weiner etal., 1992).

2.2.2 Tình hình sản xuất, tiêu thụ bưởi ở Việt Nam

Nước ta có 3 vùng trồng cây có múi chủ yếu, đó là vùng đồng bằng sôngCửu Long, vùng Bắc trung bộ và vùng Trung du và miền núi phía Bắc Tại vùngđồng bằng sông Cửu Long, cây có múi (cam, quýt, bưởi, chanh) có tổng diệntích 74.400ha, chiếm 54% và sản lượng 880.800 tấn/năm, chiếm 65% so với cây

có múi của cả nước Đặc biệt, có các giống cây có múi đặc sản nổi tiếng đượcngười tiêu dùng ưa chuộng và mua với giá cao (bưởi Da Xanh của Bến Tre, bưởiNăm Roi của Vĩnh Long, Hậu Giang, quýt Hồng của Đồng Tháp, quýt Đườngcủa Trà Vinh, cam Sành và bưởi Lông Cổ Cò của Tiền Giang )

Theo thống kê năm (Bộ NN và PTNT, 2009) vùng Bắc Trung bộ có diệntích cây có múi toàn vùng là 16.550 ha, trong đó có 12.520 ha cho thu hoạch.Trong vùng này có hai vùng bưởi đặc sản đó là bưởi Thanh Trà của Huế, bưởiPhúc Trạch của Hương Khê, Hà Tĩnh Với ưu việt của mình, diện tích bưởi PhúcTrạch ngày được mở rộng Trong năm 2008, diện tích trồng bưởi Phúc Trạch lênđến 1600 ha, trong đó có khoảng 1250 ha đã cho quả, sản lượng quả bình quânnhững năm gần đây đạt 15-17 nghìn tấn/năm

Tại vùng Trung du và miền núi phía Bắc, cây có múi được trồng ở nhữngvùng đất ven sông, suối như sông Hồng, sông Lô, sông Gâm, sông Chảy Hiệnchỉ còn một số vùng tương đối tập trung là Bắc Sơn, Bắc Quang, riêng cây bưởi

ở vùng này có 474 ha chiếm 17,5% diện tích cây có múi với giống bưởi ĐoanHùng ngon nổi tiếng

Bảng 2.3 Tình hình sản xuất cây ăn quả có múi ở Việt Nam

giai đoạn 2005 -2013

(ha)

Năng suất (tạ/ha)

Sản lượng (tấn)

Nguồn: (Niên giám thống kê 2013)

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, đến năm 2013 cả nước có 56.600nghìn ha cây có múi, sản lượng đạt 708,6 nghìn tấn, trong đó diện tích bưởi,bòng là 45,2 nghìn ha Đặc biệt, trong những năm vừa qua, trong khi diện tíchhầu như không tăng thì năng suất đã tăng đáng kể, từ 100,123 tạ/ha năm 2005lên 125,190 tạ/ha năm 2013 Cũng dễ dàng nhận thấy rằng ở nước ta bưởi đượctrồng ở hầu khắp các tỉnh trong cả nước, và có nhiều vùng sản xuất tập trung nổitiếng tới hàng trăm hecta bưởi là: Vùng bưởi Đoan Hùng-Phú Thọ (khoảng 300ha), bưởi Diễn-Hà Nội (riêng xã Phú Diễn có khoảng 53 ha với 600 hộ trồng, xãThượng Mỗ, huyện Hoài Đức-Hà Tây diện tích bưởi Diễn khoảng 125 ha), PhúcTrạch-Hà Tĩnh (1.250 ha), Thanh Trà-Thừa Thiên Huế (165,2 ha), Biên Hòa-Đồng Nai vv…, đặc biệt là vùng bưởi Đồng bằng sông Cửu long Theo ViệnNghiên cứu Cây ăn quả miền Nam, chỉ riêng bưởi Năm roi ở Đồng bằng sôngCửu Long diện tích đã khoảng trên 10.000 ha, sản lượng đạt 60.000 tấn/năm,phân bố chính ở tỉnh Vĩnh Long với diện tích 4,5 nghìn ha cho sản lượng 31,3nghìn tấn, chiếm 48,6% về diện tích và 54,3% về sản lượng Năm Roi của cảnước, trong đó tập trung ở huyện Bình Minh: 3,4 nghìn ha với sản lượng gần 30

nghìn tấn Tiếp theo là tỉnh Hậu Giang: 1,3 nghìn ha Giống bưởi Da Xanh mớichọn lọc cách đây khoảng chục năm nhưng diện tích trồng giống bưởi này ở BếnTre đã có 1.544 ha Trồng bưởi là một nghề mang lại hiệu quả kinh tế cao chongười dân Ở Đồng bằng sông Cửu Long hiệu quả của trồng bưởi Năm Roi là rấtcao vì giá mỗi chục bưởi (14 quả) loại 1 thấp nhất là 68 ngàn đồng và lên đến 120ngàn đồng trong thời điểm từ tết Nguyên Đán đến tháng 5 âm lịch Như vậy 1công bưởi (1000m2) thu được vài chục đến cả trăm triệu đồng mỗi năm Các hộtrồng bưởi Da Xanh ở tỉnh Bến Tre đều thu nhập trên 150 triệu đồng/ha.ỞThượng Mỗ, Hà Tây người ta tính được hiệu quả kinh tế của trồng bưởi gấp 4-5lần so với trồng lúa Giá trị thu nhập của 1 sào bưởi lên khoảng trên 10 triệu đồng.Còn đối với bưởi Đoan Hùng, thông thường những nhà trồng 30 cây bưởi cũngthu được mỗi năm 15 - 20 triệu đồng/năm Trước đây bưởi ở Việt Nam chủ yếu

sử dụng ăn tươi và sản xuất bưởi của nước ta chỉ đủ để cung cấp cho thị trườngtrong nước Một vài năm gần đây đã có một số công ty như Hoàng Gia, ĐôngNam đã bắt đầu những hoạt động như đầu tư sản xuất, áp dụng các biện phápquản lý chất lượng theo GAP, đăng ký thương hiệu một số giống bưởi ngon ởnước ta như Năm Roi, Da Xanh, Phúc Trạch vv với mục đích xuất khẩu ra thịtrường nước ngoài Bưởi Năm Roi ở Đồng bằng sông Cửu Long được nhiềukhách nước ngoài ưa chuộng Hội Làm vườn huyện Vĩnh Cửu (Đồng Nai) đã kýhợp đồng xuất khẩu trên 40.000 trái bưởi đặc sản Tân Triều sang thị trườngSingapore với giá 18.000đ/kg (khoảng 220.000 đ/chục) Riêng 2007, toàn huyện

đã bán được trên 100.000 trái bưởi và 25.000 lít rượu bưởi Toàn huyện hiện cógần 2.000 hộ trồng bưởi với tổng diện tích khoảng 700 ha, tập trung chủ yếu tạihai xã Tân Bình, Bình Lợi Hiện nay mặt hàng bưởi da xanh là đặc sản của tỉnhBến Tre, đã được xuất khẩu sang 50 thị trường khác nhau trên Thế giới Giá trịxuất khẩu của cây có múi tại Việt Nam giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2012 doTrung tâm thương mại quốc gia tổng hợp tại (bảng 2.4)

Bảng 2.4 Giá trị xuất khẩu của cây có múi tại Việt Nam (2005-2012)

Đơn vị: (1.000 USD)

2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012

Bưởi 0,0 17,0 0,0 0,0 26,0 195,0 699,0 1291,0Chanh 154,0 32,0 0,0 7,0 52,0 92,0 326,0 1111,0Quýt 24,0 44,0 126,0 148,0 21,0 44,0 25,0 98,0

Quả có múi khác 381,0 26,0 79,0 8,0 20,0 59,0 32,0 187,0Tổng 559,0 122,0 216,0 167,0 131,0 412,0 1156,0 2702

Nguồn: (Trung tâm thương mại quốc gia, 2013)

Tóm lại, cây có múi nói chung và bưởi nói riêng là loại cây ăn quả quantrọng không chỉ về giá trị dinh dưỡng mà cả về hiệu quả kinh tế cao hơn nhiềulần so với cây trồng khác Việc phát triển trồng bưởi ở những vùng có điều kiệnphát triển cũng như bảo tồn và phát triển mở rộng hơn nữa ở các vùng bưởitruyền thống là định hướng chiến lược của nhiều địa phương trong cả nước

2.3 Tình hình nghiên cứu cây có múi trên thế giới và ở Việt Nam

2.3.1 Tình hình nghiên cứu cây có múi trên thế giới

Đối với các nước có nền sản xuất cây ăn quả phát triển như Trung Quốc,Pháp, Mỹ, Đài Loan, Australia, Tây Ban Nha, Thái Lan… công tác nghiên cứuchọn tạo giống, nhân giống và đưa ra sản xuất đã được quan tâm từ rất lâu vàtiến hành có hệ thống với các hướng đi cơ bản bao gồm:

- Thu thập, lưu giữ, đánh giá và tuyển chọn giống, dòng ưu tú từ nguồn quỹgen sẵn có

- Sử dụng ưu thế lai thông qua con đường tạp giao (lai hữu tính)

- Chọn lọc phôi vô tính (nucellar).

- Chọn biến dị (tự nhiên và nhân tạo)

- Chọn và tạo đa phôi

- Sử dụng công nghệ sinh học để tạo giống (lai soma, cứu noãn, sử dụng hiệntượng tự bất tương hợp)

- Nhập nội và trao đổi quỹ gen

Trong việc thu thập và bảo tồn lưu giữ nguồn gen cây trồng nông nghiệptrên thế giới nói chung phải kể đến Liên Xô cũ, là nước đi tiên phong trongnhiệm vụ bảo tồn quỹ gen cây nông nghiệp Từ năm 1924 Liên Xô đã thành lậpViện cây trồng liên bang có nhiệm vụ thu thập, nhập nội, đánh giá, lưu giữnguồn gen và quản lý mạng lưới các cơ quan nghiên cứu bảo tồn quỹ gen câynông nghiệp trên toàn lãnh thổ Liên Xô (Huber, 1989).

Ở Trung Quốc, tập đoàn cây có múi được lưu giữ có 1041 giống/accessions,trong đó bưởi (loài grandis) có 97 giống, gồm 81 giống bản địa, 6 giống là dòngphôi tâm và 10 giống nhập nội; quýt 272 giống, gồm 155 giống bản địa, 10giống đột biến, 4 giống phôi tâm và 103 giống nhập nội; cam ngọt 253 giống,gồm 131 giống bản địa, 17 giống đột biến, 2 giống phôi tâm và 102 giống nhậpnội; cam ba lá 111 giống, gồm 83 giống bản địa, 9 giống phôi tâm và 19 giốngnhập nội; các giống khác 309 giống, gồm 157 giống bản địa và 152 giống nhậpnội (George Chott et al., 1998)

Ở Ấn Độ, tập đoàn cây có múi khoảng 667 giống, trong đó bưởi 19 giống,cam ngọt 107 giống, cam chua 18 giống, chanh 42 giống, chanh yên phật thủ 15giống, quýt 68 giống, còn lại là các giống khác (Trần Thế Tục và cs., 1998).Những năm gần đây, trong tập đoàn quỹ gen cây có múi của một số nước châu

Á cũng đã thu thập thêm được 555 accession, trong đó Bangladesh: Thu thậpmới 59, Trung Quốc: Thu thập mới 115, Ấn Độ: Thu thập mới 68, Nepal: 32,Philippine: 93 và Việt Nam thu thập mới 188 accessions

Công tác mô tả, tư liệu hóa nguồn gen cũng được tiến hành ngay khi thuthập và trong quá trình bảo tồn Trong số các giống/accession cây có múi hiệnđang bảo tồn Bangladesh đã tiến hành mô tả và tư liệu hóa được 96 accessions,Trung Quốc 653, Nepal 135, Philippine 93 và việt Nam 476 accessionss(Larcher, 1980)

Về đánh giá, sử dụng nguồn gen: Ngoài phương pháp mô tả về đặc điểmhình thái, các phương pháp phân tích hiện đại như phân tích Isozyme, phương

pháp DNA Markers đã được sử dụng để đánh giá đa dạng di truyền, xác địnhnguồn gốc, mối quan hệ di truyền giữa các loài, giống, thiết lập bản đồ gen vàđặc biệt là xác định các tính trạng đặc trưng của từng giống phục vụ cho côngtác chọn tạo giống Riêng đối với cây có múi, các nước châu Á nói trên cũng đãxác định được 51 dòng ưu tú với những đặc tính giá trị phục vụ cho sản xuất,trong đó Bangladesh 7 dòng bưởi; Trung Quốc 18 dòng, chủ yếu là quýt 8 dòng

và cam 10 dòng; Nepal 9 dòng, trong đó quýt 4, cam 4 và chanh 1; Philippine 3,trong đó bưởi 1, quýt 1 và 1 dạng lai (Bustan et al., 1998)

2.3.2 Tình hình nghiên cứu cây có múi ở Việt Nam

Trong nhưng năm trở lại đây, Việt Nam đã có những bước đi mới và trong

số đó cũng có rất nhiều thành công trong lĩnh vực nghiên cứu, phát triển cây cómúi, làm cho sản phẩm ngày càng đa dạng và nâng cao phẩm chất lượng đápứng nhu cầu sản xuất, tiêu thụ cũng như xuất khẩu ra các thị trường lớn Điểnhình như ở viện khoa học kỹ thuật nông nghiệp Bắc Trung Bộ đã có nhữngthành công đáng kể trong nghiên cứu, xây dựng các mô hình trồng cây ăn quả,đáng chú ý là các loại câycó múi ví dụ như:

Tuyển chọn được 5 cây cam Xã Đoài đạt tiêu chuẩn cây đầu dòng và đãđược Hội đồng Khoa học tỉnh Nghệ An đánh giá và công nhận Trong 5 cây đó

có 3 cây 26 năm tuổi, 2 cây từ 7-8 năm tuổi Những cây này đều sinh trưởng vàphát triển khỏe mạnh, nhiễm ít sâu bệnh, năng suất ổn định, phẩm chất và chấtlượng quả tốt

Khảo nghiệm cây ăn quả có múi bưởi Long, cam xã Đoài, bưởi Phúc Trạchtại một số vùng sinh thái Bắc trung bộ Hiện 3 giống bưởi này đang được khảonghiệm tại 2 huyện Nghĩa Đàn và Thanh Chương từ 2002 đến nay Qua theo dõi cả

3 giống đều sinh trưởng phát triển tốt, thích ứng được với vùng sinh thái Đặc biệt

là giống bưởi Long hiện đang tiếp tục theo dõi để có các kết luận một cách chắctrước khi đưa vào phục vụ sản xuất Nghiên cứu các giải pháp khoa học và công

nghệ phát triển cây cam tại Nghệ An phục vụ xuất khẩu và tiêu dùng nội địa(Nguyễn văn Cương và cs., 2009).

Nghiên cứu tuyển chọn và công nghệ nhân giống một số cây ăn quả miềnBắc Giống cam đã được tuyển chọn và trồng thử nghiệm tại xã Minh Hợp, huyệnQuỳ Hợp hiện sinh trưởng và phát triển rất tốt được người dân đánh giá cao

Việc thu thập bảo tồn và lưu giữ các giống tốt, chất lượng từ các nguồn gen khácnhau cũng đã được giới chuyên gia cũng như các ban ngành liên quan hết sứcchú trọng với hy vọng làm đa dạng, phong phú quỹ gen cây có múi của nước ta,

2.4 Các nghiên cứu về phân bón lá

2.4.1 Cơ sở khoa học của việc sử dụng phân bón qua lá

Từ lâu các nhà khoa học đã chứng minh được răng cây xanh hút các chấtdinh dưỡng ở dạng khí như: CO2, O2, SO2, NH3 và NO2, từ khí quyển qua lỗkhí khổng (Nguyễn Hạc Thúy, 2001) Bằng phương pháp đồng vị phóng xạ cácnhà khoa học đã phát hiện ra, ngoài bộ phận lá các bộ phận khác như: Thân,cành, hoa, quả đều có khả năng hấp thụ dinh dưỡng Bằng nhiều thực nghiệmkhác nhau các nhà khoa học đã cho thấy: Việc phun các chất dinh dưỡng dạnghòa tan vào lá chúng được xâm nhập và cơ thể cây xanh qua lỗ khí khổng cảngày lẫn đêm (dẫn theo Trần Đại Dũng 2004) Cơ chế đóng mở của khí khổng

có liên quan đến kích thước dài rộng của lỗ, liên quan đến ánh sáng, độ ẩmkhông khí, nhiệt độ, độ ẩm đất, các chất dinh dưỡng và sự sống của cây còn liênquan chặt chẽ giữa axit abxixic (ABA), ph dịch bào và ion kali Lỗ khí khổng cókích thước dài 7-40µm, rộng2-12µm với số lượng khá lớn, nếu bón phân qua lá

vào thời điểm khí khổng mở rộng hoàn toàn thì đật hiểu quả cao nhất (NguyễnVăn Uyển, 1995).

2.4.2 Các nghiên cứu trong nước về phân bón lá

Đối với cây ăn quả nói chung và cây bưởi nói riêng, để nâng cao năngsuất, chất lượng quả thì ngoài các yếu tố về giống cần phải chú trọng đến cả cácbiện pháp kỹ thuật canh tác chăm sóc cây Ở Việt Nam, phân bón lá mới được

sử dụng trong những thập kỉ gần đây, tuy nhiên hiện nay đã là một biện pháp kỹthuật khá phổ biến trong sản xuất nông nghiệp Phân bón lá là nguồn dinh dưỡng

bổ sung rất cần thiết cho cây trồng, đặc biệt khi cây trồng hấp thụ dinh dưỡngqua rễ khó khăn do mạch nước ngầm cao, hoặc ở những thời kỳ khô hạn,bộ rễhoạt động kém hiệu quả Các kết quả nghiên cứu của nhiều nhà khoa học trongnước đã chỉ ra rằng khi bón phân qua lá dưới dạng hòa tan thì lá cây sẽ hấp thuđến 95% lượng phân Cơ sở khoa học của việc sử dụng phân bón lá theo HoàngMinh Tấn (1993) lá cây ngoài chức năng thoát hơi nước, quang hợp thì còn cóvai trò quan trọng trong việc hấp thu các chất dinh dưỡng cho cây Sự hấp thụnày được thực hiện qua lỗ khí khổng và qua các khoảng gian bào, các chất dinhdưỡng được di chuyển theo hướng từ trên xuống dưới và tự do trong cây Vì vậyviệc cung cấp các chất dinh dưỡng dạng vi lượng cho cây thông qua lá là giảipháp cho thấy hiệu quả cao, có thể nói là gấp 8-10 lần so với việc bón phân vàođất Ngoài tác dụng bổ sung dinh dưỡng kịp thời cho cây, phân bón lá còn tăngcường khả năng chống chịu sâu bệnh và các điều kiện ngoại cảnh bất lợi TheoNguyễn Thị Thuận và cộng sự (1996), việc phun phân bón lá có tác dụng hạnchế quả non, góp phần tăng năng suất đồng thời không làm ảnh hưởng tới chấtlượng quả Tuy nhiên hiệu quả của phân bón lá còn phụ thuộc vào giống câytrồng, các giai đoạn sinh trưởng của cây cũng như loại phân, nồng độ, liều lượng

và thời gian sử dụng

Phân bón lá thường chứa các thành phần các chất dinh dưỡng, các vi chấtdinh dưỡng và một số các chất điều hòa sinh trưởng và được sử dụng bằng cách

hòa tan thành dạng dung dịch để phun lên toàn bộ tán của cây Tác động củaphân bón lá đối với cây trồng là tác động mang tính tổng hợp vai trò của từngnhóm chất dinh dưỡng, vi chất dinh dưỡng và chất điều hòa sinh trưởng, chúng

có vai trò rất quan trọng trong đời sống cây trồng

Phân bón lá có tác dụng làm tăng năng suất, tăng cường khả năng khángsâu bệnh cho cây, tăng tính chống hạn và cải thiện năng suất, chất lượng sảnphẩm Phân bón lá còn giúp cho cây nhanh chóng phục hồi sau trồng hoặc saukhi trải qua các hiện tượng thời tiết bất thuận như: Nắng nóng, lạnh, khô hạn,úng ngập Phân bón lá còn có tác dụng hạn chế rụng quả non, góp phần làm tăngnăng suất đồng thời không làm ảnh hưởng tới chất lượng và mẫu mã quả(Nguyễn Thị Huệ và cs., 2010)

2.4.3 Các nghiên cứu về phân bón lá trên thế giới

Nghiên cứu gần đây của Viện nghiên cứu lương thực và khoa học nôngnghiệp thuộc Đại học Florida của Mỹ chỉ ra rằng, cây ăn quả có múi rất mẫncảm với việc thiếu hoặc thừa dinh dưỡng Có 12 yếu tố dinh dưỡng bao gồm N,

P, K, Ca, Mg, S, Mn, Zn, Cu, B, Fe và Mo trong đó K đóng vai trò quan trọngtrong việc quyết định năng suất Người ta đã tính được rằng nếu năng suất 18tấn/ha quả cam quýt đã lấy từ đất 21kg N, 5kg P, 41kg K, 19kg Ca, 3,5kh Mg,2,3kg S, 45g B, 50g Fe, 90g Cu, 13g Mn và 13g Zn Do vậy, khi bón cần phảibón đủ lượng dinh dưỡng trên tổng số lượng cần để tạo đọt mới, lá mới và sốlượng mất đi do rửa trôi Phân bón lá được phát hiện tại Đại học Michigan từnăm 1954 khi các nhà khoa học sử dụng phương pháp nguyên tử đánh dấu(isotope) để xác định sự di chuyển của các chất đến các bộ phận của cây, kể cảphần rễ nằm sâu dưới đất Nhưng mãi đến thập niên 70-80 của thế kỷ trước, cácnhà khoa học ở nhiều nước mới xác nhận phân bón lá có hiệu lực cao hơn, tácdụng nhanh hơn, kinh tế hơn và đặc biệt tránh nạn ô nhiễm đất đai Hiện nayviệc kết hợp giữa bón phân vào gốc, phun phân qua lá, phân vi lượng, chất điềuhòa sinh trưởng đã mang lại hiệu quả rất cao trong sản xuất cây ăn quả nói

chung và cây có múi nói riêng ở Mỹ, Israel, Trung Quốc,Úc, Nhật Bản Phânbón lá, đặc biệt là những loại phân có chứa các nguyên tố vi lượng và chất điềuhòa sinh trưởng như GA3 có tác dụng làm tăng khả năng ra hoa, đậu quả, mãquả, chất lượng và số lượng hạt nếu phun vào thời kỳ thích hợp Do những tínhchất ưu việt khi sử dụng nên các sảnphẩm phân bón lá liên tục phát triển trên thịtrường phân bón thế giới trong thời gian gần đây Theo số liệu của trang webthống kê và dự đoán nhu cầu thị trường hóa chất thế giới, sản phẩm phân bón láchứa các dinh dưỡng trên thị trường tăng từng năm Mỹ là nước sử dụng phânbón lá nhiều nhất, thống kê năm 2000 đã có hơn triệu tấn phân vi lượng đưa vàotiêu thụ Đứng tiếp theo là Nga và Nhật Bản Thời gian gần đây, Trung Quốc đãnghiên cứu và ứng dụng nhiều sản phẩm mới, trong đó có nguồn phân bón lá từrong biển.

2.4.4 cơ chế và cách sử dụng phân bón lá

2.4.2.1 Cơ chế tác dụng của phân bón lá

Cấu trúc của lá gồm có lớp cutin, những tế khổng và chất sáp bên ngoài chephủ, lớp bì mô có nhiều chất mộc, bán mộc, pectin, được phối hợp với lực căngtrên mặt lá Do đó, trong phân bón lá, người ta phải dùng chất có nhũ dầu, chấtdetergent hoặc chất ướt để giúp chất phân lỏng dính vào lá Một cách đơn giản,

sự hấp thu phân vào lá là do sự chênh lệch nồng độ dung dịch giữa chất phân ởbên ngoài lá và dung dịch ở bên trong lớp cutin của bì mô lá, nhờ đó chất phânđược thẩm thấu vào bên trong lá

2.4.2.2 Cách sử dụng phân bón lá

Nếu có điều kiện, sự phân tích đất đai và lá cây để xác định tình trạng dinhdưỡng của đất và cây trước khi áp dụng phân lá là điều cần thiết Sau đó cần chútrọng đến các yếu tố sau đây:

- Loại hoa màu

- Chọn đúng loại phân và nồng độ chính xác

- Phun phân bón lá đúng lúc cho từng giai đoạn sinh trưởng của cây

- Phun phân bón lá đúng chỗ và đồng đều.

- Môi trường và khí hậu thuận lợi xịt phân bón lá: Có ánh sáng, không gió,không mưa, nhiệt độ trung bình và ẩm độ đất thiếu (khí hậu khô) để sự hấp thụphân vào lá và chuyển vị trong cây được hữu hiệu

Phân bón lá, theo lý thuyết, là loại phân lý tưởng trong ngành nông nghiệp

vì độ hiệu quả cao nhất, nhưng đòi hỏi người dùng phải có sự hiểu biết tối thiểu

để thu được lợi tức kinh tế cao Cần nên nhớ rằng phân bón lá chỉ có thể làmthỏa mãn một phần các chất dinh dưỡng (N, P, K và Ca) của cây mà thôi vàkhông thể thay thế hoàn toàn nhu cầu về các chất này được Vì vậy, phân bón láchỉ có thể làm quân bình chất dinh dưỡng của cây, chữa trị được vài vấn đề vềbệnh sinh lý của cây, chống chịu thời tiết bất thường như hạn hán, giúp cây đơmbông kết trái, hạt mỹ mãn hoặc sớm muộn theo ý muốn, giúp cho hệ thống rễcây hấp thụ chất dinh dưỡng nhiều hơn, và cải thiện năng suất cùng chất lượng.

- Boron: 10,9% w/w (150 g/lít) (ph: 8-9, Tỷ trọng: 1,374-1,378)

Nano

Amino

Công Ty Cố PhầnĐất Mỹ

Thiên Nông Công Ty Hóa PhẩmThiên Nông

- 2 (%W/W) Alpha-Naphthalene Acetic Acid-0,5 (%W/W) Beta-Naphtoxy Acetic Acid

- 0,1 (%W/W) Gibberellic Acid GA-3

- Một số dụng cụ thí nghiệm: cuốc, liềm, thước, thước dây, thước kẹppalme, panh, kéo, bao cách ly

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

- Địa điểm: Thí nghiệm được thực hiện trên vườn bưởi Diễn trồng tại Viện

Nghiên cứu và Phát triển Cây trồng - Trâu Qùy - Gia Lâm - Hà Nội

- Thời gian: 8/1/2017 đến 29/7/2017

3.3 Nội dung nghiên cứu

Nội dung 1: Đánh giá đặc điểm nông sinh học của giống bưởi Diễn

Nội dung 2: Nghiên cứu về ảnh hưởng của các nguồn phấn thụ đến khảnăng đậu quả và sinh trưởng phát triển quả của giống bưởi Diễn:

+ Theo dõi động thái tăng trưởng quả của các công thức thụ phấn

Nội dung 3: Nghiên cứu về ảnh hưởng của các chất kích thích sinhtrưởng đến khả năng đậu quả và sinh trưởng phát triển của giống bưởi Diễn:

+ Theo dõi động thái tăng trưởng quả của các công thức phun chất kíchthích sinh trưởng

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Điều kiện thí nghiệm

- Thí nghiệm thực hiện trên vườn bưởi Diễn trồng tại Viện Nghiên Cứu vàPhát Triển cây trồng - Trâu Qùy - Gia Lâm - Hà Nội

3.4.2 Bố trí thí nghiệm

- Thí nghiệm đánh giá đặc điểm nông sinh học bưởi Diễn: Theo

dõiđặcđiểm các cây trong vườn

- Thí nghiệm nghiên cứu ảnh hưởng của nguồn phấn thụ đến tỷ lệ đậu quả

và động thái tăng trưởng của quả với giống bưởi Diễn: Tiến hành thí nghiệm với

3 công thức/cây trên 5 cây:

+ Công thức 1: Tự thụ

+ Công thức 2: Giao phấn tự do

+ Công thức 3: Bưởi Diễn x Cam Đường Canh

-Thí nghiệm nghiên cứu ảnh hưởng phun chất kích thích sinh trưởng đến tỷ

lệ đậu quả và động thái tăng trưởng của quả với giống bưởi Diễn: Tiến hành thí

nghiêm với 5 công thức và 3 lần nhắc lại:

+ Công thức 1: Phun chế phẩm phân bón lá YaraVita Bortrac.

+ Công thức 2: Phun chế phẩm phân bón lá Nano Amino.

+ Công thức 3: Phun chế phẩm kích thích sinh trưởng GA3

+ Công thức 4: Phun chế phẩm phân bón lá Basfoliar Combi Stipp.

+ Công thức 5: Phun chế phẩm điều hòa sinh trưởngThiên Nông

3.4.3 Các chỉ tiêu theo dõi

a) Các chỉ tiêu đánh giá đặc tính nông sinh học:

-Thời gian xuất hiện lộc theo dõi bằng cách quan sát trực tiếp trên các câytheo dõi:

+ Thời gian bắt đầu: Tính từ khi có 10% lộc xuất hiện

+ Thời gian tập trung: Khi có khoảng 80% tán cây xuất hiện lộc

+ Thời gian kết thúc khi có 100% tán cây xuất hiện lộc

+ Thời gian ra lộc (ngày) tính từ khi cây bắt đầu đến kết thúc ra lộc

- Số lượng lộc/cây/đợt: Mỗi cây đánh dấu 10 cành lộc ở đều 4 hướng ĐôngTây Nam Bắc Theo dõi trên cả 20 cây

- Số lá/cành lộc

- Chiều dài, đường kính lá

- Đặc tính ra hoa:

+ Thời gian xuất hiện, nở rộ, kết thúc

+ Thời gian xuất hiện: Tính từ khi có 10% số hoa/cây nở

+ Thời gian nở rộ: Tính từ khi có 80% số hoa/cây nở

+ Thời kì kết thúc: Tính từ khi hoa tắt

- Một số đặc điểm của chùm hoa: Mỗi cây lấy 30 hoa x 3 lần lặp lại

+ Số nụ/chùm

+ Số cánh/hoa

+ Số chỉ nhị/hoa