Tình hình tội phạm trên địa bàn quận 2, thành phố hồ chí minh

Bên cạnh đó, đã có nhiều luận văn thạc sỹ, luận án tiến sĩ nghiên cứu về tình hình tội phạm nói chung, tình hình nhóm tội và tội danh cụ thể được thực hiện trên địa bàn tỉnh, thành phố t

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN HỒNG MINH

TÌNH HÌNH TỘI PHẠM TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 2, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ TỘI PHẠM HỌC VÀ PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM

HÀ HỘI - 2019

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN HỒNG MINH

TÌNH HÌNH TỘI PHẠM TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 2, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Ngành: Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm

Mã số: 8.38.01.05

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS PHAN ANH TUẤN

HÀ HỘI - 2019

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

NGUYỄN HỒNG MINH

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÌNH HÌNH TỘI PHẠM 8

1.1 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của tình hình tội phạm 8 1.2 Các thông số của tình hình tội phạm 13 1.3 Các yếu tố tác động đến tình hình tội phạm 22

Chương 2: THỰC TIỄN TÌNH HÌNH TỘI PHẠM TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 2, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 27

2.1 Các thông số của tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2, Thành phố Hồ Chí Minh 27 2.2 Thực trạng các yếu tố tác động đến tình hình tội phạm trên địa bàn Quận

2, Thành phố Hồ Chí Minh 47 2.3 Nguyên nhân của tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2, Thành phố Hồ Chí Minh 48 2.4 Dự báo tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2, Thành phố Hồ Chí Minh 51 Kết luận Chương 2 555

Chương 3: TÌNH HÌNH TỘI PHẠM VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆC PHÒNG NGỪA TẠI ĐỊA BÀN QUẬN 2, THÀNH PHỐ

HỒ CHÍ MINH 566 3.1 Các giải pháp phòng ngừa chung Error! Bookmark not defined.6

3.2 Các giải pháp phòng ngừa chuyên ngành 69 3.3 Các giải pháp phòng ngừa cụ thể đối với tội Trộm cắp tài sản và nhóm tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy 74 Kết luận chương 3 75

KẾT LUẬN 777 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Hệ số của tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp.HCM từ năm

2014 đến năm 2018 29 Bảng 2.2 Cơ số hành vi phạm tội của tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp.HCM từ năm 2014 đến năm 2018 30 Bảng 2.3 Mức độ nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh

dự của con người trên địa bàn Quận 2 Tp HCM từ năm 2014 đến năm 2018 31 Bảng 2.4 Mức độ nhóm tội xâm phạm sở hữu trên địa bàn Quận 2 Tp HCM

từ năm 2014 đến năm 2018 32 Bảng 2.5 Mức độ nhóm tội về ma túy trên địa bàn Quận 2 Tp HCM từ năm

2014 đến năm 2018 32 Bảng 2.6 Mức độ nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng và trật tự công cộng trên địa bàn Quận 2 Tp HCM từ năm 2014 đến năm 2018 33 Bảng 2.7 Mức độ tội danh cụ thể xảy ra trên địa bàn Quận 2 Tp HCM từ năm 2014 đến năm 2018 34 Bảng 2.8 Tỷ lệ vụ án khởi tố và vụ án đã xét xử sơ thẩm trên địa bàn Quận 2

Tp HCM từ năm 2014 đến năm 2018 36 Bảng 2.9 Diễn biến (động thái) tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM từ năm 2014 đến năm 2018 37 Bảng 2.10 Cơ cấu theo tên Chương quy định của BLHS trong phần tội phạm

cụ thể của tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM từ năm 2014 đến năm 2018 39 Bảng 2.11 Cơ cấu theo tội danh cụ thể quy định của BLHS của tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM từ năm 2014 đến năm 2018 41 Bảng 2.12 Cơ cấu theo địa bàn phạm tội của tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM từ năm 2014 đến năm 2018 43

Bảng 2.13 Cơ cấu theo hình phạt áp dụng của tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM từ năm 2014 đến năm 2018 45 Bảng 2.14 Cơ cấu theo độ tuổi người phạm tội của tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM từ năm 2014 đến năm 2018 46 Bảng 2.15 Tính chất đồng phạm của tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2

Tp HCM từ năm 2014 đến năm 2018 48 Biểu đồ 2.1 Cơ cấu theo giới tính của người phạm tội của tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM từ năm 2014 đến năm 2018 47

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quận 2 được thành lập ngày 01 tháng 4 năm 1997 trên cơ sở tách ra từ

05 xã gồm: Bình Trưng, Thạnh Mỹ Lợi, Cát Lái, An Khánh, An Phú thuộc huyện Thủ Đức Thành phố Hồ Chí Minh theo Nghị định số 03/NĐ-CP ngày

06 tháng 01 năm 1997 của Chính phủ Quận 2 nằm ở phía Đông của Thành phố Hồ Chí Minh, bên cạnh dòng sông Sài Gòn Phía Bắc giáp với quận Thủ Đức và quận Bình Thạnh; phía Nam giáp với quận 7 và huyện Nhơn Trạch tỉnh Đồng Nai; phía Đông giáp với quận 9; phía Tây giáp với quận 1 và quận

4 Từ năm xã thuộc huyện Thủ Đức, gồm: An Phú, An Khánh, Thủ Thiêm, Bình Trưng và Thạnh Mỹ Lợi Quận 2 được chia thành 11 phường gồm: An Phú, Thảo Điền, An Khánh, Bình An, Thủ Thiêm, An Lợi Đông, Bình Khánh, Bình Trưng Đông, Bình Trưng Tây, Thạnh Mỹ Lợi và Cát Lái Tổng diện tích

tự nhiên của quận 2 là 5017 ha, dân số là 168.680 người

Quận 2 là một quận có vị trí địa lý và điều kiện thuận lợi để phát triển KT- XH; là cửa ngõ quan trọng nối liền trung tâm thành phố với các khu vực khác, gồm nhiều tuyến giao thông đường bộ và đường thủy quan trọng như quốc lộ (QL) 52, QL 25B, đường cao tốc Tp HCM - Long Thành Dầu Giây, vành đai đại lộ Đông Tây (đường Mai Chí Thọ - Võ Văn Kiệt), sông Sài Gòn

và sông Đồng Nai Là nơi tập trung hàng hóa xuất nhập cảnh lớn nhất cả nước với hệ thống cảng biển dày đặc, trong đó có cảng Cát Lái - cảng container lớn nhất Việt Nam Ngay từ khi thành lập, Quận 2 được định hướng phát triển đô thị mới, hiện đại, kinh doanh thương mại và dịch vụ Cùng với mục tiêu phát triển đó, sau hơn 20 năm thành lập, Quận 2 đang trong quá trình đô thị hóa mạnh mẽ Điều này được thể hiện qua sự gia tăng dân số, đặc biệt là sự gia tăng nhanh chóng lượng dân nhập cư cũng như các công trình hạ tầng giao thông trên địa bàn Bên cạnh đó, Quận 2 đang có rất nhiều công trình, hạ tầng

cơ sở đang được tiến hành, trong đó nổi bật là khu đô thị mới Thủ Thiêm - Trung tâm tài chính, thương mại mới của Tp HCM; các cây cầu nối liền Quận 2 với các quận xung quanh đã và đang làm cho tốc độ đô thị hóa ở Quận

2 ngày càng nhanh hơn Quá trình đô thị hóa đã và đang tạo nên những chuyển biến tích cực đối với sự phát triển KT - XH của Quận, như sự tăng trưởng kinh tế đã góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của dân cư, an sinh

xã hội từng bước được thực hiện tốt hơn Tuy nhiên, quá trình này cũng có nhiều tác động tiêu cực như sự phân hóa giàu nghèo ngày càng gia tăng, đặc biệt tại Quận 2 đã hình thành các khu dân cư mà ở đó dường như chỉ dành cho tầng lớp dân cư trung và thượng lưu như khu dân cư Thảo Điền, khu dân cư

An Phú, An Khánh hay khu dân cư bán đảo Kim Cương Bên cạnh đó, đang trong quá trình xây dựng về cơ sở hạ tầng nên đã kéo theo một số lượng lớn dân cư ở các nơi khác tập trung về để tìm kiếm việc làm, nhất là lượng lao động phổ thông với các thành phần đa dạng và rất phức tạp, trong đó có cả những đối tượng có tiền án tiền sự khác nhau Trong khi đó, các cơ quan chức năng mặc dù đã có những biện pháp nhằm ổn định TTATXH nhưng tình hình tội phạm vẫn diễn biến phức tạp, nổi lên là các tội phạm truyền thống như trộm cắp tài sản, cướp giật, các tội phạm về ma túy, tai nạn giao thông, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tội phạm thì có quy mô ngày càng nghiêm trọng cả

về số lượng lẫn tính chất của hành vi thực hiện

Tính chất phức tạp về TTATXH, ảnh hưởng trực tiếp và nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người dân nên cần thiết phải có những nghiên cứu chuyên sâu về tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Thành phố Hồ Chí Minh để làm rõ những nguyên nhân và điều kiện phạm tội, làm tiền đề để đưa

ra các giải pháp phòng ngừa tội phạm hiệu quả Với những nhận định và ý nghĩa thiết thực của công tác phòng ngừa tội phạm nên học viên lựa chọn đề

tài “Tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2, Thành phố Hồ Chí Minh” là

luận văn thạc sỹ Luật học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong những năm gần đây, đã có một số công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề tình hình tội phạm, có thể kể đến một số công trình chính sau:

Các giáo trình tội phạm học như: GS.TS Võ Khánh Vinh (2013), Giáo

trình Tội phạm học, Nxb Công an nhân dân; Đại học Luật Hà Nội (2015), Giáo trình Tội phạm học, Nxb Công an nhân dân; Đại học Luật Tp HCM

(2014), Giáo trình Tội phạm học, Nxb Hồng Đức Các giáo trình này đều có

một chương riêng nghiên cứu lý luận về tình hình tội phạm Đây là các tài liệu tham khảo để tác giả xây dựng phần lý luận về tình hình tội phạm tại Chương

1 của luận văn

Một số sách liên quan đến đề tài có thể kể đến như:

- PGS.TS Phạm Văn Tỉnh (2007), Một số vấn đề lý luận về tình hình tội

phạm ở Việt Nam, Nxb Công an nhân dân

- Dương Thuyết Miên (2013), Tội phạm học đại cương, Nxb Chính trị -

Hành chính

Bên cạnh đó, đã có nhiều luận văn thạc sỹ, luận án tiến sĩ nghiên cứu về tình hình tội phạm nói chung, tình hình nhóm tội và tội danh cụ thể được thực hiện trên địa bàn tỉnh, thành phố trong cả nước, cũng như một số địa bàn quận, huyện của Thành phố Hồ Chí Minh như:

- Phan Tô Ngọc (2015), Các tội xâm phạm danh dự, nhân phẩm của con

người trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa, Luận văn thạc sỹ Luật học, Học viện Khoa học xã hội

- Nguyễn Thị Thanh Chung (2018), Tình hình các tội xâm phạm sở hữu

trên địa bàn tỉnh Đồng Nai, Luận văn thạc sỹ Luật học, Học viện Khoa học xã

hội

- Bùi Thị Tâm (2018), Tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Quảng Nam,

Luận văn thạc sỹ Luật học, Học viện Khoa học xã hội

- Nguyễn Tiến Nghĩa (2016), Tình hình tội phạm trên địa bàn Quận Phú

Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn thạc sỹ Luật học, Học viện Khoa

học xã hội

- Trịnh Hùng (2017) Tình hình tội phạm trên địa bàn huyện Củ Chi,

Thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn thạc sỹ Luật học, Học viện Khoa học xã

hội

Các công trình nghiên cứu trên đã cho thấy vấn đề tình hình tội phạm đã được quan tâm và tập trung nghiên cứu ở các địa bàn khác nhau Qua đó, đã góp phần làm sáng tỏ về mặt lý luận cũng như đưa ra được các giải pháp phòng ngừa tội phạm nói chung cũng như nhóm tội, tội danh cụ thể trên một

số địa bàn nghiên cứu Tuy nhiên, chưa có một công trình nghiên cứu và phân tích chuyên sâu về tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Thành phố Hồ Chí Minh, một trong những quận có sự phát triển mạnh mẽ về KT-XH nhưng cũng là điểm nóng về tình hình tội phạm trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu thực tiễn tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Thành phố

Hồ Chí Minh; phân tích, làm rõ các yếu tố tác động đến tình hình tội phạm trên địa bàn Qua đó, đề xuất các giải pháp phòng ngừa tội phạm trên địa bàn Quận 2 Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích nghiên cứu, luận văn cần giải quyết được các nội dung sau:

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận về tình hình tội phạm

- Phân tích tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM trong khoảng thời gian từ năm 2014 đến năm 2018 trên cơ sở các số liệu của Toà án nhân dân Quận 2 Tp HCM và các cơ quan tiến hành tố tụng khác

- Đưa ra dự báo và đề xuất các giải pháp phòng ngừa về tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu về lý luận tình hình tội phạm và tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu luận văn có sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể: phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích, so sánh các báo cáo, thống kê của tòa án nhân dân Quận 2 Tp HCM cùng các cơ quan chức năng khác và nghiên cứu một số vụ án xảy ra trên địa bàn Quận 2 Tp HCM Cụ thể:

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Được sử dụng để phân tích số liệu thống kê, tổng hợp đánh giá tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM tại Chương 2 của Luận văn

- Phương pháp thống kê hình sự: Được sử dụng để tiến hành thống kê hình sự trên cơ sở số liệu của Công an Quận 2 và Tòa án nhân dân Quận 2,

Tp HCM Qua đó làm rõ tình hình, đặc điểm, nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM

- Phân tích nghiên cứu án điển hình: được sử dụng lựa chọn một số vụ

án trên địa bàn Quận 2, Tp HCM để phân tích

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Ngoài ra, luận văn còn có thể được dùng làm tài liệu trong việc nghiên cứu về phòng ngừa tình hình trên địa bàn cụ thể để phục vụ cho công tác, giảng dạy, học tập, nghiên cứu tại các cơ sở đào tạo về phòng ngừa tội phạm

7 Kết câu của luận văn

Kết cấu của luận văn gồm phần mở đầu, nội dung, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục Trong đó, phần nội dung gồm 03 chương:

Chương 1 Những vấn đề lý luận về tình hình tội phạm

Chương 2 Thực tiễn tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2, Thành phố

Hồ Chí Minh

Chương 3 Tình hình tội phạm và những vấn đề đặt ra đối với việc

phòng ngừa tại địa bàn Quận 2, Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÌNH HÌNH TỘI PHẠM

1.1 Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của tình hình tội phạm

1.1.1 Khái niệm

Con người là là sản phẩm của tự nhiên và xã hội, cùng với sự phát triển của tự nhiên, mối quan hệ của con người với nhau tạo nên xã hội loài người Trong xã hội đó, con người duy trì quan hệ với nhau dựa vào các quy ước chung được mọi người chấp nhận làm chuẩn mực để giải quyết các mâu thuẫn trong xã hội Với sự phát triển của xã hội và quá trình phát triển tự nhiên của con người, Nhà nước xuất hiện, cùng với đó là hệ thống các quy tắc xử sự chung mang tính bắt buộc được Nhà nước ban hành và đảm bảo thực hiện, được gọi là pháp luật Xã hội phát triển thì pháp luật cũng có sự phát triển để giải quyết các mâu thuẫn trong xã hội đó và pháp luật đã phát triển thành các ngành luật khác nhau để điều chỉnh các quan hệ xã hội khác nhau như quan hệ kinh tế, dân sự, hình sự Trong đó, pháp luật hình sự quy định những hành vi

vi phạm các chuẩn mực xã hội ở mức nghiêm trọng thì bị coi là tội phạm và cần phải được trừng trị và dần loại bỏ ra khỏi đời sống xã hội của con người Cùng với sự phát triển của xã hội, những hành vi bị coi là tội phạm không những không mất đi mà còn tiếp tục tăng lên về cả quy mô lẫn tính chất nguy hiểm Đây là vấn đề được rất nhiều các nhà nghiên cứu, xem xét ở nhiều khía cạnh khác nhau, trong đó có khía cạnh về tội phạm học, tức là khoa học nghiên cứu về tội phạm, và ở đó, tội phạm học nghiên cứu tội phạm

ở những khía cạnh như: Tình hình tội phạm đã xảy ra, nguyên nhân và điều kiện làm phát sinh tội phạm đã xảy ra; Biện pháp có thể hạn chế, phòng ngừa tội phạm Để tìm ra quy luật của tội phạm trên một địa bàn nhất định ta phải nghiên cứu chính sự vận động của tội phạm trên địa bàn đó Nghiên cứu sự vân động của tội phạm được gọi là nghiên cứu về tình hình tội phạm

Trước hết, cần phải hiểu khái niệm tình hình tội phạm là như thế nào? Hiện nay, khái niệm này được rất nhiều các nhà nghiên cứu đưa ra các khái niệm khác nhau, như:

Quan điểm thứ nhất: “Tình hình tội phạm không chỉ là tổng thể các

hành vi nguy hiểm cho xã hội đơn lẻ mà còn là quá trình xã hội tuân theo các quy luật chung của sự phát triển các hiện tượng xã hội

Tình hình tội phạm là toàn bộ tình hình, cơ cấu, động thái, diễn biến của các loại tội phạm hay từng loại tội phạm trong một giai đoạn nhất định xảy ra trong một lĩnh vực, một địa phương, trong phạm vi quốc gia, khu vực hoặc toàn thế giới trong khoảng thời gian nhất định” [17, tr 171]

Quan điểm thứ hai: “Tình hình tội phạm là hiện tượng xã hội tiêu cực,

mang tính lịch sử cụ thể và pháp lý hình sự, có tính giai cấp và được biểu hiện thông qua tổng thể các tội phạm cùng chủ thể thực hiện các tội phạm đó trong một đơn vị hành chính nhất định và trong một thời gian cụ nhất định”

[27, tr 10]

Quan điểm thứ ba: “Tình hình tội phạm là một hiện tượng xã hội, pháp

lý - hình sự được thay đổi về mặt lịch sử, mang tính chất giai cấp bao gồm tổng thể thống nhất (hệ thống) các tội phạm thực hiện trong một xã hội (quốc gia) nhất định và trong một khoảng thời gian nhất định” [39, tr 60]

Tình hình tội phạm là một hiện tượng pháp luật xã hội, được thay đổi về mặt lịch sử, tiêu cực phổ biến, bao gồm tổng thể các tội phạm được thực hiện

ở một quốc gia (vùng, thế giới) trong một giai đoạn nhất định, được đặc trưng bởi các chỉ số về lượng và chất

Tất cả quan niệm về tình hình tội phạm của các nhà nghiên cứu đưa ra đều phản ánh cơ bản đầy đủ bản chất của tình hình tội phạm Song, ý kiến cá nhân đồng tình với quan niệm của thứ ba Nó đã phản ánh đầy đủ bản chất của tình hình tội phạm, đó là một hiện tượng xã hội tiêu cực, mang tính pháp

lý hình sự và lịch sử cụ thể, phản ánh của hiện tượng tội phạm là một tổng thể hoàn chỉnh bao gồm các nội dung cấu thành tổng thể đó, mối liên hệ của các

yếu tố trong tổng thể, mối liên hệ của tổng thể đó với bên ngoài là các quá trình, hiện tượng xã hội khác

Tình hình tội phạm trên một địa bàn cụ thể được tạo nên bởi tổng thể các tội phạm xảy ra, bao gồm tội phạm được phát hiện, giải quyết, được gọi là tội phạm hiện hay tình hình tội phạm hiện (rõ) và cả các tội phạm thực tế đã xảy

ra nhưng không được phát hiện hoặc vì lý do nào đó mà không được giải quyết được gọi là tình hình tội phạm ẩn

Chúng ta phải nhận thức được rằng, tội phạm ẩn là một điều tất yếu, khách quan trong bức tranh tổng thể về tình hình tội phạm trên một địa bàn cụ thể Tội phạm thì vẫn hàng ngày, hàng giờ vẫn đang xảy ra trong đời sống xã hội Tình hình tội phạm hiện (rõ) là những gì chúng ta phát hiện, xử lý và giải quyết được nhưng còn những tội phạm chúng ta chưa phát hiện được thì vẫn theo quy luật phát triển vẫn diễn ra liên tục, đòi hỏi chúng ta phải nhận thức

và tìm biện pháp giải quyết, đây gọi là tội phạm ẩn hay tình hình tội phạm ẩn Hiện nay, khi nghiên cứu về tình hình tội phạm ẩn thì có nhiều luồng quan điểm khác nhau “Tội phạm ẩn được tạo nên bởi tổng thể các hành vi phạm tội đã xảy ra trong thực tế nhưng không được phát hiện, không bị xử lý theo quy định của pháp luật hình sự hoặc không có trong thống kê tội phạm” [7, tr.163] Tội phạm ẩn là số lượng tội phạm và người phạm tội đã thực hiện trên thực tế nhưng không được tường thuật với cơ quan có thẩm quyền hoặc chưa bị phát hiện (một cách chính thức) và do vậy chưa bị xử lý về hình sự, chưa có trong thống kê hình sự chính thức [17, tr 181], hay một quan điểm khác lại cho rằng: “tội phạm ẩn là số lượng tội phạm đã thực hiện trên thực tế nhưng không được tường thuật với cơ quan cảnh sát hoặc chưa bị phát hiện bởi cơ quan có thẩm quyền do vậy chưa bị đưa ra xét xử, chưa có thống kê hình sự chính thức” [16, tr 29]

Mặc dù các quan điểm trên còn những nhận xét khác nhau về tội phạm

ẩn nhưng tất cả đều thừa nhận rằng tội phạm ẩn là tội phạm chưa được thống

kê hình sự Có thể thấy rằng, thống kê hình sự là về tội phạm là những cơ sở

để nghiên cứu về tình hình tội phạm, từ những số liệu thống kê để phân tích

về tình hình tội phạm, từ đó tìm ra những nguyên nhân, điều kiện của tội phạm và áp dụng những biện pháp phòng ngừa phù hợp với thực tiễn Do đó,

số liệu thống kê tội phạm của cơ quan chức năng càng sát với thực tế số tội phạm xảy ra bao nhiêu thì việc nghiên cứu THTP càng có mức độ tin cậy cao

và mang lại hiệu quả bấy nhiêu

Qua các phân tích đã nêu, có thể hiểu về tội phạm ẩn như sau: Là tất cả các tội phạm đã xảy ra trên một địa bàn cụ thể và trong khoảng thời gian xác định nhưng chưa được phát hiện, giải quyết và chưa được thống kê của cơ quan chức năng

Thực tế cho ta thấy rằng, tội phạm ẩn là tất yếu, khách quan nhưng là ở mức độ cho phép nếu không sẽ dẫn đến nhận thức về tình hình tội phạm sẽ sai lệch Nếu tỷ lệ tội phạm ẩn chiếm một tỷ lệ cao trong tổng số tội phạm đã xảy

ra thì những đánh giá, nhận xét về tình hình tội phạm được phản ánh qua tội phạm rõ là hoàn toàn không trung thực, sai lệch về bản chất

Trong giai đoạn hiện nay, đấu tranh phòng, chống tội phạm không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà là của toàn dân, là trách nhiệm của mọi cá nhân trong xã hội Nếu tỷ lệ tội phạm ẩn lớn đồng nghĩa với sự tham gia của người dân và cơ quan chức năng vào quá trình đấu tranh phòng chống tội phạm không hiệu quả, thờ ơ, lãnh đạm với cái xấu Đây là điều nguy hiểm nhất cho sự phát triển của xã hội

1.1.2 Đặc điểm của tình hình tội phạm

Ta biết rằng, tình hình tội phạm là một hiện tượng xã hội, được phát sinh

và phát triển cùng với sự phát triển của xã hội Trước hết, cần phải hiểu nó tồn

tại và phát triển trong xã hội của con người và được chính những con người trong xã hội thực hiện với những hành vi trái ngược với những chuẩn mực xã hội Mặt khác, nó phát triển cùng với sự phát triển của xã hội nhưng không có nghĩa nó tạo những điều kiện để xã hội phát triển mà nó thực hiện nhưng hành

vi lệch chuẩn mực xã hội có nghĩa là những hành vi tiêu cực Do đó, nó là một hiện tượng xã hội nhưng ở nghĩa tiêu cực

Bên cạnh đó, tình hình tội phạm còn mang tính pháp lý hình sự Mặc dù

là dấu hiệu mang tính hình thức nhưng lại có ý nghĩa rất quan trọng khi nghiên cứu và đánh giá về tình hình tội phạm trong xã hội, chính đặc điểm này cho phép chúng ta có thể phân biệt được tội phạm với các vi phạm pháp luật, các hành vi tiêu cực trong xã hội Từ đó có thể xác định chính xác đối tượng nghiên cứu của tội phạm học phải là tội phạm, tức hành vi nguy hiểm cho xã hội nhưng phải được quy định trong BLHS

Ngoài tính pháp lý hình sự, tình hình tội phạm còn thể hiện tính giai cấp sâu sắc Tình hình tội phạm không phải là hiện tượng có trong mọi xã hội loài người mà nó chỉ ra đời cùng với sự xuất hiện giai cấp, có giai cấp thống trị và giai cấp bị trị Chính giai cấp thống trị trong xã hội sẽ quy định hành vi nào bị xem là tội phạm và hệ thống các biện pháp trừng trị căn cứ vào tính chất mức

độ nguy hiểm của hành vi đó đối với lợi ích của giai cấp mình, đồng thời chính giai cấp thống trị có toàn quyền đề ra những trình tự thủ tục áp dụng cho các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử các hành vi phạm tội và người thực hiên hành vi phạm tội Chính vì lẽ đó, tình hình tội phạm cũng mang tính giai cấp sâu sắc

Và tình hình tội phạm là tổng thể các tội phạm xảy ra, bao gồm hành vi phạm tội và người thực hiện hành vi phạm tội đó Nói cách khác, tình hình tội phạm được tạo nên từ chính người phạm tội và tội phạm cụ thể được quy định trong BLHS Điều này cho thấy, giữa tình hình tội phạm và tội phạm cụ thể là

một thể thống nhất biện chứng, tác động qua lại Khi có sự biến đổi ở tội phạm cụ thể sẽ kéo tình hình tội phạm thay đổi theo

1.1.3 Ý nghĩa của việc nghiên cứu tình hình tội phạm

Từ phân tích ở trên, ta biết rằng tình hình tội phạm là hiện tượng xã hội

và là một hiện tượng xã hội tiêu cực Do đó, khi nghiên cứu, giải quyết về tình hình tội phạm của địa bàn nào, ta phải đặt nó trong mối quan hệ biện chứng với các hiện tượng, quá trình xã hội diễn ra trên địa bàn đó Và khi tiến hành đưa ra các giải pháp phòng ngừa, ta phải tìm ra các giải pháp cơ bản về xã hội, đó là quan hệ về kinh tế, giáo dục, bên cạnh đó là các biện pháp chuyên ngành nhằm đem lại hiệu quả thiết thực

Tình hình tội phạm là đối tượng nghiên cứu của khoa học về tội phạm

Nó là đối tượng nghiên cứu đầu tiên về tội phạm Do đó, khi nghiên cứu các vấn đề khác về tội phạm thì điều tiên quyết là phải nắm rõ được tình hình tội phạm, từ đó mới có thể tìm ra được nguyên nhân điều kiện, cũng như nghiên cứu các giải pháp phòng ngừa một cách khách quan và sát với thực tiễn

1.2 Các thông số của tình hình tội phạm

Khi nghiên cứu về tình hình tội phạm, ta tiến hành đo lường trên các nội dung sau: thực trạng (mức độ), diễn biến (động thái), cơ cấu, tính chất của tình hình tội phạm

1.2.1 Thực trạng (mức độ) của tình hình tội phạm

Thực trạng của tình hình tội phạm là số lượng về các tội phạm và người

thực hiện tội phạm đó trong một khoảng thời gian nhất định và ở một địa bàn nhất định

Khi xác định số lượng các tội phạm đã thực hiện trên một địa bàn nhất định, ngoài số lượng tội phạm và người phạm tội theo thống kê hình sự, ta không thể không tính số lượng tội phạm thực tế đã xảy ra mà chưa được phát hiện (tội phạm ẩn) Như đã phân tích tại mục 1.1 của luận văn về tình hình tội

phạm ẩn chúng ta biết rằng tình hình tội phạm ẩn là một bộ phận của THTP nhưng khác với tình hình tội phạm hiện (rõ) được thể hiện bằng các số liệu thống kê thực tế từ số lượng tội phạm xảy ra, còn tình hình tội phạm ẩn thì không có số liệu chính thức Do đó, nhận thức về tình hình tội phạm ẩn không giống như nhận thức về tình hình tội phạm hiện Có thể nhận thức về tình hình tội phạm ẩn thông qua các hình thức sau:

- Tội phạm ẩn khách quan

Tội phạm ẩn khách quan được hiểu là bao gồm những tội phạm đã xảy

ra trên thực tế, nhưng không được các cơ quan chức năng phát hiện và xử lý

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến các cơ quan chức năng không phát hiện và xử

lý được, nhưng tập trung vào các nguyên nhân sau: có thể từ chính hành vi phạm tội, từ chủ thể thực hiện, nạn nhân của hành vi phạm tội, từ người chứng kiến hoặc người biết việc Tóm lại, khi tội phạm thực tế xảy ra, không

ai đứng lên tố giác, cũng không có tin báo và bản thân các cơ quan bảo vệ có trách nhiệm phát hiện, xử lý hành vi phạm tội cũng không nhận thức được các dấu hiệu tội phạm mặc dù thực tế hành vi phạm tội đã xảy ra Khi tội phạm đã xảy ra thực tế mà không bị các cơ quan chức năng phát hiện, xử lý thì đồng nghĩa là trong thống kê tội phạm sẽ không có

Theo nghiên cứu hiện nay thì tội phạm ẩn khách quan đang chiếm tỷ lệ lớn trong số các loại tội phạm ẩn ở nước ta hiện nay Đây là một thách thức không nhỏ đối với các cơ quan chuyên trách trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm, nhất là trong giai đoạn hiện nay, với sự phát triển của khoa học công nghệ, các loại tội phạm mới và truyền thống có nhiều thủ đoạn làm

ẩn hành vi của mình đối với các cơ quan chuyên trách

- Tội phạm ẩn chủ quan

Tội phạm ẩn chủ quan được hiểu là toàn bộ các loại tội phạm đã xảy ra trong thực tế mà thông tin về chúng đã được các cơ quan có chức năng nắm

được nhưng vì những lý do khác nhau mà các loại tội phạm này không bị phát hiện và xử lý trong một thời gian nhất định hoặc đã được xử lý nhưng không đúng theo quy định của pháp luật

Không giống như tội phạm ẩn khách quan, tội phạm ẩn chủ quan có điểm xuất phát cũng từ thực tế các tội phạm đã xảy ra trong thực tế nhưng nguyên nhân dẫn đến ẩn lại từ chính các cơ quan chuyên trách các cơ quan có nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm được Nhà nước trao thẩm quyền

xử lý Các tội phạm này đã được chính các cơ quan chuyên trách nắm được và theo quy định của pháp luật thì phải tiến hành xử lý nhưng vì những lý do của khác nhau mang ý chủ quan, các cơ quan chuyên trách đã không xử lý hoặc

có xử lý nhưng đã theo một hướng làm “ẩn” bản chất của hành vi đó, làm cho

nó “không còn” là tội phạm nữa

Thực tế hiện nay thì tội phạm ẩn chủ quan cũng đang là nỗi bức xúc cho chính xã hội và nạn nhân của các hành vi phạm tội, nhất là tội phạm trong lĩnh vực kinh tế, chức vụ và tham nhũng trong các cơ quan, tổ chức Nhà nước

- Tội phạm ẩn thống kê

Tội phạm ẩn thống kê là trường hợp thực tế tội phạm đã xảy ra, đã được

cơ quan chức năng xử lý nhưng vì nguyên nhân khác nhau mà việc thống kê

số liệu của các loại tội phạm này không được đưa vào hồ sơ thống kê hoặc thống kê thiếu

Hiện nay, việc nghiên cứu tình hình tội phạm và đưa ra các biện pháp phòng ngừa chủ yếu được thực hiện dựa vào nghiên cứu số liệu thống kê hình

sự của các cơ quan chức năng, một phần nào đó là thực tế từ địa bàn trong những khoảng thời gian nhất định Để đưa ra được những nhận định đúng đắn

và chuẩn xác, từ đó xây dựng những giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm hiệu quả thì các số liệu thống kê hình sự phải đầy đủ và chính xác Số liệu

thống kê hình sự không đầy đủ sẽ gây những hậu quả không nhỏ cho việc đánh giá cũng như đề ra được các giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm trên một địa bàn cụ thể, gây mất ổn định tình hình ANTT

Vấn đề cần nhìn nhận tội phạm ẩn thống kê là không phải do các cán bộ tiến hành thống kê hay do phương tiện dùng để thống kê mà ở đây là cách thức, các quy định về công tác thống kê của Nhà nước dẫn đến việc không thống kê hoặc thống kê thiếu

Thực trạng của tình hình tội phạm thường được tiến hành khảo sát trên hai phương diện, gồm: mức độ tổng quan và mức độ nhóm

Mức độ tổng quan được xác định bằng tổng số vụ án và bị cáo đã được đưa ra xét xử trong một địa bàn nhất định và trong một khoảng thời gian nhất định Mức độ tổng quan được thể hiện qua hệ số của tình hình tội phạm và cơ

số hành vi phạm tội Trong đó:

Hệ số của tình hình tội phạm tức là mối tương quan của số lượng các tội phạm đã được thực hiện với số lượng dân cư tính trên 10 nghìn hoặc 100 nghìn người [39, tr 62]

Cơ số hành vi phạm tội là số lượng hành vi phạm tội (số lượng bị cáo) so với số lượng dân cư tính trên 10 nghìn hoặc 100 nghìn người

Mức độ nhóm được xác định bằng tổng số vụ phạm tội của một nhóm tội phạm nào đó được quy định trong BLHS trong tổng số vụ án đã xảy ra Ngoài

ra, còn có mức độ tội cụ thể là tổng số vụ của một tội cụ thể trong tổng số vụ

án đã xảy ra

1.2.2 Diễn biến (động thái) của tình hình tội phạm

Diễn biến của tình hình tội phạm là sự vận động và sự thay đổi của thực

trạng và cơ cấu của tình hình tội phạm trong khoảng thời gian nhất định [39,

tr 63] Sự phản ánh này có thể là xu hướng tăng, giảm hay ổn định tương đối của tình tình tội phạm

Và để thấy được xu hướng của tình hình tội phạm diễn ra theo xu hướng nào thì ta phải đặt chúng trong một chu kỳ nhất định, có thể là 05 năm hoặc

10 năm tùy vào quy mô và mức độ nghiên cứu khác nhau Trong đó, năm đầu tiên của chu kỳ sẽ là năm gốc để so sánh với các năm tiếp theo Qua đó, cho ta thấy được quy luật vận động của tội phạm (nhóm tội hoặc tội cụ thể) một chu

kỳ, đó là tăng, giảm hay ổn định tương đối Thông qua đó, giúp ta có cơ sở về

xu hướng vận động của tình hình tội phạm trong thời gian tới Từ đó, việc đề

ra các giải pháp phòng ngừa sẽ tập trung, trọng điểm, sát với thực tế và mang lại hiệu quả

Trong thực tế, khi nghiên cứu về diễn biến của tình hình tội phạm, ta cần phải lưu ý, với tính cách là một hiện tượng xã hội pháp lý nên diễn biến của tình hình tội phạm chịu sự tác động, thay đổi bởi:

- Yếu tố nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm: đó là sự tăng trưởng hay suy thoái của nền kinh tế, các vấn đề nhập cư, gia tăng dân số, tỷ

lệ thất nghiệp, khoảng cách giàu nghèo, suy thoái của đạo đức Những vấn đề này rất có ý nghĩa trong việc tìm nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm nói chung hay nhóm tội (tội phạm cụ thể) nói riêng trên một địa bàn cụ thể, xác định được nguyên nhân và điều kiện chính, cơ bản làm phát sinh, gia tăng của tình hình tội phạm, đề ra các biện pháp phòng ngừa phù hợp

- Yếu tố về mặt pháp lý: sự thay đổi về mặt pháp lý, đặc biệt là sự thay đổi về pháp luật hình sự, việc tội phạm hóa, phi tội phạm hóa, hình sự hóa, phi hình sự hóa sẽ ảnh hưởng rất lớn đến diễn biến của tình hình tội phạm

Do đó, phân biệt sự tác động hai yếu tố này đến diễn biến của tình hình tội phạm rất có ý nghĩa, khi diễn biến tăng lên hoặc giảm đi ta phân tích được

đó là do sự thay đổi của yếu tố xã hội hay các yếu tố về pháp lý Thông qua

đó, nhận xét, đánh giá được tính hiệu quả của chính sách hay giải quyết vấn

đề xã hội trên địa bàn cụ thể có tác dụng đối với tình hình tội phạm trên địa bàn đó

1.2.3 Cơ cấu của tình hình tội phạm

Cơ cấu của tình hình tội phạm là tỷ trọng, mối tương quan của các nhóm tội và các loại tội phạm khác nhau xảy ra trong khoảng thời gian và trên địa bàn nhất định [39, tr 64]

Dựa trên mục đích nghiên cứu có thể phân chia thành các cơ cấu tình hình tội phạm khác nhau, thông thường thì chia thành những cơ cấu sau:

1.2.3.1 Theo tên chương của các tội phạm cụ thể trong BLHS

Cơ cấu được phân chia theo tỷ trọng giữa các tội của từng chương đã xảy

ra với tổng số tội đã xảy ra Cụ thể, nếu coi tổng số các tội phạm đã xảy ra trong thời gian nhất định trên địa bàn nhất định là 100% thì các tội phạm của mỗi chương đã xảy ra chiếm bao nhiêu %

Cách xác định này dùng để cho ta biết tổng quan về tình hình tội phạm trên địa bàn, xác định các nhóm tội chiếm tỷ lệ cao trong tổng số tội phạm xảy

ra để tập trung hướng phòng ngừa có hiệu quả, không dàn trải

1.2.3.2 Theo tội danh cụ thể được quy định trong BLHS

Thường để áp dụng khi nghiên cứu về một nhóm tội được quy định trong BLHS, được tính bằng tỷ trọng giữa tội danh cụ thể đã xảy ra với tổng số tội phạm xảy ra trong nhóm tội mà ta đang nghiên cứu trong một khoảng thời gian nhất định và địa bàn nhất định Qua đó, xác định những tội danh chiếm

tỷ lệ cao nhất để tập trung tìm ra nguyên nhân và điều kiện làm phát sinh, từ

đó tìm hướng phòng ngừa thích hợp, hiệu quả

1.2.3.3 Theo hình thức phạm tội

Loại cơ cấu này nhằm xác định tỷ lệ phần trăm của từng hình thức phạm tội như đơn lẻ, đồng phạm hay có tổ chức chiếm bao nhiêu trong tổng số tội phạm đã xảy ra Đây là một loại cơ cấu rất có ý nghĩa trong việc xác định tính

chất của tình hình tội phạm hiện nay, đặc biệt với chỉ số phần trăm của tội phạm có tổ chức

1.2.3.4 Theo địa bàn phạm tội

Đây là loại cơ cấu được áp dụng phổ biến trong nghiên cứu tình hình tội phạm Cơ cấu loại này thường áp dụng để nghiên cứu tình hình tội phạm trên một địa giới hành chính cấp xã (phường) với huyện (quận) hay huyện (quận) với tỉnh (thành phố) nhằm xác định tỷ lệ tội phạm Từ đó, đưa ra được tỷ lệ tội phạm của từng địa bàn cụ thể khác nhau để tìm ra nguyên nhân và điều kiện phạm tội, thông qua đó áp dụng những cách thức phòng ngừa khác nhau, phù hợp với từng địa bàn cụ thể

1.2.3.5 Theo loại hình phạt áp dụng cho người phạm tội

Theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam thì hình phạt bao gồm hình phạt chính và hình phạt bổ sung Trong đó:

Hình phạt chính gồm: cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, trục xuất, tù có thời hạn, tù chung thân, tử hình

Hình phạt bổ sung gồm: cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định; cấm cư trú; quản chế; tước một số quyền công dân; tịch thu tài sản; phạt tiền khi không áp dụng là hình phạt chính; trục xuất khi không áp dụng là hình phạt chính

Cơ cấu theo loại này dùng để xác định tỷ lệ áp dụng của từng loại hình phạt trong tổng số tội phạm xảy ra Tuy nhiên, hình phạt bổ sung ít khi được

đề cập trong cơ cấu hình phạt nếu không phải mục đích nghiên cứu cụ thể Thường thì người ta chỉ đề cập đến cơ cấu hình phạt chính

Trong thực tiễn hiện nay thì loại cơ cấu này cần phải được nghiên cứu chuyên sâu Khi xét xử hiện nay đang áp dụng hình phạt tù rất phổ biến, hiệu quả giáo dục cải tạo thấp, ảnh hưởng lớn đến đời sống gia đình người bị áp dụng hình phạt tù Có thể áp dụng các hình phạt khác mà vẫn đầy đủ tính chất

răn đe và cải tạo họ, phù hợp với tình hình xã hội và thực tiễn cuộc sống đặt

ra và tạo điều kiện để người phạm tội có cơ hội sửa chữa lỗi lầm, không mặc cảm vì tội lỗi do mình gây ra

1.2.3.6 Theo đặc điểm nhân thân của người phạm tội

Căn cứ vào mục đích nghiên cứu, ta có thể phân chia nhân thân của người phạm tội theo các đặc điểm khác nhau như cơ cấu độ tuổi, cơ cấu giới tính, cơ cấu trình độ học vấn Cơ cấu theo đặc điểm nhân thân người phạm tội

có ý nghĩa to lớn trong nghiên cứu về tình hình tội phạm, đây là cơ sở để áp dụng các biện pháp phòng ngừa xã hội có hiệu quả trong phòng ngừa tội phạm

Bên cạnh những loại cơ cấu được phân chia như đã nêu Ta có thể nghiên cứu cơ cấu tình hình tội phạm ở những loại khác như: cơ cấu theo động cơ phạm tội; cơ cấu theo đặc điểm, công cụ phạm tội, thời gian thực hiện; mối quan hệ giữa bị hại và người phạm tội

Đây là những loại cơ cấu thường được khảo sát khi nghiên cứu tình hình tội Có thể khẳng định rằng, cơ cấu tình hình tội phạm là cấu trúc bên trong của tình hình tội phạm Bên cạnh nghiên cứu về mức độ của các cơ cấu, thì ta còn phải xem xét đến diễn biến của các cơ cấu đó để tìm ra chiều hướng vận động của nó để nhận thức đầy đủ, đánh giá đúng tính chất của tình hình tội phạm

1.2.4 Tính chất của tình hình tội phạm

Tính chất của tình hình tội phạm là chỉ số về chất đặc biệt của tình hình

tội phạm, gắn bó chặt chẽ với cơ cấu của tình hình tội phạm Tính chất của tình hình tội phạm phản ánh mức độ nguy hiểm, mức độ nghiêm trọng khác nhau của tình hình tội phạm ở từng thời gian và không gian khác nhau thông qua tương quan và tỷ lệ giữa các thành phần tạo nên cơ cấu của tình hình tội phạm

Tính chất của tình hình tội phạm chính là kết quả của sự đánh giá đối với mức độ, cơ cấu và động thái của tình hình tội phạm

Có thể phân tính chất của tình hình tội phạm thành các nội dung sau:

Một, tính chất của tình hình tội phạm là đặc điểm về chất thể hiện ở tính nguy hiểm cho xã hội và xu thế tăng lên của nó Ví dụ: tội phạm về xâm hại tình dục trẻ em, người dưới 16 tuổi có xu hướng ngày càng gia tăng, thủ đoạn cũng trở lên manh động, đê hèn và tính chất của tội phạm thì ngày càng nghiêm trọng hơn [40, tr.134]

Hai, tổng số tội phạm và người thực hiện hành vi phạm tội cao so với mức có thể chấp nhận và chiều hướng tăng lên của nó Ví dụ: Hiện nay, tình trạng tội giết người xảy ra liên tục, tăng cả về số vụ và số người thực hiện, xu hướng ngày càng tăng

Ba, tội phạm rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng chiếm tỷ lệ cao trong tổng số tội phạm và ngày càng tăng lên của tỷ lệ đó Ví dụ, tội phạm trộm cắp tài sản, cướp tài sản với số lượng lớn chiếm tỷ lệ cao trong tổng số tội phạm xảy ra và ngày càng gia tăng

Bốn, hậu quả thiệt hại về tài sản, thể chất, tinh thần, sự rối loạn xã hội lớn và xu thế tăng Ví dụ, tình trạng tai nạn giao thông ngày càng gây hậu quả nghiêm trọng về người, tài sản, gây bất ổn trong xã hội và có xu hướng ngày càng tăng

Năm, số lượng tăng lên của những người có đặc điểm nhân thân nhất định là người phạm tội như: người người dưới 18 tuổi, người có chức vụ, người có trình độ cao Ngoài ra, còn có tính chất nguy hiểm của cách thức phạm tội, công cụ phạm tội

Muốn đánh giá đặc điểm về chất (tính chất) phải thông qua đặc điểm về lượng (số lượng) và đo lường số lượng đó Tóm lại, muốn đánh giá được tính

chất của tình hình tội phạm thì ta phải thông qua số liệu và đo lường thực trạng, diễn biến, cơ cấu của tình hình tội phạm

Bên cạnh đó, theo ý kiến cá nhân tác giả thì đánh giá tính chất của tình hình tội phạm thì bên cạnh thực trạng, diễn biến, cơ cấu của tội phạm hiện thì còn phải đánh giá cả tình hình tội phạm ẩn Theo nghiên cứu thì tình hình tội phạm ẩn chiếm tỷ lệ cao hơn nhiều so với tình hình tội phạm hiện (rõ) Do đó, nếu chỉ thông qua tội phạm hiện (rõ) để đánh giá tính chất của tình hình tội phạm thì có phần chủ quan, chưa phản ánh hết tính chất của tình hình tội phạm và dẫn đến đề ra các giải pháp phòng ngừa tội phạm có thể chưa hiệu

quả

1.3 Các yếu tố tác động đến tình hình tội phạm

1.3.1 Các yếu tố tự nhiên

Qua nghiên cứu lý luận và thực tiễn, ta thấy rằng, tình hình tội phạm có

sự tác động của rất nhiều yếu tố tự nhiên, trong đó nổi bật là các yếu tố về vị trí địa lý, đặc điểm dân cư, về cơ sở hạ tầng giao thông và về sự phát triển kinh tế

1.3.1.1 Về vị trí địa lý

Vị trí địa lý là vùng lãnh thổ nhất định được xác định cụ thể về mặt không gian và có mối liên hệ với các vùng lãnh thổ xung quanh trong phạm vi một tỉnh (thành phố), một vùng hoặc một quốc gia nhất định

Vị trí địa lý có tác động mạnh mẽ đến tình hình tội phạm Trên những địa bàn có vị trí thuận lợi để phát triển KT - XH đồng thời cũng là địa bàn thuận lợi để cho các loại tội phạm có điều kiện để tồn tại và phát triển Bên cạnh đó, điều kiện về vị trí địa lý nếu thuận lợi sẽ tạo điều kiện để các tối tượng tội phạm ở các địa bàn lân cận có cơ hội tiếp xúc, liên kết lại với nhau thành các tổ chức tội phạm hoặc cùng nhau thực hiện tội phạm, để thuận lợi trong hoạt động của mình Điều này sẽ tác động không nhỏ đến tình hình tội

phạm, có thể khiến nó trở lên phức tạp cho việc phòng ngừa của cơ quan chức năng

1.3.1.2 Về đặc điểm dân cư

Dân cư là những tập hợp những người sống trên một lãnh thổ được đặc trưng bởi những mối liên hệ về mặt xã hội cũng như những mối liên hệ tác động qua lại về mặt kinh tế

Vị trí địa lý và đặc điểm dân cư có mối quan hệ gắn bó mật thiết với nhau Cùng với vị trí địa lý thuận lợi thì dân cư đông, mật độ dân số cao do có nhiều điều kiện thuận lợi để sinh sống và phát triển thì sẽ là tình trạng ANTT phức tạp, có nhiều điều kiện để phát sinh tội phạm, tổ chức tội phạm làm cho tình hình tội phạm sẽ diễn biến khó lường Đây là nguyên nhân tình hình tội phạm tăng lên

1.3.1.3 Về đặc điểm hạ tầng giao thông vận tải

Hạ tầng giao thông vận tải phản ánh trình độ phát triển KT - XH của một khu vực nhất định Hạ tầng giao thông phát triển, thúc đẩy sự phát triển của

xã hội Tuy nhiên, đây cũng là một yếu tố làm tội phạm phát triển, tạo thuận lợi cho sự liên kết về phương tiện, đi lại của các đối tượng giữa các địa bàn xung quanh, gây nên những bất ổn nhất định về ANTT

1.3.1.4 Về đặc điểm kinh tế

Phát triển kinh tế là một yếu tố sống còn của một khu vực nhất định Kinh tế phát triển, đời sống của cư dân được nâng lên, an sinh xã hội được đảm bảo Tuy nhiên, mặt trái của nó là sự phân hóa giàu nghèo ngày một gia tăng, mối quan hệ truyền thống tương thân tương ái giữa con người với con người ngày càng bị đem ra so sánh với giá trị đồng tiền Với sự phát triển của kinh tế, xu hướng giao lưu, hòa nhập giữa các nền văn hóa, các nước khác trong khu vực và trên thế giới ngày một thuận lợi và phát triển Nhưng với sự phát triển kinh tế cũng là những điều kiện để sự phát triển của tội phạm ngày

một gia tăng; sự du nhập của các nền văn hóa có cả những yếu tố tiêu cực Đó

là sự di chuyển của các loại tội phạm, điều này làm tình hình tội phạm diễn biến hết sức phức tạp

xã hội cũ; mặt trái nền kinh tế thị trường, bên cạnh đó còn là những yếu tố chủ quan đến từ công tác quản lý nhà nước của chính quyền địa phương và các công tác phòng ngừa xã hội về tội phạm của các cơ quan chức năng trên địa bàn

Những tàn dư, hủ tục lạc hậu của xã hội cũ: Từ những phong tục tập

quán lạc hậu, tính ích kỷ, nhỏ nhen của một bộ phận dân cư với ý nghĩ tôn sùng chủ nghĩa cá nhân, sống vì mình không vì lợi ích chung của xã hội, xa rời, thậm chí chống lại mục tiêu phát triển kinh tế; vẫn còn thói quen tham lam, ích kỷ, ham hưởng thụ, lười lao động, thích phô trương thoái hóa, lối sống với các nhu cầu thấp hèn, trái với thuần phong, mỹ tục và nền văn hóa của dân tộc, sống coi thường pháp luật Đây là một trong những yếu tố làm THTP ngày càng trở lên phức tạp, ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cuộc sống của cư dân trên địa bàn

Những yếu tố thuộc về mặt trái của nền kinh tế thị trường: Với sự phát

triển của nền kinh tế thị trường, đời sống của người dân ngày một được nâng

lên cả về vật chất và tinh thần An sinh xã hội được chăm lo, người dân được

tự do phát triển kinh tế theo khả năng của mình Tuy nhiên, mặt trái của nó thì cũng đã ảnh hưởng không nhỏ đến xã hội, sự phân hóa giàu nghèo ngày càng gia tăng, xã hội phân thành nhiều tầng lớp và khoảng cách giữa các tầng lớp này thì ngày một xa cách, đạo đức xã hội ngày một đi xuống, chỉ vì lợi ích kinh tế, cá nhân mà chà đạp lên các giá trị truyền thống của dân tộc Đây là nguyên nhân là phát sinh tội phạm và làm THTP ngày càng diễn biến phức tạp

Những yếu tố thuộc về công tác quản lý Nhà nước của các cấp chính

quyền: Trong công tác quản lý nhà nước của các cấp chính quyền vẫn còn

những bất cập, hạn chế như trong quản lý kinh tế còn chậm sửa đổi những vướng mắc, rào cản cho sự phát triển, những thủ tục làm phiền hà, gây khó khăn cho người dân, từ đó làm phát sinh những tiêu cực để giải quyết công việc; việc chậm ban hành các chính sách an sinh xã hội hoặc các chính sách không theo kịp sự phát triển của KT-XH; công tác cán bộ trong quản lý Nhà nước vẫn còn những bất cập, vẫn còn nhiều cán bộ quan liêu, cửa quyền, tham nhũng, yếu kém trong nghiệp vụ, hà sách nhân dân, chính những bất cập, hạn chế nêu trên từ chính cơ quan quản lý Nhà nước là phát sinh những phức tạp của THTP

Công tác phòng ngừa tình hình tội phạm của cơ quan chức năng: Như

đã biết, tội phạm là hiện tượng xã hội tiêu cực phát sinh và phát triển cùng với

sự phát triển của xã hội Do đó, trong công tác phòng ngừa THTP, ngoài các biện pháp phòng ngừa nghiệp vụ là chuyên môn của các cơ quan nghiệp vụ thì các giải pháp phòng ngừa xã hội đóng vai trò hết sức quan trọng trong phòng ngừa tình hình tội phạm Chính sách ban hành kịp thời, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh và phù hợp với tình hình thực tiễn đang diễn ra thì sẽ tác động một cách tích cực đến tình hình tội phạm, có thể tác động làm tình hình

tội phạm giảm xuống Nhưng nếu chính sách và các biện pháp phòng ngừa không kịp thời, tiêu cực, còn nhiều bất cập và hạn chế thì sẽ có tác động ngược lại, làm cho tình hình tội phạm càng ngày càng diễn biến phức tạp, gây mất ANTT trên địa bàn

Kết luận Chương 1

Tổng kết chương 1, tác giả đã phân tích, làm rõ các vấn đề cơ bản lý luận về tình hình tội phạm và các yếu tố tác động đến nó Trong đó, tập trung phân tích vào các yếu tố sau: Các thông số của THTP, gồm: thực trạng, diễn biến, cơ cấu và tính chất; Các yếu tố tác động đến THTP

Từ việc phân tích các vấn đề cơ bản lý luận về tình hình tội phạm; việc phân tích, nghiên cứu các số liệu báo cáo thống kê, tổng kết; tìm hiểu thực tế trên địa bàn dân cư Quận 2 Tp HCM làm tiền đề cho việc đánh giá thực trạng tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM Đây là cơ sở cho nghiên cứu, phân tích nội dung chương 2 của luận văn: Thực trạng tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2, Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2014-2018

Chương 2 THỰC TIỄN TÌNH HÌNH TỘI PHẠM TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 2,

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Quận 2 Tp HCM là một quận thuộc phía Đông của Tp HCM, là quận được đầu tư trọng điểm về cơ sở hạ tầng và quy hoặc tổng thể để trở thành trung tâm tài chính mới của Tp HCM, nơi kết nối những tuyến giao thông đặc biệt quan trọng của Tp HCM và là nơi tập trung nhiều hàng hóa xuất nhập khẩu của cả nước Do đó, các loại tội phạm xảy ra trên địa bàn cũng mang những dấu hiệu đặc trưng của các loại tội phạm liên quan đến sở hữu,

an toàn công cộng, trật tự công cộng Cụ thể, trong 05 năm, từ năm 2014 đến năm 2018, trên địa bàn Quận 2 Tp HCM xảy ra 511 vụ án, trong đó, chỉ riêng tội trộm cắp tài sản là 204 vụ, chiếm tỷ lệ 39,92% các vụ án Địa bàn xảy ra tập trung vào các phường như An Phú, An Bình, Cát Lái, Thạnh Mỹ Lợi là nơi tập trung nhiều tài sản và dân cư

2.1 Các thông số của tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2, Thành phố Hồ Chí Minh

2.1.1 Thực trạng (mức độ) tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2, Thành phố Hồ Chí Minh

Thực trạng (mức độ) của tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM là số lượng về các tội phạm và người thực hiện tội phạm đó trong thời gian cụ thể trên địa bàn Quận 2 Tp.HCM

Nghiên cứu thực trạng (mức độ) tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2

Tp HCM được nghiên cứu ở các mức độ sau:

- Mức độ tổng quan:

Mức độ tổng quan của tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM được thể hiện qua hệ số tình hình tội phạm và cơ số hành vi phạm tội Những

chỉ số này là căn cứ khái quát nhất để đánh giá về mức độ của tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM

Quá trình nghiên cứu mức độ tổng quan về tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp.HCM, tác giả đã sử dụng số liệu thống kê hình sự của Công an Quận 2 Tp HCM, các vụ án đã xét xử sơ thẩm của Tòa án nhân dân Quận 2

Tp HCM, trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2018 để phân tích

* Mức độ tình hình tội phạm rõ trên địa bàn Quận 2 Tp Hồ Chí Minh

Để xác định mức độ tổng quan của tình hình tội phạm rõ, cần phải làm rõ chi tiết về hệ số tình hình tội phạm, cơ số hành vi phạm tội trên địa bàn Quận

(Nguồn: Tòa án nhân dân Quận 2 Tp HCM; Cục Thống kê Tp HCM)

Dựa trên số liệu phân tích ở Bảng 2.1 ta thấy, hệ số tình hình tội phạm cao nhất và thấp nhất trên địa bàn Quận 2 Tp HCM là các năm 2014 và năm

2018, với chỉ số lần lượt là 9,12 và 4,86 Với số liệu phân tích ở trên, hệ số tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM có xu hướng giảm dần theo

từng năm Điều này phản ánh những biện pháp phòng ngừa tội phạm được áp dụng trên địa bàn có hiệu quả trong thời gian qua

+ Cơ số hành vi phạm tội: được thể hiện bằng số bị cáo với 10.000 dân

cư trên địa bàn

Bảng 2.2 Cơ số hành vi phạm tội của tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM từ năm 2014 đến năm 2018

Năm Số bị cáo Dân số (người) Cơ số hành vi

(Nguồn: Tòa án nhân dân Quận 2 Tp HCM; Cục Thống kê Tp HCM)

Căn cứ số liệu phân tích về cơ số hành vi phạm tội trên địa bàn Quận 2

Tp HCM trong 05 năm, cho thấy, cơ số hành vi phạm tội cao nhất và thấp nhất lần lượt là 13,82 và 8,00 tương ứng với các năm 2014 và 2018 Có thể nhận thấy, cơ số hành vi phạm tội có tăng, giảm không quy luật nhưng nhìn tổng thể là có xu hướng giảm theo từng năm

- Mức độ nhóm: (nhóm tội phạm được quy định trong BLHS so với tổng

số tội phạm xảy ra)

+ Nhóm tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự

của con người:

Bảng 2.3 Mức độ nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người trên địa bàn Quận 2 Tp HCM từ năm 2014 đến năm

2018

Năm Tổng Nhóm tội xâm

(Nguồn: Tòa án nhân dân Quận 2 Tp HCM)

Căn cứ vào số liệu tại bảng 2.3 cho thấy, trên địa bàn Quận 2 Tp HCM trong 05 năm từ 2014 đến năm 2018, số vụ án trong nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người được giải quyết có sự tăng, giảm không quy luật và chiếm tỷ lệ 08,56% tổng số vụ án với 06,19% số

bị cáo Tuy nhiên, nhìn chung có giảm Năm có số vụ án và số bị cáo nhiều

nhất là 2014 với 14 vụ án và 14 bị cáo

+ Nhóm tội phạm xâm phạm sở hữu:

Bảng 2.4 Mức độ nhóm tội xâm phạm sở hữu trên địa bàn Quận 2 Tp HCM từ năm 2014 đến năm 2018

2017 88 179 39 64 44,31% 35,75%

(Nguồn: Tòa án nhân dân Quận 2 Tp HCM)

Dựa trên bảng 2.4 phân tích cho thấy, đây là nhóm tội có mức độ cao nhất xảy ra trên địa bàn Quận 2 Tp HCM trong 05 năm vừa qua Trong 05 năm thống kê, trung bình nhóm tội này đã chiếm khoảng 56,13% số vụ và 46,65% số bị cáo được xét xử trên địa bàn Trong đó, năm 2014 là năm có số

vụ phạm tội nhiều nhất với 83 vụ và 108 bị cáo trong tổng số 128 vụ và 194

bị cáo

+ Nhóm tội phạm về ma túy:

Bảng 2.5 Mức độ nhóm tội về ma túy trên địa bàn Quận 2 Tp HCM từ năm 2014 đến năm 2018

(Nguồn: Tòa án nhân dân Quận 2 Tp HCM)

Từ bảng số liệu 2.5 nhận thấy, đây là nhóm tội có tỷ lệ cao trong tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM, đứng thứ 3 trong các nhóm tội

phạm được phân tích Trong đó, năm 2016 là năm có số vụ án và bị cáo nhiều nhất, lần lượt là 19 vụ, chiếm tỷ lệ 19,79% và 34 bị cáo, chiếm tỷ lệ 22,97%; năm 2014 có số vụ và số bị cáo ít nhất, 08 vụ với 15 bị cáo, chiếm tỷ lệ 6,25% Có thể thấy, trong 05 năm từ 2014 đến năm 2018, nhóm tội này có sự giảm, tăng về số vụ nhưng không có quy luật cụ thể

+ Nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng:

Bảng 2.6 Mức độ nhóm tội xâm phạm an toàn công cộng và trật tự công cộng trên địa bàn Quận 2 Tp HCM từ năm 2014 đến năm 2018

Nhóm tội xâm phạm

an toàn công cộng, trật tự công cộng

(Nguồn: Tòa án nhân dân Quận 2 Tp HCM)

Đây là nhóm tội xảy ra nhiều thứ hai, chiếm tỷ lệ 13,89% trong tình hình tội phạm trên địa bàn Quận 2 Tp HCM từ năm 2014 đến năm 2018 Theo đó, năm 2015 là năm có số vụ nhiều nhất với 18 vụ; nhưng năm có số bị cáo nhiều nhất là năm 2017 với 74 bị cáo, chiếm tỷ lệ 41,34% trong tổng số 179

bị cáo của năm 2017 Căn cứ số liệu phân tích, số vụ trong nhóm tội này tăng giảm không có quy luật

- Thực trạng (mức độ) tội danh cụ thể xảy ra trên địa bàn Quận 2 Tp HCM từ năm 2014 đến năm 2018

Theo thống kê, từ năm 2014 đến năm 2018, trên địa bàn Quận 2 Tp HCM, số tội phạm xảy ra tập trung vào 05 tội danh sau: Trộm cắp tài sản (Điều 173); nhóm tội Tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy (Điều 249, 250, 251); Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ (Điều 260); Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe của người khác (Điều 134); Cướp giật tài sản (Điều 171) Số liệu thống kê cho thấy, 05 tội danh này trong 05 năm từ năm 2014 đến năm 2018 đã xảy ra 371 vụ, chiếm tỷ

lệ 72,60% trong tổng số 511 vụ được thống kê Trong đó, tội Trộm cắp tài sản xảy ra nhiều nhất với 204 vụ, chiếm tỷ lệ 39,92% và 262 bị cáo, chiếm tỷ lệ 31,27% trong tổng số 838 bị cáo

Bảng 2.7 Mức độ tội danh cụ thể xảy ra trên địa bàn Quận 2 Tp HCM

Bị cáo Vụ

Bị cáo Vụ

Bị cáo Vụ

Bị cáo

31,2 7%

12,9 2%

13,9 7%

7,0 5%

4,8 9%

6,6 6%

4,8 9%

6,0 1%

5,2 5%