Sự phát triển của phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài Trong những năm qua, phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài tại Việt Nam đã đạt được nhiều phát triển và bất
Trang 1THAM LUẬN
Kỹ năng của Luật sư trong giải quyết tranh chấp bằng trọng tài
Luật sư Nguyễn Mạnh Dũng/Lê Quang Hưng
I Sự phát triển của phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài 1
II Thực trạng về kỹ năng của luật sư trong giải quyết tranh chấp bằng trọng tài tại Việt Nam 4
1 Chương trình đào tạo bậc đại học về giải quyết tranh chấp bằng trọng tài 4
2 Kỹ năng thực tiễn của Luật sư Việt nam trong giải quyết tranh chấp bằng trọng tài 6
III Các kỹ năng của Luật sư trong giải quyết tranh chấp bằng trọng tài 10
1 Yêu cầu chung cần đạt được của chương trình đào tạo kỹ năng Luật sư trong giải quyết tranh chấp bằng trọng tài 10
2 Kỹ năng thực hành cho luật sư 12
2.1 Kỹ năng tư vấn khách hàng sử dụng phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài 12
2.2 Kỹ năng soạn thảo thỏa thuận trọng tài 13
2.3 Kỹ năng đại diện bảo vệ quyền và lợi ích của một bên trong vụ kiện trọng tài trong một bài giảng lý thuyết 15
HANOI OFFICE: Unit 6, 11th Floor, HAREC Bld, 4A Lang Ha, Ba Dinh Dist, Hanoi, S.R.Vietnam
Tel: +(84.4)3772 6970 / Fax: +(84.4) 3772 6971
SAIGON OFFICE:
7th Floor, 162 Pasteur, Ben Nghe Ward, Dist.1, HCMC, S.R.Vietnam
Tel: +(84.8) 3822 0076 / Fax: +(84.4) 3772 6971
Trang 2I Sự phát triển của phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài
Trong những năm qua, phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài tại Việt Nam đã đạt được nhiều phát triển và bất chấp thực tế rằng số lượng vụ việc được giải quyết bằng trọng tài là rất ít so với vụ việc tại Tòa án,1 không thể phủ nhận một thực tế rằng nhu cầu sử dụng trọng tài đang ngày càng tăng tại Việt Nam.2 Hoạt động trọng tài tại Việt Nam đã phát triển trên nhiều mặt, từ khung pháp lý cho giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, nhận thức về trọng tài đến cả số lượng và chất lượng của đội ngũ luật sư, chuyên gia và trọng tài viên Đặc biệt, nhu cầu sử dụng trọng tài để giải quyết tranh chấp cũng tăng đáng kể: chỉ tính riêng tại Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC), số vụ tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài năm
2013 đã đạt đến con số 99 vụ, gấp hơn 5 lần so với số liệu năm 2003 (khi pháp lệnh trọng tài
2003 được thông qua) và hơn 1.5 lần so với số liệu năm 2010 (khi Luật trọng tài thương mại
2010 được thông qua).3
Con số đó còn chưa tính đến những vụ kiện trọng tài tại các trung tâm trọng tài khác trên thế giới mà doanh nghiệp Việt Nam tham gia, ví dụ như Trung tâm trọng tài quốc tế Singapore (SIAC), Trọng tài tổ chức bởi Hiệp hội bông quốc tế (ICA) hay Phòng Thương mại Quốc tế (ICC)
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự phát triển nêu trên của hoạt động trọng tài và trong bài tham luận này tác giả xin phân tích động lực chính thúc đẩy sự phát triển của trọng tài tại Việt Nam, đó là sự phát triển của nền kinh tế và việc mở cửa thị trường, hội nhập với sân chơi quốc tế Cụ thể hơn, sự phát triển của phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài
là hệ quả tất yếu từ việc nền kinh tế ngày càng mở cửa và thu hút đầu tư nước ngoài
Đầu tiên, dễ nhận thấy các nhà đầu tư cũng như đối tác nước ngoài khi đầu tư vào thị trường Việt nam cần được đảm bảo rằng mọi tranh chấp sẽ được giải quyết một cách công bằng, nhanh chóng, hiệu quả và bảo mật – cùng với một phán quyết chung thẩm và có giá trị thi
1
Luật sư Nguyễn Mạnh Dũng là Thạc sỹ chuyên sâu Giải quyết tranh chấp quốc tế (Anh), Giám đốc Công ty Luật TNHH Tư vấn Độc Lập, thành viên Viện Trọng tài (CIArb), Lê Quang Hưng là trợ lý nghiên cứu chuyên sâu về Trọng tài quốc tế
2
Tham khảo số lượng vụ tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam VIAC tại
http://www.viac.org.vn/vi-VN/Home/thong-ke-92/357/So-vu-tranh-chap-tai-VIAC-trong-17-nam-tu.aspx
3
Dựa theo số liệu đăng trên website của Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam VIAC, truy cập tại http://www.viac.org.vn/vi-VN/Home/thong-ke-92/357/So-vu-tranh-chap-tai-VIAC-trong-17-nam-tu.aspx
Trang 3hành ở mọi quốc gia là thành viên của Công ước New York 1958 (149 quốc gia và vùng lãnh thổ)4 Trong một khảo sát về nhu cầu sử dụng trọng tài năm 2013 tiến hành bởi trường Đại học Queen Mary, London và Công ty kiểm toán PricewaterhouseCoopers (PwC), 62% các Doanh nghiệp được hỏi cho rằng trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp tối ưu khi họ
là Nguyên đơn và 60% Doanh nghiệp, với tư cách là Bị đơn, đồng ý rằng trọng tài là phương thức ưa thích Trong một điều tra khác của Hãng Luật Hogan Lovells LLC năm 2014, 500 doanh nghiệp lớn trên thế giới đưa điều khoản trọng tài vào 75% số hợp đồng mà họ ký5 Do
đó, cùng với việc mở cửa thị trường, nhiều nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào Việt Nam và các doanh nghiệp Việt Nam sẽ ít nhiều bị ảnh hưởng trong việc chọn trọng tài làm phương thức giải quyết tranh chấp – ví dụ như khi các đối tác nước ngoài đưa điều khoản trọng tài vào trong thỏa thuận, hợp đồng với doanh nghiệp Việt Nam Trong chiều ngược lại, khi doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ra nước ngoài hoặc ký những hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, việc chọn giải quyết tranh chấp tại các trung tâm trọng tài trung lập sẽ giảm thiểu rủi
ro pháp lý, thời gian cũng như tiền bạc cho doanh nghiệp Việt Nam hơn rất nhiều so với việc phải tranh tụng tại tòa án nước ngoài
Đối với chính phủ Việt Nam, việc mở cửa thị trường và thu hút đầu tư đồng nghĩa với việc chấp nhận rủi ro từ những vụ kiện trọng tài đầu tư theo khuôn khổ Hiệp định đầu tư song phương (BIT), đa phương hay những Hiệp định thương mại khu vực (FTA) hay song phương (BTA) Trong BTA mà Việt Nam ký với Mỹ năm 2001, tạo cơ sở để Việt Nam mở cửa thị trường và gia nhập WTO sau này, Điều 4 về Giải quyết Tranh chấp thuộc Chương IV: Phát triển quan hệ đầu tư quy định mọi tranh chấp nhà đầu tư và chính phủ sẽ giải quyết bằng trọng tài Một vài ví dụ khác như trong BIT Việt Nam – UK, Điều 8 cho phép giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và quốc gia theo Trọng tài ad hoc theo UNCITRAL hoặc Trọng tài ICSID nếu không thể hòa giải sau 03 tháng, hay tương tự tại BIT Việt – Úc Điều 11-13 hoặc BIT Việt – Czech Điều 8-9 v.v Đặc biệt, những hiệp định đa phương quy mô lớn như FTA khu vực ASEAN (Điều 21 FTA ASEAN – Úc – New Zealand) hay TPP (dự thảo chương đầu tư) cũng đều có điều khoản trọng tài
4 Dữ liệu về Công ước New York 1958 có thể tham khảo tại: http://www.newyorkconvention.org/
5 Xem tai: http://www.hoganlovells.com/globalcurrents/
Trang 4Theo đó, đối với những nhà đầu tư từ các quốc gia mà Việt Nam ký kết hiệp định nêu trên, chính phủ Việt Nam thực hiện một số cam kết để bảo đảm khoản đầu tư nước ngoài sẽ không
bị xâm phạm, quốc hữu hóa hay nhà đầu tư sẽ được đối xử công bằng, bình đẳng Cũng theo những hiệp định trên, nếu nhà đầu tư cho rằng chính phủ vi phạm những cam kết bảo hộ đầu
tư nêu trên, nhà đầu tư có quyền khởi kiện chính phủ Việt Nam ra trọng tài quốc tế Ví dụ gần đây nhất là vụ kiện của ông Micheal Mckenzie với chính quyền tỉnh Bình Thuận tại trọng tài tổ chức bởi Tòa Trọng tài thường trực PCA tại La Hay, Hà Lan mà Việt Nam đã được Hội đồng trọng tài xử thắng do ông Micheal Mckenzie không chứng minh được tư cách nhà đầu tư theo Hiệp định thương mại Việt Mỹ, đồng thời trong khi khởi kiện đã vi phạm nguyên tắc thiện chí.6 Ngoài ra còn một số vụ kiện trọng tài đầu tư tiêu biểu khác mà chính
phủ Việt Nam là bị đơn như vụ Trịnh Vĩnh Bình (đã thương lượng thành công) và vụ Dialasie SAS (khởi kiện theo Hiệp định đầu tư Việt – Pháp đang tiến hành theo quy tắc
UNCITRAL và điều hành bởi Tòa trọng tài thường trực PCA) Mặt tích cực trong những vụ kiện trọng tài đầu tư nêu trên là việc chính phủ Việt Nam đã phản ứng hết sức nhanh nhạy và kịp thời trong từng vụ kiện Hơn nữa, để chuẩn bị tốt cho những vụ kiện đầu tư có thể xảy ra, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án tổng thể giải quyết tranh chấp giữa Chính phủ Việt Nam và nhà đầu tư nước ngoài qua Quyết định số 680/Đ-TTg ngày 03/05/2013, sau đó là Quyết định số 04/2014/QĐ-TTg ngày 14/01/2014 ban hành Quy chế phối hợp trong giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế Những hoạt động và vụ kiện trọng tài đầu tư nêu trên sẽ tăng cường nhận thức về hoạt động trọng tài, đồng thời khẳng định trọng tài là một trong những phương thức giải quyết tranh chấp tối ưu và hiệu quả nhất
Sự phát triển trọng tài tại Việt Nam nằm trong sự phát triển chung của trọng tài trong khu vực Châu Á Thái Bình Dương, khi việc đẩy mạnh hoạt động giải quyết tranh chấp bằng trọng tài là một phần trong kế hoạch thu hút đầu tư và tăng trưởng kinh tế Không quá ngạc nhiên khi Singapore và Hong Kong, hai trong số những nền kinh tế năng động bậc nhất trong khu vực trở thành những trung tâm trọng tài hàng đầu thế giới với sự ủng hộ tuyệt đối của chính phủ về cơ sở vật chất cũng như khung pháp lý cho hoạt động trọng tài Bên cạnh đó, Trung Quốc, Hàn Quốc và Australia cũng có những bước phát triển đầy tham vọng trong việc thúc đẩy hoạt động trọng tài – kể cả trọng tài thương mại lẫn trọng tài đầu tư Australia trong
6
Xem tại: http://globalarbitrationreview.com/news/article/32244/vietnam-defeats-treaty-claim-tourist-resort/
Trang 5những năm gần đây đã mở hai trung tâm lớn cho hoạt động trọng tài tại Melbourne và Sydney, Trung Quốc thực hiện một loạt biện pháp để đưa khung pháp lý cho trọng tài gần hơn với tiêu chuẩn quốc tế (sửa đổi luật pháp, xây dựng một website chuyên đăng tải những quyết định của Tòa án về việc công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài v.v ) Myanmar là nước có nền kinh tế mới mở cửa cũng ngay lập tức trở thành thành viên của Công ước New York 1958 như một phần tất yếu trong kế hoạch thu hút vốn đầu tư Đối với Việt Nam, chính phủ Việt Nam đã ký kết rất nhiều những hiệp định thương mại, hiệp định đầu tư song phương và đa phương với nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn thế giới Đặc biệt trong thời gian tới, nhiều khả năng Việt Nam sẽ tham gia vào Hiệp định Đối tác Thương mại xuyên Châu Á Thái Bình Dương (TPP), Hiệp định thương mại tự do Việt Nam –
EU, hay phê chuẩn Công ước Viên năm 1980 về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG) v.v Chính việc mở cửa thị trường và hòa nhập tích cực vào sân chơi quốc tế như vậy sẽ tạo điều kiện thuận lợi để hoạt động trọng tài phát triển ở Việt Nam
II Thực trạng về kỹ năng của luật sư trong giải quyết tranh chấp bằng
trọng tài tại Việt Nam
Để đánh giá đúng thực trạng về kỹ năng của luật sư trong việc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài tại Việt Nam, tham luận trước tiên sẽ xem xét chương trình đào tạo ở bậc đại học về trọng tài để xem xét luật sư Việt Nam trước khi hành nghề sẽ hiểu thế nào về trọng tài tại Việt Nam nói riêng và trọng tài quốc tế nói chung, cũng như đánh giá xem luật sư đã được trang bị như thế nào để tư vấn, đại diện cho khách hàng trong một vụ việc trọng tài trên thực
tế Sau đó, tham luận mới đi vào phân tích trực tiếp kỹ năng của luật sư trong giải quyết tranh chấp bằng trọng tài hiện nay tại Việt Nam và chỉ ra một số tồn tại có thể khắc phục ngay từ trong chương trình giảng dạy và quá trình đào tạo kỹ năng nghề
1 Chương trình đào tạo bậc đại học về giải quyết tranh chấp bằng trọng tài
Ở bậc đại học, giải quyết tranh chấp bằng trọng tài có thể được giảng dạy như một môn học riêng biệt như tại khoa Luật quốc tế, Học viện Ngoại giao Phổ biến hơn, trọng tài cũng có
Trang 6thể được đưa vào thành một phần trong các bộ môn khác như Luật Thương mại, Luật thương mại quốc tế hay Tư pháp quốc tế như ở các trường Đại học luật Hà Nội và Đại học luật TP
Hồ Chí Minh Tuy nhiên, dù có khác nhau trong chương trình đào tạo, có một điểm chung là thời lượng giảng dạy giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, cũng như những kiến thức trang bị trong khóa học không thể nào đủ để trang bị cho sinh viên khi ra trường muốn theo đuổi con đường luật sư chuyên sâu trong lĩnh vực trọng tài và giải quyết tranh chấp thương mại quốc
tế
Đầu tiên, chương trình đào tạo ở bậc đại học chỉ nhằm trang bị cho sinh viên những kiến thức
cơ bản nhất về trọng tài như là một phương thức giải quyết tranh chấp Ví dụ, chương trình của đại học luật Hà Nội mà tác giả được tham khảo tập trung cung cấp những kiến thức sau:
Khái niệm phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại
Các loại trọng tài thương mại
Trình tự tiến hành trọng tài
Thi hành phán quyết của trọng tài nước ngoài
Chương trình trên nằm trong hệ thống giảng dạy bộ Luật thương mại quốc tế của Đại học Luật Hà Nội, một trong những chương trình đào tạo hiện đại và chất lượng nhất hiện nay tại Việt Nam Tuy nhiên, những kiến thức trên, đa phần dưới dạng lý thuyết chỉ đưa ra cái nhìn
sơ bộ cho sinh viên về trọng tài thương mại So sánh với nội dung và thời lượng giảng dạy về trọng tài tại các trường đại học hàng đầu trên thế giới như của trường đại học Queen Mary, London7 hay Pepperdine, Mỹ8 thì rõ ràng sinh viên Việt Nam vẫn chưa được trang bị kỹ về kiến thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài Ví dụ, bản thân quá trình giải quyết tranh chấp trọng tài trong tranh chấp đầu tư, xây dựng hay thương mại đều có những khác biệt đáng kể,
và lý thuyết áp dụng trong từng loại tranh chấp cũng khác nhau Với tranh chấp đầu tư, ngoài kiến thức về trọng tài còn phải tham khảo thêm kiến thức về Luật đầu tư, định nghĩa đầu tư trong những hiệp định song phương, đa phương vì những yếu tố trên ảnh hưởng trực tiếp đến thẩm quyền của Hội đồng trọng tài (tham khảo vụ Bình Thuận bị ông Micheal Mackenzie khởi kiện gần đây: Hội đồng trọng tài sau phiên xem xét về thẩm quyền đã không tiếp tục
7
Xem tham khảo đề cương giảng dạy chương trình Giải quyết tranh chấp của trường đại học Queen Mary tại: http://www.law.qmul.ac.uk/postgraduate/llm/programmes/international_dispute/index.html
8 Xem thảm khảo đề cương giảng dạy chương trình Trọng tài thương mại quốc tế của trường đại học Pepperdine tại http://law.pepperdine.edu/straus/academics/international-commercial-arbitration/
Trang 7xem xét nội dung vì cho rằng ông Mackenzie không chứng minh được tư cách nhà đầu tư theo định nghĩa tại Hiệp định thương mại tự do Việt Mỹ) Hay như trong tranh chấp xây dựng, việc có nhiều nhà thầu phụ và các bên có quyền và lợi ích liên quan dẫn đến việc chú trọng đặc biệt vào các vấn đề như hợp nhất các vụ kiện trọng tài v.v Chưa kể, trọng tài còn cần được giảng dạy trong mối quan hệ với tòa án, với thương lượng và hòa giải để sinh viên hiểu rõ những khác biệt trong các phương thức giải quyết tranh chấp, để lựa chọn hoặc kết hợp các phương thức trong từng tranh chấp cụ thể
Về cấu trúc của chương trình, các trường đại học nổi tiếng trên thế giới đều chú trọng vào việc kết hợp lý thuyết với thực tiễn và tập trung nâng cao kỹ năng thực hành cho sinh viên,
và đưa phiên xử giả định (moot court, mock arbitration tùy theo cách gọi của từng trường) trở thành một phần trong chương trình giảng dạy Thông qua những phiên xử giả định, giảng viên có thể trực tiếp hướng dẫn sinh viên về kỹ năng soạn thảo bản ý kiến, bản lập luận, tư duy chiến thuật hay kỹ năng tranh tụng trong trọng tài Đồng thời, thông qua những tranh chấp phát sinh từ những điểm chưa rõ trong pháp luật, sinh viên còn cải tiến được kỹ năng giải thích pháp luật một cách chủ động hơn là thụ động nghe giảng So với chương trình đào tạo tại Việt Nam, những năm gần đây các trường đại học mới bắt đầu tổ chức những phiên xử giả định như vậy – nhưng so với thời lượng mà các chương trình đào tạo nước ngoài dành cho hoạt động này thì phiên xử giả định ở đại học Việt Nam vẫn còn khiêm tốn
Như vậy, sinh viên sau khi ra trường chỉ nắm được sơ bộ về lý thuyết giải quyết tranh chấp bằng trọng tài mà hầu như không có kiến thức thực tiễn Ấn tượng về những ưu điểm của trọng tài sẽ bị ảnh hưởng bởi tư duy vốn quen thuộc với tố tụng tại tòa án, cùng với nghi ngờ liệu trọng tài có thực sự tối ưu khi hầu hết các vụ tranh chấp thương mại hiên tại đều được các bên đưa ra giải quyết tại tòa
2 Kỹ năng thực tiễn của Luật sư Việt nam trong giải quyết tranh chấp bằng trọng tài
Đầu tiên cần khẳng định rằng trong những năm qua, số lượng luật sư có trình độ chuyên môn cao trong lĩnh vực trọng tài ngày càng tăng Nhiều luật sư cũng nắm vững trình tự thủ tục tố tụng trọng tài và được tin tưởng chỉ định làm trọng tài viên trong nhiều vụ kiện trọng tài
Trang 8không chỉ ở trong nước mà cả quốc tế Tuy nhiên, để phù hợp với mục đích của tham luận này, tác giả chỉ tập trung khai thác những mặt còn hạn chế trong kỹ năng của luật sư khi tham gia giải quyết tranh chấp bằng trọng tài tại Việt Nam với hi vọng Học viện Tư pháp có thể xây dựng một chương trình đào tạo phù hợp để khắc phục những hạn chế nêu trên
Như đã giải thích, những ấn tượng về trọng tài của sinh viên học được trong 1-2 tháng có lẽ rất khiêm tốn nếu so với ảnh hưởng của quá trình tố tụng tại tòa án – chương trình mà sinh viên tại các trường luật được học hết năm nay qua năm khác Vì vậy, việc bị ảnh hưởng nặng
nề bởi tư duy tố tụng tại tòa án trong giải quyết tranh chấp bằng trọng tài là khó tránh khỏi Hơn nữa, bản thân việc luật sư quen thuộc với tố tụng tòa án hơn trọng tài là hoàn toàn dễ hiểu nếu xét trên thực tế tại Việt Nam hiện nay Điều đáng nói là nếu áp dụng tùy tiện những
kỹ năng tranh tụng tại Tòa án vào trong tố tụng trọng tài sẽ gây ra nhiều hậu quả, thiệt hại cho khách hàng
Ví dụ như tại Tòa án, việc đợi đến phiên xử mới đưa ra hết các luận điểm, bằng chứng là một thực tiễn quen thuộc Tuy nhiên, tại trọng tài, để giải quyết tranh chấp hiệu quả, các bên cần cung cấp đầy đủ bằng chứng và lập luận và quá trình tranh luận tại phiên họp giải quyết tranh chấp chỉ là để giúp Hội đồng Trọng tài hiểu rõ hơn những điểm chưa rõ trong tình tiết vụ việc
và lập luận của các bên Việc một bên đợi đến phiên họp giải quyết tranh chấp mới nộp thêm bằng chứng thường dẫn đến việc Hội đồng Trọng tài hoãn phiên họp để Hội đồng Trọng tài
và bên còn lại có thời gian xem xét cẩn thận hơn – và bên gây trì hoãn có thể sẽ phải chịu phần chi phí phát sinh do mình gây ra Nên nhớ, chi phí trong tố tụng trọng tài thường không nhỏ, nếu là trọng tài quốc tế thì chi phí một bên bỏ ra để tham gia phiên họp có thể lên đến hàng trăm triệu đồng Ở đây, luật sư đã gây thiệt hại không đáng có cho khách hàng vì áp dụng kỹ năng tranh tụng tại Tòa án vào tố tụng trọng tài Chưa kể, trong tố tụng trọng tài, nếu phát hiện thấy những sai phạm về tố tụng mà không phản đối kịp thời, một bên sẽ bị mất quyền phản đối – vì vậy việc luật sư đợi đến phiên họp giải quyết tranh chấp mới nêu hết những phản đối trong khi đã nhận thức được sai phạm từ lâu hoàn toàn có thể làm một bên mất quyền phản đối, làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích chính đáng của khách hàng
Trang 9Một ví dụ khác là việc áp dụng Bộ luật tố tụng dân sự và các văn bản giải thích trong tố tụng trọng tài Thủ tục tố tụng trọng tài được điều chỉnh bởi Luật trọng tài thương mại năm 2010
và Quy tắc tố tụng của trung tâm trọng tài điều hành quá trình giải quyết tranh chấp của các bên và Bộ luật tố tụng dân sư không thể áp dụng trực tiếp vào trong quá trình tố tụng trọng tài Các thủ tục về chuyên gia, sử dụng chuyên gia hay đánh giá chứng cứ trong tố tụng trọng tài cũng hết sức đa dạng và thường sẽ được áp dụng linh hoạt trong từng vụ việc Ví dụ, các bên có thể đồng ý đối chất nhân chứng, tham vấn trực tiếp chuyên gia hay để các chuyên gia trong cùng một lĩnh vực tranh luận trực tiếp để tìm ra phương thức tối ưu nhất9 – nhưng đối khi, Hội đồng trọng tài chỉ cần trưng cầu một bản ý kiến chuyên gia hay một báo cáo giám định bằng văn bản Trong khi đó, những thủ tục tố tụng tại Tòa án đều phải được tuân thủ nghiêm ngặt, và nếu áp dụng cứng nhắc tư duy tranh tụng tại Tòa, luật sư sẽ không tận dụng được tính linh hoạt của trọng tài Đối với doanh nghiệp, thời gian cũng quý như tiền bạc, và
sẽ là một sơ suất lớn nếu luật sư không thể tận dụng được những ưu điểm của trọng tài để giải quyết vụ tranh chấp của khách hàng một cách nhanh chóng và hiệu quả nhất
Việc áp dụng kỹ năng trong tố tụng tại Tòa án vào Trọng tài, suy cho cùng, cũng chỉ là một
hệ quả của việc Luật sư không được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng để giải quyết tranh chấp bằng trọng tài Những vấn đề như phản đối về thẩm quyền, về hiệu lực và phạm vi của thỏa thuận trọng tài, áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong trọng tài, phản đối tính vô tư khách quan của trọng tài viên v.v không hoàn toàn quen thuộc với nhiều luật sư Ví dụ, có thể có trường hợp các bên khởi kiện ra trọng tài trong khi chưa hoàn tất thủ tục thương lượng như điều khoản trọng tài quy định, hoặc khởi kiện một bên vi phạm nhiều hợp đồng khác nhau ra cùng một vụ tranh chấp đều ảnh hưởng lớn đến thẩm quyền của Hội đồng trọng tài,
và dù đạt được kết quả có lợi cũng sẽ gặp nhiều khó khăn trong khâu thi hành phán quyết
Rõ ràng, việc các luật sư tham gia giải quyết tranh chấp bằng trọng tài trong khi chưa được trang bị đầy đủ về kiến thức và kỹ năng sẽ hạn chế những ưu điểm của phương thức trọng tài, đồng thời không thể đảm bảo quyền và lợi ích của khách hàng một cách tối ưu nhất Những hạn chế của việc không được trang bị đầy đủ sẽ càng bộc lộ rõ hơn trong quá trình tố tụng trọng tài quốc tế, khi luật sư Việt Nam phải đấu trí với những luật sư quốc tế và trình bày
9 Xem khảo sát về thủ tục trọng tài của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Singapore SIAC tại
Trang 10luận điểm để thuyết phục những trọng tài viên nước ngoài đến từ những nền tài phán rất khác
so với Việt Nam (ví dụ như những quốc gia theo hệ thống thông luật)
Tác giả cho rằng không thể đổ lỗi cho quá trình đào tạo trong bậc đại học về vấn đề này, vì
dù sao chương trình giảng dạy về trọng tài trong bậc học này chỉ có thể đưa ra những kiến thức lý thuyết cơ bản về trọng tài và giải thích pháp luật, trong khi trong một vụ kiện thực tế, bên cạnh giải thích pháp luật thì việc chuẩn bị chứng cứ và tính đến khả năng thi hành phán quyết quan trọng không kém việc áp dụng, giải thích pháp luật khi tranh tụng Trong một bài viết về kỹ năng của luật sư trong trọng tài quốc tế, tác giả David JA Cairns10, giám đốc một hãng luật quốc tế, luật sư và là trọng tài viên trong hàng chục vụ tranh chấp thương mại và đầu tư đã tổng kết trong giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, luật sư đóng 4 vai trò: hoạch định chiến thuật, điều tra nghiên cứu (hỏi nhân chứng, tham vấn chuyên gia, tìm hiểu hồ sơ v.v.), đại diện bảo vệ quyền và lợi ích của khách hàng trong tố tụng, quản lý vụ việc (phân bổ chi phí, quản lý hồ sơ, phối hợp với đồng nghiệp) Ông cũng đúc kết rằng luật sư cần 6 kỹ năng chính để đảm đương luân phiên 4 vài trò nêu trên:
- Chuyên môn về pháp luật (legal expertise)
- Suy luận logic (logical reasoning)
- Kỹ năng hỏi và trả lời (Question and Answer Technique)
- Kỹ năng biểu đạt (Expression)
- Hành xử theo tiêu chuẩn (Ethics)
- Tư duy chiến thuật (Tact)
Rõ ràng, xét trên chuẩn mực của một luật sư quốc tế, trường đại học chỉ có thể tập trung vào chuyên môn về pháp luật và suy luận logic, trong khi 4 kỹ năng còn lại hầu hết các luật sư Việt Nam hiện nay đều phải tự bồi dưỡng, nâng cao thông qua quá trình đào tạo sau đại học
và thực tiễn hành nghề
10 David JA Cairns, , Advocacy and the Functions of Lawyers in International Arbitration in M Á FERNÁNDEZ-BALLESTEROS & DAVID ARIAS eds Liber Amicorum Bernardo Cremades
(Wolters Kluwer España, 2010) pp 291-307