Do ngưỡng đau cao, các sợi C không đáp ứng với các kích thích không bệnh lý.. Ví dụ, một kích thích lạnh dưới ngưỡng sợi C sẽ không gây ra bất cứ cảm giác gì.. Sau đó, các sợi này trở nê
Trang 1GIẢI THÍCH MỘT SỐ TRIỆU CHỨNG LÂM
1 SÂU NGÀ (Nhạy cảm ngà)
a) Kích thích: nóng, lạnh, xì khô, chua, mặn, ngọt…
Khi thay đổi dòng chảy dịch trong ống ngà sẽ kích thích đầu mút thần kinh
Nhiệt độ lạnh gây giảm thể tích dịch trong lòng ống ngà (nóng nở ra, lạnh
co lại), tạo ra dòng chảy rất nhanh của dịch ống ngà theo hướng từ trong
ra ngoài Điều này thay đổi áp lực trong ống ngà, tạo ra lực tác dụng lên đầu mút thần kinh
Xì khô làm bay hơi nước bề mặt, giảm nhiệt độ tại chỗ (quạt thì mát), tương tự như kích thích lạnh
Mặn, ngọt làm thay đổi áp suất thẩm thấu
b) Sợi thần kinh cảm giác: A-Delta
c) Triệu chứng: Buốt, nhói nhanh Hết ngay hoặc một vài giây sau khi ngừng kích thích giống như ăn kem lạnh :)
2 VIÊM TỦY (Có hồi phục/không hồi phục, có triệu chứng/không triệu chứng)
a) Kích thích: Nóng, lạnh, xì khô…
Sợi thần kinh cảm giác: C Các sợi C có ngưỡng kích thích cao, truyền tải chậm; dẫn truyền đau khi có tổn thương viêm nhiễm ở tủy răng, Do ngưỡng đau cao, các sợi C không đáp ứng với các kích thích không bệnh
lý Bên cạnh đó, các sợi C đáp ứng bằng cách gọi là “ tất cả hoặc không
Trang 2có gì” Ví dụ, một kích thích lạnh dưới ngưỡng sợi C sẽ không gây ra bất
cứ cảm giác gì Chỉ khi nào một kích thích đủ cường độ đạt ngưỡng sợi
C, sẽ tạo ra cảm giác đau Vì thế, triệu chứng đau trong viêm tủy sẽ
thành cơn (đau do viêm quanh cuống là đau liên tục sẽ giải thích sau)
Các kích thích do vi khuẩn, độc tố của vi khuẩn, nóng, lạnh… chỉ khi nào đạt đủ ngưỡng thì mới gây kích thích sợ C gây đau, tuần hoàn trong
mô tủy vẫn còn sẽ làm giảm dần cường độ kích thích xuống dưới ngưỡng
sẽ hết đau
Mô viêm gây ra giảm ngưỡng đáp ứng với kích thích (nhiệt hoặc áp lực)
Có nghĩa là các cơ quan cảm giác này sẽ nhạy cảm nhanh với một kích thích cường độ nhẹ Ngưỡng kích thích vẫn là “ tất cả hoặc không có gì” nhưng mức độ đòi hỏi về cường độ kích thích đã giảm xuống Ngưỡng đáp ứng giảm xuống đồng nghĩa với việc cơn đau kéo dài hơn giống như trong viêm tủy không hồi phục
Sau đó, các sợi này trở nên quá nhạy cảm đến nỗi chúng có thể bốc cháy với ngưỡng nhiệt độ thấp như thân nhiệt cơ thể, bình thường nó không đủ để kích thích sợi C Bệnh nhân sẽ nói họ ngậm nước đá có thể đỡ đau hơn
Trên thực tế, chúng có thể trở nên rất nhạy cảm đến nỗi có thể đáp ứng mạnh với một áp lực nhẹ của nhịp đập của co thắt tim, khiến bạn nghe được các phàn nàn từ bệnh nhân như “Tôi có thể nghe thấy nhịp tim
trong răng mình” hoặc ‘Răng tôi đau theo nhịp mạch đập”
Các sợi C bị nhạy cảm hoá có thể kích hoạt không cần có tác nhân, dẫn
tới các cơn đau tự nhiên, tác nhân kích thích có thể chính là nhịp mạch
đập, thân nhiệt cơ thể, tác nhân viêm nhiễm…
Điển hình của các mô tạng sâu, các cơ quan nhạy cảm tuỷ chứng minh mức độ hội tụ ở hệ thống thần kinh trung ương Trong một nghiên cứu
Trang 3trên não mèo, 74% các nơ ron được thử nghiệm ở nhân sau cho thấy có
sự hội tụ từ răng nhiều ống tuỷ Tỉ lệ hội tụ cao từ mô tuỷ và thiếu thông
tin cảm giác bản thể lý giải tại sao các cơn đau tuỷ thuần túy không xác
định được vị trí răng đau
Bên cạnh việc giảm định vị cơn đau, sự hội tụ còn tăng cơn đau quy
chiếu ở mô không viêm nhiễm Có thể thấy khía cạnh này trong ví dụ cơn
đau tuỷ hàm dưới có thể cảm nhận được ở răng trên
Mặt khác thần kinh V lại có cảm giác theo phiến như hình trên, điều này
giải thích tại sao bệnh nhân lại có cảm giác cơn đau lan lên nửa đầu
3 VIÊM QUANH CUỐNG
BOX 3-1
Hình minh hoạ các dạng phiến phân bố thần kinh từ các cấu trúc hàm mặt tới nhân sinh
ba Các vùng phiến này thể hiện vùng đau quy chiếu cảm nhận được từ các cấu trúc hàm mặt
Trang 4Khác với cơn đau tuỷ, cơn đau cận chóp dễ nhận biết vị trí đau hơn Các thụ thể cơ học khá nhiều ở trong dây chằng nha chu và có mật độ cao ở 1/3 chân chóp răng Một khi các bệnh lý tuỷ gây viêm nhiễm lan
rộng xuống dây chằng, các bệnh nhân có thể xác định được vị trí cơn
đau rõ nét
Như cấu trúc cơ xương, các sợi dây chằng quanh răng đáp ứng với các kích thích theo dạng mức Có nghĩa là, mức độ khó chịu bệnh nhân cảm thấy với cơn đau cận chóp phụ thuộc vào mức độ nhạy cảm hoá ngoại vi
và lượng kích thích lên cấu trúc Một dây chằng nhạy cảm hoá có thể gây đau ít cho bệnh nhân nếu có tác động kích thích nhẹ nhưng sẽ gây
đau tăng dần nếu có kích thích mạnh hơn Điều này lý giải vì sao đau
quanh cuống là đau liên tục Đó gọi là đáp ứng theo mức hay theo cấp
Do đó, thử nghiệm cận chóp bằng cách gõ hay sờ nắn tuỳ mức độ nhẹ hay mạnh sẽ cho ra các cơn đau nhẹ tới mạnh
Khác với cơn đau tuỷ, cơn đau nguồn gốc cận chóp có thể được nhận
biết nguồn gốc răng đau Các cơn đau cận chóp cũng trở nên nhức nhối,
có mạch đập và nhói buốt và cần xử lý với gây tê tại chỗ, nếu cơn đau nghi ngờ cận chóp không đáp ứng với gây tê cận chóp, có thể cơn đau không có nguồn gốc do răng