KHẢO SÁT CHẾ PHẨM TÁC DỤNG TRÊN GAN MẬT TỪ DƯỢC LIỆU Ở AN GIANG

Trong một xã hội hiện đại, việc sử dụng các cây có nguồn gốc từ dược liệu để làm thuốc đang là một xu hướng toàn cầu. Con người đang dần trở về với thiên nhiên, phát huy hết các tiềm năng của thiên nhiên để phục vụ cho nhu cầu bảo vệ và chăm sóc sức khỏe của con người đặc biệt là lá gan, gan là cơ quan quan trọng trong cơ thể con người. Đồng thời, nó cũng là cơ quan lớn nhất đảm nhận những vai trò sống còn của cơ thể. Gan biến đổi thức ăn thành những chất cần thiết cho việc duy trì và phát triển sự sống, sản xuất ra nhiều chất quan trọng, giải độc và bài tiết. Từ lâu, gan đã là bộ phận được mọi người ý thức, chăm sóc và việc thải độc gan cũng là việc làm cần thiết được áp dụng hàng ngày. Gan là một bộ phận rất quan trọng của cơ thể, đảm nhiệm chức năng lọc máu, bài tiết độc tốc, thanh lọc cơ thể. Tuy nhiên, dưới hoạt động của con người thì lá gan của chúng ta rất dễ bị tổn thương, làm suy giảm chức năng gan. Do đó, con người cần khắc phục những tổn thương gan bằng những thảo dược trong cuộc sống. Trong những năm gần đây thuốc có nguồn gốc từ dược liệu nhằm giúp giải độc gan được nhiều công ty xí nghiệp dược sản xuất vì là một trong những mặt hàng tiêu thụ được nhiều người quan tâm và ưa chuộng. Những thực tế đó đã chứng minh ngày càng rõ giá trị của dược liệu có nguồn gốc thiên nhiên trong đời sống của người dân Việt Nam. Để góp phần nghiên cứu tiến tới tạo ra các sản phẩm từ nguồn nguyên liệu sẵn có trong nước phục vụ công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân được chiết xuất từ những nguyên liệu có tác dụng trên gan mật trong các cây dược liệu: Nghệ vàng, Nhân trần, Actiso, Dành dành…… Trong tiểu luận này, xin được trình bày một cách tổng quan nhất về đề tài “Khảo sát một số chế phẩm có tác dụng trên gan mật nguồn gốc từ dược liệu ở địa bàn tỉnh An Giang” được nghiên cứu với các mục tiêu cụ thể như sau: 1. Tìm hiểu về tác dụng trên gan mật và một số dược liệu có tác dụng trên gan mật. 2. Khảo sát một số chế phẩm có chất nhuận gan lợi mật nguồn gốc từ dược liệu trên các cơ sở kinh doanh dược ở địa bàn tỉnh An Giang.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY ĐÔ KHOA DƯỢC – CAO ĐẲNG DƯỢC

TIỂU LUẬN TỐT NGHIỆP DƯỢC SĨ ĐẠI HỌC

CHUYÊN NGÀNH DƯỢC

MÃ SỐ: 7720201

KHẢO SÁT MỘT SỐ CHẾ PHẨM CÓ TÁC DỤNG TRÊN GAN MẬT NGUỒN GỐC TỪ DƯỢC LIỆU Ở ĐỊA BÀN

TỈNH AN GIANG

Cán bộ hướng dẫn: Sinh viên thực hiện

MSSV: 5CD720401214

LỚP: LTCĐ-ĐH DƯỢC 10C

Cần Thơ, Năm 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY ĐÔ

TỈNH AN GIANG

Cán bộ hướng dẫn: Sinh viên thực hiện

TỈNH AN GIANG

Cán bộ hướng dẫn: Sinh viên thực hiện

MSSV: 5CD720401214

LỚP: LTCĐ-ĐH DƯỢC 10C

Cần Thơ, Năm 2018

iii

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan:

1 Những nội dung trong bài tiểu luậ này điều do em thực hiện dưới sự hướng dẫn trực tiếp của cô Trì Kim Ngọc

2 Mọi tham khảo dùng trong bài tiểu luận đều được trích dẫn rõ ràng tên tác giả, tên trang web, tên sách

3 Mọi sao chép không hợp lệ, vi phạm quy chế đào tạo hay gian trá, em hoàn toàn chịu trách nhiệm

Cần Thơ, Ngày ……….tháng …… năm 2018

Sinh viên ký tên

Nguyễn Thị Kim Là

iv

LỜI CÁM ƠN

Với lòng biết ơn sâu sắc, em chân thành cám ơn cô Trì Kim Ngọc đã giao đề tài tận tình hướng dẫn, tạo mọi điều kiện cho em hoàn thành tốt bài tiểu luận này

Em cũng bài tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các anh chị tại các cơ sở kinh doanh dược

mà em khảo sát, cám ơn các anh chị đã hỗ trợ em về mặt cung cấp các chế phẩm cần thiết có liên quan đến bài tiểu luận để em có nhiếu tài liệu hơn cho bài

Cuối cùng em gởi lời cám ơn đến người thân cùng các quý thầy cô, cán bộ trong bộ môn Dược Liệu đã tạo điều kiện cho em hoàn thành bài tiểu luận này

Tuy đã có nhiều cố gắn, nhưng bài tiểu luận sẽ không tránh khỏi những sai sót Em rất mong được sự đóng góp ý kiến, kinh nghiệm quý báo của thầy cô để bài tiểu luận sẽ hoàn thiện hơn nữa

Em xin chân thành cám ơn!

Cần thơ, ngày…… tháng … năm 2018

Sinh viên ký tên

Nguyễn Thị Kim Là

4

2.2.1 ATISÔ Trang 4 2.2.2 NHÂN TRẦN BẮC Trang 6 2.2.3 NGHỆ Trang 7 2.2.4 RAU ĐẮNG ĐẤT Trang 10 2.2.5 DIỆP HẠ CHÂU Trang 12 2.2.6 CÀ GAI LEO Trang 14

CHƯƠNG III: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Trang 17 3.1 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Trang 17 3.2 CÁC NHÀ THUỐC VÀ QUẦY THUỐC KHẢO SÁT Trang 17

3.2.1 QUẦY THUỐC NGÔ THUẬN Trang 17 3.2.2 QUẦY THUỐC NGỌC THẶNG Trang 17 3.2.3 QUẦY THUỐC ĐĂNG KHOA Trang 17 3.2.4 NHÀ THUỐC LÊ MỸ Trang 17 3.2.5 NHÀ THUỐC ĐẠT SANH Trang 17 3.2.6 QUẦY THUỐC KIM SI PHA Trang 18 3.2.7 QUẦY THUỐC TẤN BỬU Trang 18 3.2.8 QUẦY THUỐC AN THỊNH Trang 18 3.2.9 QUẦY THUỐC PHÚC ĐIỀN Trang 18 3.2.10 QUẦY THUỐC CẨM NANG Trang 18 3.2.11 QUẦY THUỐC HẢI ĐĂNG Trang 18 3.2.12 QUẦY THUỐC NHƯ NGỌC Trang 19 3.2.13 QUẦY THUỐC MINH CƯỜNG Trang 19 3.2.14 NHÀ THUỐC TRÍ HỒNG 1 Trang 19 3.2.15 QUẦY THUỐC NGỌC ANH Trang 19 3.2.16 QUẦY THUỐC HOÀNG ANH Trang 19 3.2.17 NHÀ THUỐC HUỲNH TRÍ THÀNH Trang 20

vi

3.2.18 QUẦY THUỐC TUYẾT NGA Trang 20 3.2.19 QUẦY THUỐC GIANG DIỄM Trang 20 3.2.20 QUẦY THUỐC SA BONE Trang 20

CHƯƠNG IV: KẾT QUẢ KHẢO SÁT VÀ BÀN LUẬN…… Trang 21

4.1 KẾT QUẢ KHẢO SÁT Trang 21

4.1.1 BOGANIC Trang 21 4.1.2 BAR Trang 23 4.1.3 CHOLIVER Trang 24 4.1.4 CHOLAPAN Trang 25 4.1.5 CHOBIL Trang 27 4.1.6 PYLANTIN Trang 28 4.1.7 LIVERBIL Trang 29 4.1.8 NEW FORPHYTON Trang 31 4.1.9 LIVSIN – 94 Trang 32 4.1.10 CHỨC NĂNG GAN BẢO NGUYÊN Trang 33 4.1.11 GIẢI ĐỘC GAN TUỆ LINH Trang 35 4.1.12 VIEGAN – B Trang 36 4.1.13 ACTISÔ Trang 37 4.1.14 DIỆP HẠ CHÂU Trang 38

4.2 BÀN LUẬN Trang 39 CHƯƠNG V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Trang 42 5.1 KẾT LUẬN Trang 42 5.2 KIẾN NGHỊ Trang 42

vii

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH

2.1 Hình cây Actisô Trang 4 2.2 Hình cây Nhân trần bắc Trang 6 2.3 Hình cây Nghệ Trang 7 2.4 Hình cây Rau Đắng đất Trang 10 2.5 Hình cây Diệp hạ châu Trang 12 2.6 Hình cây Cà gai leo Trang 14 2.7 Hình rễ Cà gai leo Trang 14 4.1 Boganic Trang 21 4.2 Bar Trang 23 4.3 Choliver Trang 24 4.4 Cholapan Trang 25 4.5 Chobil Trang 27 4.6 Pylantin Trang 28 4.7 Liverbil Trang 29 4.8 New Forphyton Trang 31 4.9 Livsin – 94 Trang 32 4.10 Chức năng gan Bảo Nguyên Trang 33 4.11 Giải độc gan Tuệ Linh Trang 35 4.12 Viegan – B Trang 36 4.13 Actisô Trang 37 4.14 Diệp hạ châu Trang 38 3.1 Quầy Thuốc Ngô Thuận Trang 43 3.2 Quầy Thuốc Ngọc Thặng Trang 43 3.3 Quầy Thuốc Đăng Khoa Trang 43 3.4 Nhà thuốc Lê Mỹ Trang 43 3.5 Nhà thuốc Đạt Sanh Trang 44 3.6 Quầy thuốc Kim Si Pha Trang 44 3.7 Quầy thuốc Tấn Bửu Trang 44 3.8 Quầy thuốc An Thịnh Trang 44 3.9 Quầy thuốc Phúc Điền Trang 45 3.10 Quầy thuốc Cẩm Nang Trang 45 3.11 Quầy thuốc Hải Đăng Trang 45 3.12 Quầy thuốc Như Ngọc1 Trang 45

viii

3.13 Quầy thuốc Minh Cường Trang 46 3.14 Nhà Thuốc Trí Hồng 1 Trang 46 3.15 Quầy thuốc Ngọc Anh Trang 46 3.16 Quầy thuốc Hoàng Anh Trang 46 3.17 Nhà Thuốc Huỳnh Chí Thành Trang 46 3.18 Quầy thuốc Tuyết Nga Trang 47 3.19 Quầy thuốc Giang Diễm Trang 47 3.20 Quầy thuốc Sa Bone Trang 47

1

CHƯƠNG I: ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong một xã hội hiện đại, việc sử dụng các cây có nguồn gốc từ dược liệu để làm thuốc đang là một xu hướng toàn cầu Con người đang dần trở về với thiên nhiên, phát huy hết các tiềm năng của thiên nhiên để phục vụ cho nhu cầu bảo vệ và chăm

sóc sức khỏe của con người đặc biệt là lá gan, gan là cơ quan quan trọng trong cơ

thể con người Đồng thời, nó cũng là cơ quan lớn nhất đảm nhận những vai trò sống còn của cơ thể Gan biến đổi thức ăn thành những chất cần thiết cho việc duy trì và phát triển sự sống, sản xuất ra nhiều chất quan trọng, giải độc và bài tiết

Từ lâu, gan đã là bộ phận được mọi người ý thức, chăm sóc và việc thải độc

gan cũng là việc làm cần thiết được áp dụng hàng ngày Gan là một bộ phận rất

quan trọng của cơ thể, đảm nhiệm chức năng lọc máu, bài tiết độc tốc, thanh lọc cơ thể Tuy nhiên, dưới hoạt động của con người thì lá gan của chúng ta rất dễ bị tổn thương, làm suy giảm chức năng gan Do đó, con người cần khắc phục những tổn

thương gan bằng những thảo dược trong cuộc sống

Trong những năm gần đây thuốc có nguồn gốc từ dược liệu nhằm giúp giải độc gan được nhiều công ty xí nghiệp dược sản xuất vì là một trong những mặt hàng tiêu thụ được nhiều người quan tâm và ưa chuộng Những thực tế đó đã chứng minh ngày càng rõ giá trị của dược liệu có nguồn gốc thiên nhiên trong đời sống của người dân Việt Nam

Để góp phần nghiên cứu tiến tới tạo ra các sản phẩm từ nguồn nguyên liệu sẵn có trong nước phục vụ công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân được chiết xuất

từ những nguyên liệu có tác dụng trên gan mật trong các cây dược liệu: Nghệ vàng, Nhân trần, Actiso, Dành dành……

Trong tiểu luận này, xin được trình bày một cách tổng quan nhất về đề tài “Khảo sát một số chế phẩm có tác dụng trên gan mật nguồn gốc từ dược liệu ở địa bàn tỉnh An Giang” được nghiên cứu với các mục tiêu cụ thể như sau:

1 Tìm hiểu về tác dụng trên gan mật và một số dược liệu có tác dụng trên gan mật

2 Khảo sát một số chế phẩm có chất nhuận gan lợi mật nguồn gốc từ dược liệu trên các cơ sở kinh doanh dược ở địa bàn tỉnh An Giang

có “Trách nhiệm” lọc máu từ tim và tĩnh mạch cửa, biến đổi thức ăn thành những chất cần thiết nuôi cơ thể, giải độc và bài tiết các chất có hại Bởi vậy, gan được coi

là cơ quan lớn nhất đảm nhận những vai trò sống còn của cơ thể Gan có một số chức năng chính sau:

- Chức năng chuyển hóa: Sự chuyển hóa glucid, lipid, protid ở gan diễn ra rất mạnh

mẽ

- Chức năng chống độc: Gan thực hiện chức năng chống độc bằng 2 cách là phản ứng hóa học và cố định, thải trừ một sốkim loại nặng

- Chức năng tạo mật

- Chức năng dự trữ các vitamin, dự trữ sắt và máu

Ngoài ra, gan còn có một số chức năng khác như chức năng chống đông máu và chức năng tạo máu

Khi gan suy giảm chức năng, sẽ gây nguy hiểm khôn lường tới sức khỏe con người

có thể dẫn tới xơ gan, ung thư gan và ảnh hưởng lớn đến các cơ quan khác (Kiến thức gan mật “Chức năng gan và các bệnh thường gặp nhất hiện nay” 10/3/2018)

Cuộc sống hiện đại đã khiến con người cuốn theo lối sống công nghiệp hóa với áp lực ngày càng cao, môi trường bị ô nhiễm nặng nề, an toàn vệ sinh thực phẩm thì ở mức báo động đỏ Những điều này sẽ làm bệnh tật gia tăng, mà đáng kể đến là bệnh viêm gan mật tăng rất nhanh

Theo số liệu nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vào năm 2015, mỗi năm trên thế giới ước tính có khoảng 1,45 triệu người tử vong do virus viêm gan gây ra Tại Việt Nam, con số này cũng đáng báo động, có tới 20% dân số mắc bệnh viêm gan B, 4% mắc bệnh viêm gan C Bên cạnh viêm gan do siêu vi, thì viêm túi mật cũng tăng đáng kể và nguy hiểm không kém, nếu không chữa trị kịp thời có thể sẽ

bị “Mệt mỏi”, bằng cách thực hiện các điều sau:

- Dinh dưỡng hợp lý, thực phẩm cần đảm bảo vệ sinh và ăn uống điều độ, đúng giờ, cân bằng các loại chất đạm, chất béo, tinh bột, vitamin, khoáng chất và chất xơ và uống đủ nước (Khoảng 2,5 lít mỗi ngày); tránh ăn nhiều đồ chiên, nướng Chế độ dinh dưỡng hợp lý sẽ giúp lá gan và túi mật hoạt động nhịp nhàng, hạn chế tích tụ

mỡ và các chất độc hại

- Sinh hoạt và nghỉ ngơi có khoa học, sau bữa ăn, lá gan và túi mật phải hoạt động hết sức để chuyển hóa và dự trữ các chất dinh dưỡng Vì vậy, sau khi ăn nên nghỉ ngơi, thư giãn để giúp cơ thể hấp thụ các chất dinh dưỡng và đào thải những chất có hại

- Hạn chế tối đa rượu bia, thuốc lá, chất nicotin trong thuốc lá khi tích luỹ trong cơ thể không chỉ làm cản trở chức năng giải độc, gây nên sự tổn hại cho gan mà có thể làm tổn hại đến hệ thống tuần hoàn của cơ thể khi làm tăng độ dính của máu Khi hút thuốc, một lượng lớn chất oxyd carbon vào cơ thể, làm cản trở sự kết hợp của huyết sắc tố và oxy, gây chứng máu thiếu oxy Tương tự như vậy với các chất có cồn như rượu, bia thì khi vào cơ thể gan sẽ tổng hợp thành các acetandehyd ứ đọng

ở gan, buộc gan phải làm việc liên tục để được “Sạch sẽ”, điều nảy sẽ đẩy nhanh tiến trình gan bị nhiễm mỡ, viêm gan, xơ gan và ung thư gan

- Sử dụng thuốc bừa bãi, cần uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ vì đa phần thuốc

có tác dụng phụ ảnh hưởng đến gan mật, nếu tự sử dụng thuốc sẽ gây ra “Gánh nặng” cho lá gan

Viêm gan có nguy cơ truyền bệnh khi tiếp xúc với máu hoặc dịch tiết, nên khả năng lây nhiễm khá cao đối với người xung quanh, đặc biệt là người thân Vì thế, nếu là bệnh nhân viêm gan hoặc viêm túi mật, bạn cần chú ý tới chế độ sinh hoạt, dinh dưỡng để có thể khống chế bệnh, ngăn chặn những biến chứng mà bệnh có thể gây

ra, cũng như bảo vệ sức khỏe cho những người xung quanh

2.2 Tổng quan về dƣợc liệu có tác dụng trên gan mật:

5

Hiện nay cây Atiso (Ac ti sô) được trồng nhiều ở Đà Lạt làm dược liệu, cách đây vài năm trà Atiso là một trong những đồ uống khoái khẩu của nhiều người, được dùng như một thứ đồ uống có công dụng mát gan, giải độc cho cơ thể

2.1.1.8 Bào chế:

Có thể dùng tươi hoặc dùng khô, cây tươi dùng làm rau ăn Ngoài ra cây còn được phơi khô làm trà và dược liệu

2.1.1.9 Thành phần hóa học:

Cây Atiso có chứa nhiều hợp chất quý có lợi cho cơ thể như: Các acid hữu

cơ, Flavonoid, Cynaopicrin và nhiều loại khoáng chất khác

2.1.1.10 Công dụng:

Theo kinh nghiệm dân gian, cây Actisô có một số công dụng sau:

-Tăng cường chức năng gan, giúp gan giải độc tốt hơn

-Điều trị bệnh men gan tăng cao

-Hỗ trợ điều trị bệnh tiểu đường (Hạ đường huyết rất tốt)

-Tăng bài tiết dịch mật, giúp tăng cường tiêu hóa

-Hạ cholesterol trong máu

-Tác dụng lợi tiểu

2.1.1.11 Cách dùng và Liều dùng:

- Dùng dạng khô: Hoa atiso khô 10g pha với 1 lít nước uống trong ngày

- Dùng dạng tươi: Hoa atiso tươi 300g, gan lợn 300g nấu canh dùng hàng ngày

(Cây atiso vị thuốc mát gan, giải độc gan, lợi mật cực hay 23/3/2018)

7

Toàn cây có 0,23-0,30% tinh dầu, chứa 6,7-dimethylesculentin, capillin, capillene, capillanol, capillarisin; còn có b-pinen, acid chlorogenic.⇒ Trong quả có dimethylesculentin

2.2.2.10 Công dụng:

Vị cay, đắng, tính hơi hàn; có tác dụng làm ra mồ hôi, giải nhiệt và chống vàng da

Dùng trị hoàng đản và các bệnh ở túi mật như vàng da đái ít, viêm gan truyền nhiễm thể hoàng đản; còn dùng trị mụn nhọt, ghẻ ngứa

2.2.2.11 Cách dùng và Liều dùng:

Hỗ trợ điều trị viêm gan cấp:

- Nhân trần bắc 18-24g, Chi tử 12g, 6-8g Đại hoàng sắc uống

-30-45g Nhân trần bắc sắc uống ngày 3 lần

-Hỗ trợ điều trị vàng da ở trẻ sơ sinh: gồm Nhân trần, Chi tử, Đại hoàng, Hoàng cầm sắc uống

- Hỗ trợ điều trị viêm túi mật: Nhân trần bắc, Bồ công anh, Quảng uất kim mỗi thứ

40 g, 16g Khương hoàng sắc uống.- Hỗ trợ điều trị sốt, vàng da, ra mồ hôi ở đầu mà người không có mồ hôi, miệng khô, tiểu tiện khó khăn, bụng đầy: Nhân trần bắc 24g, Chi tử (Dành dành) 12g, Đại hoàng 4g, nước 800ml, sắc còn 250ml chia 3 lần uống trong ngày

Lưu ý: Phụ nữ mang thai không được sử dụng, trẻ em dưới 12 tuổi phải có sự hướng dẫn của bác sĩ (Thaoduocducthinh.com.23/3/2018)

2.2.3 Nghệ

Hình 2.3 Cây Nghệ (Raurungvietnam.23/3/2018)

2.2.3.1 Tên khoa học:

-Tên khoa học: Curcuma longa Linnaeus

-Tên đồng nghĩa: Curcuma domestica Valeton

2.2.3.2Họ:

Họ Gừng (Zingiberaceae)

2.2.3.3Tên khác:

8

Nghệ vàng, Nghệ trồng, Nghệ nhà, Uất kim hương, Khương hoàng

2.2.3.4 Mô tả:

Cây Nghệ thuộc loại cây thân thảo, tán lá cao khoảng 70 -100 cm

-Thân: Thân rễ (Thường gọi củ Nghệ) hình trụ hay hình bầu dục, phân nhánh, đường

kính 1,5-2 cm, có màu vàng tươi, có nhiều đốt, tại các đốt có những vảy khô do lá biến

đổi thành

-Lá: Lá đơn, mọc từ thân rễ Phiến lá hình bầu dục, kích thước 22- 40 x 12 -15 cm, đầu

nhọn, bìa phiến nguyên, hơi uốn lượn; màu xanh lục đậm ở mặt trên, nhạt ở mặt dưới

Gân lá hình lông chim, gân chính nổi rõ ở mặt dưới, các gân phụ hơi lồi ở mặt trên Bẹ

lá hình lòng máng, dài 18- 28 cm, ôm sát vào nhau tạo thành một thân khí sinh giả có

màu xanh, trên bẹ lá có các đường gân dọc song song Lưỡi nhỏ là một màng mỏng màu

trắng, cao 2-3 mm

-Hoa: Cụm hoa mọc từ giữa các lá lên thành hình nón thưa, cánh hoa ngoài màu xanh

lục vàng nhạt, chia thành ba thùy

2.2.3.5 Phân bố:

Chi Nghệ có nguồn gốc vùng nhiệt đới Châu Á gió mùa, thích nghi ở nhiệt độ 20-30oC,

là loài cây hằng niên và rể củ có thể tái sinh chồi mới trong nhiều năm

2.2.3.6 Bộ phận dùng:

- Đọt và lá non của cây Nghệ dùng làm rau:

- Đọt và lá non của cây Nghệ dùng làm rau sống:

Do có mùi cay nhẹ và thơm nên đọt và lá non của cây Nghệ được dùng làm rau sống ăn

trực tiếp Trong rổ rau tập tàng của người Nam Bộ thường có lá Nghệ Lá Nghệ non

thường được dùng để ăn kèm với các món nướng, xào lăn và mắm đồng

- Đọt và lá non của cây Nghệ dùng làm rau xào:

Lá Nghệ xắt nhuyển có tác dụng khử mùi tanh và tăng hương vị, kích thích ăn ngon,

được dùng để chế biến các món xào ăn ngon như Ếch, Nhái, Thố linh, Lòng heo, Hải

sản, Thịt bò…

Củ Nghệ dùng làm rau gia vị:

-Củ nghệ tươi được dùng làm rau gia vị để xào, nấu với các món ăn để khử mùi tanh và

đồng thời kích thích ngon miệng

-Bột củ Nghệ được sấy khô, để dự trữ lâu, vừa làm chất tạo màu (Vàng) thiên nhiên vừa

9

2.2.3.9 Thành phần hóa học:

-Theo Wikipedia, bách khoa toàn thư Củ Nghệ vàng chứa khoảng 5 % tinh dầu và đến

5 % curcumin, một dạng polyphenol Curcumin là hoạt chất chính trong củ Nghệ

-Theo Viện nghiên cứu dược liệu-Đại Học Y- Dược TP HCM:

Trong củ Nghệ vàng (Curcuma longa) có chứa: Nước 13,1%; protein 6,3%; chất béo

5,1%; chất vô cơ 3,5%; sợi 2,6%; carbonhydrat 69,4% và caroten tính theo vitamin A (tinh dầu Nghệ chứa: d phelandren 1%, d sabinen 0,6%; cineol 1%; borneol l0,5%; zingi; beren 25%; sesquiterpen (tuemeron) 58%

Các chất màu phenolic trong củ Nghệ chủ yếu là dẫn chất của diarylheptan, 3 chất chủ yếu là curcumin, bis (4-hydroxy-cinnamoyl)- methan và 4-hydroxycinamoyl feruloyl methan

2.2.3.10 Công dụng:

Củ Nghệ có vị đắng, cay, mùi thơm hắc, tính ấm, có tác dụng hành khí phá ứ, thông kinh chỉ thống, giúp tiêu mủ, lên da non, tác dụng thông mật, làm tăng sự bài tiết mật của tế bào gan, phá cholesterol trong máu Tinh dầu Nghệ có tác dụng diệt nấm ngoài da và kháng khuẩn

Ăn Nghệ có tác dụng chống viêm nhiễm và ngừa bệnh ung thư Khi bị bệnh ung thư phải dùng biệt dược chiếc xuất từ cây Nghệ chứ không phải ăn củ Nghệ mà trị được, vì hàm lượng các hợp chất curcuminoid trong củ Nghệ rất thấp (Chỉ khoảng 0,3%), nên một liều thuốc trị ung thư từ Nghệ dùng hàng ngày tương đương với 2-

3 kg củ Nghệ Do đó người bệnh ung thư không thể ăn củ Nghệ để thay thuốc

- Chữa trẻ em đái ra máu hay bệnh lậu đái rắt: Dùng Nghệ và hành sắc uống

- Trị chứng điên cuồng, tức bực lo sợ: Nghệ khô 250g, phèn chua 100g, tán nhỏ, viên với hồ bằng hạt đậu, uống mỗi lần 50 viên với nước (Có thể uống mỗi lần 4-8g), ngày uống 2 lần

- Chữa đau trong lỗ tai: Mài Nghệ rỏ vào

- Chữa trị lở, lòi dom: Mài Nghệ bôi vào (Raurungvietnam.23/3/2018)

2.2.4 Rau Đắng đất

3 cạnh chứa một hạt đậu đen Mùa hoa từ tháng 5 – 6 và cả mùa hè Cũng có nơi gieo hạt trồng làm thuốc và rau ăn, trong bữa ăn hàng ngày nhân dân miền đất Quảng Nam - Đà Nẵng nhất là phố cổ Hội An thường có rau Đắng coi như món ăn đặc sản trong đỉa rau sống có nhiều gia vị khác ở vùng rau sạch ở miền làng rau Trà Quế – Hội An, hoặc rau Đắng luộc trộn với muối mè ăn rất ngon, người ta còn dùng rau Đắng trong ăn lẩu Trong họ rau Đắng, ăn ngon nhất là rau Đắng đất Rau Đắng đất là loại cây thân thảo, nhỏ bằng que tăm, mọc bò dưới đất trong vườn nhà hay bờ ruộng Lá rau Đắng đất giống những chiếc lông chim màu xanh lục, bé bằng móng tay út, mọc từng đôi quanh thân cây Rau Đắng mọc hoang ở những vùng đất có độ

ẩm ướt vừa, hoặc đất pha cát ướt như ven dọc bờ biển miền Trung, nhất là các tỉnh

tinh dầu, nhựa, sáp Độ tro 2,44%

2.2.4.10 Công dụng:

Tính vị Vị đắng, tính bình, không độc Sách Bản kinh: Vị khổ bình Quy kinh: Vào kinh bàng quang Sách Bản thảo hội ngôn: Nhập túc thái dương bàng quang kinh Tác dụng lợi tiểu, sát trùng, dùng trong những trường hợp thấp nhiệt, lâm bệnh, ác thương Trong nhân dân: Rau Đắng được dùng làm thuốc lợi tiểu, chữa tiểu buốt, sỏi thận, giải độc, chữa rắn cắn, mụn nhọt, vàng da Rau Đắng làm mát gan do kích thích tiết mật, thông tiểu, nhuận tràng; dùng trong trường hợp nóng nảy trong người làm lở miệng, viêm nha chu, chảy máu răng; dùng lá rau Đắng xông hơi trị ho cảm

và Viêm phổi; nước rau Đắng uống nhiều lần trong ngày trị ngừa sạn thận và sỏi

mật

2.2.4.11 Cách dùng và Liều dùng:

Liều dùng: Ngày dùng 6-12g (Khô) dưới dạng thuốc sắc Có thể dùng tươi, sao khô rồi sắc uống Dùng ngoài giã nát đắp không kể liều

Ứng dụng lâm sàng của vị thuốc Biển súc (Rau Đắng)

Chữa tiểu tiện khó khăn, tiểu buốt, tiểu ra sỏi cạn Ngày uống 12g rau Đắng phơi hay sấy khô dưới dạng thuốc sắc

Chữa viêm bàng quang, viêm đường tiểu tiện, tiểu buốt Rau Đắng khô 12g, Hoạt thạch 10g, Mộc thông 5g, Xa tiền thảo (Cây Mã đề) 8g, nước Ba bát, sắc còn một bát Chia 3 lần uống trong ngày

Trị viêm đường niệu: Tiểu buốt, tiểu khó thể thấp nhiệt dùng bài Độc vị rau Đắng 20g sắc uống hoặc cùng dùng với Xa tiền thảo, Thạch vỹ đều 12g, Cam thảo 6g sắc uống Trường hợp tiểu có máu, phối hợp với Tiểu kế, Bồ hoàng, Bạch mao căn, có sạn gia thêm Kim tiền thảo

Trị viêm ruột, kiết lỵ: Biển súc 16g, Xa tiền tử 12g, Tiên hạc thảo 16g, sắc nước uống trị tiêu chảy do thấp nhiệt Biển súc chế thành xirô hàm lượng 1ml có 1gam thuốc, mỗi lần uống 50ml, ngày uống 2 - 3 lần Tác giả theo dõi 108 bệnh nhân,

2.2.5.5 Phân bố:

- Chữa suy gan do nghiện rượu, ứ mật: Diệp hạ châu: 10g, Cam thảo đất: 20g Cách dùng: Sắc uống thay nước hàng ngày

- Chữa viêm gan do virus B: Diệp hạ châu đắng: 100g Nghệ vàng: 5g Cách dùng: Sắc nước 3 lần Lần đầu 3 chén, sắc còn 1 chén Lần 2 và 3 đổ vào 2 chén nước với 50g đường, sắc còn nửa chén.Chia làm 4 lần, uống trong ngày (Cay-thuoc-viet-nam.23/3/2018)

14

2.2.6 Cà Gai Leo

Hình 2.6 Cây Cà gai leo (Cây thuốc quý Hòa Bình 23/3/2018)

Hình 2.7 Rễ cây Cà gai leo (Cây thuốc quý Hòa Bình 23/3/2018)

Rễ cây có chứa tinh bột và nhiều chất hóa học khác như ancaloit, glycoancaloit…

có khả năng bảo vệ tế bào gan rất tốt, kìm hãm và làm âm tính vi rút viêm gan, ngăn chặn quá trình xơ gan, dùng điều trị các bệnh liên quan đến gan

2.2.6.10 Công dụng:

- Theo kinh nghiệm dân gian Cà gai leo điều trị các bệnh về gan đặc biệt hiệu quả Xưa kia chưa có nhiều loại thuốc như bây giờ, khi mắc các bệnh về gan như: Bệnh vàng da, vàng mắt, mụn nhọt, mẩn ngứa nhân dân thường lấy cây Cà gai leo về hãm nước dùng hàng ngày mà điều trị bệnh Dưới đây xin thống kê một số tác dụng quý của cây Cà gai leo như sau:

Nước sắc Cà gai leo có tác dụng: Hạ men gan, mỡ máu

Hỗ trợ điều trị bệnh viêm gan B, kìm hãm sự phát triển của vius viên ganB

Hỗ trợ điều trị bệnh xơ gan

Làm giảm các các triệu chứng của bệnh gan như: Đau tức hạ sườn phải, vàng da …

16

Rễ cây dùng làm thuốc điều trị phong thấp, đau nhức răng, chảy máu chân răng, điều trị say rượu, giải rượu

-Đối tượng sử dụng:

Bệnh nhân mắc viêm gan B

Bệnh nhân đang điều trị thuốc kháng virus nhưng chưa hiệu quả

Người bị men gan cao, mỡ máu

Bệnh nhân bị xơn gan, u gan, suy giảm chức năng gan do sử dụng nhiều bia rượu Người thường xuyên phải tiếp xúc và sử dụng bia rượu

2.2.6.11 Cách dùng và Liều dùng:

- Ngày dùng 40g hãm nước sôi hoặc sắc uống

- Có thể kết hợp với Mật nhân và cây Xạ đen với liều lượng:

- Cà gai leo: 30g

- Cây Mật nhân: 10g

- Cây Xạ đen: 30g

Các vị thuốc đem rửa sạch rồi sắc hoặc hãm với 1,5 lít nước trong thời gian 20 phút

Chắt nước uống trong ngày (Nên uống nóng vị sẽ thơm ngon hơn)

17

CHƯƠNG III: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Phương pháp nghiên cứu:

Khảo sát một số chế phẩm có tác dụng trên gan mật có nguồn gốc từ dược liệu ở địa bàn tỉnh An Giang

Địa điểm: Nhà thuốc, quầy thuốc tại địa bàn tỉnh An Giang

Phương pháp: Thu thập thông tin bằng cách chụp hình và phỏng vấn người phụ trách cơ sở

3.2 Các nhà thuốc và quầy thuốc khảo sát:

3.2.1 Quầy Thuốc Ngô Thuận

Thông tin:

-Tên cơ sở Quầy Thuốc Ngô Thuận

-Người phụ trách: DSTH Ngô Thị Minh Thuận

-Địa chỉ: Số 10 – Tổ 1 Ấp Phú An A, Xã Phú Vĩnh, TX Tân Châu, Tỉnh An Giang -Giấy chứng nhận số: 114/AG – ĐKKDD

-Tên cơ sở Nhà thuốc Đạt Sanh

-Người phụ trách: DSĐH Lê Thị Thúy Vân

-Tên cơ sở Quầy thuốc Kim SiPha

-Người phụ trách: DSTH Kim Si Pha

-Địa chỉ: Tổ 1, Ấp Rò Leng, Xã Châu Lăng, Huyện Tri Tôn, Tỉnh An Giang

-Giấy chứng nhận số: 000170/ĐKKDD – AG

3.2.7 Quầy thuốc Tấn Bửu

Thông tin:

-Tên cơ sở Quầy thuốc Tấn Bửu

-Người phụ trách: DSTH Nguyễn Tấn Bửu

-Địa chỉ: An Hòa, An Hảo, Huyện Tịnh Biên, Tỉnh An Giang

-Tên cơ sở Quầy thuốc Phúc Điền

-Người phụ trách: DSTH Ôn Phúc Điền

-Địa chỉ: Chợ Tân Tuyến, Ấp Tân An, Xã Tân Tuyền, Huyện Tri Tôn, Tỉnh An Giang

-Tên cơ sở Quầy thuốc Như Ngọc

-Người phụ trách: DSTH Nguyễn Thị Ngọc Diễm

-Địa chỉ: Ấp Đồng Ky, Xã Quốc Thái, Huyện An Phú, Tỉnh An Giang

-Giấy chứng nhận số: 2342/GPP - ĐKKDD – AG

3.2.13 Quầy thuốc Minh Cường

Thông tin:

-Tên cơ sở Quầy thuốc Minh Cường

-Người phụ trách: DSTH Lê Thị Đoàn

-Địa chỉ: Khu C Sạp 012 – 014 – 016 Trung Tâm Thương Mại, TX Tân Châu, Tỉnh

-Tên cơ sở Quầy thuốc Ngọc Anh

-Người phụ trách: DSTH Phan Mỹ Linh

-Địa chỉ: 165/7 Vĩnh Quới, Vĩnh Thạnh Trung, Huyện Châu Phú, Tỉnh An Giang -Giấy chứng nhận số: 1113/ĐKKDD – AG

3.2.16 Quầy thuốc Hoàng Anh

Thông tin:

-Tên cơ sở Quầy thuốc Hoàng Anh

-Người phụ trách: DSTH Phan Hoàng Anh

-Địa chỉ: Đường Ngô Tự Lợi, Khóm An Hòa A, TT Ba Chúc, Huyện Tri Tôn, Tỉnh

An Giang

-Giấy chứng nhận số: 000047/ĐKKDD – AG

3.2.18 Quầy thuốc Tuyết Nga

Thông tin:

-Tên cơ sở Quầy thuốc Tuyết Nga

-Người phụ trách: DSTH Nguyễn Thị Tuyết Nga

-Địa chỉ: Ấp Ninh Phước, Xã Lương An Trà, Huyện Tri Tôn, Tỉnh An Giang

-Tên cơ sở Quầy thuốc Sa Bone

-Người phụ trách: DSTH Hòa Si Sa Bone

-Địa chỉ: Chợ Tân Tuyến, Ấp Tân An, Xã Tân Tuyền, Huyện Tri Tôn, Tỉnh An Giang

-Giấy chứng nhận số: 0231/ĐKKDD – AG

21

CHƯƠNG IV: KẾT QUẢ KHẢO SÁT VÀ BÀN LUẬN

4.1 Kết Quả khảo sát và bàn luận:

4.1.1 Boganic®:

Hình 4.1 Boganic

4.1.1.1Thông tin sản phẩm:

- Tên sản phẩm: Boganic

- Dạng bào chế: Viên bao đường

- Sản phẩm của công ty: Traphaco

- Số lô sản xuất: 3871

- Số đăng kí/ Visa No: VD – 19789 -13

- Ngày sản xuất – hạng dùng: 25/08/2017 – 25/08/2020

4.1.1.2 Thành phần:

Mỗi viên bao đường:

Cao Actisô (Extractum Cynarae scolymi) 100 mg

(Tương đương 10 gam dược liệu Actisô)

Cao Rau Đắng đất (Extractum Glini oppositifolii) 75 mg

(Tương đương 1 gam dược liệu Rau đắng đất)

Cao Bìm bìm (Extractum Pharbitidis) 75 mg

(Tương đương 0,16 gam dược liệu Bìm bìm)

Tá dược(Gelatin, Glycerin, Sorbitol, Lecithin, Sáp ong trắng,

Aerosil, Dầu đậu nành, Palm oil, Oxyd sắt đỏ, Oxyd sắt nâu,