Đánh giá tác động của rác thải điện tử đến môi trường, con người và kinh tế xã hội

1.2.1 Mục tiêu chungĐánh giá tác động của rác thải điện tử đến môi trường, sức khỏe con người và kinh tế xã hội. Từ đó đề xuất biện pháp hiệu quả để giảm thiểu lượng rác thải điện tử ra môi trường tự nhiên, hạn chế tác hại của rác thải điện tử đến sức khỏe con người và kinh tế xã hội.1.2.2 Mục tiêu cụ thể Tìm hiểu thực trạng rác thải điện tử ở Việt Nam. Đánh giá các tác động của rác thải điện tử đến môi trường. Đánh giá các tác động của rác thải điện tử đến sức khỏe con người. Đánh giá các tác động của rác thải điện tử đến sự phát triển kinh tế xã hội. Đề xuất các biện pháp giảm thiểu lượng rác thải điện tử ra môi trường tự nhiên và giảm tác hại của rác thải điện tử đến con người.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA KINH TẾ

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA

RÁC THẢI ĐIỆN TỬ ĐẾN MÔI TRƯỜNG, CON NGƯỜI VÀ KINH TẾ XÃ HỘI

Giáo viên hướng dẫn Sinh viên thực hiện

MSSV: 1909278

Ngày hoàn thành: Tháng 5/2019

MỤC LỤC

Mục lục 1

Danh sách hình 2

Danh mục từ viết tắt 3

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 4

1.1 Lý do chọn đề tài 4

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 5

1.2.1 Mục tiêu chung 5

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 5

1.3 Phạm vi nghiên cứu 6

1.3.1 Không gian 6

1.3.2 Thời gian 6

1.3.3 Đối tượng nghiên cứu 6

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Phương pháp luận 7

2.1.1 Các khái niệm cơ bản 7

2.1.1.1 Rác thải điện tử 7

2.1.1.2 Tiềm năng của rác thải điện tử 7

2.1.1.3 Tái chế rác thải điện tử 7

2.2 Phương pháp nghiên cứu 8

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG RÁC THẢI ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM 9

3.1 Thực trạng rác thải điện tử trên thế giới 9

3.2 Thực trạng rác thải điện tử tại Việt Nam 10

3.3 Tác động của rác thải điện tử 12

3.3.1 Môi trường và sức khỏe con người 12

3.3.1.1 Môi trường không khí 13

3.3.1.2 Môi trường nước 14

3.3.1.3 Môi trường đất 14

3.3.2 Gây lãng phí về mặt kinh tế 14

3.3.3 Nguy hại về an ninh thông tin 14

3.3.4 Lạm dụng lao động nghèo 15

3.4 Giải pháp 15

CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 17

4.1 KẾT LUẬN 17

4.2 KIẾN NGHỊ 17

TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

Tiếng Việt 18

DANH SÁCH HÌNH Hìn

2.1 Trữ lượng vàng trong 1 tấn điện thoại di động 06 3.1 1 điểm thu gom rác thải điện tử ở phường Thành Công Ba Đình, Hà Nội 07

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

CGFED : Trung tâm Nghiên cứu Giới, Gia đình và Môi

trường trong phát triển

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU 1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Xã hội ngày càng phát triển, mức sống ngày càng nâng cao nhưng chưa

có chiến lược phát triển bền vững khiến cho môi trường đang bị hủy hoại nặng

nề Nếu con người cứ mặc cho sự phát triển kinh tế mà không quan tâm đến phát triển bền vững, thế hệ tương lai chắc chắn sẽ là những người trực tiếp chịu ảnh hưởng nhiều nhất

Cuộc sống hiện đại kéo theo công nghệ phát triển, việc một người sở hữu một đến hai điện thoại di động, laptop là chuyện bình thường; sở hữu nhiều thiết bị điện tử cùng một lúc là chuyện đương nhiên phải có Con người xem đó là đẳng cấp, là tiện dụng, là phụ thuộc… Khi sử dụng họ thẳng tay vứt

đi những thiết bị đó, không quá quan tâm đến những thứ “rác” mà họ vứt sẽ đi

về đâu, sẽ như thế nào, cũng không quá quan tâm nó có ảnh hưởng đến tương lai họ hay không? Chỉ đơn giản cho rằng không ảnh hưởng cuộc sống hiện tại của họ là đủ

Đi kèm với công nghệ ngày càng phát triển, vòng đời của vật dụng cũng trở nên ngắn hơn Đây là nguyên nhân góp phần vào cuộc khủng hoảng rác thải điện tử đang diễn ra

Chất thải điện tử hiện là một trong những loại chất thải rắn phát triển nhanh nhất ở các đô thị tại các nước trên thế giới Mặc dù hầu như tất cả các loại chất thải điện tử đều có thể tái chế, song tỷ lệ tái chế là không cao Theo thống kê, mỗi năm ở Việt Nam thải ra môi trường hàng trăm nghìn tấn rác thải điện tử các loại (Phương Thảo, 2019) và việc xử lý rác thải điện tử vẫn đang là vấn đề đau đầu

Với sự phát triển của ngành công nghệ chóng mặt như hiện nay thì rác điện tử đang có tốc độ tăng nhanh gấp 3 lần so với các loại rác thải khác (Phương Thảo, 2019) Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người như các bệnh ung thư, đường hô hấp, tim mạch và thần kinh Ở Việt Nam, rác thải điện tử còn được quan tâm bởi cơ sở hạ tầng hạn chế đối với việc tái chế và xử lý loại chất thải này, cũng như sự phân biệt còn mơ hồ giữa một dạng chất thải nguy hại và một dạng tài nguyên đô thị điển hình

Hiện rác thải điện tử ở Việt Nam đang rất báo động, dòng chảy của rác thải điện tử đi từ các nước phát triển sang các nước kém phát triển trong đó có Việt Nam qua đường hợp pháp là các công ty được phép tạm nhập tái xuất, nhập khẩu hàng điện tử cũ, đường không hợp pháp là qua các cửa khẩu chính ngạch (lợi dụng sơ hở của hải quan) và đường tiểu ngạch (buôn lậu xuyên biên giới), rác thải điện tử nội sinh như thiết bị điện tử hết hạn sử dụng

Theo thống kê của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP),

trong rác thải điện tử có chứa hơn 1.000 hợp chất khác nhau, chủ yếu là thành phần kim loại nặng, kim loại quý, các chất hữu cơ cao phân tử khác… trong

đó có chứa nhiều chất độc hại gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và ảnh hưởng đến sức khỏe con người

Ngoài ra, chất độc có trong đồ điện tử cũ khi bị phát tán ra môi trường

sẽ khó có thể nhận biết, dễ gây tâm lý chủ quan với những tác hại mà các chất độc này có thể gây ra, những hóa chất này tiềm ẩn nguy cơ gây ra các chứng bệnh rất khó chữa trị và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe con người như bệnh ung thư, bệnh về đường hô hấp, bệnh tim mạch và thần kinh

Ngoài các nguy cơ đối với môi trường, rác thải điện tử cũng tạo ra mối

đe doạ về an ninh thông tin đối với cá nhân và tổ chức Nếu một ổ cứng không được xoá đi đúng cách trước khi bị bỏ đi, nó có thể bị xâm nhập và lấy đi các thông tin nhạy cảm Số thẻ tín dụng, dữ liệu tài chính và thông tin tài khoản có thể bị lấy đi theo cách này Có hàng loạt tội phạm có tổ chức ở Ghana chuyên khai thác thông tin mật từ các ổ đĩa máy tính bị vứt bỏ (Phương Thảo, 2019)

Gần đây nhất vào ngày 03/12/2018 tại Hà Nội, Trung tâm Nghiên cứu Giới, Gia đình và Môi trường trong phát triển (CGFED) và mạng lưới Ban

Toxics-châu Á Thái Bình Dương tổ chức Hội thảo “Bổ sung lệnh cấm xuất

khẩu các chất thải độc hại xuyên biên giới theo Công ước Basel – Kinh nghiệm một số nước.”

Hội thảo giúp các đại biểu tham dự cùng tìm hiểu về bổ sung lệnh cấm, kinh nghiệm của một số nước (Thụy Sĩ và Indonesia) đã phê chuẩn sửa đổi bổ sung lệnh cấm xuất khẩu theo Công ước Basel; thách thức Philippines phải đối mặt khi tham gia phê chuẩn bổ sung lệnh cấm; thảo luận về những lợi ích và thách thức nếu Việt Nam phê chuẩn bổ sung lệnh cấm xuất khẩu theo Công ước Basel

Để phân tích rõ hơn tác động của rác thải điện tử, tôi đã chọn đề tài

“Đánh giá tác động của rác thải điện tử đến môi trường, con người và kinh tế xã hội”.

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

1.2.1 Mục tiêu chung

Đánh giá tác động của rác thải điện tử đến môi trường, sức khỏe con người và kinh tế xã hội Từ đó đề xuất biện pháp hiệu quả để giảm thiểu lượng rác thải điện tử ra môi trường tự nhiên, hạn chế tác hại của rác thải điện tử đến sức khỏe con người và kinh tế xã hội

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

- Tìm hiểu thực trạng rác thải điện tử ở Việt Nam

- Đánh giá các tác động của rác thải điện tử đến môi trường.

- Đánh giá các tác động của rác thải điện tử đến sức khỏe con người

- Đánh giá các tác động của rác thải điện tử đến sự phát triển kinh tế xã hội

- Đề xuất các biện pháp giảm thiểu lượng rác thải điện tử ra môi trường

tự nhiên và giảm tác hại của rác thải điện tử đến con người

1.3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.3.1 Không gian: Việt Nam.

1.3.2 Thời gian: Tháng 05/2019.

1.3.3 Đối tượng nghiên cứu: Rác thải điện tử.

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 PHƯƠNG PHÁP LUẬN

2.1.1 Các khái niệm cơ bản

2.1.1.1 Rác thải điện tử (E-Waste)

Theo Phương Thảo, 2019 “Rác thải điện tử là một nhóm chất thải đặc thù phát sinh chủ yếu từ hộ gia đình và các văn phòng, công sở… Đó là các thiết bị điện tử gia dụng bị hỏng không còn khả năng phục hồi hoặc không còn được sử dụng bởi lỗi mốt”

Theo Nguyễn Thanh Huyền, 2019 “Rác thải điện tử là những sản phẩm điện hoặc điện tử ở vòng đời cuối như hư hỏng, lỗi thời và những loại rác này có thể đem tái chế được như đầu đĩa DVD, máy in, tivi, điện thoại, laptop ”

Đồ điện tử cũ hay thường được biết đến với tên gọi chất thải điện tử (E-waste), hiểu đơn giản là các thiết bị điện, điện tử cũ, hỏng, lỗi thời bị người tiêu dùng thải loại sau một thời gian sử dụng Theo thống kê của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc, trong rác thải điện tử có chứa hơn 1000 các hợp chất khác nhau, trong số đó có nhiều chất độc hại gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và ảnh hưởng đến sức khỏe con người

Định nghĩa hoàn chỉnh nhất cho rác thải điện tử là bất kỳ thiết bị bỏ đi, vẫn còn hoạt động, được kết nối với nguồn điện (dây nguồn hoặc pin) Nó cũng bao gồm thiết bị tạo ra điện năng như tấm pin năng lượng mặt trời Đó là rất nhiều thiết bị mà bạn thậm chí còn không nhớ về sự tồn tại của nó ngay trong nhà Con số thống kê chính xác các thiết bị điện tử trung bình trong một

hộ gia đình là 80 chiếc, nhưng khi bạn nói với mọi người chắc sẽ chẳng có ai tin vào điều này (Việt Anh, 2019)

2.1.1.2 Tiềm năng của rác thải điện tử

Rác thải điện điện tử (E-waste) có giá trị lớn hơn nhiều những chiếc điện thoại và laptop bỏ đi Theo nghiên cứu của công ty Sofies (Anh), cứ mỗi tấn điện thoại di động phế thải chứa một lượng vàng lớn gấp 80 lần so với khai thác trực tiếp từ lòng đất, nghĩa là những chiếc smartphone, laptop hay console

có tiềm năng tái chế vô cùng lớn (Việt Anh, 2018)

2.1.1.3 Tái chế rác thải điện tử

Tái chế rác thải điện tử không phải là ý tưởng mới The Verge cho biết tại Mỹ, người ta dùng khái niệm “khai thác đô thị” (urban mining) để gọi chung cho quy trình tái chế rác thải nói chung, trong đó có rác thải điện tử

Lượng vàng được gia công trên các linh kiện của 1 chiếc điện thoại di động thì có thể chẳng đáng là bao nhưng trong 1 tấn điện thoại di dộng thì

chứa tới 350 gram vàng Đó là con số cao gấp 80 lần trong lượng vàng có thể khai thác dưới lòng đất (Việt Anh, 2018)

Hình 2.1 Trữ lượng vàng trong 1 tấn điện thoại di động gấp 80 lần so với khai

thác trực tiếp từ thiên nhiên (Việt Anh, 2018) Khai thác vàng từ rác thải điện tử hiệu quả hơn nhiều so với với bòn rút

từ thiên nhiên, tất nhiên chỉ khi rác thải điện tử được tập kết tại một địa điểm

Quá trình tái chế từ rác thải điện tử có thể thu được nhiều vật liệu khác nhau: sắt, đồng, nhôm, nhựa Số lượng vật liệu quý như vàng, bạc, bạch kim, palladium, iridi bên trong thực sự rất ít Vài năm gần đây, các nhà sản xuất có

xu hướng sử dụng những kim loại hiếm khác như lithium, coban

2.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Phần lớn dữ liệu thứ cấp mà đề tài sử dụng có nguồn từ những bài báo, tạp chí, bài nghiên cứu, luận án, luận văn của các nhà nghiên cứu có liên quan đến chất thải nhựa được đăng tải trên Internet Chính vì thế, để đảm bảo tính chính xác của số liệu, tôi sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh, đối chiếu, sử dụng những website đáng tin cậy để lựa chọn và lọc ra những dữ liệu có tính chính xác cao nhất

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG RÁC THẢI ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM

3.1 THỰC TRẠNG RÁC THẢI ĐIỆN TỬ TRÊN THẾ GIỚI

Tình trạng rác thải điện tử ngày càng gia tăng đang là vấn đề nan giải tại nhiều quốc gia trên thế giới Việc thu gom, tái chế, xử lý rác thải điện tử không đúng cách sẽ gây ra những hiểm họa cho môi trường và sức khỏe con người

Trong năm 2014, khoảng 41,8 triệu tấn chất thải điện tử đã được tạo ra trên toàn thế giới, trong đó có 12,8 triệu tấn thiết bị nhỏ, 11,8 triệu tấn thiết bị lớn, 7 triệu tấn thiết bị trao đổi nhiệt độ (thiết bị đóng băng và làm mát), 6,3 triệu tấn màn hình và các thiết bị hiển thị, 3 triệu tấn thiết bị công nghệ thông tin nhỏ và 1 triệu tấn đèn Lượng chất thải điện tử trên toàn thế giới ước tính

có thể đạt mức cao kỷ lục 49,8 triệu tấn trong năm 2018, với mức tăng trưởng hàng năm là 4-5% (Phương Nga, 2019)

Trong số 41,8 triệu tấn chất thải điện tử được thống kê nêu trên, chỉ tính riêng một mình nước Mỹ con số này đã là 11,7 triệu tấn, trong khi trong cả năm 2014 chỉ có khoảng 6,5 triệu tấn được xử lý bằng hệ thống thu gom đồ điện tử quốc gia Số liệu cho các năm 2015 và 2016 hiện vẫn chưa được công

bố (Phương Nga, 2019)

Trung bình một người Mỹ sử dụng một chiếc điện thoại di động trước khi thay mới là 18 tháng Với máy giặt nhiều khả năng sẽ bị vứt bỏ tại các trung tâm tái chế trong dưới 3 năm (Trung tâm tin tức VTV24, 2019) Con

số miêu tả việc sử dụng và việc tái chế rác thải điện tử có chêch lệch cực lớn Hiện chỉ 40% rác thải điện tử được tái chế, 60% còn lại kết thúc ở các bãi chôn lấp rác thải Trong năm 2018, dự kiến lượng rác thải điện tử trên toàn cầu

sẽ đạt gần 50 triệu tấn, chưa dừng lại ở đó, con số này dự kiến sẽ tăng 4-5%/năm (Trung tâm tin tức VTV24, 2019) Tuy nhiên, không có nhiều quốc gia được trang bị tốt để xử lý, tái chế số rác thải điện tử độc hại này

Tại các nước châu Âu, việc quản lý, tái chế chất thải điện tử (CTĐT) được triển khai nghiêm ngặt, giám sát chặt chẽ và thực hiện trong các nhà máy Đặc biệt, các nước không tái chế nhựa từ CTĐT để tránh nguy cơ phát thải furan và dioxin ra môi trường Một số quốc gia không tái chế CTĐT trong nước, mà xuất khẩu bất hợp pháp sang các quốc gia đang phát triển, làm cho các quốc gia này trở thành điểm tập kết rác thải điện tử Theo kết quả thanh tra tại 18 cảng biển của châu Âu trong năm 2005, khoảng 47% lượng CTĐT được xuất khẩu là bất hợp pháp Chỉ tính riêng ở Mỹ, trong năm 2009, đã có 2,37 triệu tấn CTĐT bị thải loại, trong đó, khoảng 50 - 80% CTĐT được thu gom

và đem đến các bãi rác để tái chế, hoặc xuất khẩu sang các nước đang phát

triển (Hoàng Dương, 2016) - nơi mà CTĐT có thể không được xử lý một cách phù hợp, gây nguy hại cho môi trường và sức khỏe của công nhân, người lao động

Các chính sách xử lý rác thải ở các nơi trên thế giới là khác nhau Điển hình là tại Mỹ, hệ thống sẽ khác nhau tùy thuộc vào địa điểm bạn sinh sống Nếu mua một chiếc máy tính tại bang California, bạn sẽ phải trả thêm một khoản tiền nho nhỏ (cỡ 2-3 USD), số tiền này sẽ được chuyển vào quỹ dành cho dịch tái chế và thu gom rác thải Còn tại Châu Âu, các nhà sản xuất trả tiền cho việc thu thập và tái chế những sản phẩm cũ do chính họ tạo ra Nếu bạn có một chiếc máy tính xách tay cũ, bạn có thể đổi trả tại cửa hàng hoặc các điểm thu gom rác thải điện tử tại địa phương (Việt Anh, 2018)

Mặc dù việc xuất khẩu CTĐT sang nước khác là vi phạm quy định của Công ước Basel về kiểm soát, vận chuyển chất thải nguy hại xuyên biên giới và điều này bị cấm tại nhiều quốc gia, nhưng ở Mỹ lại được xem là hợp pháp, vì Mỹ chưa tham gia vào Công ước Basel Phần lớn, loại rác thải điện tử được xuất khẩu sang những quốc gia đang phát triển dưới dạng đồ cũ để bán lại hoặc tái chế Tại các nước như Trung Quốc, Nigêria, quy trình tái chế CTĐT tại các bãi rác được thực hiện rất thô sơ, đơn giản, chủ yếu làm bằng tay và do trẻ em thực hiện Việc tái chế CTĐT được tiến hành trái phép, nhằm trích xuất kim loại có giá trị trong chất thải và sau đó, đốt các phần còn lại, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho môi trường và sức khỏe cộng đồng (Hoàng Dương, 2016)

3.2 THỰC TRẠNG RÁC THẢI ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT NAM

Nằm trong danh mục các chất thải nguy hại, nhưng thời gian qua, rác thải điện tử vẫn chưa được coi trọng phân loại, xử lý Đây thực sự là nguy cơ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường và sức khỏe cộng đồng

Những năm gần đây, với sự xuất hiện ngày càng nhiều thiết bị điện, điện tử trên thị trường nên lượng rác thải điện tử cũng ngày càng lớn Theo số liệu của Bộ Khoa học và Công nghệ, trung bình mỗi năm, lượng rác thải điện

tử ở Việt Nam khoảng 90.000 tấn (Minh Hải, 2018), chủ yếu phát sinh từ hộ gia đình (đồ gia dụng điện tử), văn phòng (máy tính, máy photocopy, máy fax ), các bộ sản phẩm điện tử lỗi và các thiết bị thải được nhập khẩu bất hợp pháp Do chứa nhiều vật liệu có giá trị, loại rác thải điện tử này phải được quản lý đặc biệt để tái chế Tuy nhiên, việc tái chế rác thải điện tử ở nhiều nơi mới dừng ở khâu tháo dỡ, phân loại một cách thủ công, gây nguy hại không nhỏ đến sức khỏe và ô nhiễm môi trường

Hiện rác thải điện tử ở Việt Nam đang rất báo động, dòng chảy của rác thải điện tử đi từ các nước phát triển sang các nước kém phát triển trong đó có Việt Nam qua đường hợp pháp là các công ty được phép tạm nhập tái xuất,