Đây là giáo án bài thực hành về biện pháp tu từ ẩn dụ và hoán dụ trong chương trình Ngữ văn lớp 10. Giáo án được soạn để dạy thi giáo viên giỏi cụm. Mục tiêu bài học là củng cố cho học sinh những kiến thức cơ bản về biện pháp tu từ ẩn dụ và hoán dụ; phân biêt được hai biện pháp này; rèn kĩ năng phân tích biện pháp tu từ từ đó giúp học sinh làm tốt câu biện pháp tu từ trong phần đọc hiểu…Giáo án được thiết kế nhằm hướng tới phát triển năng lực tiếng Việt, năng lực hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Đặc biệt hướng tới sự chủ động sáng tạo trong việc tiếp thu kiến thức. Những bài tập đưa ra theo các cấp độ từ thấp đến cao hoàn toàn phù hợp với quy luật nhận thức của con người. Hi vọng giáo án này sẽ phục vụ hữu ích cho bạn đọc.
Trang 2Thực hành phép tu
từ ẩn dụ và hoán dụ
Tiết 45
Trang 3“Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi
Mặt trời của mẹ con nằm trên lưng
Ngủ ngoan Akay ơi, ngủ ngoan Akay hỡi
Mẹ thương Akay, mẹ thương làng đói”
( Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ - Nguyễn
Khoa Điềm)
“mặt trời”: đứa con(con là ánh sáng, là niềm vui, sự sống hạnh phúc của cuộc đời mẹ)
“làng”: là chỉ những con người, người dân sống trong
làng
I.ÔN TẬP VÀ THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DỤ, HOÁN DỤ
Trang 4-.“ Dưới trăng quyên đã gọi hè
Đầu tường lửa lựu lập lòe đơm bông”
( Truyện Kiều- Nguyễn Du)
- “ Chao ôi trông con sông vui như
thấy nắng giòn tan sau kì mưa
dầm…”
( Người lái đò Sông Đà – Nguyễn Tuân)
* Nhóm 3:
-.“ Đầu xanh có tội tình gì
Má hồng đến quá nửa thì chưa thôi”
( Truyện Kiều- Nguyễn Du)
-“ Vì sao? Trái đất nặng ân tình Nhắc mãi tên người Hồ Chí Minh” ( Tố Hữu)
* Nhóm 4:
-.“Áo chàm đưa buổi phân li Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay”
( Việt Bắc – Tố Hữu)
- “ Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao”
( Ca dao)
Trang 51 Ẩn dụ
a/Ngữ liệu 1: Thuyền về có nhớ bến chăng
Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền
xã hội cũ
Trang 6“Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
Sự hưởng thụ thành quả lao động
Người lao động, người tạo ra thành quả
tương đồng về cách thức
Biết ơn người tạo ra thành quả lao động
b Ngữ liệu 2
Trang 8c/ Ngữ liệu 3.
Lửa lựu lập lòe
Hoa lựu đỏ lấp
ló trong đám lá như đốm lửa
Bức tranh thiên nhiên mùa hè sinh động, giàu màu sắc,
âm thanh, mang nét đặc trưng
của xứ Việt Hình ảnh ẩn dụ
-> Tương đồng về hình thức
Trang 9“ Chao ôi, trông con sông, vui như thấy
nắng giòn tan sau kì mưa dầm…”
( Nguyễn Tuân )
nắng giòn tan : miêu tả nắng to, nắng rực rỡ
nắng : cảm nhận bằng thị giác
giòn tan : cảm nhận bằng vị giác Thị giác vị giác
Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
d Ngữ liệu 4
Trang 11HOÁN DỤ
Gọi tên sự vật , hiện tượng này bằng tên sự vật hiện tượng khác có nết tương cận
c
Trang 122 Hoán dụ
Đầu xanh đã tội tình gì,
Má hồng đến quá nửa thì chưa thôi.
“ Đầu xanh”: Tuổi trẻ
“ Má hồng”: Người con gái trẻ đẹp
Nhân vật Thúy Kiều
Lấy bộ phận chỉ toàn thể
a Ngữ liệu 1
Trang 14b.Ngữ liệu 2:
Nhắc mãi tên người : Hồ Chí Minh.”
Trái đất:nhân dân thế giới
Trang 15c Ngữ liệu 3:
“ Áo chàm đưa buổi phân li
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay” ( Việt Bắc - Tố Hữu)
“ Áo chàm” : người dân Việt Bắc
-> Lấy dấu hiệu của sự vật để chỉ sự vật
Trang 16d Ngữ liệu 4
“ Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao” ( Ca dao)
+“ một cây”: Số lượng ít, đơn lẻ
+“ ba cây” : Số lượng nhiều, sự đoàn kết
Lấy cái cụ thể gọi cái trừu tượng
Trang 193 Phân biệt giữa ẩn dụ và hoán dụ.
*Giống nhau: Đều gọi tên sự vật hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác để tăng sức gợi hình, gợi cảm
đồng (giống nhau)
Không có so sánh, dựa trên quan hê tương cận
(gần gũi)
cùng một trường
* Khác nhau:
Trang 24“ Về thăm quê bác làng Sen
Có hàng râm bụt thắp lên lửa hồng”