phát huy tính tích cực, chủđộng sáng tạo của học sinh trong việc rèn kỹ năng nói và viết Tôi đã từng dạy lớp 2 theo mô hình VNEN tôi luôn tự hỏi và đi tìm chomình những lời giải: Làm thế
Trang 1I.PHẦN MỞ ĐẦU 1.Lí do chọn đề tài
Tiếng Việt là môn học quan trọng trong chương trình giảng dạy bậc Tiểuhọc Môn học cung cấp cho học sinh những cơ sở ban đầu làm công cụ để khámphá các môn học khác Bên cạnh đó, Tiếng Việt còn có nhiệm vụ rèn cho họcsinh kỹ năng thực hành ngôn ngữ, tư duy văn học Có thể nói học Tiếng Việt làmôn học chìa khoá giúp học sinh mở kho tàng kiến thức ở Tiểu học nói riêng và
cả quá trình nhận thức nói chung
Trong Tiếng Việt phân môn Tập làm văn có vị trí đặc biệt quan trọng Nómang tính chất thực hành tổng hợp các kiến thức từ các phân môn Tập đọc,Chính tả, Luyện từ và câu Tập làm văn là kết tinh nhiều mặt của năng lực sửdụng Tiếng Việt Tập làm văn 2 dạy các em thực hiện nghi thức lời nói gắn tìnhhuống giao tiếp hàng ngày Kỹ năng kể tả đơn giản về những sự vật gần gũi, gắn
bó với đời sống các em Chính điểm đổi mới này đã tạo điều kiện phát huy tínhtích cực, chủ động sáng tạo của học sinh trong việc rèn kỹ năng đơn giản vềnhững sự vật gần gũi, gắn bó với đời sống các em phát huy tính tích cực, chủđộng sáng tạo của học sinh trong việc rèn kỹ năng nói và viết
Tôi đã từng dạy lớp 2 theo mô hình VNEN tôi luôn tự hỏi và đi tìm chomình những lời giải: Làm thế nào để giúp các em thực hiện tốt mục tiêu củamôn học Tập làm văn? Học sinh biết viết một đoạn văn ngắn đủ ý, đúng yêucầu? biết dùng từ đặt câu phù hợp? Dạy học Tiếng Việt là dạy học tiếng mẹ
đẻ Qua môn học giúp các em hình thành 4 kỹ năng cơ bản: nghe, nói, đọc, viết.phân môn Tập làm văn trong môn Tiếng Việt hội đủ 4 kỹ năng đó
Chương trình Tiếng Việt lớp 2 các em đựơc làm quen với cách kể, tả viếtđoạn văn từ 3 đến 5 câu theo gợi ý Trong quá trình làm dạy bài, tôi nhận thấycác em còn lúng túng, nhiều em làm bài chưa đạt yêu cầu Các em thường lặp lạicâu đã viết, dùng từ sai, có em viết không đúng yêu cầu của đề bài hoặc cónhững bài làm đảm bảo về số câu nhưng viết không đủ ý, sử dụng câu, từ chưa
rõ ý
Trang 2Từ những tiết học thực tế của môn học tôi đã tìm ra một vài biện phápgiúp học sinh viết một đoạn văn ngắn theo gợi ý ở lớp 2 Nhằm nâng cao chấtlượng viết văn của học sinh giúp các em có ý thức về dùng từ, đặt câu viết văn
đủ ý đạt yêu cầu, đảm bảo đạt chuẩn kiến thức kĩ năng đây là điều cần thiết vàquan trọng nhất Qua đó hình thành nhân cách, sự phát triển của trẻ: kĩ nănggiao tiếp, biết yêu quý mọi việc xung quanh, rèn tính sáng tạo, cẩn thận, lòngsay mê, sự kiên trì mà mỗi học sinh cần hội đủ
Đối với học sinh lớp 2 phân môn Tập làm văn là một môn học mới, khó.Bởi lứa tuổi các em còn non trẻ, vốn kiến thức, hiểu biết còn hạn hẹp, điều kiệnhoàn cảnh sống của học sinh ở địa bàn phường Bình Tân phụ huynh hầu hết đềulàm nông, họ ít có điều kiện quan tâm con em, nên việc diễn đạt ngôn ngữ củacác em có phần hạn chế, tiếp thu kiến thức còn khá chậm, học sinh ít vốn từngữ…Điều này ảnh hưởng nhiều đến việc học tập nói chung, học phân môn Tậplàm văn nói riêng
Chính vì những lí do đó tôi chọn và nghiên cứu nhóm đề tài với sự giúp
đỡ của ban giám hiệu và đồng nghiệp tôi chọn và nghiên cứu áp dụng đề
tài"Một vài biện pháp giúp học sinh viết một đoạn văn ngắn theo gợi ý ở lớp
2A2 trường tiểu học Lê Quý Đôn năm học 2018 – 2019” tôi rất mong được sự
giúp đỡ, góp ý để đề tài được ứng dụng trong giảng dạy mang lại kết quả cao
2 Mục tiêu nhiệm vụ của đề tài:
Hình thành và phát triển ở học sinh các kĩ năng sử dụng tiếng Việt (nghe,nói, đọc, viết) để để giúp học sinh biết viết một đoạn văn theo gợi ý ở lớp 2 Qua
đó rèn luyện thao tác tư duy, phát triển ngôn ngữ để học sinh biết những kiếnthức về xã hội, tự nhiên và con người đã học Qua đó học sinh biết ứng dụng bài
đã học để áp dụng vào cuộc sống “Học đi đôi với hành”
Bồi dưỡng tình yêu tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trongsáng, giàu đẹp cuả tiếng Việt góp phần hình thành con người Việt Nam xã hộichủ nghĩa
Trang 3Thông qua môn tiếng Việt trang bị cho học sinh các kiến thức về xã hội,cuộc sống Từ đó có thái độ, cách ứng xử đúng đắn, xây dựng cho mình kĩnăng,ý thức trách nhiệm, giá trị nhân văn, tính thẩm mỹ, biết đối xử thông minh,trong mọi tình huống của cuộc sống
3 Đối tượng nghiên cứu
Học sinh lớp 2A2, trường Tiểu học Lê Quý Đôn – phường Bình Tân - thị
xã Buôn Hồ - tỉnh Đắk Lắk
Về nội dung nghiên cứu: "Một vài biện pháp giúp học sinh viết một đoạn
văn ngắn theo gợi ý ở lớp 2A2 trường tiểu học Lê Quý Đôn năm học 2018 – 2019”
4 Giới hạn phạm vi nghiên cứu
Thời gian: Từ tháng 9 đến hết tháng 12 trong vòng 4 tháng thuộc năm học
2018 – 2019; Tìm hiểu một số nguyên nhân, biện pháp giúp học sinh học lớp 2
biết viết viết một đoạn văn ngắn theo gợi ý có sẵn.
5 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp quan sát hỏi đáp; phương pháp trực quan; phương phápkiểm tra, đánh giá; phương pháp điều tra; phương pháp thực hành; phương phápnghiên cứu tài liệu; một số phương pháp khác
II PHẦN NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận
Thực hiện việc chỉ đạo của chuyên môn dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩnăng và định hướng phát triển năng lực học sinh; Giáo viên điều chỉnh nội dungbài học phù hợp với đối tượng người học Giáo viên là người chủ động sáng tạo,biết khai thác các hình thức dạy học phù hợp trong không gian lớp học, tạo khôngkhí học thoải mái trong hình thức dạy học mang lại hiệu quả cao Tăng cườngkiểm tra đánh giá; tăng cơ hội tiếp cận giáo dục cho trẻ gặp khó khăn trong lớpvới học sinh khuyết tật tự kỉ; từ đó khuyến khích sự sáng tạo và đề cao tráchnhiệm của giáo viên tiếp cận định hướng theo hướng đổi mới của giáo dục
Trang 4Chương trình giáo dục phổ thông mới; đổi mới phương pháp dạy, phươngpháp học và đánh giá học sinh tiểu học; vận dụng phù hợp những thành tố tíchcực của các mô hình, phương thức giáo dục tiên tiến trong nước và quốc tếnhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục; chuẩn bị cho việc thực hiệnchương trình giáo dục phổ thông mới
Nâng cao chất lượng giáo dục; tạo cơ hội thuận lợi để trẻ em có hoàn cảnhkhó khăn tiếp cận với giáo dục tiểu học; tiếp tục tăng cường tiếng Việt cho họcsinh; nâng cao chất lượng xây dựng trường chuẩn quốc gia gắn với chương trìnhmục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2015-2020
Tiếp tục tận dụng thời lượng giảng dạy 9 buổi trên tuần để nâng cao về sốlượng và chất lượng dạy học 2 buổi/ngày; từ đó giáo dục đạo đức, kĩ năng sống;Đổi mới mạnh mẽ công tác quản lí, chỉ đạo, xây dựng đội ngũ giáo viên và cán
bộ quản lí giáo dục, đề cao trách nhiệm, khuyến khích sự sáng tạo của giáo viên
và cán bộ quản lí giáo dục Đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin trongdạy học và quản lí Tiến tới xây dựng một xã hội “Học tập suốt đời”; học để biết;học để làm; học để chung sống với nhau; học để làm người." Giúp người họcnắm được một số kĩ năng cơ bản và biết giải quyết các tình huống trong cuộcsống
Lê nin đã nói “Ngôn ngữ vốn là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất củaloài người” Luận điểm này khẳng định ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp mà nócòn là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất, đặc trưng nhất của loài người.Không có ngôn ngữ, xã hội không thể tồn tại Mục đích dạy viết văn là phải giúphọc sinh có thể sử dụng ngôn ngữ làm phương tiện sắc bén để giúp học sinh giaotiếp Phát triển lời nói là nhiệm vụ quan trọng nhất của việc dạy học tiếng Việttrong nhà trường Dạy Tiếng Việt dạy đọc, viết, kể chuyện, luyện từ và câu…đều phải theo khuynh hướng này Học sinh được sử dụng ngôn ngữ, nắm vữngcác phương tiện lời nói, sử dụng ngôn ngữ chính xác, rõ ràng, đúng đắn, dễ hiểu.Trên quan điểm của Bộ Giáo dục và Đào Tạo dạy cách làm người, dạy cho các
Trang 5em biết giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc, giữ gìn sự trong sáng của TiếngViệt, yêu tiếng Việt là yêu tiếng mẹ đẻ của chúng ta.
Với nội dung: "Một vài biện pháp giúp học sinh viết một đoạn văn ngắn
theo gợi ý ở lớp 2A2 trường tiểu học Lê Quý Đôn năm học 2018 – 2019” Từ đó
tôi muốn làm thế nào để dạy phân môn tập làm văn cho học sinh lớp 2 dạng bàiviết một đoạn văn ngắn có gợi ý, hoặc không có gợi nhưng có đề bài Để họcsinh viết được đoạn văn giáo viên cần phải tìm tòi suy nghĩ đưa ra một số gợi ýcốt lõi nhất, nhằm giúp học sinh trong lớp tiếp cận được nội dung cần đạt củabài học Giáo viên hình thành phân hóa các đối tượng ra thành nhiều loại “tốt,hoàn thành, cần cố gắng”; đối học sinh đạt ở mức nào thì khi xây dựng, thiết kếbài học dựa trên dạng văn có gợi ý như thế Ta cần tính đến các yếu tố cần để từ
đó học sinh có thêm điểm tựa viết đúng, đủ nội dung bài văn yêu cầu Qua gợi ýtạo thêm hứng thú tiết học, không gây nhàm chán đối với các em vốn gặp khókhăn về dùng từ đặt câu? Giúp học sinh tiếp cận nội dung bài học một cách chủđộng, hiệu quả? Làm thế nào để nội dung các bài học đến với học sinh một cách
tự nhiên, gần gũi? Học sinh có thể vận dụng mọi hiểu biết của mình sau khiđược học để viết văn có hiệu quả tốt nhất? Nhiệm vụ môn học hình thành vàphát triển ở học sinh kỹ năng sử dụng Tiếng Việt (nghe, nói, đọc, viết) để họctập và giao tiếp trong môi trường học tập Kĩ năng giao tiếp, kỹ năng nhận thức,bao gồm nhận thức thế giới xung quanh, tự nhận thức, ra quyết định
Căn cứ vào việc rèn luyện kỹ năng cho học sinh viết đoạn văn ngắn theogợi ý cho học sinh đây là việc cần thiết, xuất phát từ thực tế giảng dạy ở lớp 2,tôi thấy việc rèn cho học sinh viết đoạn văn ngắn có ý nhĩa vô cùng quan trọng.Việc làm ấy có tác dụng cụ thể, thiết thực đối với học sinh khi còn ngồi trên ghếnhà trường nó còn có tác dụng quan trọng trong việc rèn kĩ năng dùng từ, đặtcâu sao cho có nghĩa là một việc làm cực kỳ khó khăn Đòi hỏi người giáo viênphải có lòng kiên trì, yêu nghề, mến trẻ, tâm huyết với công việc mình làm Việclàm này phải thường xuyên, phải đồng bộ Rèn cho học biết được."Tiên học lễ,hậu học văn" Chúng ta đều bắt gặp câu câu khẩu hiệu "Tiên học lễ, hậu học
Trang 6văn" có ý nghĩa khuyên chúng ta nên học lễ nghĩa, đạo đức, cách sống làmngười trước rồi mới học văn hóa sau Đó là việc làm quan trọng vào việc giữ gìn
sự trong sáng, nét đẹp vốn có của tiếng Việt
Đáp ứng mục tiêu giáo dục nhằm phát triển toàn diện con người Việt Nam
có đạo đức, tri thức, văn hóa, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, có lòng yêunước, tinh thần dân tộc và ý thức công dân toàn cầu; trung thành với lý tưởngđộc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩmchất và năng lực của công dân; phát huy tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi
cá nhân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhậpquốc tế
2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu
Trong Tiếng Việt lớp 2 chương trình VNEN đầu năm học, các em đựơclàm quen viết đoạn văn ngắn theo gợi ý Để học sinh viết một đoạn văn ngắntrình bày theo đúng yêu cầu giáo viên cần tạo cơ hội cho học sinh khám phá quanhững lời gợi ý Từ đó học sinh phát huy vốn kiến thức văn học qua các bài tậpđọc, cùng vốn hiểu biết xã hội để vận dụng những kiến thức luyện từ và câu, kểchuyện… đã học để trình bày, diễn đạt nội dung một bài văn cần nói đến Quabài văn các em nói lên những suy nghĩ, tình cảm của mình trước sự vật đó
Những tiết học đầu năm tôi thấy học sinh lớp 2A2 còn gặp một số vấn đềkhó khăn hoàn cảnh sống của học sinh ở địa phương hầu hết là dân lao độngnghèo, gia đình không có điều kiện để quan tâm đến các em, việc diễn đạt ngônngữ kém, tiếp thu kiến thức khá chậm, học sinh nghèo vốn từ ngữ điều này ảnhhưởng nhiều đến việc học tập nói chung, học phân môn Tập làm văn nói riêng.Các bài văn các em viết thường ngắn, cộc lốc, giọng văn khô cứng, câu văn lủngcũng rập khuôn, từ ngữ lặp đi lặp lại nhiều lần, các bài văn na ná giống nhau.Bài văn không có đầu có cuối Chữ đầu câu đầu đoạn không biết viết hoa, khôngbiết kết thúc câu như thế nào cho đúng Chưa biết sắp xếp câu theo thứ tự trong
Trang 7bài Câu văn chưa đủ bộ phận, nội dung bài đọc không có nghĩa Dẫn tới các emviết bài văn khô khan, rườm rà thậm chí nhạt nhẽo
Vì kĩ năng nói, viết của các em chưa lưu loát, Có em còn bí từ, các ý trongbài thường xuyên lặp đi, lặp lại Câu văn chưa phù hợp, nên chưa có bài văn hayhoặc viết văn hay rất khó Giáo viên gợi ý thì học sinh viết được đôi ba câu rờirạc Đây là một vấn đề khó khăn trong việc rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn theogợi ý cho học sinh lớp 2 Phần do trí tưởng tượng của học sinh còn nhỏ, viết vănchưa có hình ảnh so sánh Đặc biệt không biết dùng biện pháp so sánh, nhân hoá
để viết văn câu văn nên câu văn còn vụng về, chưa có tính chặt chẻ, khúc triếtnên kết quả bài viết chưa cao
Khi giảng bài giáo viên còn lệ thuộc vào sách dù rằng bài văn có đề, cócâu hỏi gợi ý, câu mẫu, đoạn văn mẫu, tranh ảnh, nhưng không phù hợp vớiquan sát của học sinh Vì thế làm giảm khả năng tư duy sáng tạo và làm cho họcsinh lười suy nghĩ, ít tìm tòi khám phá Giáo viên còn áp đặt học sinh làm theokhuôn mẫu của cô, yêu cầu học sinh nhớ, bắt chước để theo Học sinh để đốiphó thi cử các em còn học thuộc bài mẫu để khi gặp đề tương tự là chép Tìnhtrạng trên, làm cho cả cô và trò lệ thuộc vào mẫu, không thoát ra khỏi bài mẫu.Chính vì thế, học sinh yêu thích học môn văn rất ít Đây là nguyên nhân dẫn đến
kĩ năng viết văn chưa tốt ở các em Giáo viên chưa tạo được đối tượng giao tiếp
và tình huống giao tiếp mà điều này rất quan trọng khi dạy học sinh viết văn Tacần rèn kĩ năng nói cho học sinh để thu hút sự chú ý của các em, khơi dậy hứngthú khi học văn
Đứng trước thực trạng đó là giáo viên có kinh nghiệm dạy lớp 2 nhiềunăm liền tôi cũng đưa ra một số biện pháp nhằm giúp các em học sinh lớp 2 biếtviết một đoạn văn ngắn theo câu hỏi gợi ý Để làm được điều đó giáo viên cầnyêu cầu học sinh phải hiểu vấn đề và vận dụng để viết thạo một số yêu cầu nhưkhi viết văn em cần đọc kỹ gợi ý, gợi ý hỏi về cái gì? Chúng ta phải bám vàogợi ý để viết, khi viết văn cần xem câu gợi ý nào là mình cần khai thác nội dung
Trang 8nhiều nhất?, và khai thác theo kiểu câu gì? Đó mới là vấn đề mấu chốt của dạngvăn gợi ý Tất nhiên những em học tốt, lời văn chặt chẽ chỉ cần bám vào gợi ý
có thể viết được một bài văn theo gợi ý đủ ý đúng yêu cầu Vấn đề đặt ra ở đây
là viết như thế nào cho đúng, hay, đủ ý thì giáo viên cần phải đầu tư nghiên cứu
để phù hợp với các đối tượng học sinh của lớp
Tôi đã tiến hành khảo sát trên học sinh Bài Tiếng Việt 4C Bạn bè luôn bên nhau (T3) ở lớp 2A2 trên tổng số có 26 em qua khảo sát học sinh mới học
được 4 tuần Yêu cầu của cô:
Một bạn nói 3-4 câu về nội dung mỗi bức tranh thứ nhất, một bạn nói 3-4câu về bức tranh thứ hai dưới đây Học sinh cả lớp cùng nhìn tranh và nói theomình hiểu 5 phút theo từng tranh mà mình thích
Nhiệm vụ 7 sau khi nói nội dung từng tranh thì giáo viên yêu cầu dựa vàođiều đã nói để viết đoạn văn đó thành 3-4 câu Đối với học sinh khá, giỏi chocác em viết cả hai nội dung tranh vừa cảm ơn, vừa xin lỗi Sau đó tôi tiến hànhđánh giá nhận xét nội dung của bài nói và viết của học sinh kết quả như sau
Trang 9Tranh vẽ cảnh gì? Mẹ thường tặng quà
cho mình vào những dịp nào nhỉ? Khi nhận
món quà từ mẹ chúng ta nên nói lời gì? Để
người tặng vui vẻ hơn, người nhận nên nói
thêm những lời như thế nào về món quà mẹ
tặng? Con gấu bông rất đẹp, con rất thích
món quà này, con cảm ơn mẹ nhiều lắm.
Tranh vẽ cảnh gì? Mẹ vàcậu bé đang nói gì với nhau? Khilàm vỡ lọ hoa của mẹ, cậu bé nóinhư thế nào? Để lần sau khôngmắc lỗi nữa em nên hứa với mẹthế nào?
Với yêu cầu bài học như vậy giáo viên nên cho các em chọn tình huốngnói với bạn về nội dung từng tranh Thích tranh nào nói theo tranh đó (nv6) chứkhông nhất nhất bắt học sinh nói tranh 1 hay tranh 2 Sang nhiệm vụ 7 thì giáoviên cần dạy theo hướng phân hóa đối tượng là cho học sinh cùng viết về hai haitranh nếu thấy thích, còn không chọn tranh em thích để viết Nhờ phát huy tínhsáng tạo mà giáo viên tìm ra được những cái hay, cái đẹp trong bài văn của các
em
Khi dạy VNEN giáo viên không đứng trên lớp giảng mà giáo viên đixuống lớp tiếp cận, gần gũi với từng học sinh, chia sẻ các câu hỏi gợi ý mình đãchuẩn bị trước Ta đến bên các em yếu, lúng túng đưa ra câu hỏi bổ sung chotừng nội dung tranh Chỉ vào từng tranh và hỏi nhỏ ở mỗi nhóm Với những câuhỏi tưởng chừng như đơn giản ấy, chính là chìa khóa hướng học sinh mở rađược bao nhiêu điều bổ ích từ cánh cửa gợi ý đó khi viết văn nhất là với họcsinh lớp 2 các em còn quá nhỏ
Khi nói, viết được nội dung tranh 1 tranh 2 thành thạo học sinh có kĩ năngnói lời cảm ơn, xin lỗi phù hợp với mỗi tình huống Lần này kết quả học sinhhoàn thành xuất sắc bài nói và viết 5 em, hoàn thành bài nói và viết tốt có 18
em, chưa hoàn thành có 3 em chưa hoàn bài nói và viết: hầu hết các em đều nói
Trang 10được lời cảm ơn, xin lỗi Nhưng để học sinh biết diễn đạt được tốt hơn trong cácbài văn và biết viết văn hay, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài: “Một số biện phápgiúp học sinh viết một đoạn văn ngắn theo gợi ý ở lớp 2A1 trường Tiểu học LêQuý Đôn” như sau.
3 Nội dung và hình thức của giải pháp
a Mục tiêu của giải pháp
Qua sáng kiến đưa ra một số giải pháp giúp học sinh biết viết một đoạnvăn ngắn theo gợi ý có sẵn hay chưa câu hỏi gợi ý Giáo viên là người đưa racâu gợi ý như nội dung đề bài yêu cầu Từ đó rèn cho các em khả năng vận dụngkiến thức môn Tiếng Việt vào thực tiển Giúp học sinh có khả năng giao tiếp,trình bày, tranh luận từ đó tự chiếm lĩnh nội dung bài học, tự chủ, tự tin khi giảiquyết các nhiệm vụ học tập và các tình huống trong cuộc sống
Rèn kỹ năng nghe và nói, quan sát, viết được đoạn văn nói lời chia vui(chúc mừng); xin lỗi hợp tình huống giao tiếp; biết được những tình cảm đẹp đẽtrong gia đình kể về anh, chị, em Hiểu được tình cảm tốt đẹp trong gia đình,mối quan hệ xung quanh như trường học, bạn bè, cây cối con vật hay xa hơn nữaquan sát về cảnh biển, Bác Hồ ; Từ đó biết quan tâm và chia sẽ cảm thông, xácđịnh giá trị, tự nhận thức về bản thân Có ý thức trân trọng tình cảm yêu quý anhchị em trong gia đình, cũng như các sự vật hiện tượng xung quanh
Giáo viên cần bám sát vào mục tiêu chuẩn kiến thức, kĩ năng trong dạyphân môn tập làm văn để hình thành kĩ năng nói, viết văn đối với các em họcsinh lớp 2 theo gợi ý câu hỏi được quy định trong chương trình Giúp học sinhviết đoạn văn ngắn kể, tả ở mức độ đơn giản có độ dài khoảng từ 3 đến 5 câubằng cách trả lời câu hỏi gợi ý
b Nội dung và cách thực hiện giải pháp
* Kết hợp kĩ năng giữa quan sát và hỏi đáp: Kỹ năng quan sát rất cần
cho học sinh khi viết văn: Quan sát trên lớp theo gợi ý, hướng dẫn của giáo viênhoặc tự quan sát khi chuẩn bị bài ở nhà Giáo viên cần khai thác kỹ tranh ảnh,hình ảnh, tập trung quan sát đặc điểm nổi bật của đối tượng, mục đích là giúp
Trang 11học sinh tránh được kiểu kể theo liệt kê Bên cạnh đó, tôi cũng hướng dẫn họcsinh cách quan sát bằng các giác quan để cảm nhận một cách có cảm xúc về sựvật
* Kĩ năng thực hành giao tiếp: Thông qua phương pháp quan sát, giáo
viên rèn cho học sinh kỹ năng nói, trình bày miệng bài nói, trước khi làm bàiviết Trên cơ sở đó, giáo viên điều chỉnh giúp học hoàn thiện bài viết Vớiphương pháp này, tôi thường tổ chức cho học sinh luyện nói cá nhân, luyện nóitrong nhóm (học sinh có thể kết nhóm theo ý thích, để có sự thoải mái tự nhiên,
tự tin khi tham gia làm việc trong nhóm)
* Kĩ năng phân tích ngôn ngữ: Học sinh lớp 2 chưa được học về lý
thuyết, ngữ pháp, các khái niệm từ và câu được hình thành thông qua thực hànhluyện tập Chính vì vậy, việc tăng cường sử dụng phương pháp phân tích ngônngữ rất cần thiết trong giờ học Tập làm văn Sử dụng phương pháp này để giáoviên có cơ sở giúp học sinh nhận ra cấu tạo câu, nhằm giúp các em viếtcâu đúng, đủ bộ phận * Ví dụ: Dựa vào các mẫu câu được học trong phân mônLuyện từ và câu: “ Ai – là gì?”, “ Ai – làm gì?”, “ Ai –thế nào?”, giáo viênhướng dẫn học sinh nhận biết những vấn đề sau:
- Câu văn của em viết ra đã đủ hai bộ phận chưa: Bộ phận trả lời cho câuhỏi Ai?(hoặc cái gì?/con gì)?, bộ phận trả lời cho câu hỏi Là gì (hoặc làm gì?/thế nào? (Đó chính là đảm bảo về hình thức cấu tạo của một câu văn đúng đủ ý)
- Người đọc, người nghe có hiểu nội dung chưa? (đảm bảo về mặt nghĩa)Trên cơ sở đó, tôi hướng dẫn học sinh viết dấu chấm khi hết câu văn
*Kĩ năng sử dụng từ ngữ trong câu: Với lứa tuổi của các em học sinh
lớp 2, việc sử dụng từ ngữ trong bài tập làm văn còn nhiều hạn chế Hầu hết học
sử dụng từ ngữ chưa phù hợp, chưa chính xác Vì vậy, giáo viên cần cung cấpgiúp các em lựa chọn, phân tích để sử dụng từ ngữ cho hợp lý Bên cạnh đó, tacũng cần giới thiệu, cung cấp thêm các từ đồng nghĩa phù hợp với bài văn
*Vận dụng phương dạy học phát huy tính tích cực của học sinh:
Trang 12Ví dụ: Khi viết đoạn văn kể về người thân thì học sinh sẽ có nhiều bài làmkhác nhau, ta cần giúp học sinh chọn lựa từ ngữ cho phù hợp, khi kể về bố làthầy giáo thì từ ngữ sử dụng phải khác với bài viết bố là bộ đội; viết về tình cảmcủa em đối với với cha mẹ, ông bà thì từ dùng phải khác với viết về tình cảmcủa mình đối với bạn bè; viết về cảnh biển buổi sáng có thể dùng các từ đồngnghĩa như: bình minh, hừng đông, sớm mai; viết về gia đình có các từ như đoàn
tụ, sum họp, quây quần…; để diễn tả mặt trời mùa hè có các từ: chói chang, gaygắt, đỏ rực, như mâm lửa khổng lồ, như quả cầu lửa…ta cần chuẩn bị kỹ vớimỗi bài để hướng dẫn cho học sinh vận dụng các từ ngữ thích hợp vào bài viết
Về kỹ năng: Để học sinh không làm được bài hoặc viết lan man quá
nhiều câu dẫn đến lạc đề, giáo viên giúp học sinh cần biết làm như thế nào đểviết được một đoạn văn và cần phải viết những gì trong đoạn văn ấy Giáo viêngiúp học sinh có một hệ thống câu hỏi gợi ý rõ ràng Trong chương trình, hầuhết các bài văn đều có câu hỏi gợi ý rõ, đầy đủ Giáo viên có thể tranh thủ thờigian rảnh những tiết ôn tập, tăng buổi hỗ trợ chiều ở các tiết hướng dẫn học sinhchuẩn bị, đọc câu hỏi gợi ý, suy nghĩ bài viết cho tiết sau Hoặc chuẩn bị phần tựhọc khi ở nhà, tập viết dựa trên gợi ý câu hỏi vào giấy nháp lên lớp cô kiểm tragiúp đỡ chỉnh sửa câu từ thêm để có bài văn hoàn chỉnh Đối với những bàikhông có câu hỏi gợi ý, giáo viên có thể soạn, cung cấp cho các em hệ thống góicâu hỏi gợi ý để các em biết cách đặt câu viết văn như thế nào cho đúng yêu cầu
Ví dụ: Bài viết về một người thân: Người thân của em là ai?; Năm nayngười ấy bao nhiêu tuổi?; Làm công việc gì?; Tình cảm của người ấy đối với em
ra sao?; Em sẽ làm gì để đền đáp lại sự quan tâm của người ấy dành cho em?
Bài viết về một loại quả mà em thích: Tên loại quả ấy là gì?; Em đã nhìnthấy nó ở đâu?; Hình dáng bên ngoài quả đó ra sao?; Bên trong quả đó có vị nhưthế nào?; khi chín quả có gì đặc biệt? Vì sao em thích loại quả ấy?
Bài viết về một loài hoa: Loài hoa em biết tên là gì?; Em đã thấy ở đâu?;Hoa có những đặc điểm gì (màu sắc, cánh hoa, nhụy, hương thơm…); Vì sao emthích loài hoa ấy?
Trang 13Ví dụ: Viết về một con vật: Con vật em định kể là con vật gì?; Nó sống ởđâu?; Hình dáng nó như thế nào?; Hoạt động của nó có gì nổi bật?; Vì sao emthích con vật đó?;
* Giúp học sinh nắm được trình tự các bước khi viết một đoạn văn:
- Viết câu mở đầu: Giới thiệu đối tượng cần viết (Có thể diễn đạt bằngmột câu)
- Phát triển đoạn văn: Kể về đối tượng: Có thể dựa theo gợi ý, mỗi gợi ý
có thể diễn đạt 2 đến 3 câu tùy theo năng lực học sinh
- Câu kết thúc: Có thể viết một câu thường là nói về tình cảm, suy nghĩ ,mong ước của em về đối tượng được nêu trong bài hoặc nêu ý nghĩa, ích lợi củađối tượng đó đối với cuộc sống, với mọi người
Ví dụ: Nv 6 trang 43 tập 1A: Sắp xếp các câu sau cho đúng thứ tự
Ta thấy đây là một đoạn văn đã hoàn chỉnh song nó đang sắp xếp chưađúng trình tự nội dung một bài văn Giáo viên cần yêu cầu học sinh đọc các câu
văn trên Rồi sắp xếp cho phù hợp nội dung của câu chuyện Kiến và Chim Gáy.
Học sinh đọc 4 câu văn trên nhiều lần Giáo viên tung câu hỏi mang tính chấtgợi ý trong bốn câu trên câu nào là câu mở đầu của bài văn Câu mở đầu cũng làcâu giới thiệu Lần lượt các học sinh sẽ đọc và tìm ra câu giới thiệu là b) Mộthôm, Kiến khát quá bèn bò xuống suối uống nước Tiếp tục gợi ý để học sinh
tìm ra câu tiếp Khi uống nước Kiến đã gặp chuyện gì? d)Chẳng may trượt ngã, Kiến bị dòng nước cuốn đi.Đây cũng chính là nguyên nhân Kiến gặp nạn Trước
hoàn cảnh đó Kiến sẽ phải làm gì? a) Chim Gáy đậu trên cây, thấy Kiến bị nạn,
vội bay đi gắp một cành khô thả xuống dòng suối để cứu Câu kết bài thường có
a)Chim Gáy đậu trên cây, thấy Kiến bị nạn, vội bay đi gắp một cành khô thả xuống dòng suối để cứu
b) Một hôm, Kiến khát quá bèn bò xuống suối uống nước
c) Kiến bám vào cành cây, thoát chết
d) Chẳng may trượt ngã, Kiến bị dòng nước cuốn đi
Trang 14nội dung thế nào?, học sinh sẽ tìm ra câu kết là câu có nội dung thường có cái
kết đẹp c) Kiến bám vào cành cây, thoát chết
Ví dụ: Đọc thầm các câu văn tả Chim Gáy dưới đây:
-Cổ chú điểm những đốm cườm trắng rất đẹp
-Một chú chim gáy sà xuống chân ruộng vừa gặt
-Thỉnh thoảng, chú cất tiếng gáy “cúc cu cu”, làm cho cánh đồng quêthêm yên ả
-Chú nhẩn nha nhặt thóc bên từng gốc rạ
b Dựa vào các câu hỏi gợi ý, sắp xếp các câu cho đúng thứ tự để tạo thành đoạn văn:
Câu giới thiệu sự xuất hiện của chú chim gáy là câu nào?
Câu tả hình dáng của chú chim gáy là câu nào?
Câu tả hoạt động của chú chim gáy là câu nào?
Câu kết là câu nào?
Dựa vào các câu hỏi gợi ý đó học sinh bắt đầu đọc các câu văn và câu hỏigợi ý để có thể sắp xếp các câu văn theo thứ tự xuất hiện đúng với nội dung bàivăn yêu cầu Học sinh có thể sắp xếp các câu văn đúng xuất hiện như sau:
Giới thiệu sự xuất hiện của chú Chim Gáy: Một chú chim gáy sà xuống
chân ruộng vừa gặt.
Câu tả hình dáng của chú chim gáy: Cổ chú điểm những đốm cườm trắng
rất đẹp Câu tả hoạt động của chú chim gáy: Chú nhẩn nha nhặt thóc bên từng gốc rạ Câu kết:Thỉnh thoảng, chú cất tiếng gáy “cúc cu cu”, làm cho cánh đồng quê thêm yên ả.
Về kiến thức tổ chức ôn tập cho học sinh: Giáo viên phải nắm các dạng
đề Tập làm văn ở lớp 2 để tổ chức ôn tập cho học sinh Có thể tập hợp từchương trình một số đề bài sau đây
Viết một đoạn văn ngắn theo gợi ý về: viết gia đình; viết về một ngườithân; viết về cô giáo; (hoặc thầy giáo) của em
Trang 15Dạng viết văn ngắn về các mùa yêu thích trong năm; viết về một loàichim; viết một con vật
Dạng viết văn ngắn theo gợi ý về tả về biển, tả về một loài cây, về mộtloài hoa, tả về Bác Hồ, tả về một em bé
Dạng viết văn ngắn theo gợi kể một việc làm tốt
Khi học sinh được ôn tập tốt, kiến thức được hệ thống hóa một cách chắcchắn, phân biệt rõ đặc điểm của các đối tượng sẽ giúp các em tránh được nhữngnhầm lẫn đáng tiếc, ảnh hưởng đến chất lượng bài viết của các em Giáo viêncần giúp cho học sinh hiểu có nhiều cách diễn đạt để bài làm được phong phú,tránh tình trạng dạy học sinh làm văn mẫu Cần chủ động hình thành kỹ năngtừng bước ở từng thời điểm thích hợp Không nên áp đặt và đòi hỏi các em phảithể hiện được ngay những kỹ năng mới được hình thành Giáo viên nên đánh giátrên sự tiến bộ của học sinh trong quá trình làm bài Giáo viên phải kiên nhẫnluôn tái hiện và lặp lại kiến thức cho học sinh trong suốt năm học, giúp học sinh
có được nền móng tốt cho việc học tập môn Tập làm văn ở các lớp trên
Tăng cường củng cố, mở rộng kiến thức cho học sinh:
Trong quá trình giảng dạy, giáo viên cần liên hệ những nội dung kiến thức
có liên quan đến các chủ đề học tập trong các phân môn Tập đọc, Luyện từ vàcâu, với phân môn Tập làm văn, để cung cấp thêm vốn hiểu biết, vốn từ ngữ về
sự vật, hiện tượng xoay quanh các chủ đề để học sinh có kiến thức, không bỡngỡ khi gặp những đề bài mới chưa được luyện tập trên lớp Giúp học sinh cóhiểu biết về đề tài, vận dụng kỹ năng thực hành để bài viết đạt kết quả cao hơn
Ví dụ: Khi học về chủ đề “Gia đình” (từ tuần 10 đến tuần 16) nhiều bàiđọc thắm đượm tình cảm thương yêu trong gia đình, cùng với những tiết họcphân môn Luyện từ và câu cung cấp, mở rộng vốn từ ngữ cho học sinh, ngoàiviệc giúp học sinh hiểu rõ và nắm chắc người thân của mình là những ai, ngoàiviệc khai thác và giáo dục tình cảm cho học sinh thông qua các nhân vật trongbài Tập đọc, nhấn mạnh cái hay, cái đẹp của nội dung bài, hướng cho học sinhliên hệ đến bản thân, gia đình, người thân của mình, giáo viên còn cung cấpthêm từ ngữ, hướng dẫn các em hệ thống lại, lựa chọn, ghi nhớ các từ ngữ phù