ĐỀ CƯƠNG PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM-LỚP 8

phần ba lịch sử việt nam từ 1858 1918

ĐỀ CƯƠNG PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM TÓM TẮT NỘI DUNG CƠ BẢN PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NĂM 1958-1918

- Do nhu cầu tìm kiếm thị trường, thuộc địa, 1-9-1858 thực dân Pháp xâm lược nước tataị Đà Nẵng Nhà Nguyễn yếu hèn không phối hợp với nhân dân để chống giặc ngoại xâm Vìquyền lợi giai cấp Nhà Nguyễn đã phản bội lợi ích của dân tộc lần lượt kí các hiệp ước đầuhàng ( 1862, 1874 ,1883 và 1884 ) Thực dân Pháp lần lượt chiếm ba tỉnh miền Đông Nam Kì,

ba tỉnh miền Tây Nam Kì, mở rộng xâm lược Bắc Kì lần một (1873 -1874), lần hai (1882-1884)

-Đối lập với triều đình Nhà Nguyễn, nhân dân kiên quyết đấu tranh chống thực dân Phápxâm lược

-Trước hành động xâm lược của liên quân Tây Ban Nha-Pháp, khiến cho nhân Đà Nẵng

vô vùng căm phẩn đã nổi dậy đấu tranh, thực dân Pháp bị thất bại phải kéo quân vào Gia Định

-1859 Pháp đánh vào Gia Định, phong trào kháng chiến nhân dân sôi nổi Nghĩa quânNguyển Trung Trực đã đốt cháy tàu Pháp trên sông Vàm Cỏ Đông(10-12-1861)

-Nghĩa quân do Trương Định lãnh đạo đã làm địch thất điên bát đảo, ông được nhân dântôn là Bình Tây Đại Nguyên Soái

-Nhân dân sáu tỉnh Nam Kì nêu cao tinh thần quyết tâm kháng chiến chống Pháp Tấmgương Nguyển Trung Trực trước kháng chiến ở miền Đông, sau sang miền Tây lập căn cứ ởHòn Chông( Rạch Giá) Bị giặc bắt đem ra chém, ông đã khẳng khái tuyên bố: “Bao giờ ngườiTây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây”

-Khi thực dân Pháp xâm lược Bắc Kì lần thứ 1và lần thứ 2 cũng bị quân và dân ta đánhtrả quyết liệt Đã giết được tên Gác-ni-ê , Ri-vi-ê và nhiều sĩ quan, binh lính Pháp

-Hưởng ứng chiếu Cần Vương có ba cuộc khởi nghĩa tiêu biểu: Khởi nghĩa Ba Đình(1886 -1887) , khởi nghĩa Bãi Sậy (1883 – 1892) đặc biệt là khởi nghĩa Hương Khê (1885-1895) Phong trào Cần Vương đã gây cho địch nhiều khó khăn, lúng túng nhưng cuối cùng bịthất bại Thất bại của phong trào Cần Vương chứng tỏ ngọn cờ cứu nước theo phạm trù phongkiến không phù hợp với xu thế phát triển của lịch sử

-Tiếp theo là cuộc khởi nghĩa nông dân Yên Thế (1884 -1913) và phong trào đấu tranhchống Pháp của đồng bào miền núi cuối thế kỉ XIX quy mô quyết liệt, thời gian kéo dài đã gâycho địch nhiều thiệt hại song kết quả cũng bị thất bại

-Cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX do ảnh hưởng cuả cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhấtcủa thực dân Pháp, xã hội Việt Nam phân hóa sâu sắc Một số sĩ phu yêu nước đương thời đãlãnh đạo nhân dân đấu tranh cách mạng theo khuynh hướng dân chủ tư sản như phong tràoĐông Du của Phan Bội Châu (1905 -1909), Đông Kinh Nghĩa Thục của Lương Văn Can,Nguyễn Quyền (1907), cuộc vận động Duy Tân của Phan Chu Trinh, phong trào chốngthuếTrung Kì (1908) và phong trào yêu nước trong thời kì chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 -

1918) Tất cả đều bị thất bại chứng tỏ phong trào cách mạng Việt Nam còn bế tắc về đường lối,khủng hoảng về lãnh đạo cách mạng.

-Nguyễn Tất Thành không tán thành con đường cứu nước của các bậc tiền bối Ngườiquyết định đi ra nước ngoài, xem nước ngoài làm thế nào để về cứu giúp đồng bào ta Nhữnghoạt động cứu nước của Người (1911- 1917) tuy chỉ mới bước đầu nhưng là điều kiện quantrọng để Người xác định con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc Việt Nam

CHỦ ĐỀ 1: CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC (1858-1884)

I.Cuộc kháng chiến từ năm 1858-1873:

1.Thực dân Pháp xâm lược Việt Nam:

a Bối cảnh lịch sử:

-Từ giữa thế kỉ XIX,các nước tư bản phương Tây đẩy mạnh xâm lược các nước phương Đông

để mở rộng thị trường,vơ vét nguyên liệu.Việt Nam là nước có vị trí địa lí thuận lợi, giàu tàinguyên thiên nhiên,chế độ phong kiến khủng hoảng, suy yếu.do đó VN cũng

Nằm trong tầm ngắm của các nước tư bản phương tây:

c Chiến sự ở Gia Định năm 1859:

Thất bại trong âm mưu đánh nhanh,thắng nhanh ở Đà Nẵng ngày 17-2-1859 Pháp tấncông thành Gia Định,quân triều đình chống cự yếu ớt rồi tan rã

Ngày 24-2-1861,Pháp chiếm được đại đồn Chí Hòa,thừa thắng chiếm 3 tỉnh miền Đông

và thành Vĩnh Long

Ngày 5-6-1862 Triều đình kí với Pháp hiệp ước Nhâm Tuất nhượng cho chúng nhiềuquyền lợi:Thừa nhận quyền cai quản của Pháp ở 3 tỉnh miền Đông Nam Kì và đảo Côn Lôn

2.Cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta từ năm 1858-1873

a.Kháng chiến ở Đà Nẵng và ba tỉnh miền Đông Nam Kì

Hành động xâm lược của Pháp đã khiến nhân dân ta vô cùng căm phẫn

-Tại Đà Nẵng, nhiều toán nghĩa binh nổi dậy phối hợp với quân triều đình chống pháp

-Tại Gia Định phong trào kháng chiến của nhân dân ta càng sôi nổi hơn:

+Ngày 10-12-1861 Nghĩa quân Nguyễn Trung Trực đốt cháy tàu hi vọng của Pháp trên sôngVàm Cỏ Đông

+Khởi nghĩa của Trương Định ở Gò Công làm cho quân Pháp khốn đốn và gây cho chúngnhiều thiệt hại

b.Kháng chiến lan rộng ra ba tỉnh miền Tây

-Thái độ và hành động của triều đình Huế trong việc để mất ba tỉnh miền tây:

+Triều đình Huế ngăn cản phong trào kháng Pháp của nhân dân ta ở Nam Kì,ra lệnh bãi binh.+Do thái độ cầu hòa của triều đình Huế,Pháp chiếm được Ba tỉnh miền Tây Nam Kì không tốnmột viên đạn (6/1867)

-Phong trào đấu tranh chống Pháp diễn ra dưới nhiều hình thức phong phú:

+Bất hợp tác với giặc,một bộ phận kiên quyết đấu tranh vũ trang,nhiều trung tâm kháng chiến rađời: Đồng Tháp Mười,Tây Ninh.

+Một bộ phận dùng văn thơ lên án thực dân Pháp và tay sai,cổ vũ lòng yêu nước: Phan VănTrị,Nguyễn Đình Chiểu,Nguyễn Thông…

II.Cuộc kháng chiến lan rộng ra toàn quốc từ năm 1873-1884

1.Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kì lần thứ nhất 1873

-Âm mưu của Pháp đánh ra Bắc Kì

+Lợi dụng việc triều đình Huế nhờ Pháp đem tàu ra vùng biển Hạ Long đánh dẹp “Hảiphỉ”,Pháp cho tên lài buôn Đuy-Puy vào gây rối ở Hà Nội

+Lấy cớ giải quyết vụ Đuy-Puy,Pháp cử Gác-ni-ê chỉ huy 200 quân kéo ra Bắc

-Ngày 21-12-1873,quân Pháp bị thất bại ở Cầu Giấy,Gác-ni-ê bị giết

Song triều đình Huế lại kí với Pháp hiệp ước Giáp Tuất ngày 15/3/1874 có nội dung:

+Pháp rút quân khỏi Bắc Kì

+Triều dình thừa nhận 6 tỉnh Nam Kì hoàn toàn thuộc Pháp

3.Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kì lần thứ hai năm 1882

-Âm mưu của Pháp:

+Sau hiệp ước 1874,Pháp quyết tâm chiếm bằng được Bắc Kì, biến nước ta thành thuộc địa.+Lấy cớ triều đình Huế vi phạm hiệp ước năm 1874 đó là tiếp tục giao thiệp với nhàThanh,Pháp đem quân xâm lược Bắc Kì lần thứ hai

-Diễn biến:

+Ngày 3/4/1882 quân Pháp do Rivie chỉ huy đã kéo ra Hà Nội khiêu khích

+Ngày 25.4.1882 Rivie gửi tối hậu thư cho tổng đốc thành Hà Nội là Hoàng Diệu buộc phải nộpthành.Không đợi trả lời,Pháp mở cuộc tiến công và chiếm thành Hà Nội,cuộc chiến đấu diễn ra

ác liệt từ sáng đến trưa.thành mất,Hoàng Diệu thắt cổ tự tử

+Sau đó Pháp chiếm một số nơi khác như Hòn Gai,Nam Định…

4.Nhân dân Bắc kì tiếp tục kháng Pháp:

-Ở Hà Nội,nhân dân tự tay đốt nhà,tạo thành bức tường lửa chặn bước tiến quân của giặc

-Tại các nơi khác,nhân dân tích cực đắp đập,cắm kè trên sông,làm hầm chông,cạm bẫy để ngănbước tiến của quân Pháp

-Ngày 19-5-1883,quân ta giành thắng lợi trong trận Cầu Giấy lần thứ hai,Gác-ni-ê bị giết tạitrận

-Chiến thắng Cầu Giấy làm cho quân Pháp thêm hoang mang,dao động,chúng định bỏ chạynhưng triều đình Huế lại chủ trương thương lượng với Pháp với hi vọng Pháp sẽ rút quân

4.Hiệp ước Pa-tơ-nốt 1884,nhà nước phong kiến Việt Nam sụp đổ

-Chiều 18/8/1883,Pháp bắt đầu tấn công vào Thuận An,đến ngày 20/8 Pháp đổ bộ lên khu vực này.

-Ngày 25/8/1883 Triều đình Huế kí với Pháp hiệp ước Hác Măng,nội dung:Thừa nhận quyền bảo hộ của Pháp ở Trung Kì,Bắc Kì

-Sau hiệp ước Hắc măng,Pháp chiếm hàng loạt các tỉnh ở Bắc Kì: Bắc Ninh,Tuyên Quang,Thái Nguyên…

-Ngày 6/6/1884,Pháp buộc triều đình Huế kí hiệp ước Pa-tơ-nốt.với hiệp ước này,nhà nước phong kiến Nguyễn với tư cách một quốc gia độc lập đã hoàn toàn sụp đổ

CHỦ ĐỀ 2: PHONG TRÀO KHÁNG PHÁP TRONG NHỮNG NĂM CUỐI THẾ KỈ XIX

Sau khi triều đình Huế kí với Pháp 2 hiệp ước 1883 và 1884, với hi vọng giành lại chủ quyền từ tay Pháp phe chủ chiến tích cực chuẩn bị chờ thời cơ đến dành lại nền độc lập,chủ quyền cho đất nước như: xây dựng lực lượng,tích trử lương thảo,khí giới,trừng trị nhiều kẻ thân Pháp,đưa Ưng Lịch lên ngôi vua

Trước hành động trên của phái chủ chiến,thực dân Pháp lo sợ tìm cách bắt cóc những người cầm đầu.Để giành thế chủ động TTT đã chỉ huy quân tấn công vào nơi đóng quân của địch ở kinh thành Huế

b.Diễn biến

-Đêm mồng 4 rạng sáng mồng 5 tháng 7-1885.TTT cho quân tấn công quân Pháp ở tòa Khâm

Sứ và đồn Mang Cá.do bị bất ngờ tấn công quân địch hoang mang rối loạn

-Đến rạng sáng,sau khi củng cố lực lượng,quân Pháp tập trung quân mở cuộc phản công chiếm Hoàng Thành.Quân của TTT phải đưa vua Hàm Nghi rút khỏi kinh thành để bảo toàn lực lượng

c.Kết quả:

Cuộc phản công của phái chủ chiến tuy thất bại nhưng đã thể hiện tinh thần yêu

nước,kiên quyết không cam chịu làm tay sai cho giặc của một bộ phận quan lại và binh lính trong triều đình.đồng thời mở ra một thời kì đấu tranh mới cho dân tộc

2.Phong trào Cần Vương bùng nổ và lan rộng:

1885 đến cuối thế kỉ XIX.Diễn biến phong trào chia làm 2 giai đoạn:

-Giai đoạn 1: 1885-1888: Phong trào bùng nổ trên khắp cả nước,nhất là từ Phan Thiết trở ra.-Giai đoạn 2:1888-1896: Phong trào quy tụ trong những cuộc khởi nghĩa lớn,tập trung ở cáctỉnh Bắc Trung Kì và Bắc Kì

b.Thành phần lãnh đạo:

Sĩ phu,văn thân yêu nước và một số thổ hào địa phương họ có chung nỗi đau với quần chúng lao động,tự động đứng về phía người dân chống thực dân Pháp.

c.Lực lượng tham gia phong trào:

Các thủ lĩnh sĩ phu,văn thân liên kết với các thổ hào địa phương tập hợp đông đảo quần chúng nông dân,có cả đồng bào dân tộc ít người

d.Địa bàn hoạt động:

Rộng khắp Bắc kì và Trung kì,từ đồng bằng đến miến núi

e.Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu:

Khởi nghĩa Ba Đình (1886-1887) ở Thanh Hóa,Bãi Sậy (1883-1892) ở Hưng Yên,Hương Khê (1885-1895) ở Hà Tĩnh

g.Nguyên nhân thất bại

-Hạn chế của ý thức hệ phong kiến: khẩu hiệu cần vương chỉ đáp ứng phần nhỏ,trước mắt của dân tộc,còn về thực chất không đáp ứng một cách triệt để nguyện vọng của nhân dân là muốn thoát khỏi sự bóc lột của phong kiến

-Hạn chế của những người lãnh đạo: chiến đấu mạo hiểm,phiêu lưu,chưa tính đến kết quả lâu dài,chiến thuật sai lầm,thiếu liện hệ với nhau,khi thất bại dễ sinh bi quan,chán nản

h.Ý nghĩa

Phong trào cần vương là phong trào ủng hộ vua để khôi phục ngôi vị và chủ quyền dân tộc,đây là phong trào kháng chiến mạnh mẽ,quyết liệt thể hiện truyền thống yêu nước và khí phách anh hùng dân tộc,phong trào tiêu biểu cho cuộc kháng chiến tự vệ của dân tộc ta cuối thế

Nôngdân

-Cuộc chiến đấu diễn ra quyếtliệt từ tháng 12-1886 đến tháng1-1887,nghĩa quân đảy lùi nhiềucuộc tấn công của quânPháp,cuối cùng nghĩa quân phảirút lên núi Mạc Cao tiếp tụcchiến đấu thêm một thời gian rồitan rã

-Giặc Pháp dùng súng phun lửatriệt hai căn cứ,xóa tên ba làng

Thấtbại

(1883-Nôngdân

-Năm 1883 khởi nghĩa bùngnổ,nghĩa quân thực hiện chiếnthuật đánh du kích,đánh vậnđộng,khống chế địch trên đường

số 5/139-Địch nhiều lần bao vây tiêu diệtnghĩa quân nhưng thất bại

-Sau những trận chống càn liêntiếp lực lượng nghĩa quân bị suygiảm và bị bao vây,đến cuối năm

1889 nghĩa quân dần dần tan rã

Đếncuối1889Nguyễ

n ThiệtThuậtsangTQphongtràotiếp tụcmộtthờigian rồitan rã

o Thắng

NôngDân

-1885-1889:Nghĩa quân xâydựng lực lượng,luyện tập quânđội,rèn đúc vũ khí,tích trữ lươngthảo…Lực lượng nghĩa quânđược chia thành 15 quân thứ,mỗiquân thứ có từ 100-500 ngườiphân bố trên địa bàn 4 tỉnh:

Tĩnh,Quảng Bình.Họ đã tự chếtạo được súng trường theo mẫusúng của Pháp

-Từ 1889-1895 Khởi nghĩa bướcvào giai đoạn quyết liệt,đẩy lùinhiều cuộc càn quét của địch

Thực dân Pháp tập trung binhlực xây dựng một hệ thống đồnbốt dày đặc nhằm bao vây cô lậpnghĩa quân,chúng mở nhiều cuộctấn công quy mô vào NgànTrươi

-Lựclượngnghĩaquânphảichiếnđấutronggiankhổ,lựclượngsuy yếudần rồitan rã

4.Khởi nghĩa Yên Thế (1884-1913)

Cùng với các cuộc khởi nghĩa trong phong trào Cần Vương,phong trào đấu tranh của nông dânYên Thế cũng diễn ra vào cuối thế kỉ XIX.

a.Nguyên nhân:

Kinh tế nông nghiệp sa sút,đời sống nhân dân đồng bằng Bắc Kì vô cùng khó khăn,một bộ phậnphải phiêu tán lên Yên Thế (Bắc Giang) có diện tích khoảng 40-50 km vuông,là vùng đất câycối rậm rạp,địa hình hiểm trở.Khi Pháp thi hành chính sách bình định,cuộc sống bị xâm phạm

họ sẵn sàng nổi dậy đấu tranh bảo vệ cuộc sống của mình

b.Diễn biến:

-Giai đoạn 1884-1892,nhiều toán nghĩa quân hoạt động riêng lẻ dưới sự chỉ huy của thủ lĩnh ĐềNắm.Sau khi Đề Nắm mất Đề Thám trở thành vị chỉ huy cao nhất của cuộc khởi nghĩa.Căn cứcủa nghĩa quân bị quân Pháp tấn công 4 lần,nghĩa quân phải rút khỏi căn cứ

-Giai đoạn 1893-1908 nghĩa quân 2 lần đình chiến với quân Pháp,nghĩa quân vừa xây dựng căn

cứ Phồn Xương vừa chiến đấu mở rộng địa bàn hoạt động ra các vùng Bắc Giang,Bắc Ninhdưới sự chỉ huy của Đề Thám

-Giai đoạn 1909-1913,Pháp tập trung lực lượng tấn công Yên Thế,lực lượng nghĩa quân haomòn.ngày 20-2-1913 ĐềThám bị sát hại,phong trào tan rã

c.Nguyên nhân thất bại:

-Pháp lúc này còn mạnh,cấu kết với phong kiến,lực lượng nghĩa quân còn mỏng và yếu

Sau khi căn bản hoàn thành công cuộc bình định bằng quân sự,thực dân Pháp tiến hành cuộckhai thác thuộc địa Việt Nam một cách quy mô.

1.Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp và sự chuyển biến về kinh

tế-xã hội Việt Nam.

a.Chính sách về kinh tế:

-Trong nông nghiệp:Pháp đẩy mạnh việc cướp đoạt ruộng đất,lập các đồn điền:

+ ở Bắc Kì chỉ tính đến năm 1902 đẫ có 182000 Ha ruộng đất bị Pháp chiếm,riêng giáo hộithiên chúa đã chiếm ¼ diện tích cày cấy ở Nam Kì

+Bọn chủ đất mới vẫn áp dụng phương pháp bóc lột nông dân theo kiểu phát canh thu tô nhưđịa chủ Việt Nam

-Trong công nghiệp:Pháp tập trung khai thác than và kim loại.Năm 1912 sản lượng khai thác

than đã tăng gấp 2 lần sản lượng năm 1903,chỉ trong năm 1911 Pháp đã khai thác hàng vạn tấnquặng kẽm,hàng trăm tấn thiếc,đồng,hàng trăm kg vàng,bac.Ngoài ra Pháp đầu tư vào một sốngành khác như xi măng,điện,chế biến gỗ…

-Trong GTVT:thực dân Pháp xây dựng hệ thống GTVT đường bộ,đường sắt để tăng cường bóc

lột kinh tế và phục vụ mục đích quân sự.Đường bộ vươn tới những nơi xa xôi hẻo lánh,đườngthủy ven biển và kênh rạch ở Nam Kì được khai thác triệt để,đến năm 1912 hệ thống đường sắtViệt Nam có tổng chiều dài 20059 km

-Về thương nghiệp:Pháp độc chiếm thị trường Việt Nam,hàng hóa của Pháp nhập vào VN chỉ bị

đánh thuế rất nhẹ hoặc được miễn thuế,nhưng đánh thuế cao các hàng hóa các nước khác,có mặthàng tới 120%

Ngoài ra Pháp còn tiến hành đề ra các thứ thuế mới bên cạnh các loại thuế cũ,nặng nhất là thuếmuối,thuế rượu,thuế thuốc phiện,chúng còn bắt phu đắp đường,đào sông xây cầu,dinh thự…

→Mục đích của các chính sách trên của Pháp là nhằm vơ vét sức người,sức của của nhân dânĐông Dương

CHỦ ĐỀ 3: XÃ HỘI VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM CUỐI

THẾ KỈ XIX-ĐẦU THẾ KỈ XX.

b.Chính sách về văn hóa-giáo dục:

-Đến năm 1919,Pháp vẫn duy trì chế độ giáo dục của thời phong kiến,song trong một số kì thi

có thêm môn tiếng Pháp,về sau do nhu cầu học tập của con em các quan chức thực dân và cũng

để tạo một lớp người bản xứ phục vụ cho công việc cai trị,chính quyền Pháp ở Đông Dương bắtđầu mở trường học mới cùng một số cơ sở văn hóa,y tế

-Hệ thống giáo dục phoorr thông được chia làm 3 bậc:

+Bậc ấu học ở xã, thôn ( dạy chữ hán và quốc ngữ)

+Bậc tiểu học ở phủ, huyện (Dạy chữ hán và quốc ngữ,chữ Pháp là môn tự nguyện)

+Bậc trung học ở tỉnh ( dạy chữ hán,quốc ngữ và chữ Pháp là bắt buộc)

2.Những chuyển biến trong xã hội Việt Nam:

Dưới tác động của cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp XHVN đã có nhiều biếnđổi:

-Giai cấp địa chủ phong kiến đã đầu hàng,làm chỗ dựa,tay sai cho thực dân Pháp,cấu kết với đế

quốc Pháp để áp bức bóc lột nhân dân.Tuy nhiên có một bộ phận địa chủ vừa và nhỏ có tinhthần yêu nước

-Giai cấp nông dân: có số lượng đông đảo,bị áp bức bóc lột nặng nề nhất.Họ sẵn sàng hưởng

ứng tham gia cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc.Một bộ phận nhỏ mất ruộng đất vào làm việctrong các hầm mỏ,đồn điền

-Tầng lớp tư sản đã xuất hiện,có nguồn gốc từ các nhà thầu khoán,chủ xí nghiệp,xưởng thủ

công,chủ hãng buôn…bị chính quyền thực dân kìm hãm,tư bản Pháp chèn ép

-Tiểu tư sản thành thị: bao gồm chủ các xưởng thủ công nhỏ,cơ sở buôn bán nhỏ,viên chức cấp

thấp và những người làm nghề tự do

-Công nhân phần lớn xuất thân từ nông dân,làm việc trong các đồn điền,hầm mỏ,nhà máy,xí

nghiệp,lương thấp nên đời sống khổ cực,có tinh thần đấu tranh mạnh mẽ chống giới chủ nhằmcải thiện đời sống

1.Phong trào yêu nước trước chiến tranh thế giới thứ nhất:

Sau khi phong trào cần vương thất bại,nhiều cuộc đấu tranh yêu nước chống Pháp theo hướngmới lại tiếp tục nổ ra vào những năm đầu thế kỉ XX

a.Phong trào Đông Du (1905-1909)

Trong số những người yêu nước đón nhận con đường cứu nước dân chủ tư sản,só một số ngườimuốn dựa vào Nhật Bản vì:

-Nhật Bản là nướ duy nhất ở Châu Á nhờ đi theo con đường tư bản chủ nghĩa mà thoát khỏiách thống trị của Tư bản Âu-Mĩ,lại có cùng màu da,cùng nền văn hóa Hán học với VN,có thểnhờ cậy được

-Phục Nhật sợ Nhật muốn nương nhờ Nhật là tâm lý phổ biến của nhân dân ở các nước Châu Ácuối thế kỉ XIX-đầu thế kỉ XX,Trong đó có VN

Những nét chính về các hoạt động của phong trào Đông Du:

-Năm 1904 ,Duy Tân Hội được thành lập do Phan Bội Châu đứng đầu.Hội chủ trương dùng bạo động vũ trang đánh Pháp,khôi phục độc lập.

-Năm 1905,Phan Bội Châu sang Nhật với mục đích cầu viện,rồi từ cầu viện chuyển sang cầuhọc

-Từ năm 1905-1908: Hội phát động phong trào Đông du đưa được khoảng 200 học sinh VNsang Nhật học tập nhằm đào tạo nhân tài để xây dựng lực lượng chống Pháp

-Tháng 9-1908,Thực dân Pháp cấu kết với chính phủ Nhật Bản,trục xuất những người VN khỏiđất Nhật

-Tháng 3-1909,phong trào Đông du tan rã,hội Duy tân ngừng hoạt động

Ý nghĩa:

-Cách mạng VN bắt đầu hướng ra thế giới,gắn vấn đề dân tộc với vấn đề thời đại

b.Đông kinh nghĩa thục 1907

CHỦ ĐỀ 4: PHONG TRÀO YÊU NƯỚC CHỐNG PHÁP TRONG

NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỈ XX ĐẾN NĂM 1918

-Tháng 3-1907,Lương Văn Can,Nguyễn Quyền lập trường học lấy tên là Đông kinh nghĩathục,trường dạy các môn khoa học thuwowgnf thức,tổ chức các buổi diễn thuyết,bình văn,xuấtbản sách báo tuyên truyền tinh thần yêu nước.

-Phạm vi hoạt động khá rộng:Hà Nội,Hà Đông,Sơn Tây,Bắc Ninh,Hưng Yên,Hải Dương,TháiBình…

-Tháng 11-1907,thực dân Pháp ra lệnh đóng cửa trường

-Thông qua các hoạt động,Đông kinh nghĩa thục góp phần thức tỉnh lòng yêu nước,truyền bá tưtưởng dân chủ,dân quyền và một nền văn hóa mới ở nước ta

c.Cuộc vận động Duy Tân và phong trào chống thuế ở Trung kì.

-Cuộc vận động Duy Tân :

+Diễn ra mạnh nhất ở Quảng Ninh,Quảng Ngãi,Bình Định…

+Người khởi xướng là Phan Châu Trinh,Huỳnh Tức Kháng…

+Nội dung:Mở trường dạy học theo lối mới,hô hào chấn hưng thực nghiệp,phổ biến cái mới vậnđộng làm theo cái mới,cái tiến bộ

-Phong trào chống thuế ở Trung Kì:

+Khi cuộc vận động Duy tân lan tới vùng nông thôn,đúng vào lúc nhân dân Trung Kì đang điêuđứng vì chính sách áp bức bóc lột của đế quốc và phong kiến,đã làm bùng lên phong tràochoogns thuế sô nổi

+Phong trào bị thực dân Pháp đàn áp đẫm máu:

→Tính chất phong trào yêu nước VN đầu thế kỉ XX: là phong trào yêu nước mang màu sắc dân chủ tư sản,hình thức bạo động và cải cách

2.Phong trào yêu nước trong thời kì chiến tranh thế giới thứ nhất (1914-1918)

a.Vụ mưu khởi nghĩa ở Huế:

Do Thái Phiên,Trần Cao Vân cầm đầu,có mời vua Duy Tân tham gia.Chỗ dựa chủ yếu là binhlính VN trong quân đội Pháp.Kế hoạch khởi nghĩa bị bại lộ,Thái Phiên,Trần Cao Vân bị xửtử,vua Duy Tân bị bắt đi đày

b.Khởi nghãi của binh lính ở Thái Nguyên:

-Binh lính VN bị bạc đãi,căm phẫn vì phải làm bia đỡ đạn…Họ phối hợp với tù chính trị ở TháiNguyên,do Lương Ngọc Quyến,Trịnh Văn Cấn lãnh đạo đứng lên khởi nghĩa vào đêm 30 rạngsáng 31-8-1917

-Nghĩa quân chiếm được tỉnh lị,tuyên bố “Thái Nguyên độc lập” nhưng sau5 tháng chiến đấukhởi nghĩa bị dập tắt

-Cuộc khởi nghĩa để lại nhiều bài học kinh nghiệm về khởi nghĩa vũ trang: chuẩn bị,thời cơ…

3.Hoạt động của Nguyễn Tất Thành sau khi ra đi tìm đường cứu nước.

Nguyễn Tất Thành sinh ngày 19-5-1890 trong một gia đình trí thức yêu nước ở xã Kim Nam Đàn-Nghệ An.

Liên Người lớn lên trong hoàn cảnh đất nước bị Pháp thống trị,các phong trào yêu nước đều bị đàn

áp và thất bại

-Mặc dù khâm phục các bậc tiền bối như Phan Đình Phùng,Hoàng Hoa Thám,Phan BộiChâu,Phan Châu Trinh…nhưng NTT không tán thành đường lối hoạt động của các bậc tiềnbối.Vì theo người những con đường đó không mang lại độc lập tự do thực sự cho dân tộc,nênngười quyết định ra nước ngoài tìm con đường cứu nước mới giải phóng dân tộc,giành độclập,tự do:

+Ngày 5-6-1911 tại bến cảng nhà Rồng (Sài Gòn) người ra đi tìm đường cứu nước với côngviệc làm phụ bếp trên tàu

+Năm 1917 người từ Anh trở về Pháp,tham gia hoạt động trong hội những người VN yêu nước

ở Pari

+Tại Pháp người tích cực tham gia hoạt động trong phong trào công nhân và tiếp nhận ảnhhưởng của cách mạng tháng mười Nga,từ đó tư tưởng của người đã có những chuyển biến quantrọng trong việc xác định con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc VN

HỆ THỐNG CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP NÂNG CAO

Câu 1 Tình hình kinh tế nước ta ở đầu thế kỉ XIX trước khi thực dân Pháp xâm lược như thế nào?

- Việt Nam là nước có vị trí địa lí thuận lợi, giàu tài nguyên thiên nhiên,nguồn nhân lực dồi dào

- Từ đầu thế kỉ XIX Chế độ phong kiến khủng hoảng, suy yếu.Chính quyền trung ương bạcnhược,bất lực,giai cấp thống trị sa đọa,thối nát

-Kinh tế nông nghiệp bị đình trệ,công thương nghiệp bị kìm hãm,nhân dân bị mất ruộng đất,đóikém xảy ra thường xuyên,họ phải bỏ làng đi phiêu tán khắp nơi

-Trong xã hội mâu thuẫn giữa giai cấp địa chủ,giai cấp phong kiến với nông dân,các tầng lớpnhân dân lao động trở nên gay gắt → nhiều cuộc khởi ngĩa nổ ra,kéo dài và lan rộng ra khắp cảnước.

Câu 2: Tại sao Pháp chọn Đà Nẵng và Gia Định làm mục tiêu tấn công trong cuộc xâm lược Việt Nam, diễn biến chiến sự ở đây

-Pháp chọn Đà Nẵng làm mục tiêu tấn công trong cuộc xâm lược Việt Nam vì:

+ĐN có cửa biển sâu,rộng dễ dàng cho thuyền bè của Pháp đi lại tấn công

+ĐN có số dân đông,nguồn lương thực dồi dào để cung cấp lương thực cho Pháp

+ĐN gần Quảng Nam nơi có lực lượng giáo dân đông có thể làm nội gián cho Pháp

+Nếu chiếm được ĐN thì dễ phòng ngự hơn vì đèo Hải Vân ngăn chặn quân triều đình phảncông

+ĐN gần Huế là kinh thành của nhà Nguyễn nên nếu chiếm được ĐN thì sẽ làm bàn đạp tấncông Huế buộc nhà Nguyễn đầu hàng

-Pháp chọn Gia Định làm mục tiêu tấn công trong cuộc xâm lược Việt Nam vì:

+Gia định và Nam kì là vựa lúa của Việt Nam, vị trí chiến lược quan trọng, hệ thống giao thông

đường thủy thuận lợi,

từ Gia định có thể đánh sang campuchia Đánh ngược lên làm chủ lưu vực sông Mê Công , cắt con đường tiếp tế lương thực nhà nguyễn, thuận lợi làm chủ khu vực sông mê kông

+Gia Định xa TQ tránh được nhà Thanh

+GĐ xa kinh thành Huế tránh được quân chi viện của triều đình

+Cắt đc nguồn tiếp tế lương thực của triều đình Huế

Câu 3: Bằng những sự kiện lịch sử cụ thể của phong trào kháng chiến chống Pháp của nhân dân ta từ 1858 đến cuối thế kỉ XIX, em hãy chứng minh câu nói của Nguyễn Trung Trực “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây”.

-Ngày 1-9-1858,quân Pháp nổ súng đánh Đà Nẵng→Nhân dân ta rất căm phẫn trước sự xâmlược của Pháp đã sử dụng mọi thứ vũ khí hiện có đánh trả quyết liệt →Sau 5 tháng xâmlược,Pháp chỉ chiếm được bán đảo Sơn Trà.Kế hoạch đánh nhanh ,thắng nhanh của Pháp bướcđầu bị thất bại

-Tháng 2.1859 Quân Pháp kéo vào Gia Định ,quân triều đình chống cự yếu ớt rồi tan rã,nhưngnhân dân đã tự động nổi dậy đánh giặc khiến cho chúng gặp rất nhiều khốn đốn

-Tháng 2.1862 Pháp đánh chiếm Gia Định,Định Tường,Biên Hòa,Vĩnh Long quân triều đìnhchống đỡ không nổi kí hiệp ước Nhâm Tuất nhường cho Pháp 3 tỉnh miền Đông Nam Kì→Nhưng nhân dân độc lập kháng chiến,phong trào diễn ra sôi nổi.Điển hình có Nghĩa quân củaNguyễn Trung Trực đốt cháy tàu hi vọng của Pháp trên sông Vàm Cỏ Đông,hay Khởi nghĩa củaTrương Định ở Gò Công gây cho Pháp gặp nhiều thiệt hại

-Tháng 6-1867 quân Pháp chiếm 3 tỉnh miền Tây,triều đình bất lực →Nhưng nhân dân 6 tỉnhNam Kì bất hợp tác với giặc một bộ phận kiên quyết đấu tranh vũ trang,nêu cao quyết tâmchống Pháp,nổi lên khởi nghĩa ở khắp nơi, hình thành nhiều trung tâm kháng chiến như ĐồngTháo Mười,Tây Ninh,Bến Tre,Vĩnh Long…với những lãnh tụ nổi tiếng: Trương Quyền,NguyễnTrung Trực,Nguyễn Hữu Huân Một bộ phận dùng văn thơ lên án thực dân Pháp và tay sai,cổ

vũ lòng yêu nước: Phan Văn Trị,Nguyễn Đình Chiểu,Nguyễn Thông…

-Tháng 11-1973,Pháp đánh Bắc Kì lần thứ nhất,quân triều đình thất bại,nhuwnh nhân dân Bắc

Kì anh dũng đứng lên kháng chiến bằng mọi thứ vũ khí có trong tay:Ban đêm họ tập kích đốt