Khóa luận tốt nghiệp Thế giới nhân vật trong truyện ngụ ngôn ở chương trình Tiếng Việt Tiểu học

MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài Văn học là một loại hình nghệ thuật không thể thiếu trong đời sống tinh thần của con người. Nó không chỉ giúp con người giải trí mà còn phản ánh thiên nhiên, xã hội, con người một cách tinh tế và sâu sắc. Đối với lứa tuổi học sinh Tiểu học, văn học như những món quà vô giá qua những trang viết mà các em biết yêu thương, chia sẻ, biết phân biệt đúng sai và từ đó biết đạo lí làm người. Truyện ngụ ngôn là những truyện thể hiện triết lý, quan niệm sống tích cực, luôn hướng tới những giá trị sống Chân – Thiện – Mỹ. Truyện mang tới cho chúng ta những bài học sâu sắc. Truyện ngụ ngôn Việt Nam thường có tính đả kích, châm biếm sâu sắc như việc đả kích những tầng lớp thống trị thời đó về tính ngang ngược, cậy quyền cậy thế, đạo đức giả, thói xu nịnh… Phê phán những đức tính xấu của con người thường gặp như tính keo kiệt, xu nịnh, huênh hoang, tham lam, hoặc tính không có chủ kiến trong cuộc sống dẫn tới những hậu quả xấu cho cuộc sống của mình. Thông thường những truyện ngụ ngôn tác giả dân gian xưa thường mượn những con vật, đồ vật hiện tượng để phê phán một điều gì đó. Những câu chuyện đều là những kinh nghiệm sống được tái hiện lại một cách đơn giản dễ hiểu để người đọc dễ dàng cảm nhận. Truyện ngụ ngôn cho chúng ta rất nhiều triết lý đạo đức làm người nêu lên những bài học từ thực tiễn cuộc sống. Nó chính là những bài học bổ ích, chân thành nhằm giúp con người biết mình biết người không bị những thói hư tật xấu những điều xa hoa bên ngoài làm mất đi những bản chất tốt đẹp của mình. Đồng thời thông qua những truyện ngụ ngôn tác giả xưa cũng thể hiện sức mạnh của tình đoàn kết của sự sẻ chia, đồng cảm trong cuộc sống. Truyện ngụ ngôn là một trong những thể loại truyện góp phần làm nên sự đa dạng, phong phú của nền văn học nói chung và nền văn học dân gian nói riêng. Ngụ ngôn có cốt truyện ngắn nhưng rất cô đọng, hàm súc và giàu sức biểu hiện, là một thể loại rất gần gũi với mọi người, mọi tầng lớp của nhân dân và đặc biệt là lứa tuổi tiểu học. Giáo dục trẻ bằng truyện ngụ ngôn là việc làm hay và bổ ích phù hợp với đặc điểm tâm lý và đặc điểm tư duy nhận thức của các em. Trong chương trình Tiểu học, mục tiêu của môn Tiếng Việt không chỉ nhằm hình thành cho các em những kỹ năng sử dụng Tiếng Việt như nghe, nói, đọc viết, các thao tác tư duy để học tập và giao tiếp mà còn cung cấp cho các em một lượng thông tin và kiến thức lớn về tự nhiên, xã hội, con người, văn hóa…Qua đó hình thành nhân cách con người Việt Nam thời đại mới. Việc giáo dục đạo đức và hình thành nhân cách cho học sinh là một nhiệm vụ hết sức quan trọng đối với giáo viên Tiểu học bởi đây là một cấp học quan trọng, làm nền cho các cấp học sau này. Là một giáo viên Tiểu học tương lai, chúng tôi muốn các em hiểu biết sâu sắc hơn về thế giới xung quanh, về các nhân vật trong truyện ngu ngôn, cảm nhận được những tư tưởng, tình cảm từ những câu chuyện. Mặt khác, giúp các em làm giàu thêm vốn sống, đạo lý làm người và biết cách phê phán những thói hư tật xấu trong cuộc sống. Vì vậy chúng tôi đã chọn đề tài “Thế giới nhân vật trong truyện ngụ ngôn ở chương trình Tiếng Việt Tiểu học” để nghiên cứu. 2.Lịch sử vấn đề nghiên cứu Nói đến văn học dân gian cùng với những giá trị vĩnh hằng của nó, chúng ta không thể không nhắc đến truyện ngụ ngôn.Truyện ngụ ngôn là một trong những thể loại truyện cổ dân gian được giới nghiên cứu quan tâm. Để khai thác hết những nét độc đáo về thế giới nhân vật trong truyện ngụ ngôn đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về văn học dân gian nói chung và các thể loại truyện nói riêng dưới cách nhìn nhận của thi pháp học.Cho đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về truyện ngụ ngôn dưới các góc độ khác nhau. Trong khóa luận này, chúng tôi chỉ đề cập những công trình nghiên cứu trong phạm vi bao quát được: Đầu tiên, có thể kể đến giáo trình “Văn học dân gian Việt Nam” của Đinh Gia Khánh (chủ biên), Chu Xuân Diên, Võ Quang Nhơn. Trong giáo trình, các nhà nghiên cứu đã bàn về truyện ngụ ngôn. Họ cho rằng, truyện ngụ ngôn cùng với thần thoại, truyện cổ tích, truyện cười, vè là các thể loại tự sự dân gian. Các tác giả cũng chỉ ra sự khác biệt cơ bản giữa truyện ngụ ngôn và các thể loại trên: Nếu như truyện cổ tích nặng về phản ánh cuộc sống, truyện cười nặng nề vạch trần mặt lạc hậu, sai trái của cuộc sống, thì ngụ ngôn nặng về khuyên người ta nên làm gì trong cuộc sống” [9; tr.358]. Đây chính là một trong những cơ sở để chúng ta có hướng tiếp cận đúng đắn về truyện ngụ ngôn trong chương trình Tiếng Việt Tiểu học. Nhà nghiên cứu Cao Đức Tiến cũng đã khái quát đặc trưng các loại truyện cổ dân gian, đó là thần thoại, truyền thuyết, truyện cổ tích, ngụ ngôn, truyện cười trong cuốn giáo trình “Văn học” tài liệu đào tạo giáo viên Tiểu học. Trong đó, tác giả đã bày tỏ ý kiến, quan điểm của mình trước về truyện ngụ ngôn: “Nói đến ngụ ngôn của một số nước trên thế giới, người ta hay nhắc đến một số tên tuổi như La Fontaine (Pháp), Lep Tôn-xtoi (Nga), Êdôp (Hi Lạp), Trang Tử (Trung Quốc)… Điều này làm nãy sinh tranh cãi: vậy truyện ngụ ngôn có phải là sáng tác dân gian hay không? Thực tế cho thấy, các nhà văn, nhà văn hóa nói trên, trên cơ sở cốt truyện ngụ ngôn dân gian đã sáng tạo, bổ sung thêm chi tiết mới hoặc cách diễn đạt mới, làm cho cốt truyện dân gian trở nên hấp dẫn và sâu sắc hơn. Đó chính là công việc làm nhuận sắc truyện ngụ ngôn, mà bổ sung chưa hẳn đã là sáng tạo ra cái mới. Do vậy, không thể nghi ngờ rằng truyện ngụ ngôn không phải là sáng tác dân gian, chỉ có điều, có thể nó đã sớm được sáng tác theo con đường chuyên nghiệp” [25; tr.124]. Như vậy, ý kiến của nhà nghiên cứu Cao Đức Tiến là cơ sở để khẳng định truyện ngụ ngôn là một trong những thể loại của văn học dân gian. “Truyện ngụ ngôn dưới góc nhìn thi pháp” là công trình nghiên cứu của Vũ Anh Tuấn. Trong công trình nghiên cứu của mình, Vũ Anh Tuấn đã nói đến truyện ngu ngôn với các đặc điểm về thi pháp như thi pháp về nhân vật, thi pháp truyện ngụ ngôn dành một khoảng không thật rộng lớn cho nhân vật, “là bất cứ vật gì trong vũ trụ”( Đinh Gia Khánh), “là đủ mọi thứ có trên đời” (Phạm Minh Hạnh). Nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Ngọc trong lời tựa sách Đông Tây ngụ ngôn viết: Bao nhiêu cái “khả dĩ hưng, khả dĩ quần, khả dĩ oán” ngụ ngôn đều mượn được cả”[27; tr.178]. Ngoài ra, còn có khóa luận tốt nghiệp “Đặc trưng truyện ngụ ngôn trong chương trình Tiếng Việt Tiểu học” của sinh viên Lê Thị Mỹ Huệ Trường Đại học Quảng Bình đã khẳng định những đặc trưng về nội dung và nghệ thuật truyện ngụ ngôn và những giá trị về nội dung và nghệ thuật của truyện ngụ ngôn trong chương trình Tiếng Việt Tiểu học. Qua một số tác phẩm của Êdôp, La Fontaine. Các công trình này nghiên cứu những tác phẩm truyện ngụ ngôn dành cho mọi lứa tuổi, chưa đi sâu vào từng lứa tuổi cụ thể. Tiếp nhận những gợi ý từ những luận điểm trên, chúng ta thấy các nhà nghiên cứu đã đề cập đến truyện ngụ ngôn với nhiều góc độ khác nhau, nhưng việc tiếp thu truyện ngụ ngôn ở mỗi lứa tuổi học sinh không giống nhau nên các công trình nghiên cứu trên chỉ bàn đến truyện ngụ ngôn một cách chung chung và khái quát, chưa đi vào từng tác phẩm phù hợp với các lứa tuổi cụ thể; kết hợp với những phạm trù của thi pháp học hiện đại, trên cơ sở khảo sát các tác phẩm truyện ngụ ngôn, chúng tôi sẽ cố gắng phần nào làm sáng tõ thế giới nhân vật trong truyện ngụ ngôn ở chương trình Tiếng Việt Tiểu học. Đề tài “Thế giới nhân vật trong truyện ngụ ngôn ở chương trình Tiếng Việt Tiểu học” chúng tôi tập trung vào nghiên cứu các loại nhân vật, nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện ngụ ngôn được giới thiệu trong chương trình Tiếng Việt Tiểu học một cách phù hợp nhất với lứa tuổi của các em. 3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.1. Đối tượng nghiên cứu: Thế giới nhân vật trong truyện ngụ ngôn ở chương trình Tiếng Việt Tiểu học. 3.2. Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu những tác phẩm thể loại truyện ngụ ngôn trong chương trình SGK Tiếng Việt từ lớp 1 đến lớp 5 NXB Giáo Dục, Hà Nội (2010) Nguyễn Minh Thuyết (chủ biên). 4.Phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu đề tài này chúng tôi sử dụng các phương pháp sau: - Phương pháp phân tích, tổng hợp: Phân tích các tác phẩm truyện ngụ ngôn trong chương trình Tiểu học để thấy được đặc sắc về nhân vật, ngôn ngữ, cốt truyện và kết cấu của từng thể loại truyện ngụ ngôn, từ đó tổng hợp, khái quát lại và đưa ra kết luận chung. - Phương pháp thống kê, phân loại: Dùng để thống kê, phân loại và xác định tần số xuất hiện của truyện ngụ ngôn trong chương trình Tiếng Việt Tiểu học. - Phương pháp so sánh: So sánh để thấy được điểm khác biệt giữa các nhân vật. - Phương pháp hệ thống: Hệ thống hóa lại các nhân vật, các truyện ngụ ngôn trong chương trình Tiếng Việt Tiểu học. 5. Đóng góp mới của đề tài Về mặt lí luận: Công trình nghiên cứu một cách có hệ thống về các kiểu nhân vật đặc trưng của truyện ngụ ngôn Việt Nam trong chương trình Tiếng Việt ở bậc Tiểu học. Từ đó phân loại làm rõ các vấn đề về đặc điểm của từng loại nhân vật. Góp thêm tiếng nói mới vào vấn đề nghiên cứu thế giới nhân vật. Ngoài ra đề tài cũng làm nổi bật được vai trò, ý nghĩa giáo dục cho học sinh Tiểu học; Khẳng định những đóng góp trong nghệ thuật xây dựng nhân vật của truyện ngụ ngôn trong hệ thống các thể loại văn học dân gian Việt Nam. Về mặt thực tiễn: Đề tài là nguồn tài liệu tham khảo cho sinh viên học tập, nghiên cứu, giúp cho các giáo viên vận dụng vào giảng dạy truyện ngụ ngôn trong chương trình Tiếng Việt Tiểu học. 6. Cấu trúc khóa luận Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, phần Nội dung gồm ba chương: Chương 1: Khái quát về truyện ngụ ngôn và truyện ngụ ngôn trong chương trình Tiếng Việt Tiểu học. Chương 2. Các kiểu nhân vật trong truyện ngụ ngôn ở chương trình Tiếng Việt Tiểu học. Chương 3. Một số biện pháp nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện ngụ ngôn ở chương trình Tiếng Việt Tiểu học.

Lời Cảm Ơn

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô trường Đại học Quảng Bình và các thầy cô trong khoa sư phạm Tiểu học – mầm non đã tạo điều kiện thuận lợi, trang bị những kiến thức quý báu và tận tình giúp đỡ em trong quá trình học tập và thực hiện khóa luận này.

Đặc biệt em xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến giảng viên Th.s Trần Thị Mỹ Hồng, cô đã luôn quan tâm, động viên, tận tình hướng dẫn em trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện khóa luận.

Em xin chân thành cảm ơn gia đình đã làm chỗ dựa tinh thần vững chắc luôn khích lệ, động viên và tạo điều kiện tốt nhất cho em hoàn thành đề tài.

Một lần nữa em xin chân thành cảm ơn những tình cảm chân thành của tất cả mọi người, em xin kính chúc quý thầy cô dồi dào sức khỏe để tiếp tục thực hiện sứ mệnh cao đẹp của mình là truyền đạt kiến thức cho thế hệ mai sau

Quảng Bình, tháng 5 năm 2019

Tác giả khóa luận

Nguyễn Thị Giang

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu

và kết quả nghiên cứu nêu trong khóa luận là trung thực và chưa từng đượccông bố trong bất kì một công trình khác Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

về nội dung khoa học của công trình này

Tác giả khóa luận

Nguyễn Thị Giang

MỤC L

LỜI CẢM ƠN

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC 1

CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT TRONG KHÓA LUẬN 3

MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 5

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

4.Phương pháp nghiên cứu 8

5 Đóng góp mới của đề tài 9

6 Cấu trúc khóa luận 9

NỘI DUNG 10

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ TRUYỆN NGỤ NGÔN VÀ TRUYỆN NGỤ NGÔN TRONG CHƯƠNG TRÌNH TIẾNG VIỆT TIỂU HỌC 10

1.1 Khái quát về truyện ngụ ngôn 10

1.1.1 Khái niệm 10

1.1.2 Nguồn gốc truyện ngụ ngôn 13

1.1.3 Đặc trưng truyện ngụ ngôn 17

1.1.4 Nhân vật trong truyện ngụ ngôn 19

1.2 Truyện ngu ngôn trong chương trình Tiếng Việt Tiểu học 21

1.2.1 Khảo sát hệ thống truyện ngụ ngôn trong chương trình Tiểu học 21

1.2.2 Vị trí, ý nghĩa của việc dạy truyện ngụ ngôn đối với học sinh Tiểu học……… 24

CHƯƠNG 2: CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGỤ NGÔN Ở CHƯƠNG TRÌNH TIẾNG VIỆT TIỂU HỌC 33

2.1 Các kiểu nhân vật trong truyện ngụ ngôn 34

2.1.1 Nhân vật là con người 34

2.1.2 Nhân vật là loài vật 37

2.1.2.1 Nhân vật là con vật 38

2.1.2.2 Các loại nhân vật khác 41

2.2 Một số đặc điểm nhân vật trong truyện ngụ ngôn ở chương trình Tiếng Việt Tiểu học 43

2.2.1 Nhân vật thông minh và ngu ngốc 43

2.2.2 Nhân vật tốt bụng và xấu xa 47

2.2.3 Nhân vật to lớn và nhỏ bé 49

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGỤ NGÔN Ở CHƯƠNG TRÌNH TIẾNG VIỆT TIỂU HỌC 53

3.1 Nghệ thuật nhân hóa 53

3.2 Nghệ thuật ẩn dụ 57

3.3 Nghệ thuật xây dựng cặp đôi 62

KẾT LUẬN 68

TÀI LIỆU THAM KHẢO 70

Y

CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT TRONG KHÓA LUẬN

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Văn học là một loại hình nghệ thuật không thể thiếu trong đời sống tinhthần của con người Nó không chỉ giúp con người giải trí mà còn phản ánhthiên nhiên, xã hội, con người một cách tinh tế và sâu sắc Đối với lứa tuổihọc sinh Tiểu học, văn học như những món quà vô giá qua những trang viết

mà các em biết yêu thương, chia sẻ, biết phân biệt đúng sai và từ đó biết đạo

lí làm người

Truyện ngụ ngôn là những truyện thể hiện triết lý, quan niệm sống tíchcực, luôn hướng tới những giá trị sống Chân – Thiện – Mỹ Truyện mang tớicho chúng ta những bài học sâu sắc Truyện ngụ ngôn Việt Nam thường cótính đả kích, châm biếm sâu sắc như việc đả kích những tầng lớp thống trịthời đó về tính ngang ngược, cậy quyền cậy thế, đạo đức giả, thói xu nịnh…Phê phán những đức tính xấu của con người thường gặp như tính keo kiệt, xunịnh, huênh hoang, tham lam, hoặc tính không có chủ kiến trong cuộc sốngdẫn tới những hậu quả xấu cho cuộc sống của mình Thông thường nhữngtruyện ngụ ngôn tác giả dân gian xưa thường mượn những con vật, đồ vậthiện tượng để phê phán một điều gì đó Những câu chuyện đều là những kinhnghiệm sống được tái hiện lại một cách đơn giản dễ hiểu để người đọc dễdàng cảm nhận

Truyện ngụ ngôn cho chúng ta rất nhiều triết lý đạo đức làm người nêulên những bài học từ thực tiễn cuộc sống Nó chính là những bài học bổ ích,chân thành nhằm giúp con người biết mình biết người không bị những thói hưtật xấu những điều xa hoa bên ngoài làm mất đi những bản chất tốt đẹp củamình Đồng thời thông qua những truyện ngụ ngôn tác giả xưa cũng thể hiệnsức mạnh của tình đoàn kết của sự sẻ chia, đồng cảm trong cuộc sống

Truyện ngụ ngôn là một trong những thể loại truyện góp phần làm nên

sự đa dạng, phong phú của nền văn học nói chung và nền văn học dân giannói riêng Ngụ ngôn có cốt truyện ngắn nhưng rất cô đọng, hàm súc và giàusức biểu hiện, là một thể loại rất gần gũi với mọi người, mọi tầng lớp củanhân dân và đặc biệt là lứa tuổi tiểu học Giáo dục trẻ bằng truyện ngụ ngôn làviệc làm hay và bổ ích phù hợp với đặc điểm tâm lý và đặc điểm tư duy nhậnthức của các em

Trong chương trình Tiểu học, mục tiêu của môn Tiếng Việt không chỉnhằm hình thành cho các em những kỹ năng sử dụng Tiếng Việt như nghe,nói, đọc viết, các thao tác tư duy để học tập và giao tiếp mà còn cung cấp chocác em một lượng thông tin và kiến thức lớn về tự nhiên, xã hội, con người,văn hóa…Qua đó hình thành nhân cách con người Việt Nam thời đại mới.Việc giáo dục đạo đức và hình thành nhân cách cho học sinh là một nhiệm vụhết sức quan trọng đối với giáo viên Tiểu học bởi đây là một cấp học quantrọng, làm nền cho các cấp học sau này

Là một giáo viên Tiểu học tương lai, chúng tôi muốn các em hiểu biếtsâu sắc hơn về thế giới xung quanh, về các nhân vật trong truyện ngu ngôn,cảm nhận được những tư tưởng, tình cảm từ những câu chuyện Mặt khác,giúp các em làm giàu thêm vốn sống, đạo lý làm người và biết cách phê phán

những thói hư tật xấu trong cuộc sống Vì vậy chúng tôi đã chọn đề tài “Thế

giới nhân vật trong truyện ngụ ngôn ở chương trình Tiếng Việt Tiểu học”

để nghiên cứu

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Nói đến văn học dân gian cùng với những giá trị vĩnh hằng của nó,chúng ta không thể không nhắc đến truyện ngụ ngôn.Truyện ngụ ngôn là mộttrong những thể loại truyện cổ dân gian được giới nghiên cứu quan tâm Đểkhai thác hết những nét độc đáo về thế giới nhân vật trong truyện ngụ ngôn đã

có rất nhiều công trình nghiên cứu về văn học dân gian nói chung và các thểloại truyện nói riêng dưới cách nhìn nhận của thi pháp học.Cho đến nay đã córất nhiều công trình nghiên cứu về truyện ngụ ngôn dưới các góc độ khácnhau Trong khóa luận này, chúng tôi chỉ đề cập những công trình nghiên cứutrong phạm vi bao quát được:

Đầu tiên, có thể kể đến giáo trình “Văn học dân gian Việt Nam” củaĐinh Gia Khánh (chủ biên), Chu Xuân Diên, Võ Quang Nhơn Trong giáotrình, các nhà nghiên cứu đã bàn về truyện ngụ ngôn Họ cho rằng, truyện ngụngôn cùng với thần thoại, truyện cổ tích, truyện cười, vè là các thể loại tự sựdân gian Các tác giả cũng chỉ ra sự khác biệt cơ bản giữa truyện ngụ ngôn vàcác thể loại trên: Nếu như truyện cổ tích nặng về phản ánh cuộc sống, truyệncười nặng nề vạch trần mặt lạc hậu, sai trái của cuộc sống, thì ngụ ngôn nặng

về khuyên người ta nên làm gì trong cuộc sống” [9; tr.358] Đây chính là mộttrong những cơ sở để chúng ta có hướng tiếp cận đúng đắn về truyện ngụngôn trong chương trình Tiếng Việt Tiểu học

Nhà nghiên cứu Cao Đức Tiến cũng đã khái quát đặc trưng các loạitruyện cổ dân gian, đó là thần thoại, truyền thuyết, truyện cổ tích, ngụ ngôn,truyện cười trong cuốn giáo trình “Văn học” tài liệu đào tạo giáo viên Tiểuhọc Trong đó, tác giả đã bày tỏ ý kiến, quan điểm của mình trước về truyệnngụ ngôn: “Nói đến ngụ ngôn của một số nước trên thế giới, người ta haynhắc đến một số tên tuổi như La Fontaine (Pháp), Lep Tôn-xtoi (Nga), Êdôp(Hi Lạp), Trang Tử (Trung Quốc)… Điều này làm nãy sinh tranh cãi: vậytruyện ngụ ngôn có phải là sáng tác dân gian hay không? Thực tế cho thấy,các nhà văn, nhà văn hóa nói trên, trên cơ sở cốt truyện ngụ ngôn dân gian đãsáng tạo, bổ sung thêm chi tiết mới hoặc cách diễn đạt mới, làm cho cốttruyện dân gian trở nên hấp dẫn và sâu sắc hơn Đó chính là công việc làmnhuận sắc truyện ngụ ngôn, mà bổ sung chưa hẳn đã là sáng tạo ra cái mới

Do vậy, không thể nghi ngờ rằng truyện ngụ ngôn không phải là sáng tác dângian, chỉ có điều, có thể nó đã sớm được sáng tác theo con đường chuyênnghiệp” [25; tr.124] Như vậy, ý kiến của nhà nghiên cứu Cao Đức Tiến là cơ

sở để khẳng định truyện ngụ ngôn là một trong những thể loại của văn họcdân gian

“Truyện ngụ ngôn dưới góc nhìn thi pháp” là công trình nghiên cứu của

Vũ Anh Tuấn Trong công trình nghiên cứu của mình, Vũ Anh Tuấn đã nóiđến truyện ngu ngôn với các đặc điểm về thi pháp như thi pháp về nhân vật,thi pháp truyện ngụ ngôn dành một khoảng không thật rộng lớn cho nhân vật,

“là bất cứ vật gì trong vũ trụ”( Đinh Gia Khánh), “là đủ mọi thứ có trên đời”(Phạm Minh Hạnh) Nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Ngọc trong lời tựa sáchĐông Tây ngụ ngôn viết: Bao nhiêu cái “khả dĩ hưng, khả dĩ quần, khả dĩoán” ngụ ngôn đều mượn được cả”[27; tr.178]

Ngoài ra, còn có khóa luận tốt nghiệp “Đặc trưng truyện ngụ ngôn trongchương trình Tiếng Việt Tiểu học” của sinh viên Lê Thị Mỹ Huệ Trường Đạihọc Quảng Bình đã khẳng định những đặc trưng về nội dung và nghệ thuậttruyện ngụ ngôn và những giá trị về nội dung và nghệ thuật của truyện ngụngôn trong chương trình Tiếng Việt Tiểu học

Qua một số tác phẩm của Êdôp, La Fontaine Các công trình này nghiêncứu những tác phẩm truyện ngụ ngôn dành cho mọi lứa tuổi, chưa đi sâu vàotừng lứa tuổi cụ thể

Tiếp nhận những gợi ý từ những luận điểm trên, chúng ta thấy các nhànghiên cứu đã đề cập đến truyện ngụ ngôn với nhiều góc độ khác nhau, nhưngviệc tiếp thu truyện ngụ ngôn ở mỗi lứa tuổi học sinh không giống nhau nêncác công trình nghiên cứu trên chỉ bàn đến truyện ngụ ngôn một cách chungchung và khái quát, chưa đi vào từng tác phẩm phù hợp với các lứa tuổi cụthể; kết hợp với những phạm trù của thi pháp học hiện đại, trên cơ sở khảo sát

các tác phẩm truyện ngụ ngôn, chúng tôi sẽ cố gắng phần nào làm sáng tõ thếgiới nhân vật trong truyện ngụ ngôn ở chương trình Tiếng Việt Tiểu học.

Đề tài “Thế giới nhân vật trong truyện ngụ ngôn ở chương trình TiếngViệt Tiểu học” chúng tôi tập trung vào nghiên cứu các loại nhân vật, nghệthuật xây dựng nhân vật trong truyện ngụ ngôn được giới thiệu trong chươngtrình Tiếng Việt Tiểu học một cách phù hợp nhất với lứa tuổi của các em

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu: Thế giới nhân vật trong truyện ngụ ngôn ởchương trình Tiếng Việt Tiểu học

3.2 Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu những tác phẩm thể loại truyệnngụ ngôn trong chương trình SGK Tiếng Việt từ lớp 1 đến lớp 5 NXB GiáoDục, Hà Nội (2010) Nguyễn Minh Thuyết (chủ biên)

4.Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài này chúng tôi sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Phân tích các tác phẩm truyện ngụngôn trong chương trình Tiểu học để thấy được đặc sắc về nhân vật, ngônngữ, cốt truyện và kết cấu của từng thể loại truyện ngụ ngôn, từ đó tổng hợp,khái quát lại và đưa ra kết luận chung

- Phương pháp thống kê, phân loại: Dùng để thống kê, phân loại và xácđịnh tần số xuất hiện của truyện ngụ ngôn trong chương trình Tiếng Việt Tiểuhọc

- Phương pháp so sánh: So sánh để thấy được điểm khác biệt giữa cácnhân vật

- Phương pháp hệ thống: Hệ thống hóa lại các nhân vật, các truyện ngụngôn trong chương trình Tiếng Việt Tiểu học

5 Đóng góp mới của đề tài

Về mặt lí luận: Công trình nghiên cứu một cách có hệ thống về các kiểu nhân vật đặc trưng của truyện ngụ ngôn Việt Nam trong chương trình TiếngViệt ở bậc Tiểu học Từ đó phân loại làm rõ các vấn đề về đặc điểm của từngloại nhân vật Góp thêm tiếng nói mới vào vấn đề nghiên cứu thế giới nhânvật Ngoài ra đề tài cũng làm nổi bật được vai trò, ý nghĩa giáo dục cho họcsinh Tiểu học; Khẳng định những đóng góp trong nghệ thuật xây dựng nhânvật của truyện ngụ ngôn trong hệ thống các thể loại văn học dân gian ViệtNam

Về mặt thực tiễn: Đề tài là nguồn tài liệu tham khảo cho sinh viên họctập, nghiên cứu, giúp cho các giáo viên vận dụng vào giảng dạy truyện ngụngôn trong chương trình Tiếng Việt Tiểu học

6 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, phần Nội dung gồm

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ TRUYỆN NGỤ NGÔN VÀ TRUYỆN NGỤ NGÔN TRONG CHƯƠNG TRÌNH TIẾNG VIỆT TIỂU HỌC 1.1 Khái quát về truyện ngụ ngôn

1.1.1 Khái niệm

Truyện ngụ ngôn là loại truyện dân gian mượn truyện về loài vật, đồ vậthoặc về chính con người để nêu lên những bài học luân lí, triết lí, hay mộtkinh nghiệm sống nhằm khuyên nhủ, răn dạy con người

Truyện ngụ ngôn là loại truyện kể, bằng văn xuôi hoặc văn vần, mượnchuyện về loài vật, đồ vật hoặc về chính con người để nói bóng nói gió, kínđáo chuyện con người, nhằm khuyên nhủ, răn dạy người ta bài học nào đótrong cuộc sống

Truyện ngụ ngôn có thể được xem như vở kịch nhỏ mà nhân vật có thể

là bất cứ vật gì trong vũ trụ, sân khấu có thể là bất cứ ở đâu Truyện ngụ ngônmang đến cho các em nhỏ một thế giới gần gũi và quen thuộc với những loàivật, con vật, đồ vật xung quanh cuộc sống

Truyện ngụ ngôn đã được các triết gia, văn gia, các nhà văn hóa sử dụng

từ lâu Trong cuốn Từ điển Tiếng Việt đã đưa ra quan niệm về truyện ngụngôn “là bài thơ hoặc truyện ngắn mượn chuyện loài vật để nói về việc đời,nhằm dẫn đến những kết luận về đạo lý, kinh nghiệm sống” [31; tr.691].Trong sách giáo khoa lớp 10 – NXB Hà Nội, nhà nghiên cứu Chu Xuân Diênđịnh nghĩa: “Truyện ngụ ngôn là những truyện kể có dụng ý chính nêu lênnhững bài học kinh nghiệm sống hoặc những bài học luân lý – triết lý thôngqua những cốt truyện tương đương, trong đó nhân vật chủ yếu là các loài vật

và các đồ vật [29; tr.45] Truyện ngụ ngôn là một thể loại chiếm số lượng lớn

và có giá trị nội dung nổi bật trong văn học, kể cả ngụ ngôn dân gian và ngụngôn trong văn học trung đại Ở bài viết này chúng tôi muốn giới thiệu khái

quát những nét đặc trưng trong nội dung của những câu chuyện ngụ ngôn dângian, từ những bài học kinh nghiệm hay triết lý dân gian rút ra đằng sau mỗicốt truyện có thể giúp chúng ta hình dung được phần nào những quan điểmsống và triết lý nhân sinh của người.

Cùng với các loại hình tự sự dân gian khác, truyện ngụ ngôn là một loạitruyện dân gian sản sinh trong quá trình phát triển tất nhiên của lịch sử và củatrí tuệ nhân loại Theo định nghĩa của nhà folklore học Đinh Gia Khánh thìtruyện ngụ ngôn là “một loại truyện chứa đựng trong một sự tích hoàn toàntưởng tượng một quan niệm triết lý hay đạo đức, một kinh nghiệm sống đãđược tổng kết Và như vậy, truyện ngụ ngôn có hai phần: phần cụ thể làtruyện kể, phần trừu tượng là ý niệm rút ra từ truyện đó, có thể gọi là lời quychâm” [8; tr.353]

Cũng như thần thoại hay truyện cổ tích, truyện ngụ ngôn cũng ra đời từtrí tưởng tượng của con người, là một trong những sản phẩm đẹp đẽ được sinh

ra từ trí tưởng tượng của nhân loại, và chính sự xuất hiện của những yếu tốtưởng tượng trong truyện ngụ ngôn đã giúp cho các tác giả dân gian “có thểdiễn đạt một cách linh hoạt tươi mát những khái niệm khô khan” và “Ở truyệnngụ ngôn, ta cảm thấy đằng sau mọi sự tô vẽ của óc tưởng tượng, đằng saunhững tình tiết có vẻ ngây thơ là một lý trí sáng suốt, nghiêm khắc và giàdặn” [8; tr.354]

Những câu chuyện ngụ ngôn nhẹ nhàng dễ đi vào lòng các em nhỏ, chứađựng ý nghĩa giáo dục lớn Bởi vậy được đưa vào chương trình Tiểu học córất nhiều truyện ngụ ngôn

Truyện ngụ ngôn là những “lời nói, mẫu chuyện có ngụ ý (ngụ là “gửi”)

xa xôi, bóng gió được sử dụng rộng rãi trong nhiều thể loại văn học dân gian

và văn học thành văn như thơ ngụ ngôn, truyện ngụ ngôn, ca dao, tục ngữ”[26; tr.216] ngụ ngôn không chỉ có ý nghĩa giáo dục và đạo đức, mà còn ít

nhiều có ý nghĩa triết lý về nhận thức luận hoặc về chính trị Có thể thấy,trong văn học dân gian Việt Nam, ngụ ngôn là một kho triết lý dân gian độcđáo, đó là những câu tục ngữ ngụ ngôn như: Chó chê mèo lắm lông, Lươnngắn lại chê Trạch dài, Cáo chết ba năm quay đầu về núi,… là những câu cadao ngụ ngôn như: Con Mèo mà trèo cây cau, con gà cục tác lá chanh, con Cò

mà đi ăn đêm, con kiến mà kiện củ khoai… cũng có khi là truyện thơ ngụngôn như Trê Cóc, Lục súc tranh công, Hai ông phật cãi nhau, Như vậy,truyện ngụ ngôn là những tác phẩm nghệ thuật bằng văn xuôi hoặc văn vần,

có ngụ ý một bài học đạo lí, một triết lí nhân sinh, một nhận xét về thực tế xãhội bằng lối diễn đạt bóng gió, hài hước nhưng sâu sắc, thường qua nghệ thuậtnhân hóa giới tự nhiên để nói chuyện về con người Ta có thể bắt gặp trongtruyện ngụ ngôn các nhân vật là loài vật như: Thỏ, Rùa, Voi, Chuột, các loạicây cối, hoa quả như: Cây lúa, mướp đắng, …các nhân vật vô tri vô giác: Nồiđất, nồi gang, ngòi bút, có khi cả những bộ phận của con người như: dạ dày,

tứ chi, mắt, miệng, Như vậy, một trong những đặc trưng cơ bản nhất củatruyện ngụ ngôn là thường dùng loài vật, đồ vật, các vật vô tri vô giác để giántiếp nói chuyện về con người, qua đó nhằm nêu lên những bài học đạo đứcdưới một hình thức kín đáo Nhân vật truyện ngụ ngôn vì thế trở thànhphương tiện để nhận thức và lý giải những vấn đề của con người và xã hộiloài người

Theo “Từ điển văn học”, ngụ ngôn là "một thể loại văn học giáo huấn,thường sử dụng phúng dụ như một nguyên tắc tổ chức tác phẩm” [30;tr.1091] Từ những cách hiểu trên, chúng tôi cho rằng truyện ngụ ngôn là loạitruyện kể bằng văn xuôi hoặc văn vần, mượn một câu chuyện kể về loài vậtqua đó gửi gắm ý tưởng, nhận xét về nhân sinh, hay bài học về kinh nghiệmsống, có ý nghĩa răn dạy đạo đức

Có thể thấy, ngụ ngôn có hình thức ngắn gọn, bởi nội dung truyện đơngiản, kết cấu mạch lạc, rõ ràng nhưng bao chứa nhiều tầng ý nghĩa Có lẽ vìthế, trong văn học thành văn thế giới, nhiều nhà văn đã xem sự ngắn gọn, súctích, kiệm lời của ngụ ngôn là mẫu mực sáng tác cho mình Truyện ngụ ngôn

ít tình tiết, ít cảnh vì thường chỉ xoay quanh một sự kiện Không gian và thờigian truyện rất ít khi được nêu Đó là khoảng thời gian nhất định nhưngkhông thể xác định chi tiết, cụ thể hơn được nữa Số lượng nhân vật trong mỗicâu chuyện cũng ít và mỗi nhân vật chỉ được khai thác ở một nét tính cáchhoặc một thói quen, thậm chí có truyện chỉ có một nhân vật với một hoàncảnh, một tình huống nhất định, một sự kiện cố định Vì vậy, mỗi truyện ngụngôn là một câu chuyện nhỏ vừa sức tiếp thu với học sinh tiểu học

1.1.2 Nguồn gốc truyện ngụ ngôn

Sự xuất hiện của truyện ngụ ngôn đánh dấu một thời điểm mà ý thức xãhội và trình độ tư duy trừu tượng, tư duy nghệ thuật của nhân dân phát triểncao

Một trong những tiền thân của truyện ngụ ngôn là các truyện cổ tích về

động vật Loại truyện này phản ánh đặc điểm của loài vật, cung cấp cho người

đọc những tri thức về giới tự nhiên qua những câu chuyện sinh động Nhưng

khi quan hệ của các con vật đồ chiếu quan hệ của xã hội loài người và hướng

đến ngụ ý một đạo lí, một kinh nghiệm sống,… thì truyện ngụ ngôn được hìnhthành [Xem thêm Lê Chí Quế (Chủ biên), Võ Quang Nhơn, Nguyễn Hùng Vĩ,

Văn học dân gian Việt Nam, NXB Đại học và Trung học chuyên nghiệp, H ,

1990, tr.142-143]

Ngụ ngôn là một trong những thể loại tự sự cổ xưa nhất, ở folklore củamọi dân tộc đều có thơ hoặc truyện ngụ ngôn Ngụ ngôn xuất hiện trước côngnguyên trong kho tàng văn hóa các dân tộc như Hy Lạp, Ấn Độ, Ai Cập,Trung Hoa và xa xưa nhất có thể tính đến là những tác phẩm ngụ ngôn nửa

thực nửa truyền thuyết tương truyền do Ezop sáng tác, có tầm ảnh hưởng sâurộng sang cả vùng Trung Đông rồi ngược về phương Tây với Panchatantracủa Ấn Độ thế kỷ III trước công nguyên, Calila và Dimna thế kỷ VIII ở Syrie,Arab; Stefanit và Ichnilat ở Byzance và Nga v.v Một dòng khác tiếp tục tồntại ở đế chế La Mã, vùng Tây Âu thời trung đại với Romul bằng tiếng Latinh,Isopette bằng tiếng Pháp, và cận đại với ngụ ngôn J La Fontaine, K F.Hellert, T de Iriarte, L Holberg, I Krasicki v.v.).

Ở Trung Quốc, ngụ ngôn cổ đại thâm nhập vào sách triết luận và chínhluận của "chư tử" như Trang Tử, Mạnh Tử, Hàn Phi Tử , vào các truyện kểtrung đại như Bình thoại, Thoại bản và vào cả tiểu thuyết Đông Chu liệt quốccủa Phùng Mộng Long

Tuy ngụ ngôn tồn tại trong mọi nền văn hóa khắp thế giới nhưng ởnhững thời đại văn hóa có sự chú trọng đặc biệt đến giáo huấn và phúng dụ,thì ngụ ngôn là thể loại trung tâm, là chuẩn cho các thể loại khác, như vănxuôi răn dạy vùng Trung Đông (Cựu ước, Lời răn bảo của Akhikar v.v.) Ởvăn chương Thiên Chúa giáo và văn học Trung đại (như ngụ ngôn trong Phúc

âm với truyện đứa con hoang, người gieo hạt v.v.) Ở những thời đại ấy, khivăn hóa đọc hiện diện một tâm thức tiếp nhận đặc thù: bất kỳ thiên truyện nàocũng được hiểu như ngụ ngôn, thì cái thống trị ở văn hóa ấy sẽ là thi pháp ngụngôn, loại trừ tính miêu tả của văn xuôi cổ đại hay kiểu châu Âu cận đại; thiênnhiên và sự vật chỉ được nhắc đến khi thật cần thiết, hành động xảy ra nhưkhông có bối cảnh; nhân vật không có nét ngoại hình, tính cách, mà hiện ranhư những chủ thể của sự lựa chọn đạo lý

Nếu như ở thể loại văn học khác, ngụ ý là ý nghĩa của sự phản ánh thìtrong truyện ngụ ngôn nó là đối tượng phản ánh Bởi vậy, truyện ngụ ngônmang đậm màu sắc triết lí dân gian Khi tưởng tượng và hư cấu truyện ngụngôn, tác giả dân gian không tập trung trình bày một số phận với nhiều tình

tiết rắc rối mà chỉ chú ý khai thác một vài tình tiết liên quan đến một bài họckinh nghiệm nào đó một cách kín đáo, tế nhị

Trong truyện ngụ ngôn thì cốt truyện hoàn toàn có tính chất tưởngtượng Người ta có thể tự do – tất nhiên tự do trong điều kiện nhất định – đặtbày những sự việc, sắp xếp những tình tiết, miễn là phục vụ cho việc diễn đạtcái ý mà mình muốn ngụ mở trong sự tích Nếu như truyện cổ tích là một loạitruyện tưởng tượng thì truyện ngụ ngôn là sản phẩm của trí tưởng tượngnhưng không giống như trong truyện cổ tích, sự tưởng tượng phải chịu sựhướng dẫn chặt chẽ của lí trí Yếu tố tưởng tượng trong ngụ ngôn nhằm giúpcho con người ta có thể diễn đạt một cách linh hoạt, tươi mát những khái niệmkhô khan, chi phối toàn bộ tác phẩm

Xét trên bề mặt, truyện ngụ ngôn chỉ là truyện của các loài vật, đồ vật.Điều đó đúng nhưng chỉ là đúng về “phần xác” còn thực ra điều quan trọngcủa thể loại truyện này phải là “phần hồn” Ở phần hồn này, sự ngụ ý kín đáo,bóng gió của tác giả dân gian không chỉ dừng lại ở các bài học về đạo lí haynhững kinh nghiệm sống mà còn có cả sự phản kháng đối vói xã hội, đả kíchgiai cấp thống trị với những thói hống hách, ngang ngược, quyền thế và dạyngười ta những kinh nghiệm ứng phó với chúng

Đặc điểm cấu trúc của ngụ ngôn hầu như không biến đổi trong suốt quátrình lịch sử của thể loại Đó là do tính chất, đối tượng và chức năng của nó.Ngụ ngôn là một kiểu truyện phúng dụ bằng thơ hoặc văn xuôi rất ngắn mangnội dung giáo dục đạo đức Bài học đạo đức trong tác phẩm toát ra từ việc chếgiễu các tính cách và đặc điểm tiêu cực nào đó của con người, và phần lớn cácthói xấu, nhược điểm của con người được thể hiện trong các hình tượng loàivật như chim, cá, thú, gia súc v.v Phúng dụ của ngụ ngôn thường dựa trêncác đặc điểm tiêu biểu, thông dụng của các loài vật (như cáo ranh mãnh, sư tửkhỏe mạnh, thỏ nhút nhát v.v.) Cốt truyện ngụ ngôn ngắn, hàm xúc, giàu sức

biểu hiện, bộc lộ bản chất của đối tượng, và hình thức phúng dụ trợ giúp đắclực cho sự thuyết minh tính cách của nhân vật ngụ ngôn.

Truyện ngụ ngôn là phương tiện hữu ích để giáo dục cho học sinh Ngay

từ khi còn nhỏ, trẻ em đã được tiếp xúc với những bài ca dao mang tính ngụngôn thông qua những lời ru, câu hát Khi 4, 5 tuổi, các em được làm quenvới những câu chuyện ngụ ngôn đơn giản Ở lứa tuổi tiểu học, tư duy trựcquan cụ thể vẫn còn đang phát triển, các em chủ yếu đánh giá, nhìn nhận các

sự vật, hiện tượng bằng trực giác Các em yêu thích truyện ngụ ngôn vì bềngoài đơn giản, các câu chuyện ngắn gọn, nhân vật gần gũi, thân thuộc, tuynhiên, phần triết lý trừu tượng ẩn dấu phía sau nội dung đó thì cần có sự trợgiúp, phân tích của người lớn thì các em mới hiểu được

Thế giới nhân vật trong truyện ngụ ngôn phong phú, đa dạng, có nhânvật là người (cha, mẹ, ông, bà, người hàng xóm, cụ già ); có nhân vật siêunhiên (hung thần, bà tiên, con cá vàng ); có vua chúa, hoàng hậu, công chúa

và cũng có những người lao động như bác nông dân, người thợ săn, ông lãođánh cá, rồi cả những tính cách của con người như anh nói khoác, chị lọclừa, kẻ bới móc, những điều vô hình, vô dạng như: sự khôn khéo, sự ngudại, cái thiện, cái ác, điều họa, phúc,

Truyện ngụ ngôn đưa học sinh vào một thế giới loài vật đa dạng, phongphú mà mục đích sâu xa hơn là đến với thế giới loài người với những bài họcứng xử tế nhị Thông qua truyện ngụ ngôn, các em không chỉ được đồng cảmthương yêu những con người bất hạnh, hiểu được lẽ sống, cách ứng nhân xửthế mà còn bộc lộ thái độ yêu ghét, lên án, phê phán những cái xấu, cái ác,đấu tranh chống lại áp bức, cường quyền Khi được hòa mình vào thế giới củanhững câu chuyện ngụ ngôn, học sinh không chỉ rút ra cho mình những bàihọc về nhân tâm thế sự mà trí tưởng tượng, tính thẩm mĩ của học sinh cũngđược hình thành và phát triển Có thể nói, truyện ngụ ngôn giúp học sinh có

những hiểu biết về tự nhiên, xã hội, con người Truyện hình thành và pháttriển ở các em tình yêu quê hương, đất nước, tình cảm với con người, gópphần quan trọng vào việc hình thành, hoàn thiện nhân cách, giáo dục thẩm mĩtrong các em Việc tìm hiểu và tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại quatruyện ngụ ngôn giúp học sinh ghi nhớ, nâng cao hiểu biết và thực hiện nótrong các trường hợp cụ thể.

Nói chung, tất cả vạn vật tồn tại trong trời đất, những cái có thể xuất hiệnhoặc có thể tồn tại, ngụ ngôn đều mượn cả Thế giới ấy vừa hiện thực vừa kì

ảo lung linh cho trẻ thỏa sức tưởng tượng, khám phá Nhưng, để lại ấn tượngnhất trong nhận thức thẩm mỹ của trẻ nhỏ, có lẽ là những nhân vật loài vậtvới đủ giống loại mang ý nghĩa tượng trưng cho các tầng lớp khác nhau trong

xã hội loài người Thế giới nhân vật ấy giúp đọc giả nhỏ tuổi bước vào thếgiới tự nhiên, xã hội xung quanh một cách tự nhiên, phù hợp với sự phát triểntâm sinh lý của trẻ và giúp các em dễ dàng tìm được tiếng nói chung trongcộng đồng sau này

1.1.3 Đặc trưng truyện ngụ ngôn

Truyện ngụ ngôn là kho tàng trí tuệ của nhân dân, chứa đựng nhiều ýtưởng triết lí và bài học làm người, thể hiện trên nhiều phương diện Trướchết là bài học về cách sống, về đạo làm người: Truyện “Quạ mặc lông công”,

“Cáo mượn oai hùm”, khuyên người ta nên dựa vào sức mình, tự lực hànhđộng, không nên mượn danh của người khác Truyện “Con dơi, loài chim vàloài thú” phê phán hạng người tráo trở, hai mặt, kẻ cơ hội Truyện “Đẽo càygiữa đường”, “Ở đây có bán cá tươi” phê phán những người lập trường khôngvững vàng, không có chủ kiến sẽ không làm được việc Truyện “Cây gai vàđàn chim” lại nêu lên một bài học về đức tính lo xa, đàn chim non không nghelời mẹ, không chịu bới ăn hết hạt gai để gai mọc thành cây, người ta lấy câygai kéo sợi đan lưới bắt chim, đến khi đó thì hối hận không kịp Truyện “Chị

bán nồi đất” thì phê phán óc suy nghĩ xa rời thực tế, chị ta say mê tưởngtượng ra viễn cảnh giàu có mà gánh nồi đất đem lại, đến lúc khoái chí quá,nhảy cẫng lên, đánh rơi cả gánh nồi đất, giấc mộng giàu sang tan vỡ “Hai đứatrẻ và quả bứa”, “Con cò, con trai và người đánh cá” khuyên người ta khôngnên tranh chấp nhau, những kẻ nhân cơ hội đó mà hưởng lợi Truyện “Chimkhách và rắn” khuyên mọi người trong cuộc sống nên chọn bạn mà chơi.Chim khách vốn là giống tốt bụng, hiếu khách, ai cũng làm bạn được nên khithấy rắn bị thương chăm sóc chữa trị cho rắn, lại còn nhận rắn làm em, tintưởng giao nhà cho rắn trông coi và giữ con cho mình Chim khách đi vắng, ởnhà rắn đói bụng, thèm thịt chim non liền đớp luôn cả ba con của chim khách.Những kẻ ác độc tráo trở, vong ơn bạc nghĩa như rắn thì không nên làm bạn.Truyện ngụ ngôn thể hiện quan niệm về triết lí nhân sinh Truyện “Mèolại hoàn mèo” nêu lên đặc điểm bản chất của sự vật, không nên gắn cho sự vậtmột đặc tính không đúng với bản chất của nó Truyện “Kéo cây lúa lớn” lạiphê phán đầu óc nôn nóng Muốn cây lúa tốt mà không biết rằng lúa tốt cần

có nhiều yếu tố chứ không phải kéo cây lúa lên cho cao hơn lúa người khác.Truyện “Xẩm xem voi” hoặc “Thầy bói xem voi” phê phán cách nhìn sự vậttheo hiểu biết chủ quan, không đánh giá sự vật một cách toàn diện mà chỉxem xét bộ phận để khái quát lên toàn thể Truyện “Người nông dân và conlừa” lại nói đến quy luật lượng đổi chất đổi Anh nông dân ra tỉnh vì tham lambắt con lừa thồ hàng quá nặng Trời nắng anh ta cởi áo vắt lên lưng lừa, lừakhuỵu chân nằm xuống, anh ta thấy thế liền nói: “Đồ ăn hại, có chiếc áo màchở không nổi”, nhưng anh ta không biết rằng chỉ cần thêm một cái áo là quásức đối với con lừa vốn đã gắng vì hàng quá nặng

Truyện ngụ ngôn là một hình thức phát ngôn tư tưởng bằng hình thức ẩn

dụ, là vũ khí lợi hại của nhân dân lao động thời trước để chống lại giai cấp

thống trị Truyện “Con cọp bị thương” kể về sự độc ác của kẻ mạnh, cọp bị

thương nằm trong hang, vết thương lở loét hôi thối, cò đến thăm phải bịt mũi

vì nặng mùi không chịu được, cò bị cọp đánh vì vô lễ, xúc phạm đến uynghiêm của cọp, chuột rút kinh nghiệm, không dám nói thật là thối, phải giảnói ngược lại là thơm cũng bị cọp đánh vì tội “nịnh bợ” Con cáo khôn hơnrút kinh nghiệm của cò và chuột, giả vờ tịt mũi không nghe mùi gì cả, cũng bị

đánh vì tội “giả dối” Truyện “Con mèo mà trèo cây cau”, một truyện ngụ

ngôn sáng tác bằng thể thơ lục bát vạch trần thủ đoạn giả nhân giả nghĩa củabọn ăn cướp Mèo muốn lên ngọn cây cau bắt chuột lại giả vờ nói: “Hỏi thăm

chú chuột đi đâu vắng nhà” Truyện “Trâu và ngựa” lên án thủ đoạn tước đoạt xảo quyệt của giai cấp bóc lột Truyện “Hai thứ mọt” đả kích trực tiếp

vào sự nguy hiểm của thứ mọt của bọn tham quan, kẻ giàu có Chúng không

chỉ đục khoét nhân dân mà còn tìm cách đục khoét lẫn nhau Truyện “Chèo

bẻo và ác là” thể hiện tinh thần đấu tranh của những người yếu thế, những

người nông dân chống lại cường hào ác bá Ác là làm hương hào, lấy quyềncai quản dân làng, bắt chèo bẻo đi phu rồi ở nhà ăn trứng của chèo bẻo Chèobẻo đi phu về, biết chuyện, xin ra khỏi làng, làm tổ ở cây cao, ít khi chịu rời

xa tổ Mỗi khi ác là bay đến gần tổ, cả họ chèo bẻo bay ra đuổi đánh Truyện

“Con bồ câu và con sáo” không những đề cao tinh thần bất khuất chống bọn

thống trị mà còn phê phán những kẻ làm tay sai cho giặc

Như vậy, truyện ngụ ngôn không những chứa đựng tư tưởng triết lí nhânsinh, nêu lên những bài học đạo đức và kinh nghiệm sống mà còn là vũ khíđấu tranh của nhân dân chống lại những kẻ cường quyền, những thế lựcphong kiến áp bức bóc lột nhân dân, phê phán những kẻ làm tay sai cho giặcchống lại nhân dân

1.1.4 Nhân vật trong truyện ngụ ngôn

Nhân vật văn học là con người cụ thể được miêu tả trong tác phẩm vănhọc Nhân vật văn học có thể có tên riêng (Tấm, Cám, chị Dậu, anh Pha),

cũng có thể không có tên riêng như thằng bán tơ,một mụ nào trong Truyện

Kiều Trong truyện cổ tích, ngụ ngôn, đồng thoại, thần được đưa ra để nói

chuyện con người Khái niệm nhân vật văn học có khi được sử dụng nhưmột ẩn dụ, không chỉ một con người cụ thể nào cả, mà chỉ một hiện tượng nổibật nào đó trong tác phẩm Chẳng hạn có thể nói: nhân dân là nhân vật

chính trong Đất nước đứng lên của Nguyên Ngọc, đồng tiền là nhân vật chính trong Ơ-giê-ni Gơ-răng-đê của Ban-dắc.

Nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật đầy tính ước lệ, không thểđồng nhất nó với con người có thật trong đời sống.Nhân vật văn học đượcmiêu tả qua các biến cố, xung đột, mâu thuẫn và mọi chi tiết các loại Đó làmâu thuẫn nội tâm của nhân vật, mâu thuẫn giữa nhân vật này với nhân vậtkia, giữa tuyến nhân vật này với tuyến nhân vật khác Cho nên nhân vật luôn

luôn gắn liến với cốt truyện Nhờ được miêu tả qua xung đột, mâu thuẫn, nên

khác với hình tượng hội họa và điêu khắc, nhân vật văn học là một chỉnh thểvận động, có tính cách được bộc lộ dần trong không gian, thời gian, mang tínhchất quá trình

Thế giới nhân vật trong truyện ngụ ngôn rất phong phú và đa dạng nógóp phần làm cho câu chuyện sinh động hơn và nhờ đó các em thêm yêu thíchnhững câu chuyện hơn Đối với học sinh tiểu học nhân vật trong truyện làđiều không thể thiếu, nó là món ăn tinh thần của các em trong cuộc sống cũngnhư trong học tập

Đọc truyện ngụ ngôn các em nhỏ sẽ đến với những câu chuyện vô cùngthú vị, dí dỏm và hấp dẫn Với cách thức chuyển tải nhẹ nhàng, gần gũi vớitrẻ thơ, truyện ngụ ngôn sẽ gửi đến các em những bài học bổ ích, qua đó giúpcác em ngày càng khôn lớn và trưởng thành hơn Nhân vật chính trong truyênngụ ngôn chủ yếu là các con vật Truyện ngụ ngôn đã vẽ nên một không giansống và sinh hoạt vui nhộn về thế giới các loài vật: Cáo, Sói, Ngựa, Thỏ, Rùa,

Sư Tử, Chồn, Vẹt, Chó, Ốc… Mỗi một con vật, mỗi câu chuyện đề cập đếnmột khía cạnh khác nhau của cuộc sống mà trong đó luôn ẩn chứa một bài họchay một thông điệp ý nghĩa.

Thứ nhất, truyện ngụ ngôn phê phán những sai lầm, thói hư tật xấu củacon người, để răn dạy, rút ra bài học về đạo lý, kinh nghiệm sống Đơn cửtruyện: Đẽo cày giữa đường: phê phán những người không có lập trường,thiếu quyết đoán trong công việc

Vậy thói hư tật xấu nào của con người được vạch rõ? Đó là tính kiêungạo, hợm hĩnh, dối trá, thiếu trung thực (con chim cút, con dơi, loài chim vàloài thú, ) Từ đó, khuyên con người ta phải sống chân thật, trung thực

Thứ hai, truyện còn lên án bản chất xấu xa của giai cấp thống trị, kẻ ác,

kẻ xấu: điều này thể hiện sự đối lập giữa hai nhân vật, đại diện cho hai giaicấp khác nhau Kẻ có sức mạnh nhưng độc ác, xấu xa, còn người thì nhỏ bé,

ốm yếu nhưng được tài trí thông minh, như: Hổ - Sóc, Thỏ - Chó săn,…vànhững hành vi hống hách, cậy quyền của kẻ thống trị đó, được nêu lên rất rõ:Cọp, Cò, Cáo, là những kẻ thống trị đó không bao giờ để dân sống yên ổn!Thế giới nhân vật bao quát sâu rộng hơn hình tượng nhân vật Con ngườitrong văn học chẳng những không giống với con người trong thực tại về tâm

lý, hoạt động mà còn có ý nghĩa khái quát, tượng trưng Do đó nghiên cứu thếgiới nhân vật cũng khác với phân tích hình tượng nhân vật

1.2 Truyện ngu ngôn trong chương trình Tiếng Việt Tiểu học

1.2.1 Khảo sát hệ thống truyện ngụ ngôn trong chương trình Tiểu học

5 Sói và Cừu 145 Kể chuyện

16 Cô chủ không biết quý tình

18 Lớp 2 – Tập 1 Có công mài sắt, có ngày nên

kim

4

Tập đọc

Kể chuyệnChính tả19

28 Lớp 4 – Tập 2 Con Vịt xấu xí Kể chuyện

29 Con Cáo và chùm nho 150 LTVC

30 Lớp 5 – Tập 1 Con Chuột tham lam 93 LTVC

Qua khảo sát truyện ngụ ngôn, chúng ta có thể thấy được trong chươngtrình đổi mới sách giáo khoa Tiếng Việt Tiểu học được biên soạn với nộidung chương trình phong phú, với các dạng bài học khác nhau như kể chuyện,tập đọc, chính tả,… đều có Trong đó, truyện ngụ ngôn chiếm một lượng vừaphải được phân bố từ lớp 1 đến lớp 5 như sau:

Nội dung của các truyện ngụ ngôn dùng làm ngữ liệu để dạy Tiếng Việt

từ đó rèn luyện các kỹ năng phát triển ngôn ngữ, tư duy cho học sinh

Đặc biệt, khi đắm chìm trong thế giới của các nhân vật, thâm nhập vàocác tình tiết của truyện, tiếp xúc với các ngôn từ trong truyện, tư duy hìnhtượng và cảm xúc thẩm mỹ của các em cùng sẽ được phát triển Thông quanhững câu chuyện đó nhằm giáo dục nhân cách cho các em Học sinh tiểu học

là những chủ nhân tương lai đất nước, đất nước ta có vững mạnh, phát triển

và phồn vinh được hay không là phụ thuộc vào các em Vì vậy, chúng ta cầnphải giáo dục cho học sinh tiểu học không chỉ dừng lại ở việc học mà cònphải hoàn thiện bản thân tu dưỡng và rèn luyện vầ đạo đức Biết phải trái, biếtnhững điều xấu, điều tốt, có lòng thương người, đối xử với con người theo cáixấu, cái tốt đó là nhân nghĩa, là truyền thống cao đẹp của mỗi con người ViệtNam

Những câu chuyện ngụ ngôn được đưa vào chương trình Tiếng Việt Tiểuhọc nhằm mục đích cung cấp những kinh nghiệm về cách sống, cách ứng xửcho các em Theo từng câu chuyện các em sẽ thấy được từ những phong tụctập quán đến cảnh sắc thiên nhiên qua đó làm tăng thêm vốn hiểu biết cho họcsinh tiểu học.

1.2.2 Vị trí, ý nghĩa của việc dạy truyện ngụ ngôn đối với học sinh Tiểu học

Ở trường Tiểu học, học sinh lĩnh hội truyện ngụ ngôn qua phân môn Tậpđọc, Kể chuyện Đây là một môn học lí thú, hấp dẫn ở các lớp trong trườngTiểu học Tiết Tập đọc, Kể chuyện thường được các em học sinh chờ đón vàtiếp thu bằng một tâm trạng hào hứng vui thích Hầu hết các trường Tiểu họcđều xếp tiết Tập đọc vào đầu tuần, tiết Kể chuyện vào cuối tuần nên vô hìnhchung tiết Kể chuyện trở thành một ấn tượng không quên của mỗi tuần đi qua

Ở tiết tập đọc thì giúp các em hiểu sâu sắc hơn về nội dung câu chuyện, tìmhiểu về các nhân vật một cách tích cực sôi nổi Khác hẳn với những tiết họcthuộc lòng, từ ngữ, ngữ pháp Ở những tiết Kể chuyện giáo viên và học sinhdường như thoát li khỏi sách vở mà giao hòa tình cảm một cách hồn nhiênthông qua nội dung từng câu chuyện được kể, thông qua lời kể của cô và lời

kể lại của các bạn Mọi người như được sống lại trong những giây phút hồihộp, xúc cảm ngoài hoạt động thông thường của một giờ lên lớp, bởi không

có những hiện tượng hỏi bài bài căng thẳng Gần như một mối quan hệ thầy –trò mới được xác lập giữa một không khí mới, không khí của sự khích lệ,không khí của lòng vị tha rất đỗi thanh tao

Thế giới truyện ngụ ngôn trong chương trình Tiểu học thật phong phú

và đa dạng Nhờ đó, các em học sinh sẽ được tiếp xúc với nhiều kiểu nhân vậtkhác nhau có thể là loài vật, con người, đặc biệt là các nhân vật thần và bánthần Tất cả mang đến cho các em một thế giới muôn màu muôn vẻ Nhân vật

trong truyện dân gian tuy đa dạng nhưng lại rất gần gũi và quen thuộc đối vớicác em, các con vật như: Thỏ, Rùa, Lừa, Ngựa, Sói, Hổ, Mèo, Chó, Chuột…Con người thì chủ yếu là cụ già, cậu bé, người nông dân… Nhân vật thần vàbán thần tuy có năng lực phi thường nhưng cũng có những hành động, tínhcách như con người Người biên soạn muốn đưa những gì chân thật và gầngũi nhất đến với các em học sinh Tiểu học.

Tuy nhiên, hiện nay rất tiếc một số giáo viên vẫn chưa dành cho tiết họcmột sự đầu tư xứng đáng Vì vậy, không ít truyện mặc dù tốt, nội dung phongphú, hấp dẫn vẫn trở thành nhạt nhẽo ít sự thuyết phục, gây một ấn tượngkhông đẹp trong tâm hồn các em Chỉ những truyện được dạy ở tiết Tập đọcmới được tìm hiểu thấu đáo Ở nhà trường Tiểu học kể chuyện là một nhu cầuthiết yếu của lứa tuổi thiếu nhi Ngay từ khi bập bẹ tập nói các em đã thíchnghe kể chuyện qua lời ru à ơi của mẹ, qua lời kể thủ thỉ của bà Đến lứa tuổiTiểu học, nhu cầu nghe kể chuyện không hề suy giảm mà lại tiếp tục tăng lên,đặc biệt là đối với các loại truyện dân gian Tiết Kể chuyện với lời kể của giáoviên tự nhiên, có sức truyền cảm, hấp dẫn cao, làm cho học sinh cảm thấythoải mái hứng thú, lôi cuốn được sự chú ý của các em Giúp các em hìnhthành biểu tượng đã có từ thực tế xung quanh, cung cấp khái niệm mới và mởrộng kinh nghiệm sống cho các em một cách thoải mái không quá trừu tượng,khó hiểu Niềm say mê hứng thú bộc lộ rất rõ khi các em ngồi nghe kểchuyện: Mắt dán vào người kể chuyện, niềm vui, nỗi buồn sự lo sợ thể hiệntrên nét mặt, qua các cử chỉ động tác của tay và chân Hứng thú nghe kểchuyện gắn liền với sự phát triển của tình cảm say mê cái mới lạ của tuổi thơ.Mỗi câu chuyện mở ra trước mắt các em một thế giới kỳ thú, muôn hình,muôn vẻ, gợi cho trẻ sự tò mò, lòng ham học hỏi quan sát thể giới xungquanh

Phân môn Kể chuyện có một vị trí quan trọng, được xếp ngay sau phânmôn Tập đọc, trong đó truyện ngụ ngôn chiếm tới 1/3 số truyện kể đã đượcđưa vào chương trình để giảng dạy cho học sinh Truyện ngụ ngôn có một vaitrò rất lớn trong việc hình thành và phát triển nhân cách của trẻ thơ.

Đọc truyện ngụ ngôn, độc giả nhỏ tuổi vô cùng thích thú với thế giới

nhân vật ngộ nghĩnh như: Chó, Mèo, Gà, vịt, Cáo, Sói, Sư Tử, Báo, Gấu,Chuột, ếch, Nhái, Cò, Diệc, Thỏ, Rùa, Dê, Cừu, ; với những rừng cây, consuối, những đồ vật vô tri, vô giác cũng biết nói năng, suy nghĩ như con người.Những câu chuyện được kể lại bằng giọng vui tươi, hóm hỉnh với những bàihọc đạo đức nhẹ nhàng nhưng sâu sắc Đọc mỗi tác phẩm, trẻ thường bắtchước các con vật diễn trò theo các tình tiết trong truyện kể Điều quan trọng

là giáo viên cần giúp đỡ để các em đi đúng hướng, biết đứng về phía ngườilương thiện chống kẻ gian ác; người khiêm nhường chống kẻ hợm hĩnh; biếtyêu, biết ghét để từ đó giáo dục các em, cung cấp cho trẻ những bài học vềluân lí, đạo đức, giúp trẻ nhận thức đúng thế giới khách quan, học cách ứng

xử phù hợp, đúng với chuẩn mực xã hội đề ra

Hệ thống tác phẩm truyện ngụ ngôn trong chương trình Tiểu học vớinhững chủ đề, đề tài đa dạng, nội dung phong phú với những nhân vật, nhữngmàu sắc, dáng vẻ bút pháp khác nhau Truyện ngụ ngôn cung cấp cho các emnhiều kiến thức quý, các em có kiến thức về lịch sử, về tự nhiên thông qua cáccâu chuyện các em nhỏ được hòa mình vào thế giới của các loài vật khi đọctruyện ngụ ngôn hay có tiếng cười giòn giã, thoải mái nhờ truyện cười Ngoài

ra, các em sẽ tích lũy cho mình những bài học đạo đức quý báu

Ngoài những tác phẩm đã được đưa vào chương trình chính khóa, việcđưa truyện ngụ ngôn vào kể trong các hoạt động ngoại khóa là rất cần thiết,bởi toàn bộ những bài ngụ ngôn đều tràn đầy tình yêu với cuộc sống, với conngười, tình yêu với quê hương đất nước Truyện ngụ ngôn chỉ trích, phê phán,

châm biếm, giễu cợt những cái xấu xa, những thói hư tật xấu cũng là nhằmhướng tới xây dựng một cuộc sống mới tốt đẹp hơn.

Truyện Lừa và Ngựa[17; tr.57] kể người nọ có một con Lừa và một con

Ngựamột hôm, có việc đi xa, ông ta cưỡi ngựa, còn bao nhiêu đồ đạc thì chấtlên lưng lừa Dọc đường, lừa mang nặng, mệt quá, liền khẩn khoản xin vớingựa mang đỡ cho một chút thôi nhưng ngựa không mang, lừa gắng quá kiệtsức ngã gục xuống và chết bên vệ đường Người chủ bèn chết hết đồ đạc lênlưng ngựa Hai nhân vật ngụ ngôn được xây dựng trong truyện là nhữngngười “bạn đường” Lừa và ngựa có những đặc tính loài vật tương đối giốngnhau Trong những chuyến đi xa, khi chưa có những phương tiện giao thônghiện đại, người ta thường chọn ngựa để cưỡi và lừa để chở đồ đạc Ở câuchuyện trên cũng vậy Sau đoạn đường dài, lừa “kiệt sức”, “khẩn khoản” xinngựa mang đỡ dù chỉ chút ít đồ Ngựa lười không muốn chở nặng thêm vì nếugiúp bạn thì mình phải vất vả hơn Ngựa không chút băn khoăn đáp lại rằng

“việc ai người nấy lo” và không hề giúp đỡ gì bạn Sự thản nhiên, vô tình củangựa đã gián tiếp dẫn tới cái chết của lừa Ngựa rất ích kỉ, chỉ nghĩ đến mình.Ngựa chỉ nghĩ đến việc từ chối lời đề nghị của bạn mà không hề nghĩ đến hậuquả khôn lường Lừa kiệt lực, ngã và chết bên vệ đường, rất khốn khổ, đángthương Câu chuyện kết thúc bằng hành động tất yếu của ông chủ Ông chấttất cả đồ đạc từ lưng lừa sang lưng ngựa Lẽ ra, chỉ cần giúp bạn thì gánhnặng sẽ chia đều, được san sẻ Thói ích kỉ gây hậu quả khôn lường, chỉ biếtbản thân mình mà không biết nghĩ trước nghĩ sau, sớm muộn sẽ phải trả giáđắt Câu kết truyện là lời than vãn, ân hận của ngựa, đúng là không cái dạinào giống cái dại nào Hơn cả sự dại dột, sự nhẫn tâm của ngựa đã gây ra hậuquả đáng buồn là cái chết tội nghiệp của lừa

Như mọi câu chuyện ngụ ngôn khác, tác giả đưa ra một tình huốngnhằm rút ra một bài học, một kinh nghiệm sống Câu chuyện muốn nói với

các em về tình bạn chân chính Phải thương bạn, giúp bạn lúc gặp khó khăn,không giúp bạn sẽ có lúc phải hối hận, giúp bạn chính là giúp mình Tình bạnchỉ có thể được khẳng định vào những lúc khó khăn, hơn thế, không giúp bạnlúc bạn gặp khó khăn có khi lại làm hại chính mình.

Câu chuyện Rùa và Thỏ[19; tr.112] ca ngợi những con người ý chí, kiên

trì và bền bỉ, cần cù, chịu khó Chuyện cũng nhắc nhở chúng ta cần tránh tậtxấu là lười biếng, khoe khoang và tự phụ đó là cuộc thi chạy giữa hai con vật:một con thuộc loài nổi tiếng chạy nhanh và con kia là loài động vật mà sựchậm chạp đã được khái quát thành câu thành ngữ về sự chậm chạp điển hình.Tưởng rằng với sự việc hiển nhiên, Thỏ với những bước nhảy ngoạn mục củamình chắc chắn sẽ thắng đối thủ một cách dễ dàng Nhưng thật là bất ngờ, kếtquả của cuộc thi là nghiêng về kẻ yếu Cái kết cục tưởng như là vô lý nhưnglại rất hợp lí vì tình huống mà tác giả đưa ra Thỏ thua đâu phải vì nó chậmchạp như lời mỉa mai của Rùa Nó thua bởi vì thói kiêu ngạo, khinh thườngđối thủ, chủ quan, nó đã không chú ý đến cuộc thi lại còn mải mê la cà, chạynhảy Rùa đã chiến thắng vì có lòng quyết tâm đạt đến mục tiêu định sẵn lạichú tâm đến mức “tận tình, tận lực” để thực hiện mục đích đã đặt ra của mình.Bài học rút ra khuyên con người ta đừng khinh thường cái nhỏ Việc gì dù dễđến mấy mà ta không chú ý, không tận tâm hoàn thành nó thì chưa chắc kếtquả đạt như mong muốn thậm chí còn hỏng việc như Thỏ kia

Con đường đi tới triết lý của ngụ ngôn thường thông qua sự phê phán,phủ định rồi rút ra kết luận về sự đúng đắn Răn dạy mặt trái của cuộc sống,bằng sự phê phán của người đời chỉ ra cho trẻ nhận thấy những sai lầm trongnhận thức và hành động sẽ dẫn đến những thất bại chua cay

Hay truyện đề cập đến vấn đề sai lầm trong nhận thức; từ đó dẫn đến

hành động sai lầm mà hậu quả thì không thể lường trước được Con gà đẻ trứng vàng truyện kể rằng, một anh chàng có con gà quý, mỗi ngày nó đẻ cho

anh một quả trứng vàng Những tưởng rằng anh sẽ vui lòng với món quà quýgiá đó và cùng với thời gian thì anh sẽ giàu lên Nhưng không, do nhận thứcsai lầm, lòng tham đã làm cho anh ta mù quáng nên tưởng rằng trong bụng Gà

là cả một kho vàng, anh ta đã giết phăng gà đi để lấy ngay kho báu ấy ra,mong mình được giàu nhanh chóng Kết quả là Gà chết mà trứng quý cũngchẳng còn Câu chuyện được xuất phát từ một vấn đề được hư cấu và bài họcđưa ra có tính khái quát cao Kinh nghiệm thực tiễn đã nâng lên thành kinhnghiệm triết học: Quá trình chuyển biến của các sự vật, hiện tượng trong thếgiới khách quan luôn tuân theo một quy luật nhất định, phù hợp với nhữngđiều kiện nhất định Mọi hành động nôn nóng, đốt cháy giai đoạn đều dẫn đếnnhững thất bại bi thảm Bài học này đâu chỉ dành riêng cho anh hám lợi giết

gà mà dành cho tất cả mọi người trong những công việc khác

Ở bài Con chuột huênh hoang [14; tr.157] phê phán thói kiêu ngạo,

hợm mình, không biết nhường nhịn nhau để cuối cùng dẫn đến tai họa Trongcuộc sống, nếu cứ luôn cậy mình, hiếu thắng thì hậu quả khó mà lường – vìquá huênh hoang nên đã suy nghĩ sai lệch cuối cùng Chuột bị Mèo ngoạm lấyChuột

“Một con chuột có tính huênh hoang… Bỗng huỵch một cái, Mèo nhảy xuống, ngoạm ngay lấy Chuột” [l4; tr.157]

Sống ở đời phải biết thân phận của mình đừng quá hám danh lợi phảibiết dè chừng Không riêng gì loài Chuột mà bất cứ con nào, người nào cótính huênh hoang, nhận thức sai lệch thì sẽ trả giá đắt, thậm chí là bỏ mạng.Trong cuộc sống lười biếng thật đáng chê trách, một người nông dânlười biếng – lười làm việc, lười suy nghĩ, tính toán thì chắc chắn sẽ không gặthái được một vụ mùa bội thu; một nhà khoa học lười nghiên cứu thì làm sao

có được những phát minh phục vụ cho đời sống con người… Trong thực tế,trong con mắt của mọi người, kẻ lười biếng, người lao động cần cù, chăm chỉ

có vị thế khác nhau nhiều Trong bài Có công mài sắt có ngày nên kim [15;

tr.4] cuộc sống của chúng ta, con người thậm chí động vật, đều luôn có sự tồntại của tính kiên trì không nhiều thì ít, đó luôn được coi như một đức tính tốt,bởi thực tế đã chứng minh rằng để đạt được thành công, để đạt được một điều

gì mong muốn, mỗi bản thân xuất phát phải kiên trì nỗ lực học hỏi, giải quyếtmọi chông gai, rồi cùng với đó là phải có lòng kiên nhẫn chờ đợi thành quả.Hiếm thấy có ai thành công khi mà bỏ cuộc giữa chừng, dễ hiểu rằng không

có lòng kiên định vào hành động của mình thì không làm được việc gì hết.Chắc hẳn chúng ta đã hình dung ra được những hình ảnh cụ thể về đức tínhkiên trì, nó dễ kiếm, dễ tìm, dễ học tập, là một thói quen tốt đáng để mọingười phải thêm vào hành trang cuộc đời của mình để trở thành người có ích,người tốt, người thành công trong xã hội

Bài học về lòng nhẫn nại luôn tồn tại mãi qua các thời kỳ, nó biểu hiệnbởi sự muôn hình, muôn vẻ, bài học ấy giúp em hiểu rằng mình cần tu dưỡng

nó trong đời sống hằng ngày, luôn bình tĩnh, giữ thái độ tích cực khi làm bất

cứ điều gì, không thất vọng chán nản trong quá trình, phải rèn luyện tu dưỡngthật sớm để đạt kết quả tốt xứng đáng Câu chuyện này còn cho thấy đượcnhững sự thức tỉnh, lời phê phán nhẹ nhàng cho những ai lười biếng, không

có tính kiên trì, thiếu kiên nhẫn sẽ khó mà thành công

Ngoài những bài học về giáo dục nhận thức thì truyện ngụ ngôn còn đặcbiệt phê phán, lên án những thói hư, tật xấu của con người, từ đó giúp ngườiđọc rút ra những bài học về tư tưởng đạo đức Đó là sự kiêu ngạo, hợm hĩnh,lười biếng, khoe khoang, khoác lác, ưa phỉnh nịnh Tuổi nhỏ, các emthường hiếu thắng, thích được khen ngợi, lại luôn đề cao mình Người lớn cần

có thời gian để uốn nắn các em biết sống khiêm nhường, cởi mở, hòa đồngnhưng không hợm hĩnh Những thói xấu đó được tác giả châm biếm qua hìnhảnh một con Cáo đói meo lủi thủi tránh xa khỏi giàn nho có những chùm quả

chín mọng, đỏ chót mà miệng vẫn lẩm nhẩm chê bai: “Nho xanh chẳng xứng

miệng người phong lưu”(Con Cáo và giàn nho).

Qua những câu chuyện như vậy, giáo viên gợi mở để các em hướng tớicác thiện, biết đồng tình, ủng hộ, yêu mến những con người lương thiện,những việc làm tốt, những nhận thức đúng đắn về con người; biết căm ghétbất công, lên án, đấu tranh với những hành động bạo ngược, đè nén, áp bứcquần chúng, từ bỏ cái xấu, cái ác, hình thành “bản tính thiện” trong mỗi trẻ

em Đó là cả một quá trình lâu dài gắn với quá trình học tập và cuộc sống củamỗi con người Người giáo viên cần chú ý bồi đắp, giáo dục cho các em sẽgiúp hình thành nên những thế hệ tương lai có đủ phẩm chất và năng lực trongcông việc, trong cuộc sống, đáp ứng nhu cầu và đòi hỏi của xã hội hiện nay.Truyện ngụ ngôn góp phần giải quyết về mặt kiến thức, kỹ năng hìnhthành tư tưởng, tình cảm, thái độ cho học sinh trong việc thực hiện mục tiêuđào tạo của nhà trường Tiểu học Không những thế, truyện ngụ ngôn còn giúpcác em nhận thức đúng đắn và toàn diện hơn về đất nước mình để tìm hiểuthêm đất nước trong hiện tại và tương lai Bên cạnh đó, còn giúp các em cảmnhận được vẻ đẹp của nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc thông qua ngônngữ được sử dụng trong từng câu chuyện sẽ giúp các em có được cách ứng xửhợp lý, có văn hóa, những câu chuyện đó còn góp phần giúp các em có lốisống đẹp , đó là lối sống nhân ái, thẳng thắn, biết bênh vực đấu tranh cho cáiđúng, loại trừ những điều xấu xa Trên cơ sở đó góp phần xây dựng nhân cáchcho các em, nhân cách của con người xã hội chủ nghĩa Vì vậy, nó có vai trò,

ý nghĩa hết sức quan trọng trong chương trình Tiếng Việt ở Tiểu học

CHƯƠNG 2: CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGỤ NGÔN

Ở CHƯƠNG TRÌNH TIẾNG VIỆT TIỂU HỌC

Văn học không thể thiếu nhân vật, vì đó chính là phương tiện cơ bản đểnhà văn khái quát hiện thực một cách hình tượng Nhà văn sáng tạo nhân vật

để thể hiện nhận thức của mình về một cá nhân nào đó, về một loại người nào

đó, về một vấn đề nào đó của hiện thực Nhân vật chính là người dẫn dắtngười đọc vào một thế giới riêng của đời sống trong một thời kỳ lịch sử nhấtđịnh Với ý nghĩa như vậy, Phêđin cho rằng nhân vật là một công cụ, ông nóiđiều này khi bàn về tác phẩm “Sống lại” của L.Tônxtôi: “Nhêkhliuđốp là mộtcông cụ tinh vi, sắc bén – ngoài Nhêkhliuđốp ra, không ai có thể vạch ra tốthơn những bí mật của bọn người nhà nước đang nắm giữ chính quyền, cũngnhư những bí mật của tâm hồn người Nga đang bị bóp nghẹt dưới chế độ Ngahoàng… Hãy thay thế Nhêkhliuđốp bằng một nhân vật khác, và như vậy Sốnglại cũng mất theo”

Nhân vật trong tác phẩm văn học là một hiện tượng nghệ thuật mang tínhước lệ Nhân vật không chỉ là con người có tên hoặc không tên, được khắchọa sâu đậm hoặc chỉ xuất hiện thoáng qua trong tác phẩm mà còn có thể lànhững sự vật, loài vật ít nhiều mang bóng dáng, tính cách của con người Các loại hình nhân vật rất đa dạng Xét về vai trò nhân vật trong tácphẩm, có thể nói tới nhân vật chính, nhân vật phụ, nhân vật trung tâm Nhânvật chính là nhân vật xuất hiện nhiều hơn cả trong tác phẩm, đóng vai tròquan trong trong việc thể hiện tập trung đề tài chủ đề và tư tưởng tác phẩm.Các nhân vật trong truyện ngụ ngôn ở chương trình Tiếng Việt Tiểu học

vô cùng phong phú và đa dạng: Nhân vật là con người, cỏ cây hoa lá hay, thầnthánh, con vật, đồ vật Dù nhân vật là người hay không phải người thì cuốicùng cũng để nói chuyện của người Vì thế, thế giới nhân vật được miêu tảmột cách đầy cảm hứng, chân thành

2.1 Các kiểu nhân vật trong truyện ngụ ngôn

2.1.1 Nhân vật là con người

Trong truyện ngụ ngôn ở chương trình Tiếng Việt Tiểu học ít đề cập đếnloại nhân vật là con người, các tác giả không nói cụ thể về một con người nàohay tầng lớp xã hội nào mà chỉ hướng tới con người với ý nghĩa chung nhất,

đó là con người của cuộc đời Vì thế nhân vật là con người cũng đa dạng đủhạng người, đủ tầng lớp, đủ nghề nghiệp, đủ các thành phần, các giai cấp xãhội: Từ những người cùng khổ như bác nông dân, bác tiều phu, anh thợ khóađến những kẻ giàu có; từ những người thấp cổ bé họng đến những ngườiquyền cao chức trọng; hay có khi chỉ khiêm tốn là những bộ phận trên cơ thểngười như Lưỡi, Dạ dày Nhân vật là con người trong truyện ngụ ngôn làm

chúng ta nghĩ ngay tới một câu chuyện rất nổi tiếng Trí khôn của ta đây.

Tuy tần số xuất hiện ít, nhưng trong truyện ngụ ngôn, con người thường đượcđặt ngang bằng với các nhân vật khác Như người hàng xóm trong truyện

“Cháy nhà hàng xóm”, vợ chồng người nông dân và hai người con trong

“Kho báu” [16; tr.83], cậu bé lười biếng trong truyện “Có công mài sắt, cóngày nên kim”, ông cụ và bốn người con trong truyện “Câu chuyện bóđũa”(Tiếng Việt 2, tập 1) Truyện lấy nhân vật là con người nhưng mục đíchcũng là để dạy bảo con người, nhân vật con người trong truyện có thể là bất

cứ ai ngoài đời Đọc truyện “Kho báu” [16; tr.83] người đọc sẽ thấy điều đóqua nội dung truyện

Nổi bật trong truyện ngụ ngôn là các câu chuyện kể về tình anh em,nghĩa vợ chồng, tình thương của cha mẹ với con cái hay lòng hiếu thảo củacon cái với cha mẹ Những câu chuyện này có nội dung đề cao tình nghĩa conngười trong xã hội, đưa ra quan niệm của người xưa về cách ứng xử giữanhững người thân trong gia đình và ngoài xã hội Ẩn đằng sau mỗi câuchuyện ngụ ngôn là những triết lý của người xưa về đạo làm người, lời

khuyên nhủ con người tùng thiện tích thiện, tránh làm những điều thất đức.

Đó còn là những bài học về lòng biết ơn, sự cảm kích và luôn tâm niệm sẽbáo đáp những người đã giúp đỡ mình hay những người thi ân thì không baogiờ nghĩ đến việc đòi hỏi sự báo đáp…

Đề tài về trí thông minh còn được thể hiện trong những câu chuyện kể vềnhững cậu bé học trò nhanh trí, nhờ biết cách “tương kế tựu kế” mà cậu học

trò vừa được ăn mật ngon vừa không bị thầy giáo phạt đòn (Học trò ăn mật) [6; tr.11] Cũng nhờ trí thông minh mà hai cậu bé trong truyện Con hổ ăn đá

nóng [6; tr.78] đã không bị trở thành miếng mồi ngon cho hổ mà thậm chí còn

lừa được hổ tự làm thương chính bản thân mình Trong truyện Yêu tinh và

bác nông dân [6; tr.86], người nông dân nhanh trí đã chẳng những lừa được

con yêu tinh không hãm hại mình mà còn khiến cho nó khâm phục và bỏ đi

xa, không còn ở lại trong nhà để quấy nhiễu ông nữa

Ngoài trí thông minh, đức tính chăm chỉ và lòng yêu lao động cũng được

ca ngợi trong rất nhiều truyện ngụ ngôn, thể hiện tinh thần cần cù chịu khó vàtruyền thống cầu tiến, vượt khó, ham học hỏi của người dân Từ xưa, conngười đã ý thức được tầm quan trọng của việc chăm chỉ lao động, không chỉtạo ra của cải vật chất nuôi sống con người mà còn là nơi mà con người thểhiện được giá trị của bản thân mình, sống có ích cho bản thân mình và chongười khác Người nông dân cả đời chăm chỉ lao động trước khi mất đi đã đểlại cho ba người con trai lười biếng của mình một bài học về giá trị của sự laođộng, đã thức tỉnh được ba người con của mình qua kho báu vàng không cóthật Người cha đã giúp con mình nhận thấy được cái kho báu đang có thật

trong tay họ chính là sức lao động của họ và vườn nho của cha để lại (Người

nông dân và ba con trai) [6; tr.58] Còn cậu bé trong truyện Cậu bé hóa thành con bò [6; tr.49] đã phải trả giá cho sự lười nhác lao động của mình là bị hóa

thành một con bò vất vả cày ruộng sớm tối, ăn không được no và luôn luôn bị