Khóa luận tốt nghiệp Giọt sầu đa mang của Nguyễn Đình Tú

PHẦN MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài Quy luật vận động tất yếu của văn học là quy luật đổi mới, sáng tạo, “tự làm mới mình”. Do vậy, văn học không chấp nhận những gì là lối quen, là đường mòn sẵn có. Văn học chấp nhận mọi hướng thể nghiệm. Trong dòng chảy văn học Việt Nam thời kì đổi mới, bên cạnh thông điệp muốn gửi gắm đến độc giả, nhiều nhà văn còn chú ý tới lối viết. Vì vậy, nhiều cách viết mới lạ đã xuất hiện. Tiểu thuyết là một trong những thể loại thể hiện rõ điều đó. Bakhtin cho rằng: “Tiểu thuyết trở thành nhân vật chính trong tấn bi kịch phát triển văn học thời đại mới, là thể loại duy nhất do thế giới mới nảy sinh và đồng nhất với thế giới ấy về mọi mặt” [4]. Trong dòng chảy “âm thầm” và “nhẫn nại”, tiểu thuyết bộc lộ ưu thế là một thể loại có sức dung chứa lớn. Sự tương hợp kì lạ giữa tiểu thuyết với tất cả những biến động phức tạp của đời sống đã chứng tỏ vai trò “cỗ máy cái” của nó trong một nền văn học. Đặc biệt từ sau thời kì đổi mới đến nay, tiểu thuyết thực sự có những chuyển biến tích cực và đạt được những thành tựu đáng kể trong sự phát triển của đời sống văn học. Nguyễn Đình Tú được xem là một cây bút trẻ tiêu biểu cho thế hệ các nhà tiểu thuyết Việt Nam đương đại. Năm 2002, Nguyễn Đình Tú trình làng cuốn tiểu thuyết đầu tay Hồ sơ một tử tù đã gây không ít tiếng vang. Qua những cuốn tiểu thuyết tiếp theo như Bên dòng Sầu Diện (2005), Nháp (2008), Phiên bản (2009), Kín (2010), Hoang tâm (2013), Xác phàm (2014) và mới đây nhất là Cô Mặc Sầu (2015). Nguyễn Đình Tú đã thực sự khẳng định được tên tuổi của mình trong nền tiểu thuyết đương đại Việt Nam. Có thể coi tiểu thuyết của Nguyễn Đình Tú là một hướng tìm tòi đầy ấn tượng. Bên cạnh những nhà văn “tiền bối” như Tạ Duy Anh, Hồ Anh Thái, Nguyễn Bình Phương, Phạm Thị Hoài… thì Nguyễn Đình Tú không phải “một mình ở giữa khu rừng vắng”. Có nhiều người đồng hành với anh trong cuộc thử nghiệm ở thể loại tiểu thuyết. Các nhà văn này đã mang vào văn học hơi thở cuộc sống, thể hiện cái nhìn đa chiều, sự khám phá mới mẻ về con người trong cuộc sống đương đại và sự cách tân, sáng tạo không mệt mỏi trên phương diện nghệ thuật. Cùng với quan niệm mới mẻ về hiện thực là lối viết tài hoa, tư duy nghệ thuật sắc sảo cùng những sáng tácxuất hiện ngày càng nhiều trong đời sống văn học hiện nay. Phản ánh hiện thực với nhiều đề tài khác nhau, tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú không chỉ sử dụng các kiểu kết cấu khác nhau mà còn chú ý đổi mới về ngôn từ, về nghệ thuật xây dựng nhân vật, …. Đề tài “Đặc điểm nghệ thuật tiểu thuyết giọt sầu đa mang của Nguyễn Đình Tú” được chọn lựa ngoài những lí do trên còn xuất phát từ mối quan tâm của người viết đối với tiểu thuyết đương đại. Từ việc nghiên cứu đặc điểm nghệ thuật trong tiểu thuyết Giọt sầu đa mang của Nguyễn Đình Tú cả về mặt lí luận và thực tiễn, người viết sẽ phần nào tìm ra những nét độc đáo trong thế giới nghệ thuật của nhà văn, khẳng định sự đóng góp của nhà văn vào quá trình vận động, những đổi mới trong nghệ thuật tự sự của tiểu thuyết Việt Nam hiện đại từ sau 1986. 2.Lich sử vấn đề Văn học hiện đại Việt Nam nói chung, đặc biệt đối với trào lưu hậu hiện đại nói riêng, đặc điểm nghệ thuật là vấn đề có sức thu hút đối với nhiều cây bút phê bình và đã trở thành đề tài nghiên cứu trên nhiều phương diện như: giọng điệu, không – thời gian, nhân vật, điểm nhìn, trần thuật, … Trên diện rộng về vấn đề nghệ thuật trong tác phẩm văn học, ở khóa luận này, chúng tôi chỉ đề cập đến những công trình có liên quan đến lịch sử nghiên cứu đặc điểm nghệ thuật trong văn học Việt Nam hiện đại và đặc điểm nghệ thuật trong tiểu thuyết Giọt sầu đa mang của Nguyễn Đình Tú. Nguyễn Đình Tú là một trong số những nhà văn trẻ đầy triển vọng được dư luận trong nước quan tâm. Tiểu thuyết của anh gặt hái được nhiều thành công trong những năm gần đây. Có thể thấy những tác phẩm của anh còn khá mới mẻ nên việc đi sâu nghiên cứu chưa nhiều. Chỉ có các bài nhận xét, trả lời phỏng vấn của tác giả trên mạng về quan niệm sáng tác của Nguyễn Đình Tú nói chung và cũng có một số bài viết liên quan đến những khía cạnh nhỏ của nghệ thuật tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú xoay quanh tác phẩm` Giọt sầu đa mang, một tác phẩm mới nhất. Nguyễn Đình Tú là nhà văn mới xuất hiện trên văn đàn. Tư liệu nghiên cứu về anh, do thế cũng chưa thật dày dặn, chủ yếu là những lời giới thiệu tác phẩm, một số bài viết trên các tạp chí, website văn học. Đánh giá tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú, giới nghiên cứu, phê bình, báo chí chủ yếu quan tâm đến thế giới nhân vật cùng với những vấn đề của thời đại mà nhà văn đặt ra trong tác phẩm. Bên cạnh đó là một số nhận xét về những cách tân nghệ thuật trong ngòi bút của nhà văn. Trong bài viết “Điểm nhìn nghệ thuật trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú” - Trần Tố Loan có nhận xét: “Nhìn chung Nguyễn Đình Tú khước từ lối kể chuyện tuyến tính, ngay cả trong cách kể phi tuyến tính thì câu chuyện anh kể cứ bện xoắn vào nhau theo kiểu đồng hiện kép. Đặc biệt trong Giọt sầu đa mang, anh đã để cho Hồng Ngự, kể lại cuộc đời ông Mười Phúc một cách mạch lạc và đầy tính hấp dẫn. Nhìn ra cái tố chất tiểu thuyết trong văn Nguyễn Đình Tú lại là một đồng nghiệp văn chương đi trước, người có nhiều kinh nghiệm viết tiểu thuyết - nhà văn Chu Lai. Ông nhận định: “Viết thành công nhiều cảnh đời, viết thành công về nhiều nhân vật, đó cũng là yếu tố cấu thành năng lực tiểu thuyết, ở Tú, qua một vài truyện đã le lói hơi thở của tiểu thuyết cụ cựa bên trong. Tú hoàn toàn có đủ năng lực đi dài hơi vào những mảng sống nóng nhất với một bút pháp trần trụi nhất ngoài những tứ văn huyền ảo, cổ xưa nhuốm màu phonclore đã đạt được những khoái cảm thẩm mĩ nhất định”. Ngoài ra, tác giả khóa luận còn tham khảo một số bài phỏng vấn, giới thiệu về nhà văn Nguyễn Đình Tú được đăng tải trên các trang web như: “Nháp không chỉ có sex và giết người” [eVan.com] “Tác phẩm của tôi không chỉ có bạo lực + sex” [eVan.com] “Bạn đọc sẽ không chết chìm trong Kín” [eVan.com] “Nguyễn Đình Tú: Văn học lặn vào trong ồn ã” [An ninh thế giới] Thông qua những bài phỏng vấn, Nguyễn Đình Tú đã bộc lộ trực tiếp những vấn đề liên quan đến tác phẩm, quan niệm, tư tưởng của nhà văn về cuộc đời, con người và văn học. Những quan niệm này sẽ chi phối tới sáng tác của tác giả. Và đây cũng là cơ sở không thể bỏ sót đối với tác giả khóa luận khi tiến hành nghiên cứu. Nhìn chung những bài viết trên đều có xu hướng đi tới khẳng định nét độc đáo và mới mẻ trong nghệ thuật xây dựng tiểu thuyết của Nguyễn Đình Tú. Một số bài viết đã đưa ra những nhận xét mang tính gợi mở về đặc điểm nghệ thuật trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú. Nguyễn Đình Tú trình làng văn bằng truyện ngắn và trụ vững lại được nhờ vào tiểu thuyết. Tính đến nay, nhà văn khoác áo lính này đã sở hữu 10 cuốn tiểu thuyết: Hồ sơ một tử tù (2002), Bên dòng Sầu Diện (2006), Nháp (2008), Phiên bản (2009), Kín (2010), Hoang tâm (2013), Xác phàm (2014), Cô Mặc Sầu (2015), Chú bé đeo ba lô màu đỏ(2016), Giọt sầu đa mang (2017). Nguyễn Đình Tú ngày càng thể hiện bút lực dồi dào, sự sắc sảo trên từng trang viết, bứt phá trong bút pháp sáng tạo. Anh đã và đang nhận được sự quan tâm của những người trong làng văn, của đông đảo bạn đọc, được nhắc nhiều trên báo chí, các diễn đàn mạng… cùng với nhiều bài viết thể hiện quan điểm khác nhau khi nghiên cứu về nghệ thuật trong tiểu thuyết của anh. Những bài phê bình, nhận xét này đã gợi mở chúng tôi phần nào về nội dung cũng như phương thức biểu hiện trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú. Đó cũng là những gợi mở ban đầu nhưng rất cần thiết để chúng tôi đi sâu tìm tòi, nghiên cứu các tác phẩm của Nguyễn Đình Tú để tìm ra các giá trị nội dung và nghệ thuật. Tuy nhiên, những nhận xét trên chỉ mang tính nhỏ lẻ, quảng bá tác phẩm, không phải là những bài nghiên cứu sâu rộng đặc biệt với đề tài mà chúng tôi nghiên cứu. Kế thừa những bài báo, công trình của những người đi trước và để tiếp tục đi sâu nghiên cứu một cách có hệ thống vấn đề đặc điểm nghệ thuật tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú, chúng tôi cố gắng đưa ra một cái nhìn có hệ thống về tiểu thuyết của anh dưới góc nhìn nghệ thuật. Đây là căn cứ để nhận định phong cách riêng của Nguyễn Đình Tú trong nền văn chương Việt Nam đương đại. 3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.1 Đối tượng nghiên cứu Nghiên cứu Nghệ thuật tiểu thuyết Giọt sầu đa mang của Nguyễn Đình Túchúng tôi tập trung vào ba phương diện chính sau: - Cấu trúc trần thuật trong tiểu thuyết Giọt sầu đa mang. - Nhân vật và không gian trong tiểu thuyết Giọt sầu đa mang. - Ngôn ngữ và giọng điệu trong tiểu thuyết Giọt sầu đa mang. 3.2 Phạm vi nghiên cứu Chúng tôi chủ yếu tập trung khảo sát, phân tích nghệ thuật trong tiểu thuyết Giọt sầu đa mang của Nguyễn Đình Tú. 4.Phương pháp nghiên cứu Với đề tài này chúng tôi vận dụng lí thuyết thi pháp học, lí thuyết thể loại tiểu thuyết và lí thuyết tự sự học để khảo sát và nghiên cứu nhằm tìm ra những đặc điểm nổi bật trong từng tiểu thuyết nói riêng và nghệ thuật tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú nói chung. Để đi sâu vào việc thực hiện đề tài chúng tôi sử dụng các phương pháp sau: •Phương pháp phân tích - tổng hợp nhằm chỉ ra những bình diện của thi pháp, xác định rõ diện mạo, thành tựu của tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú nói riêng và tiểu thuyết Việt Nam đương đại nói chung. •Phương pháp đối chiếu - so sánh: Chúng tôi luôn đặt tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú trong mối quan hệ với một số tác phẩm khác, từ đó thấy được nét tương đồng cũng như dị biệt về đặc điểm thi pháp của nhà văn với một số tác giả trước đó hoặc cùng thời. •Phương pháp cấu trúc - hệ thống: Xem mỗi tác phẩm là một yếu tố, mỗi yếu tố này đồng thời là một cấu trúc trong chỉnh thể nghiên cứu để tìm ra những nét đặc sắc trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú. 5.Đóng góp của khóa luận Vận dụng lí thuyết thi pháp học nghiên cứu một cách đầy đủ, hệ thống những nét đặc sắc về phương diện thi pháp của tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú, đồng thời góp phần làm nổi bật vị trí của nhà văn trong quá trình đổi mới của văn xuôi Việt Nam đương đại. Đưa tác phẩm của Nguyễn Đình Tú đến gần hơn với người đọc, khẳng định giá trị và vị trí của nó trong dòng văn học Việt Nam, tạo tiền đề cho những ai quan tâm tới tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú. 6.Kết cấu của khóa luận Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, khóa luận của chúng tôi được triển khai trong 3 chương: - Chương 1. Cốt truyện, kết cấu và điểm nhìn trần thuật trong tiểu thuyết Giọt sầu đa mang của Nguyễn Đình Tú. -Chương 2. Nhân vật, không gian và thời gian trong tiểu thuyết Giọt sầu đa mang của Nguyễn Đình Tú. - Chương 3. Giọng điệu trần thuật và ngôn ngữtrong tiểu thuyết Giọt sầu đa mang của Nguyễn Đình Tú.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH

KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI

Lời Cảm Ơn

Trong thời gian thực hiện khóa luận em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến côgiáo - Tiến sĩ Dương Thị Ánh Tuyết đã tận tình hướng dẫn, đông viên , giúp đỡ

em

Em cũng xin bày tỏ lòng kính biết ơn sâu sắc quý thầy cô giáo Khoa Khoahọc Xã Hội, Qúy thầy cô giáo của Trường Đại Học Quảng Bình đã tạo mọi điềukiện thuận lợi để em bồi dưỡng tri thức và hoàn thành khóa học của mình

Xin gửi một lời cảm ơn chân thành đến gia đình, bạn bè đã luôn giúp đỡ, độngviên và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt thời gian qua

Xin chân thành cảm ơn!

Sinh Viên

Nguyễn Thị Thu Hà

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đề tài khóa luận tốt nghiệp Đặc điểm nghệ thuật tiểu thuyếtGiot sầu đa mang của Nguyễn Đình Tú là kết quả nghiên cứu của riêng tôi, cáctài liệu và kết quả nghiên cứu trong khóa luận là trung thực, được các đồng giảcho phép sử dụng và chưa từng công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Tác giả

Nguyễn Thị Thu Hà

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI CAM ĐOAN iii

MỤC LỤC iv

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lich sử vấn đề 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

3.1 Đối tượng nghiên cứu 4

3.2 Phạm vi nghiên cứu 5

4 Phương pháp nghiên cứu 5

5 Đóng góp của khóa luận 5

6 Kết cấu của khóa luận 6

PHẦN NỘI DUNG 7

Chương 1 CỐT TRUYỆN, KẾT CẤU VÀ ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT 7

1.1 Cốt truyện đồng hiện 7

1.2 Chi tiết nghệ thuật 10

1.3 Kết cấu đồng hiện, liên văn bản và theo môtip chương hồi 12

1.4 Từ điểm nhìn bên ngoài đến điểm nhìn bên trong 17

1.4.1 Điểm nhìn bên ngoài 18

1.4.2 Điểm nhìn bên trong 20

Chương 2 NHÂN VẬT, KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN 22

2.1 Các kiểu con người trong tác phẩm 22

2.1.1 Từ con người nguyên mẫu đến hình tượng nhân vật doanh nhân Mười Phúc 24

2.1.2.Con người hoài niệm, chấn thương tâm lý 26

2.1.3 Con người truy tìm kí ức 28

2.2 Không gianvà thời gian nghệ thuật 29

2.2.1 Không gian đồng hiện 29

2.2.2 Thời gian đồng hiện 32

CHƯƠNG 3 GIỌNG ĐIỆU TRẦN THUẬT VÀ NGÔN NGỮ 37

3.1 Giọng điệu trần thuật 37

3.1.1 Giọng điệu nhớ tiếc, khắc khoải, hoài niệm 37

3.1.2 Giọng điệu chiêm nghiệm, triết lý 40

3.2 Ngôn ngữ 42

3.2.1 Ngôn ngữ đậm chất văn hóa Nam Bộ 45

3.2.2 Ngôn ngữ đậm chất trữ tình 47

PHẦN KẾT LUẬN 51

TÀI LIỆU THAM KHẢO 53

Phụ lục 1 54

Phụ lục 2 60

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Quy luật vận động tất yếu của văn học là quy luật đổi mới, sáng tạo, “tựlàm mới mình” Do vậy, văn học không chấp nhận những gì là lối quen, làđường mòn sẵn có Văn học chấp nhận mọi hướng thể nghiệm Trong dòng chảyvăn học Việt Nam thời kì đổi mới, bên cạnh thông điệp muốn gửi gắm đến độcgiả, nhiều nhà văn còn chú ý tới lối viết Vì vậy, nhiều cách viết mới lạ đã xuấthiện Tiểu thuyết là một trong những thể loại thể hiện rõ điều đó

Bakhtin cho rằng: “Tiểu thuyết trở thành nhân vật chính trong tấn bi kịchphát triển văn học thời đại mới, là thể loại duy nhất do thế giới mới nảy sinh vàđồng nhất với thế giới ấy về mọi mặt” [4] Trong dòng chảy “âm thầm” và

“nhẫn nại”, tiểu thuyết bộc lộ ưu thế là một thể loại có sức dung chứa lớn Sựtương hợp kì lạ giữa tiểu thuyết với tất cả những biến động phức tạp của đờisống đã chứng tỏ vai trò “cỗ máy cái” của nó trong một nền văn học Đặc biệt từsau thời kì đổi mới đến nay, tiểu thuyết thực sự có những chuyển biến tích cực

và đạt được những thành tựu đáng kể trong sự phát triển của đời sống văn học.Nguyễn Đình Tú được xem là một cây bút trẻ tiêu biểu cho thế hệ các nhàtiểu thuyết Việt Nam đương đại Năm 2002, Nguyễn Đình Tú trình làng cuốntiểu thuyết đầu tay Hồ sơ một tử tù đã gây không ít tiếng vang Qua những cuốntiểu thuyết tiếp theo như Bên dòng Sầu Diện (2005), Nháp (2008), Phiên bản(2009), Kín (2010), Hoang tâm (2013), Xác phàm (2014) và mới đây nhất là CôMặc Sầu (2015) Nguyễn Đình Tú đã thực sự khẳng định được tên tuổi của mìnhtrong nền tiểu thuyết đương đại Việt Nam Có thể coi tiểu thuyết của NguyễnĐình Tú là một hướng tìm tòi đầy ấn tượng Bên cạnh những nhà văn “tiền bối”như Tạ Duy Anh, Hồ Anh Thái, Nguyễn Bình Phương, Phạm Thị Hoài… thìNguyễn Đình Tú không phải “một mình ở giữa khu rừng vắng” Có nhiều ngườiđồng hành với anh trong cuộc thử nghiệm ở thể loại tiểu thuyết Các nhà vănnày đã mang vào văn học hơi thở cuộc sống, thể hiện cái nhìn đa chiều, sự khámphá mới mẻ về con người trong cuộc sống đương đại và sự cách tân, sáng tạokhông mệt mỏi trên phương diện nghệ thuật Cùng với quan niệm mới mẻ về

hiện thực là lối viết tài hoa, tư duy nghệ thuật sắc sảo cùng những sáng tácxuấthiện ngày càng nhiều trong đời sống văn học hiện nay

Phản ánh hiện thực với nhiều đề tài khác nhau, tiểu thuyết Nguyễn Đình Túkhông chỉ sử dụng các kiểu kết cấu khác nhau mà còn chú ý đổi mới về ngôn từ,

về nghệ thuật xây dựng nhân vật, …

Đề tài “Đặc điểm nghệ thuật tiểu thuyết giọt sầu đa mang của Nguyễn ĐìnhTú” được chọn lựa ngoài những lí do trên còn xuất phát từ mối quan tâm củangười viết đối với tiểu thuyết đương đại Từ việc nghiên cứu đặc điểm nghệ

thuật trong tiểu thuyết Giọt sầu đa mang của Nguyễn Đình Tú cả về mặt lí luận

và thực tiễn, người viết sẽ phần nào tìm ra những nét độc đáo trong thế giớinghệ thuật của nhà văn, khẳng định sự đóng góp của nhà văn vào quá trình vậnđộng, những đổi mới trong nghệ thuật tự sự của tiểu thuyết Việt Nam hiện đại từsau 1986

2 Lich sử vấn đề

Văn học hiện đại Việt Nam nói chung, đặc biệt đối với trào lưu hậu hiện

đại nói riêng, đặc điểm nghệ thuật là vấn đề có sức thu hút đối với nhiều cây bút

phê bình và đã trở thành đề tài nghiên cứu trên nhiều phương diện như: giọngđiệu, không – thời gian, nhân vật, điểm nhìn, trần thuật, … Trên diện rộng vềvấn đề nghệ thuật trong tác phẩm văn học, ở khóa luận này, chúng tôi chỉ đề cập

đến những công trình có liên quan đến lịch sử nghiên cứu đặc điểm nghệ thuật trong văn học Việt Nam hiện đại và đặc điểm nghệ thuật trong tiểu thuyết

Giọt sầu đa mang của Nguyễn Đình Tú.

Nguyễn Đình Tú là một trong số những nhà văn trẻ đầy triển vọng được dưluận trong nước quan tâm Tiểu thuyết của anh gặt hái được nhiều thành côngtrong những năm gần đây Có thể thấy những tác phẩm của anh còn khá mới mẻnên việc đi sâu nghiên cứu chưa nhiều Chỉ có các bài nhận xét, trả lời phỏngvấn của tác giả trên mạng về quan niệm sáng tác của Nguyễn Đình Tú nói chung

và cũng có một số bài viết liên quan đến những khía cạnh nhỏ của nghệ thuật

tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú xoay quanh tác phẩm` Giọt sầu đa mang, một tác

phẩm mới nhất

Nguyễn Đình Tú là nhà văn mới xuất hiện trên văn đàn Tư liệu nghiên cứu về anh, do thế cũng chưa thật dày dặn, chủ yếu là những lời giới thiệu tác phẩm, một số bài viết trên các tạp chí, website văn học Đánh giá tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú, giới nghiên cứu, phê bình, báo chí chủ yếu quan tâm đến thế giới nhân vật cùng với những vấn đề của thời đại mà nhà văn đặt ra trong tác phẩm Bên cạnh đó là một số nhận xét về những cách tân nghệ thuật trong ngòi bút của nhà văn.

Trong bài viết “Điểm nhìn nghệ thuật trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú”

-Trần Tố Loan có nhận xét: “Nhìn chung Nguyễn Đình Tú khước từ lối kể chuyệntuyến tính, ngay cả trong cách kể phi tuyến tính thì câu chuyện anh kể cứ bện xoắn

vào nhau theo kiểu đồng hiện kép Đặc biệt trong Giọt sầu đa mang, anh đã để cho

Hồng Ngự, kể lại cuộc đời ông Mười Phúc một cách mạch lạc và đầy tính hấp dẫn Nhìn ra cái tố chất tiểu thuyết trong văn Nguyễn Đình Tú lại là một đồngnghiệp văn chương đi trước, người có nhiều kinh nghiệm viết tiểu thuyết - nhà

văn Chu Lai Ông nhận định: “Viết thành công nhiều cảnh đời, viết thành công

về nhiều nhân vật, đó cũng là yếu tố cấu thành năng lực tiểu thuyết, ở Tú, qua một vài truyện đã le lói hơi thở của tiểu thuyết cụ cựa bên trong Tú hoàn toàn

có đủ năng lực đi dài hơi vào những mảng sống nóng nhất với một bút pháp trần trụi nhất ngoài những tứ văn huyền ảo, cổ xưa nhuốm màu phonclore đã đạt được những khoái cảm thẩm mĩ nhất định”.

Ngoài ra, tác giả khóa luận còn tham khảo một số bài phỏng vấn, giới thiệu về nhà văn Nguyễn Đình Tú được đăng tải trên các trang web như: “Nháp không chỉ có sex và giết người” [eVan.com]

“Tác phẩm của tôi không chỉ có bạo lực + sex” [eVan.com]

“Bạn đọc sẽ không chết chìm trong Kín” [eVan.com]

“Nguyễn Đình Tú: Văn học lặn vào trong ồn ã” [An ninh thế giới]

Thông qua những bài phỏng vấn, Nguyễn Đình Tú đã bộc lộ trực tiếp những vấn đề liên quan đến tác phẩm, quan niệm, tư tưởng của nhà văn về cuộc đời, con người và văn học Những quan niệm này sẽ chi phối tới sáng

tác của tác giả Và đây cũng là cơ sở không thể bỏ sót đối với tác giả khóa luận khi tiến hành nghiên cứu

Nhìn chung những bài viết trên đều có xu hướng đi tới khẳng định nét độcđáo và mới mẻ trong nghệ thuật xây dựng tiểu thuyết của Nguyễn Đình Tú Một

số bài viết đã đưa ra những nhận xét mang tính gợi mở về đặc điểm nghệ thuậttrong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú

Nguyễn Đình Tú trình làng văn bằng truyện ngắn và trụ vững lại được nhờvào tiểu thuyết Tính đến nay, nhà văn khoác áo lính này đã sở hữu 10 cuốn tiểu

thuyết: Hồ sơ một tử tù (2002), Bên dòng Sầu Diện (2006), Nháp (2008), Phiên bản (2009), Kín (2010), Hoang tâm (2013), Xác phàm (2014), Cô Mặc Sầu (2015), Chú bé đeo ba lô màu đỏ(2016), Giọt sầu đa mang (2017) Nguyễn Đình

Tú ngày càng thể hiện bút lực dồi dào, sự sắc sảo trên từng trang viết, bứt phátrong bút pháp sáng tạo Anh đã và đang nhận được sự quan tâm của nhữngngười trong làng văn, của đông đảo bạn đọc, được nhắc nhiều trên báo chí, cácdiễn đàn mạng… cùng với nhiều bài viết thể hiện quan điểm khác nhau khinghiên cứu về nghệ thuật trong tiểu thuyết của anh

Những bài phê bình, nhận xét này đã gợi mở chúng tôi phần nào về nộidung cũng như phương thức biểu hiện trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú Đócũng là những gợi mở ban đầu nhưng rất cần thiết để chúng tôi đi sâu tìm tòi,nghiên cứu các tác phẩm của Nguyễn Đình Tú để tìm ra các giá trị nội dung vànghệ thuật Tuy nhiên, những nhận xét trên chỉ mang tính nhỏ lẻ, quảng bá tácphẩm, không phải là những bài nghiên cứu sâu rộng đặc biệt với đề tài mà chúngtôi nghiên cứu

Kế thừa những bài báo, công trình của những người đi trước và để tiếp tục

đi sâu nghiên cứu một cách có hệ thống vấn đề đặc điểm nghệ thuật tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú, chúng tôi cố gắng đưa ra một cái nhìn có hệ thống về tiểu

thuyết của anh dưới góc nhìn nghệ thuật Đây là căn cứ để nhận định phong cáchriêng của Nguyễn Đình Tú trong nền văn chương Việt Nam đương đại

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu Nghệ thuật tiểu thuyết Giọt sầu đa mang của Nguyễn Đình

Túchúng tôi tập trung vào ba phương diện chính sau:

- Cấu trúc trần thuật trong tiểu thuyết Giọt sầu đa mang.

- Nhân vật và không gian trong tiểu thuyết Giọt sầu đa mang.

- Ngôn ngữ và giọng điệu trong tiểu thuyết Giọt sầu đa mang.

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Chúng tôi chủ yếu tập trung khảo sát, phân tích nghệ thuật trong tiểu thuyết Giọt sầu đa mang của Nguyễn Đình Tú

4 Phương pháp nghiên cứu

Với đề tài này chúng tôi vận dụng lí thuyết thi pháp học, lí thuyết thể loạitiểu thuyết và lí thuyết tự sự học để khảo sát và nghiên cứu nhằm tìm ra nhữngđặc điểm nổi bật trong từng tiểu thuyết nói riêng và nghệ thuật tiểu thuyếtNguyễn Đình Tú nói chung

Để đi sâu vào việc thực hiện đề tài chúng tôi sử dụng các phương pháp sau:

 Phương pháp phân tích - tổng hợp nhằm chỉ ra những bình diện của thipháp, xác định rõ diện mạo, thành tựu của tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú nói riêng

và tiểu thuyết Việt Nam đương đại nói chung

 Phương pháp đối chiếu - so sánh: Chúng tôi luôn đặt tiểu thuyết NguyễnĐình Tú trong mối quan hệ với một số tác phẩm khác, từ đó thấy được nét tươngđồng cũng như dị biệt về đặc điểm thi pháp của nhà văn với một số tác giảtrước đó hoặc cùng thời

 Phương pháp cấu trúc - hệ thống: Xem mỗi tác phẩm là một yếu tố, mỗiyếu tố này đồng thời là một cấu trúc trong chỉnh thể nghiên cứu để tìm ra nhữngnét đặc sắc trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú

5 Đóng góp của khóa luận

Vận dụng lí thuyết thi pháp học nghiên cứu một cách đầy đủ, hệ thốngnhững nét đặc sắc về phương diện thi pháp của tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú,đồng thời góp phần làm nổi bật vị trí của nhà văn trong quá trình đổi mới củavăn xuôi Việt Nam đương đại

Đưa tác phẩm của Nguyễn Đình Tú đến gần hơn với người đọc, khẳng địnhgiá trị và vị trí của nó trong dòng văn học Việt Nam, tạo tiền đề cho những aiquan tâm tới tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú.

6 Kết cấu của khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, khóa luận của chúngtôi được triển khai trong 3 chương:

- Chương 1 Cốt truyện, kết cấu và điểm nhìn trần thuật trong tiểu thuyết

Giọt sầu đa mang của Nguyễn Đình Tú.

-Chương 2 Nhân vật, không gian và thời gian trong tiểu thuyết Giọt sầu đa mang của Nguyễn Đình Tú.

- Chương 3 Giọng điệu trần thuật và ngôn ngữtrong tiểu thuyết Giọt sầu đa mang của Nguyễn Đình Tú.

PHẦN NỘI DUNG Chương 1 CỐT TRUYỆN, KẾT CẤU VÀ ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT

1.1 Cốt truyện đồng hiện

Một trong những nhân tố góp phần tạo nên sức hấp dẫn và lôi cuốn của tácphẩm phải kể đến cốt truyện Tư tưởng, chủ đề sẽ được bộc lộ thông qua cốttruyện Vì vậy nếu tác phẩm có cốt truyện hay thì nội dung tư tưởng sẽ được bộc

lộ một cách nhuần nhuyễn Ngược lại nếu cốt truyện nhàm chán, sơ lược thì tưtưởng chủ đề sẽ xuất hiện một cách lộ liễu, áp đặt với người đọc Cốt truyệnkhông đặc sắc sẽ dẫn đến tính cách nhân vật mờ nhạt, không thể hiện được bản

chất và cá tính của mình Như vậy cốt truyện là “Một hệ thống các sự kiện phản ánh những diễn biến của cuộc sống và nhất là các xung đột xã hội một cách nghệ thuật, qua đó các tính cách hình thành và phát triển trong những mối quan

hệ qua lại của chúng nhằm làm sáng tỏ chủ đề và tư tưởng tác phẩm” [11;137].

Quan điểm truyền thống cho rằng cốt truyện là một yếu tố thuộc về nộidung Thực ra cốt truyện cũng là một yếu tố thuộc về hình thức Khái niệm cốttruyện chỉ được hiểu rõ hơn qua sự phân biệt nó với khái niệm câu chuyện vàsườn truyện

Câu chuyện là tập hợp diễn biến của những sự việc có liên hệ với nhau theotrình tự thời gian Do yêu cầu nhận thức của người nghe cho nên người kể chứngkiến sự việc sẽ kể lại câu chuyện ấy đúng như trình tự vốn có của nó trong đờisống Việc nào xảy ra trước kể trước, việc nào xảy ra sau kể sau Từ những câuchuyện của đời sống nhà văn có thể xây dựng cốt truyện hoàn chỉnh trong vănhọc Nhưng cũng có khi câu chuyện trong đời sống chỉ là một chi tiết của tácphẩm còn toàn bộ cốt truyện là do nhà văn sáng tạo ra Trong cốt truyện, trình tựdiễn biến của sự việc có thể bị đảo lộn chứ không tuân theo trình tự diễn biếncủa những sự việc xảy ra trong đời sống Như vậy sự khác nhau cơ bản giữa câu

chuyện và cốt truyện là “Trong khi câu chuyện liên kết các mô-típ trong sự kế tục về thời gian và đi từ nguyên nhân đến kết quả, thì cốt truyện lại liên kết các mô-típ theo trình tự xuất hiện trong tác phẩm, và như vậy đó là một cấu trúc

hoàn toàn có tính chất nghệ thuật” [10,128] Sườn truyện là cái khung, nó

không bao hàm cả các tình tiết cụ thể trong truyện Trong sườn truyện chỉ chứanhững biến cố chính của câu chuyện, là điểm bật cho sự phát triển cốt truyện.Cốt truyện trong tiểu thuyết nên cần có sự xung đột Những mâu thuẫntrong cuộc đấu tranh xã hội được phản ánh qua xung đột cá nhân.Các nhà viếttiểu thuyết đã tạo được sức hấp dẫn trong tác phẩm của mình nhờ xây dựngthành công những tình huống căng thẳng, éo le trong cốt truyện của mình.Tiểu

thuyết Tắt đèn của Ngô Tất Tố có cốt truyện được xây dựng trên sự xung đột giữa nông dân và địa chủ Tiểu thuyết Mùa lá rụng trong vườn của Ma văn

Kháng rất thành công trong việc tạo nên sự xung đột giữa cái cũ và cái mớitrong buổi giao thời được thể hiện qua sự xung đột giữa những mâu thuẫn cánhân trong một gia đình

Như vậy cốt truyện đóng vai trò rất quan trọng trong tác phẩm tự sự nóichung và tiểu thuyết nói riêng Nó không phải là những câu chuyện được kểthông thường mà nó là những câu chuyện được xếp đặt một cách logic, thẩm mỹtrong một tác phẩm văn học Sự thành công của một cuốn tiểu thuyết phụ thuộcrất nhiều vào cốt truyện có hấp dẫn hay không Chính vì vậy quá trình xây dựngcốt truyện của các nhà viết tiểu thuyết là một quá trình lao động nghiêm túc và

vô cùng vất vả

Theo khảo sát của người viết thì các tác phẩm đương đại nói chung và tiểu

thuyết Giọt sầu đa mang của Nguyễn Đình Tú nói riêng thì đa số đã phá vỡ tính

tuyến tính, trật tự thời gian của cốt truyện truyền thống Nhà văn đã rất tài tìnhkhi xây dựng cốt truyện bằng cách lựa chọn chi tiết nghệ thuật độc đáo và tạo

nên các tình huống truyện hấp dẫn cho tác phẩm của mình Giọt sầu đa mang

viết về cuộc đời của ông Mười Phúc từ khi ông còn nhỏ đến khi ông ở tuổi lụctuần, tác phẩm kể về chuyện gia đình, chuyện tình yêu, chuyện kinh doanh Tácphẩm không kể theo thời gian từ khi ông Mười Phúc sinh ra đến khi ông ở tuổi

lục tuần mà theo dòng hồi tưởng, hiện tại và quá khứ đan xen nhau Giọt sầu đa mang bắt đầu bằng việc Hồng Ngự - cháu gái của Lý - mối tình đầu của ông

Mười Phúc, xin vào Tập đoàn Hoàng Long để làm việc, tại đây cô đã ghi chép

lại cuộc đời của ông Khởi nguồn mọi nỗi hoài niệm của ông Mười Phúc là từbức ảnh thờ anh Ba nó khiến ông nhớ lại về gia đình của mình, nhớ về chuyến đilên Sài Gòn lần đầu tiên, nhớ về lần gặp anh Ba tại chiến khu Đ Rồi ông nhớ lạithời còn nhỏ, cái ngày mà ông vẫn còn là cậu bé Mười lù với những nỗi buồnkhông thể gọi tên và có thể gọi tên; và đó còn là mùi của kí ức có cả mùi hạnhphúc lẫn mùi của nghèo đói cơ cực Theo những câu hỏi của Hồng Ngự tuổi thơcủa cậu bé Mười lù lại hiện ra ngày càng rõ rệt, gia đình cậu là gia đình cáchmạng với “cha ruột của bé từng làm Huyện ủy Hồng Ngự, hiện đang công tác tạiban kinh tài của cơ quan An ninh Khu 8 Anh Ba của bé tham gia giải phóngquân Chị Hai của bé là Ủy viên thường vụ Huyện ủy Hồng Ngự” [12; 66].Mười lù chăm chỉ, có tài năng kinh doanh thiên bẩm từ bé, ông từng cùng vớichị đi xuồng sang Campuchia mua xoài về bán kiếm lời Cậu bé này cũng cómột mối tình đầu đầy ngây thơ, vụng dại nhưng thật đẹp, thật hồn nhiên trongsáng với Lý Lớn lên Mười Phúc phải đi vô Khu để học, rồi đi chiến khu làmcông tác y tế, rồi dựng cơ sở cho cách mạng Đến khi độc lập, anh trở về quê thìcảnh cũ vẫn còn nhưng người xưa đã đi mất, Lý đã đi lấy chồng - đau đớn, buồnrầu, biết bao nhiêu câu hỏi đặt ra trong đầu ông chờ tìm lời giải đáp

Sau đó trong suốt quãng đời của mình, ông cũng có rất nhiều bóng hồngnhưng ở tất cả những bóng hồng ấy đều gợi nhắc cho ông nhớ đến một đặc điểmnào đó của cố nhân xưa Song hành cùng con đường tình yêu là con đường kinhdoanh của Mười Phúc, ông nghiên cứu, mày mò, tự tìm lối đi cho mình; trong cảquãng đời kinh doanh của ông, ông thất bại không biết bao nhiêu lần như nướchoa, thuốc lá, gạo,… Nhưng ngã một lần ông lại có thêm một kinh nghiệm để

về sau dẫn dắt công ty trở thành một “con rồng vàng”, một tập đoàn lớn Nhữngtưởng ở cái tuổi sáu mươi, ông có thể an hưởng tuổi già, nhưng lũ con cháu tiếpquản cơ ngơi rồi để lại một đống nợ nần, rồi lại lần lượt xin từ chức để mình ôngphải giải quyết mớ hỗn độn đó Mười Phúc không chịu được sự cô đơn, khôngcòn chịu được sự vất vả cực nhọc nữa Vì vậy ông đã gục ngã, nằm trong bệnhviện không biết bao giờ sẽ tỉnh

Như vậy tác giả Nguyễn Đình Tú không chọn cách xây dựng cốt truyện

theo chiều thời gian mà lại xây dựng nó theo kiểu đồng hiện, để hiện tại và quákhứ đan xen nhau Để cho một người đã đứng ở cái dốc bên kia nhìn lại, chiêmnghiệm toàn bộ cuộc đời mình Có thể thấy rằng cốt truyện này đã không cònquá mới mẻ trong nền văn học nước nhà cũng như trên thế giới, nhưng để chocâu chuyện này hiện lên nổi bật hơn, tác giả đã sáng tạo ra những chi tiết nghệthuật độc đáo.

1.2 Chi tiết nghệ thuật

Theo Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi chi tiết nghệ thuật là

“Các tiểu tiết của tác phẩm mang sức chứa lớn về cảm xúc và tư tưởng” [5; 51].

Tùy theo sự thể hiện cụ thể, chi tiết nghệ thuật có khả năng thể hiện, giải thích,làm minh xác cấu tứ nghệ thuật của nhà văn, trở thành tiêu điểm, điểm hội tụcủa tư tưởng tác giả trong tác phẩm

Nguyễn Đình Tú cũng là một nhà văn rất tinh tế trong việc lựa chọn và

sáng tạo chi tiết, trong Giọt sầu đa mang có khá nhiều chi tiết, các chi tiết được

thể hiện ở nhiều dạng khác nhau, có những đặc điểm riêng biệt nhưng đều làmbật lên được ý đồ nghệ thuật của tácgiả

Chi tiết cây sầu đâu là một chi tiết đặc sắc được nhắc đi nhắc lại trong tácphẩm: nó gắn với tuổi thơ hồn nhiên ngây thơ của cậu bé Mười lù, sống cùngvới mẹ và các chị em với cây sầu đâu tỏa bóng trước nhà “cây sầu đâu này mọc

từ bao giờ không ai rõ… Nhà cất lên thì cây sầu đâu đã có sẵn ở đây rồi Cănnhà nhìn ra mặt sông mênh mang sóng nước Cây sầu đâu cũng theo con nướclớn, nước ròng mà đổ bóng xuống mặt sông, chứng kiến bao kiếp đời tao loạn”[12; 80] Sau này, trong mỗi giai đoạn của cuộc đời mình, mỗi khi hình ảnh câysầu đâu xuất hiện trong tâm tưởng của ông Phúc, nó lại làm sống dậy cả mộtmiền cảm xúc, nó chính là điểm tựa duy nhất trong tâm hồn của ông khi về già

Nó còn là tượng trưng cho tình cảm đầu đời đẹp đẽ khó quên của Mười lù với bé

Lý, những lần Mười lù đi hái sầu đâu cho Lý đi bán để hai đứa lấy tiền mua kẹobông “mỗi khi nhỏ Lý theo bà già lên chợ huyện lại hối Mười Phúc hái nhữngchùm lá sầu đâu non để cô mang bán, kiến tiền mua kẹo bông cho hai đứa” [12;

80], những kỉ niệm ngây dại “có bận đang nói chuyện thì Mười Phúc thấy nhỏ

Lý im bặt, ngồi thụp xuống nền cát, ngó lơ ra mặt sông Mười Phúc ngó xuống hỏi sao nhỏ im vậy, nhỏ cười lỏn lẻn, nói quần anh Mười lủng kìa Mười phúc hơi thẹn chút nhưng rồi bẻ một nắm lá sầu đâu gài vô đáy quần, thế là hết lủng”… Và mối tình này, hình dáng của vị cố nhân này đã theo ông đi đến hết

cuộc đời này Nhưng cao hơn, nó chính là tượng trưng cho quê hương của

ông-Đồng Tháp Mười ở đó có trăng: “Trăng miền Tây bao giờ cũng buồn Cái thứ ánh sáng lạnh lùng cứ trải ra rười rượi lạnh lẽo vào trầm mặc… Cả cánh đồng bát ngát trăng, căng mình giãn nở thứ mật vàng sóng sánh Đây đó, trên những cồn nhỏ, rất nhiều bóng cây như những bàn tay với lên trên trời cao, lả lướt mệ đắm, muốn kéo chị Hằng xuống ôm vào lòng… Biển Cả một biển vàng lai láng Mênh mông ngằn ngặt Trăng theo gió vờn sóng Sóng nhờ gió xô trăng Trăng sóng sánh giữa gió và sóng Gió đẩy đưa, vỗ về giữa sóng và trăng.” [12;

72].Nhưng đặc biệt ở Đồng Tháp Mười có rất nhiều cây sầu đâu, cây sầu đâu

trước nhà, “những cây sầu đâu mọc hoang, xum xuê lá cành” [12; 80]; “dù đi đâu, hễ cất nhà mới là Mười Phúc lại kêu má trồng một cây sầu đâu trước sân Mười Phúc nói với má rằng, đi suốt từ Bắc vào Nam, anh chỉ mong nhìn thấy cây sầu đâu mà thôi, vì thấy cây sầu đâu là thấy quê hương xứ sở, thấy người thân đang ở trước mắt mình” Như vậy chi tiết cây sầu đâu là một sáng tạo nghệ

thuật giàu ý nghĩa và giàu cảm xúc đối với ông Mười Phúc

Ngoài ra đó còn là chi tiết bức tranh với những kí tự tượng hình được treo

trong phòng làm việc của ông Mười Phúc Bức tranh “đó là chữ Phúc, được viết theo Hán tự Cha đẻ ông là người nhiều chữ nên đã chọn cái tên này để đặt cho ông Con nhìn xem, chữ Phúc có hình tượng như hai bàn tay bưng hũ rượu đứng trước bàn thờ… Các cụ ta thường quan niệm Phúc bao giờ cũng đi đôi với Đức Chữ Phúc chính là một ân huệ mà con người tự tạo ra qua hành động tốt của mình Nó là những hạt giống được chính tay con người gieo xuống cuộc đời này Vì coi họa phúc ở đời là sợi dây nhân quả nên người ta thường hay nói đến chuyện “làm ơn, làm phúc” Hơn nữa, con cứ ngẫm mà xem, mỗi hành động,

việc làm của con người ta không chỉ ảnh hưởng đến bản thân mà còn lưu lại chođời sau Nhà có phúc là nhà có được cuộc sống bình yên thanh thản, đặc biệt là

hậu vận tốt.Muốn được đức phải có phúc và ngược lại đức sẽ đem lại phúc, đó làquy luật” [12, 29] Nó chính là một sự nhắc nhở của gia đình, của cha khi đặt têncho ông, cũng chính là tuyên ngôn về đạo đức nghề nghiệp của ông, nó cũng làlời nhắc nhở của tác giả về triết lícủa tất cả những người kinh doanh.

Những chi tiết nghệ thuật này khiến cho tác phẩm hiện lên giàu ý nghĩa, cóchiều sâu tâm lý, nó gợi nhắc về những tình cảm đầu đời đẹp đẽ khó quên,những tuyên ngôn về đạo đức nghề nghiệp chân chính

1.3 Kết cấu đồng hiện, liên văn bản và theo môtip chương hồi

Tác phẩm nghệ thuật bao gồm nhiều yếu tố và thành phần phức tạp nhưnhân vật, cốt truyện, quan niệm về con người, không gian, thời gian, Giốngnhư kiến trúc của một ngôi nhà, từ những vật liệu khác nhau, người ta sắp xếp,gắn kết và xây dựng chúng thành một công trình hoàn chỉnh Kết cấu trong mộttác phẩm văn học nghệ thuật cũng vậy, trên cơ sở của những yếu tố, bộ phậnkhác nhau đó, nhà văn sẽ sắp xếp và tổ chức chúng theo một trật tự nhất định và

hợp lý Như vậy, kết cấu là “Sự tạo thành và liên kết các bộ phận trong bố cục tác phẩm, là sự tổ chức, sắp xếp các yếu tố, các chất liệu tạo thành nội dung của tác phẩm trên cơ sở đời sống khách quan và theo một chiều hướng tư tưởng nhất định” [4; 143].

Các yếu tố trong tiểu thuyết như hệ thống hình tượng, sườn truyện, cốttruyện có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ với kết cấu Bởi vì khi người viết tiểuthuyết xây dựng hệ thống nhân vật có nghĩa là tác giả đang phát triển cốttruyện.Đây cũng là điểm khởi đầu của kết cấu

Kết cấu của tiểu thuyết có những đặc trưng khác với kết cấu của các thể loạikhác.Trong thơ ca trữ tình kết đóng vai trò phân bố hệ thống những từ ngữ, hìnhảnh, cảm xúc để làm nổi bật tư tưởng chủ đề của tác phẩm.Truyện ngắn chỉ làmột hồi, một tháp đoạn Hệ thống nhân vật trong truyện ngắn cũng ít hơn tiểuthuyết nên kết cấu của truyện ngắn cũng chặt chẽ hơn tiểu thuyết Tiểu thuyếtchứa đựng trong mình các thể loại như bi kịch, hài kịch, chính trị, âm nhạc, lịch

sử, báo chí,… Tiểu thuyết có các loại kết cấu như: Kết cấu theo chương, kết cấu

đa tuyến, kết cấu liên văn bản, kết cấu xâu chuỗi,… Mỗi tiểu thuyết đều phải có

một kết cấu tối thiểu nhưng không có cuốn tiểu thuyết nào có thể dung nạp trongmình tất cả các kết cấu.

Tiểu thuyết thường có nhiều hồi, nhiều tháp đoạn, hệ thống nhân vật phongphú với hàng loạt các biến cố phức tạp Tuy nhiên tiểu thuyết không phải là mộttập hợp các tháp đoạn, các tuyến nhân vật theo cách xâu chuỗi chúng lại mộtcách tuỳ tiện Nghệ thuật kết cấu tiểu thuyết đòi hỏi phải có sự chặt chẽ, cânxứng nhưng bên trong tiểu thuyết vẫn ẩn chứa những ngổn ngang, bề bộn, phứctạp như cuộc đời thực mà nó phảnánh

Một tác phẩm nghệ thuật hoàn chỉnh phải có sự thống nhất với nhau về kếtcấu Người viết tiểu thuyết phải chú ý đến các mối liên hệ giữa các bộ phận, cáctuyến sự kiện, các tuyến nhân vật trong một chỉnh thể nghệ thuật Trong mốiliên hệ này thì tư tưởng chủ đề đóng vai trò là trung tâm của kết cấu tiểuthuyết.Sự thống nhất của kết cấu chỉ đạt được hiệu quả cao khi tư tưởng chủ đềthấm sâu vào từng yếu tố trong tác phẩm và góp phần tham gia vào quá trìnhhình thành nhân cách của nhân vật

Tiểu thuyết hiện đại bao giờ cũng mang trong mình tính chất nhiều tuyến,nhiều bình diện, sự đan xen giữa các tuyến nhân vật và các tuyến lịch sử.Tiểu

thuyết Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh là cuốn tiểu thuyết có sự nối tiếp

nhau giữa dòng thời gian hiện tại và quá khứ, có cuộc sống hiện đại đang trôiqua cùng với những hồi ức về một cuộc chiến đã qua

Điều đặc biệt trong tiểu thuyết thuyết hiện đại là nó có thể không có nhânvật trung tâm Tuy nhiên, tác phẩm vẫn đảm bảo tính thống nhất của kết cấu nhờcác hình tượng trong tác phẩm luôn vận động và hướng tới phục vụ mục đích

chung Tiểu thuyết Mười lẻ một đêmcủa Hồ Anh Tháikhông có nhân vật trung

tâm Thay vào đó là một hệ thống nhân vật đang hoạt động Mỗi nhân vật đanghoạt động trong một môi trường độc lập nhưng đồng thời hoạt động của tất cảnhân vật ấy lại có chung một môi trường là cuộc đời Tuy các hoạt động củanhân vật không liên quan đến nhau nhưng cộng tất cả các hoạt động ấy lại ngườiđọc sẽ cảm nhận được một trần thế nghiêng ngã, đầy những cái vô lý vànựccười

Kết cấu tiểu thuyết hiện đại thường gắn với tư tưởng chủ đề và tính cáchnhân vật nhiều hơn là gắn với dòng thời gian sự kiện Mỗi phần, mỗi chươngtrong tiểu thuyết thường chú ý khai thác nội dung tư tưởng, chủ đề hay một tínhcách nào đó của nhân vật chứ không tuân theo nguyên tắc trình tự của những sự

kiện chảy theo dòng thời gian Tiểu thuyết Dấu chân người lính của Nguyễn

Minh Châu có mười bảy chương, mỗi chương gắn với một sự kiện nhưng tác giảkhông nhằm mục đích xây dựng những sự kiện lịch sử mà chỉ sử dụng những sựkiện lịch sử này như một phương tiện để khắc hoạ tính cách của nhân vật Từđây, hình ảnh những người lính trong cuộc kháng chiến chống Mĩ được dựng lênvừa hào hùng vừa gần gũi với người đọc

Trong một cuốn tiểu thuyết, nghệ thuật kết cấu đóng vai trò rất quantrọng.Tuy nhiên đây không phải là yếu tố duy nhất tạo nên sự thành công của tácphẩm.Nó cũng không thay thế được sự hiện diện của vốn sống cũng như thế giớiquan của nhà văn trong tầng sâu của tác phẩm

Khi nói đến kết cấu của một tác phẩm văn học chúng ta sẽ hình dung ra mộtcái sườn mà ở đó tác giả sẽ triển khai tất cả các ý chính xung quanh sự kiện,ngôn từ và hệ thống nhân vật Kết cấu là sự sắp xếp các thành phần hình thứcnghệ thuật, tùy theo nội dung và thể loại để đạt được hiệu quả nghệ thuật cao

nhất theo dụng ý của tác giả Trong Từ điển thuật ngữ văn học, Lê Bá Hán, Trần

Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi cho rằng, kết cấu “là toàn bộ tổ chức phức tạp và sinh động của tác phẩm” [5; 131] Nhìn chung kết cấu có một vai trò rất quan

trọng trong việc hình thành tác phẩm văn học

Tiểu thuyết Giọt sầu đa mang gồm 10 chương, được kết cấu theo lối chương

hồi- một kiểu kết cấu đặc trưng của tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc.Mỗi chương

có một tiêu đề ngắn gọn nhưng bao trùm nội dung chủ đề cốt lõi của chương Sửdụng lối kết cấu chương hồi cách tân này, làm cho tác phẩm dù phi tuyến tính,theo dòng liên/hồi tưởng đứt gãy của nhân vật nhưng độc giả vẫn không quá khó

để theo dõi, chắp nối nhằm có sự hình dung rõ ràng và logic về các sự kiện, biến

cố diễn ra trong cuộc đời của ông Mười Phúc Thủ pháp đồng hiện phát huy tối

đa hiệu quả nghệ thuật trong việc khắc tạc hình tượng nhân vật trung tâm của

tiểu thuyết Tác phẩm bắt đầu từ hiện tại khi ông Mười Phúc đang ở tuổi lụctuần, lãnh đạo Tập đoàn Hoàng Long Một cô bé Hồng Ngự muốn xin được thựctập bên cạnh ông và làm thư kí riêng cho ông, rồi ông kể cho cô nghe về anh Ba,

về chuyến đi thăm Sài Gòn lần đầu tiên cùng má và đi thăm anh Ba tại chiến khu

Đ Sau đó chuyện lại quay trở về với hiện thực, ông Mười Phúc mời Hồng Ngự

về nhà ông ở, sau giờ cơm ông Mười giao cho Hồng Ngự nhiệm vụ về công tyNước khoáng Ayo để khảo sát tình hình Khi kết thúc chuyến đi đó ông Mười đãquyết định để cho Hồng Ngự viết lại câu chuyện về cuộc đời ông, ông đã kể cho

cô nghe về cuộc sống thời ấu thơ của ông, khi ông còn là cậu bé Mười lù đến lúccậu đi học trở thành chàng thiếu sinh quân Truyện lại quay trở lại với hiện thựcvới cuộc sống thường nhật của Hồng Ngự ở nhà ông Mười và ông lại kể cho cônghe tiếp về chặng đường đời của ông, ngày đất nước sắp giải phóng, ông trở vềquê nhà vẫn vậy nhưng người thì đã đổi khác, Lý đã đi lấy chồng Nhiều lầnMười Phúc cũng muốn tìm kiếm cô Lý, muốn cô nói một lời giải thích.Nhưngngười xưa tránh mặt, hết duyên khó tìm

Câu truyện tiếp tục với những công việc của ông Mười khi ở trong nhànước; những mối tình khác của ông Mười với cô Lài trong cùng đơn vị, Hằng-con gái chủ nhà trọ nhưng những mối tình đó vừa chớm nở lại bị vỡ tan nhưbóng nước Cuối cùng thì ông kết hôn với Nhã theo mong muốn của má và rồilại chia tay vì không hòa hợp, hai người đã có với nhau hai đứa con gái Độc giảđang bị cuốn hút bởi những mối tình của ông Mười thì tác giả lại kéo người đọc

về với hiện thực, về những câu chuyện kinh doanh nước khoáng của ông Ông

và Hồng Ngự cùng đến trụ sở của Hoàng Long tại Long An ông nói: “Mỗi khi qua đây, ông thấy sợ…” [12; 32], Hồng Ngự tự đặt câu hỏi: “Suốt thời thơ ấu của mình, cậu bé Mười lù từng sợ điều gì?” và tác giả lại lôi tuột người đọc về

quá khứ dưới những suy nghĩ của Hồng Ngự về những nỗi sợ của ông Mười Và

tố chất kinh doanh của ông Mười ngay từ khi còn nhỏ, những khó khăn của ôngkhi làm việc trong nhà nước thời kì bao cấp, chuyển ra làm riêng Công việckinh doanh đầu tiên của ông đó là kinh doanh thuốc lá, nhưng công ty đang pháttriển thì lại bị biến thành công ty nhà nước Ông lại kể cho Hồng Ngự nghe về

những thất bại đầu đời của mình đó là: Vụ nước hoa Thanh Hương, vụ “muagiùm một triệu rúp ở Vũng Tàu” khiến ông bị thổi bay hai mươi triệu, câuchuyện làm ăn với công ty Victoria làm gia đình ông đứng bên bờ tan vỡ, công

ty ông đứng trên bờ phá sản trước vụ phân vô cơ DAP của cô Xuân và vụ đầu cơgạo Kết thúc những câu chuyện về thất bại, người đọc lại được quay lại với hiệnthực, về cuộc gặp lại cô Xuân, về những chiêm nghiệm của ông sau thất bại.Ông quyết định đứng lên làm lại cuộc đời bằng thuốc lá, dựa vào sự nhạy béntrong kinh doanh và những kinh nghiệm đã có ông đã thành công vang dội trongmảng thuốc lá và đem đến cho ông mối lợi nhuận khổng lồ Ông lại tiếp tục lấnsân sang lĩnh vực khai thác khoáng sản, bất động sản, công nghiệp nước khoáng,công nghiệp xuất khẩu thủy sản Hồng Ngự cũng có dịp được thăm quan nhàmáy sản xuất cá của công ty chế biến thủy sản Cadomex với từng công đoạn hếtsức tỉ mỉ, kĩ lưỡng Và bắt đầu tìm hiểu được sâu hơn về gia đình riêng của ông,

về người vợ Lê Ngọc, về ba năm đen tối của Hoàng Long Thời gian thực tậpcủa Hồng Ngự sắp hết, thì cũng là lúc một tin dữ xảy ra, bệnh của ông MườiPhúc tái phát và ông nằm trong viện mãi nhưng không tỉnh.Hồng Ngữ đã tiết lộcho ông về danh tính thật của mình, cô là cháu gái của Lý Câu chuyện kết thúctại đó

Thoáng nhìn thì sẽ thấy tác phẩm rời rạc bởi hiện thực và quá khứ đan xennhau Nhưng nếu đọc kĩ tác phẩm dường như có một mạch ngầm nào đó liên kếtcác sự kiện với nhau Đó chính là sợi dây cảm xúc của ông Mười Phúc, cả tácphẩm là tiếng thở dài, là niềm vui thì ít mà nỗi buồn thì nhiều Nhớ lại quá khứ

là nỗi buồn hiển hiện, buồn vì gia đình phải chia li, buồn vì mối tình đẹp đẽ đãmất và còn buồn vì sự nghiệp đầu đời gặp nhiều thất bại, càng thành công đứngtrên đỉnh vinh quang ông lại càng cảm thấy cô đơn, muộn phiền Không chỉđược liên kết bằng sợi dây cảm xúc mà tác phẩm còn được liên kết bởi nhân vậtHồng Ngự, cô là người truy tìm kí ức của ông Mười, là người đúc cảm nhận,

xâu chuỗi, ghi chép lại các sự kiện về cuộc đời của ông Mười Phúc: “Nuốt trọn từng ngụm kí ức của ông” Nhiệm vụ của cô là phải tiêu hóa nó, tự biến mình

thành cục bông thẩm thấu từng giọt sầu, giọt nhớ ấy vào lòng Dòng chảy kí ức

từ ông có thể cắt ra thành từng miếng Những miếng kí ức đa sắc, đa thanh, đamùi, đa vị Có những miếng ngọt ngào mát lạnh, có miếng cay xé lòng HồngNgự sẽ là con trai nhận vào mình những hạt cát, kể cả những hạt sắc như thủytinh vỡ, để ủ ngọc Rồi từng ngày, từng tuần, viên ngọc ký ức ấy sẽ lớn dần.Cuối cùng, cô trút cảm xúc trong lòng mình ra, mài giũa những viên ngọc có tên

là ý ức ấy dâng tặng ông Mười Phúc

Như vậy tác phẩm được kết cấu theo kiểu chương hồi cách tân, đồng hiệnquá khứ và hiện tại đan xen nhau Người đọc vừa đọc, vừa chiêm nghiệm, vừahồi hộp tìm hiểu quá khứ cũng như những u ẩn trong hiện tại của ông MườiPhúc.Người đọc không cảm thấy rời rạc mà vẫn có những mạch ngầm liên kếtvăn bản

Một điểm đặc biệt nữa trong kết cấu tiểu thuyết Giọt sầu đa mang của

Nguyễn Đình Tú là tác giả đã sử dụng kiểu kết cấu liên văn bản Ta thấy rõ điềunày qua sự xuất hiện của các đoạn thơ, bài hát, hò vè,ca vọng cổ trong khá nhiềuchương của thiên tiểu thuyết Sử dụng kiểu liên văn bản này, tác giả có điều kiệnkhơi gợi thêm nhiều cảm xúc, tâm tư của nhân vậtđược gửi gắm qua thơ ca,vọng cổ, khắc phục lối giản lược theo kiểu kể lại và ghi chép

Chẳng hạn, ngay trong chương 1, khi cô bé Hồng Ngự thể hiện tài năng cahát của mình mong Mười Phúc chấp thuận vào làm việc ở công ty Hoàng Long

qua bài hát “Tôi có người yêu mang tên Hồng Ngự…” thì Mười Phúc chăm chú lắng nghe và tự nhiên cũng cất lời ca theo giọng cô bé “ Hồng Ngự ơi tôi sẽ không bao giờ quên…” [12; 21] Sỡ dĩ có sự hòa điệu ấy là bởi, bài hát đã chạm vào phần đời sâu kín trong lòng Mười Phúc đến nỗi “bài hát kết thúc rồi mà ông vẫn muốn lẩm nhẩm ca lại đoạn điệp khúc như một tâm sự dài của chính lòng ông” [12; 22] Sự khơi gợi dẫn dắt của kiểu kết cấu liên văn bản này góp phần

làm tăng sự bí ẩn và hấp dẫn của tác phẩm Ngay trong chương một, chúng ta đãthấy tác giả hoàn toàn chinh phục người đọc theo sự dẫn dắt của mình để thámhiểm cuộc đời khá nhiều bí ẩn đót đắng của một doanh nhân thành đạt

1.4 Từ điểm nhìn bên ngoài đến điểm nhìn bên trong

Điểm nhìn trần thuật là vị trí “người kể dựa vào để quan sát, cảm nhận, trần thuật, đánh giá các nhân vật và sự kiện” [13; 104].Trong tiểu thuyết Giọt sầu đa mang điểm nhìn trần thuật được thể hiện ở hai dạng chính và luôn có sự

thay đổi, luân chuyển linh hoạt Đó là điểm nhìn bên ngoài và điểm nhìn bêntrong

1.4.1 Điểm nhìn bên ngoài

Điểm nhìn bên ngoài trong tác phẩm chính là những nhìn nhận của HồngNgự về ông Mười Phúc Cô đã dành sáu tháng thực tập của mình để tìm hiểu vềông xem có đúng những gì mình nghe được không “Cô định khám phá một cao

ốc nhưng rồi đã bị ném vào hang động với những mê cung vừa hồi hộp, vừa mêđắm, ở đó tràn ngập âm thanh và ánh sáng, trộn lẫn quá khứ và hiện tại, xen kẽhạnh phúc và khổ đau, tình trường, thương trường, bi kịch tận cùng và nhữngvượt thoát ngoạn ngục” [12; 98] Hồng Ngự nhận thấy rằng ông Mười Phúc làmột người rất tài giỏi, một mình ông đã bôn ba lăn lộn bao sóng gió để có đượcngày hôm nay Điều cô nể phục ông hơn cả là ông luôn cho nhiều hơn nhận:

“Ông nhớ hết những người có ân với ông và cố bỏ qua những kẻ oán trên mỗibước đường ông đi… Trong vòng mười năm ông chi tới sáu mươi tỷ cho cácchương trình từ thiện có tên, còn rất nhiều những hành động từ thiện không tênnữa, cũng chỉ để chứng minh một điều rằng, tiền sẽ mãi không có ý nghĩa gì nếuchỉ để làm giàu Bởi có cái gì tụ mãi mà không tan đâu?”[12; 172, 173] HồngNgựđã tổng kết về cuộc đời của ông Mười: “Có ba người phụ nữ đi qua cuộcđời ông, để lại cho ông sáu đứa con Người vợ đầu sang được hai cô con gái làLiên và Lan Người vợ thứ hai sanh được ba người con là Mai, Hoàng và Lê.Còn người phụ nữ cuối cùng, luôn ẩn mình trong bóng tối, hiện đang vui vầy vớicậu con trai sáu tuổi… Người phụ nữ ấy có hạnh phúc không?Có đau khổkhông? Có yêu và hận ông Mười nhiều không? Còn các con ông Mười thì sao?Đều lớn khôn, khỏe mạnh, có hàng triệu cổ phiếu, có nhà lầu, xe hơi, có công ănviệc làm, có cơ đồ, có sự nghiệp cả Nhưng đứa nào biết giữ thì còn, đứa nàokhông biết giữ thì mất, âu cùng là số trời đã định… ông Mười chỉ có thể tạodựng chứ không thể sống thay phần đời của chúng dù chúng có là con ông đinữa” [12; 286, 287] “Nếu ông không bao giờ tỉnh lại nữa thì điều giá trị nhất

ông để lại cho đời là cái gì? Thân xác ông ư? Rồi sẽ về với cát bụi Các công ty,nhà máy, xí nghiệp chăng? Rồi sẽ thuộc về những người chủ mới Nhà đất ư?Chẳng mang trong nó giá trị gì đặc biệt Tiền chăng? Để tiền lại cũng có nghĩa làkhông để lại gì Vàng bạc, châu báu ư? Chỉ là sự luận chuyển sở hữu.Sự nghiệpkinh doanh ư? Chỉ có ý nghĩa nếu tiếp tục và thành công Vậy đa số con người tasau khi chết đi sẽ chẳng để lại được điều gì giá trị cho đời sao?” [12; 295]

Không chỉ có điểm nhìn từ Hồng Ngự mà trong tác phẩm, có rất nhiềunhững điểm nhìn khác nhau về cuộc đời của ông Mười Với Lý có lẽ cô sẽkhông bao giờ quên những kí ức đẹp đẽ về Mười lù - mối tình đầu của cô Mộtchàng trai mà ngay từ lần gặp đầu tiên đã khiến trái tim cô lay đông, khuôn mặttuấn tú có những nét kiên định, trầm ổn ấy đã khiến cô không sao quên được Có

lẽ đối với Lý Mười Phúc là một chàng trai galang bởi luôn giúp cô đi hái sầuđâu để bán, và đặc biệt đó còn là một người chăm chỉ, một người mà cô đã hứahẹn sẽ ở bên suốt cuộc đời Nhưng chiến tranh vô tình, cuộc đời vô tình đã khiếnhai người phải xa nhau, và rồi dù đã đi lấy người khác thì cả cuộc đời cô cũngkhông bao giờ rời khỏi Đồng Tháp- nơi chứng nhân cho tình cảm của hai người,chắc hẳn cô cũng thường xuyên kể cho Hồng Ngự nghe về ông Mười Phúc, nên

cô cháu gái trẻ đã tò mò truy tìm kí ức cho bà Còn với Ngọc - người vợ mà ôngyêu thương thì sao? Thuở ban đầu, Ngọc cũng rất yêu Mười Phúc hai người kếthôn và sinh ra được ba người con Đó là giai đoạn mà ông Mười mới ra làmriêng nên gặp rất nhiều khó khăn, áp lực công việc khiến ông không có thời gianquan tâm đến vợ con Lại cộng với việc đối tác của ông Mười là cô Xuân có tìnhcảm với ông, vốn là một người có cá tính mạnh mẽ Ngọc đương nhiên không thểchấp nhận việc hai người qua lại với nhau, gia đình đứng trên bờ tan vỡ Nhưng

có một bí mật lớn hơn mà ông Mười không có can đảm nói với Ngọc để rồi cuốicùng chính lí do đó khiến gia đình ông chia lìa đó là việc ông Mười Phúc đã cómột đời vợ và hai đứa con Ông Mười sợ Ngọc không chấp nhận, không yêu ôngnên đã không nói với bà Để rồi bà mãi mãi ôm hận với người chồng của mình.Với điểm nhìn bên ngoài Hồng Ngự đã bao quát hết tất cả, ghi lại chân thựcnhất những diễn biến trong suốt chuyến đi khiến câu chuyện sống động và thựchơn như chính chuyển động của cuộcsống.Ngoài điểm nhìn của Hồng Ngự còn

có điểm nhìn của Lý, Ngọc mỗi điểm nhìn cho chúng ta một cảm nhận riêng,một góc nhìn riêng về ông Mười Phúc, ông không hoàn hảo mà cũng đầy nhữngvết xước.

1.4.2 Điểm nhìn bên trong

Điểm nhìn bên trong là kể xuyên qua cảm nhận của nhân vật, trong trườnghợp này người kể và nhân vật dường như bị xóa mờ ranh giới, người kể dễ dànghiểu cặn kẽ mọi biến chuyển tâm lí và hành động của nhân vật Điểm nhìn bêntrong được khơi nguồn từ tâm trạng và thái độ của chính bản thân nhân vật trướcmột sự kiện nào đó có ý nghĩa trọng đại hay chỉ gợi nhắc thoáng qua Kể chuyệnthông qua điểm nhìn bên trong, người kể phải nắm bắt chính xác những suynghĩ, việc làm, cảm giác của nhân vật Chính vì thế, khoảng cách giữa nhân vật

và người kể dường như bị rút ngắn đến mức tối giản, người kể có thể tự hòamình vào dòng chảy cảm xúc của nhân vật để tái hiện lại sự việc thật sắc nét vàchân thực

Điểm nhìn bên trong sẽ tạo được sự thấu hiểu, đồng cảm, sẻ chia của độcgiả đối với nhân vật Người đọc nhận ra những ngóc ngách thẳm sâu trong nhânvật sao mà gần gũi, chân thực với cuộc sống đời thường đến thế Thái độ cảmthông hay phẫn nộ của người đọc một phần cũng do cách kể chuyện qua điểmnhìn bên trong này chi phối Tâm trạng của nhân vật với những buồn vui, trăntrở hay đau đớn, dằn vặt chính là cốt lõi người kể nương vào đó để buông ranhững câu văn mượt mà, đầy cảm xúc Tâm trạng của nhân vật như được người

kể nắm bắt sẵn trong lòng bàn tay, từ những khoảnh khắc vui vẻ đến giây phútđau đớn, thất vọng, giằng xé Có đôi chỗ người đọc dễ bị nhầm lẫn giữa điểmnhìn của người kể và điểm nhìn nhân vật, bởi cách diễn đạt quá chi tiết cụ thể vàchân thực Người đọc sẽ dễ tự hỏi phải chăng người kể hay chính tác giả đã từngtrải qua cảm giác này, bởi nhiều chi tiết được thể hiện mà dường như chỉ cóngười từng trải mới sử dụng được từ ngữ sắc lẹm đến vậy

Trong tác phẩm không thiếu những đoạn ông Mười Phúc tự cảm nhận vềcuộc đời của mình, những thất bại để lại cho ông những bài học đắt giá, nhữngmối tình khiến cho con tim ông trở nên nhạy cảm và mong manh hơn bao giờ

hết.Ông Mười có rất nhiều triết lí về tình yêu và về sự nghiệp “Sự thành công

của ông ngày hôm nay được sinh ra từ nhiều, thậm chí là rất nhiều những lần thất bại nữa, cả chủ quan và khách quan đem lại” [12; 161]; “những người như thế trong cuộc đời ông gặp nhiều lắm Cho nên cái sự buồn- vui, yêu- hận, thương- ghét… nó mong manh lắm con ơi Đời này cho bao nhiêu yêu thương cũng không đủ, rước lấy sân hận vào lòng làm chị?” [12; 171], “bất động sản

có đến hơn tám mươi phần trăm người đến mua nhà là dân đầu tư, còn người đến mua nhà để ở thì không nhiều… theo quy định mỗi gia đình chỉ sinh từ một tới hai con,… vậy bán cho ai?” [12; 190], “tài ít lại đặt ở vị trí lớn sẽ chỉ nhanh chóng đưa doanh nghiệp xuống mồ.Sự bất tài trong kinh doanh sẽ rất khó che đậy, không ai trả tiền thuê một CEO bự nếu ông ta không mang lợi nhuận khủng

về cho ông chủ Chỉ có những tập đoàn kiểu gia đình mới có chỗ trú chân cho những kẻ bất tài ngồi lâu đến như vậy” [12; 273], “đau lòng thì đau lắm rồi, nhưng cái cảm giác bị xúc phạm bởi sự cạn nghĩa và niềm tin bị phản bội từ người thương yêu nhất khiến Mười Phúc hoàn toàn suy sụp Con tim Mười Phúc thực sự rớm máu… Tình yêu được nuôi dưỡng bởi sự dâng hiến cho nhau, nhưng tình yêu sẽ chết dần chết mòn bởi những gặm nhấm ích kỉ… Nhưng cái sợi dây tình ái nó lằng nhằng ghê lắm Đã muốn quê mà vẫn cứ nhớ Đã muốn hận mà vẫn cứ thương Đã muốn buông bỏ mà vẫn cứ vấn vương Trong một lần tim ông loạn nhịp, phải vô bệnh viện nằm, bác sĩ kêu ông bị nhịp tim nhanh trên thất, nghĩ đến cái chết có thể đến bất kì lúc nào, tự nhiên ông thèm được nhìn thấy vợ, được nắm bàn tay của vợ, được ôm tấm thân đã sinh nở cho ông ba người con đang vò võ một mình nơi xa” [12; 239,241].

Như vậy, với điểm nhìn bên trong người kể đã thay nhân vật bộc lộ suynghĩ, tình cảm của mình.Người kể đã đặt mình ở vị trí của nhân vật để có nhữngcảm nhận sâu sắc nhất

Qua cốt truyện, kết cấu và điểm nhìn trần thuật trong Giọt sầu đa mang,

Nguyễn Đình Tú đã thể hiện tài năng của mình trong việc sắp xếp, tổ chức các

sự kiện độc đáo Kết cấu chương hồi, đồng hiện, liên văn bản tạo ra sự hấp dẫn,hồi hộp cho người đọc, cùng với đó điểm nhìn trần thuật đan xem giữa bên trong

và bên ngoài khiến cho nhân vật và sự việc được hiện lên toàn diện hơn, sâu sắchơn Qua đó, tạo cơ sở vững chắc để tác giả khai thác tốt hơn trên các bình diện

khác như giọng điệu, ngôn ngữ, không gian và thời gian nghệ thuật trong tácphẩm.

Chương 2 NHÂN VẬT, KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN 2.1 Các kiểu con người trong tác phẩm

Nhân vật trong văn học là một hiện tượng mang tính ước lệ Nó là một bảntổng hợp những tính cách của con người Nhân vật cũng là sản phẩm lao độngcông phu của nhà văn Đó là một thế giới con người của hiện thực băng qua conđường tư duy sáng tạo, sự trăn trở về cõi người và cuộc sống của tác giả để trởthành hình tượng trong tác phẩm văn học Chính vì vậy chúng ta không thể tìmbản sao của một cá nhân trong nhân vật văn học Con người chỉ có thể tìm thấy

có một chút gì đó là của mình, giống mình khi chiêm nghiệm về nhân vật trongmột tác phẩm cụ thể

Nếu thi pháp nhân vật trong truyện kể dân gian và truyện nôm Việt Namthường chú ý cốt truyện nhiều hơn nhân vật và trong nhân vật thì hành động củanhân vật được chú ý nhiều hơn yếu tố tâm lý thì trong tiểu thuyết hiện đại mốiquan hệ giữa cốt truyện và nhân vật, giữa yếu tố tâm lý, hành động với nhân vật

bị lật ngược trở lại Các nhà viết tiểu thuyết hiện đại bộc lộ suy nghĩ của mìnhqua nhân vật chứ không phải qua cốt truyện Có đôi lúc nhân vật sống độngtrong lòng tác giả nhưng cốt truyện vẫn chưa hình thành Thế nhưng nếu cốttruyện đã xuất hiện rồi mà nhân vật vẫn chưa rõ ràng sẽ dễ dẫn đến tình trạngthiếu sự sinh động trong tác phẩm và sơ lược trong sáng tạo Muốn xây dựngnhân vật thành công, bên cạnh vốn sống văn hoá, sự am hiểu tâm lý con người,khả năng tưởng tượng phong phú nhà văn còn phải có một quá trình thai nghén,

đồng cảm và nhập thân vào nhân vật Các nhân vật trong “Vỡ bờ” là nỗi trăn trở

của Nguyễn Đình Thi trong suốt mườinăm

Nhân vật tiểu thuyết không phải là một con người vô danh với những hànhđộng do hệ thống ngôn từ thực hiện Khi xây dựng nhân vật, các nhà văn chú ýnghiên cứu quá khứ, hiện tại, tương lai, cho nhân vật mình một cái tên, nghềnghiệp, tiểu sử, đặc biệt là quá trình phát triển tâm lý Những đặc điểm tâm lý

giúp cho các nhân vật nổi bật lên giữa mọi người.

Trong nghệ thuật xây dựng nhân vật, điều nhà văn cần phải chú ý là thểhiện rõ tính cách của chúng Tính cách nhân vật quyết định mọi vấn đề của nhânvật Alain Robbe – Grillet đã từng nói về vai trò của tính cách nhân vật như sau:

“Tính cách của nhân vật xui khiến các hành động của nó, làm cho nó phản ánh với mỗi sự kiện theo cách đã định Tính cách của mỗi nhân vật cho phép người đọc đánh giá, yêu hay ghét nhân vật đó Nhờ tính cách này mà một ngày nào đó nhân vật để lại tên mình cho một típ người, sẽ được khẳng định” [1; 35] Tính

cách nhân vật được các nhà tiểu thuyết thể hiện qua các tình huống Trong mộttình huống cá biệt, nhân vật bộc lộ được tính cách củamình

Nhân vật trong tiểu thuyết tuy có nguồn gốc từ hiện thực nhưng nó khôngphải là sự sao y bản chính của những con người ngoài đời Nhân vật mangtínhkhái quát hoá nghệ thuật là một trong những quy định mà các nhà văn cố

gắng vươn tới Tiểu thuyết mang trong mình những nhân vật “Vừa phải duy nhất lại vừa phải được nâng đến tầm cao của một phạm trù Nó cần phải có đủ nét đặc thù để không bị thay thế, và đủ tính chung để trở thành phổ biến” [1;

35] Nhân vật AQ của Lỗ Tấn mang những nét cá biệt như vô gia cư, không thân

thích, không nghề cố định, nhiều sẹo nhưng cũng vì vậy mà “phép thắng lợi tinh thần” mang tính phổbiến.

Một thủ pháp khá phổ biến khi nhà văn xây dựng nhân vật là các nguyênmẫu trong xã hội được cải biên lại cho phù hợp với tư tưởng chủ đề của tiểuthuyết Tô Hoài đã chọn lọc, thêm bớt các tài liệu để làm nổi bật vấn đề Mỵ và

A Phủ là đại diện cho sự đau khổ của người Mông trong thời kỳ đất nước ta lâmvào cảnh một cổ hai tròng Cuối cùng, dưới sự lãnh đạo của Đảng, hai vợ chồng

A Phủ cùng với các dân tộc anh em giành được thắng lợi

Nhân vật tiểu thuyết chính là phương tiện để nhà văn lồng vào đó nhậnthức của mình về hiện thực, con người, lý tưởng Nó bắt nguồn từ những nguyênhình khác nhau của thực tại Sự thành công trong việc xây dựng nhân vật củatiểu thuyết tỉ lệ thuận với khả năng nhà văn để cho các đường nét nguyên hìnhnày tan biến đi trong một hình tượng nghệ thuật mới về chất lượng Vấn đề này

phụ thuộc vào tài năng và kinh nghiệm viết tiểu thuyết của mỗi nhà văn.

Nhân vật là kết quả của quá trình thai nghén, mang nặng đẻ đau của nhàvăn Để dựng lên hàng lớp người với những bộ mặt và tính cách khác nhau đòihỏi nhà văn phải có vốn văn hoá phong phú và lao động công phu

2.1.1 Từ con người nguyên mẫu đến hình tượng nhân vật doanh nhân Mười Phúc.

Mở đầu tác phẩm Giọt sầu đa mang ông Phạm Phúc Toại- Chủ tích Hội

đồng quản trị tập đoàn Hoàng Long đã viết: “…Tôi rất xúc động khi đọc cuốntiểu thuyết này Từ cuộc đời thực của tôi, qua tài năng của nhà văn, một tácphẩm văn học đã ra đời và đến với độc giả gần xa, trong đó có cả bạn bè vàngười thân của tôi Hy vọng cuốn sách mang lại cho bạn đọc nhiều cảm xúcnhân văn Cảm ơn nhà văn Nguyễn Đình Tú và mong anh tiếp tục có nhữngcuốn sách hay về giới doanh nhân chúng tôi” Tác giả Nguyễn Đình Tú viết câuchuyện về cuộc đời ông Mười Phúc dựa trên một nhân vật có thật đó chính làcuộc đời của ông Nguyễn Phúc Toại Lấy nguyên mẫu nhân vật ngoài đời sốngtưởng như đã là một cách làm cũ bởi trong văn học ta từng bắt gặp rất nhiềutrường hợp như: Chí Phèo, Lão Hạc, Bá Kiến, Huấn Cao,… Nhưng dưới tàinăng của Nguyễn Đình Tú thì chuyện cũ mà mới, tác giả vay mượn nhưng vẫnsáng tạo

Ông Phạm Phúc Toại sinh năm 1956, hiện là Chủ tịch HĐQT CTCP Tậpđoàn Hoàng Long (Mã CK: HLG) Số lượng cổ phiếu mà ông Toại hiện đangnắm giữ là 11.133,197 cổ phiếu HLG Doanh nhân Phạm Phúc Toại và Tậpđoàn Hoàng Long được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng IIIthời kỳ đổi mới Tháng 10/2007, ông Phạm Phúc Toại nhận cúp Thánh Gióng

“doanh nhân tiêu biểu năm 2007” do Phòng Công nghiệp và thương mại ViệtNam trao tặng Tháng 10/2008, ông là doanh nhân Sài Gòn tiêu biểu và tháng3/2009 ông được Thủ tướng Chính phủ tặng danh hiệu Chiến sĩ thi đua toànquốc Đây là những phần thưởng cao quý dành tặng cho những doanh nhân có tưduy chiến lược, nhạy bén trong kinh doanh, có phẩm chất và nhân cách sống…góp phần phát triển nền kinh tế đất nước Trước đây ông là một chiến sĩ công an

nhân dân sau đó trở thành một giám đốc doanh nghiệp Nhà nước Sau nhiều nămtham gia quản lý một số doanh nghiệp Nhà nước ông nhận thấy khả năng cạnhtranh của các tập đoàn kinh tế thuộc sở hữu Nhà nước ngày càng giảm sút so vớikhu vực kinh tế tư nhân cùng nhiều lý do khác ông đã quyết định “làm mới” sựnghiệp kinh doanh của mình bằng cách thành lập doanh nghiệp ngoài quốcdoanh mang tên Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ và Xây dựng Hoàng Longvới số vốn 1 tỷ đồng cùng 30 lao động Sau 10 năm, Hoàng Long trở thành mộttrong những doanh nghiệp hàng đầu trong gần 4.000 doanh nghiệp đang hoạtđộng trên địa bàn tỉnh Long An, và nằm trong top 500 doanh nghiệp hàng đầuViệt Nam, với tổng số vốn điều lệ gần 300 tỷ, mức tăng trưởng hằng năm từ 30-35% Trong 10 năm hoạt động, Tập đoàn Hoàng Long đã đóng góp gần 50 tỷđồng cho công tác từ thiện xã hội.

Về quá trình công tác của ông: Từ tháng 03 năm 2014: Chủ tịch HĐQTCông ty CP Tập đoàn Hoàng Long Từ tháng 03 năm 2007 đến tháng 03 năm2014: Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập Đoàn HoàngLong Đến 16/01/2014: Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Tập đoàn HoàngLong Đến 16/01/2014: Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn HoàngLong Từ năm 1999 đến tháng 02 năm 2007: Tổng Giám đốc Công ty TNHHXNK TM & XD Hoàng Long Từ năm 1992 đến năm 1999: Giám đốc Công tyTNHH Ngọc Ánh, Long An Từ năm 1987 đến năm 1992: Giám đốc Công tyDịch vụ Đầu tư Công Nông Nghiệp,Long An Từ năm 1985 đến năm 1987: Phógiám đốc XN Thuốc lá Hồng Ngự Từ năm 1975 đến năm 1985: Công tác tạiCông an tỉnh Đồng Tháp Từ năm 1971 đến năm 1975: Công tác tại An Ninhkhu B

Có nhiều sự kiện quả thực trùng khớp với cuộc đời thực của ông Toại,nhưng nghĩ đi nghĩ lại thì văn chương luôn lấy đề tài từ hiện thực đời sống sau

đó sáng tác lại Bởi vậy cho nên việc tác giả dựa vào nguyên mẫu để sáng tạonên một hình tượng nhân vật rất sinh động, thật hơn cả “ con người thật ngoàiđời”, tác giả tập trung vào những góc khuất những nỗi buồn, những thất bại, trảinghiệm đắng cay đằng sau những thành công của nhân vật thực ngoài Hình

tượng của Mười Phúc vì thế mà sinh động và mang tính điển hình cho tầng lớpthanh niên thành đạt Nếu như trên các phương tiện báo đài cuộc đời ông Toạihiện lên hết sức sơ lược, chủ yếu nói đến những thành công vang dội của ông ở

thời điểm hiện tại khi dẫn dắt tập đoàn Hoàng Long thì ông Mười trong Giọt sầu đamang hiện lên rất sinh động cụ thể về những niềm vui, nỗi buồn Đó chính là

sáng tạo nghệ thuật độc đáo của tác giả Nguyễn Đình Tú

2.1.2.Con người hoài niệm, chấn thương tâm lý

Những thất bại đầy đau đớn của ông và cả những mối tình dang dở củaông Hồng Ngự đã có bản tổng kết nho nhỏ về ông Mười như sau: “Có ba ngườiphụ nữ đi qua cuộc đời ông, để lại cho con sáu đứa con Người vợ đầu sanhđược hai cô con gái là Liên và Lan Người vợ thứ hai sanh được ba người con làMai, Hoàng và Lê Còn người phụ nữ cuối cùng luôn ẩn mình trong bóng tối,hiện đang vui vầy với cậu con trai sáu tuổi, như một ga xép mà con tàu mang tênMười Phúc trong hành trình dài dặc của mình đã dừng lại chốc lát để rồi tiếp tụclầm lũi, cô đơn tiến về phía trước Người phụ nữ ấy có hạnh phúc không? Cóđau khổ không? Có yêu và hận ông Mười nhiều không? Không ai trả lời đượcchính xác câu hỏi này ngoài những người trong cuộc… Các con của ông Mườithì sao? Đều lớn khôn, khỏe mạnh và có hàng triệu cổ phiếu, có nhà lầu, xe hơi,

có công ăn việc làm, có cơ đồ, có sự nghiệp cả” [12; 286] Nhớ về quá khứ lòngông Mười lại nhói lên, ông buồn lắm, buồn vì không được ở bên ba, bên anh chịmọi người cứ lớn lên một chút là lại đi thoát li, vì vậy ông không nhớ hết mặtcủa mọi người gia đình mình Đáng thương thay những con người lớn lên trongchiến tranh, họ không có một chút sức phản kháng nào gia đình thì chia xa, nàođâu có lúc nào họ được quây quần bên nhau ăn bữa cơm Ông Mười may mắn códịp được đi thăm anh Ba, anh ôm ông và truyền cho ông hơi ấm của tình thương,

đó là cái ôm mà ông sẽ mãi mãi không bao giờ quên Chiến tranh vô tình đãcướp mất anh Ba, anh Ba hi sinh khi tuổi đời còn quá trẻ để lại nỗi đau mất mát,nỗi hoài niệm vô bờ trong ông Mười Phúc Ở nhà,ông cùng má, chị Tám và nhỏ

Út ở nhà luôn nơm nớp lo sợ không dám lên bờ, cuộc sống rất vất vả, cực nhọc,khó khăn.Mới lên mười tuổi, cái tuổi mà ở thời hòa bình trẻ em vẫn được sống

trong vòng tay yêu thương của bố mẹ, được học hành thì Mười lù lại phải vất vả

đi bắt ốc, bắt cá, trông rau trồng đậu để sống qua ngày Cái mùi tanh của cá, mùikhăm khẳm của ốc chết cứ thế theo sát cuộc đời của ông Mỗi khi nhìn lại quákhứ ông thấy buồn, thấy khổ nhưngkhó khăn mấy chỉ cần có má là sẽ vượt qua,nhưng rồi má cũng bị địch bắt, bế tắc tuyệt vọng

Không chỉ thấy buồn mà ông còn cảm thấy sợ “sợ nhìn lại cảnh xưa ngườicũ” hơn cả buồn là sợ Còn dám đối diện với nỗi buồn là còn sống được Khôngdám đối diện với nỗi buồn thì phải chạy trốn Nếu không chạy trốn thì nỗi buồn

sẽ làm con người ta gục ngã Chạy trốn tức là… sợ! Thời thơ ấu ông cũng sợnhững con cá nược, cá lăng chiên, rắn, Nhưng ông Mười Phúc còn có nhữngnỗi sợ hãi sâu thẳm trong tim… đó là nỗi buồn, sự sợ hãi khi nhìn lại mỗi tìnhvới Lý Ông buồn vì đâu? Đương nhiên là buồn rồi vì mối tình đầu đẹp đẽ, thơmộng với bao ước vọng ngọt ngào nay đã tan thành mây khói, người yêu đi lấychồng, lấy “kẻ địch” Dù có đặt bao nhiêu câu hỏi thì ông cũng không tìm đượclời đáp, không hiểu được tại sao Lý lại dời xa mình Vậy ông sợ vì đâu? Ông sợkhi phải đối diện với nỗi buồn đó, một mối tình tan vỡ đã khiến tim ông như rỉmáu, ông không muốn nhớ lại, muốn trốn chạy, nhưng càng chạy ông lại càngbắt gặp, hình bóng của người xưa in hằn trong tâm trí ông sâu đậm đến mức ôngnhìn bất cứ ai, bất cứ đâu đều thấy hình bóng của Lý Lý trở thành một hình mẫu

lí tưởng mà ông suốt đời theo đuổi, suốt đời tìm kiếm một bạn đời giống Lý.Đau khổ tột cùng, càng cố trốn chạy thì ông lại càng rơi vào vực sâu đau khổ.Trong suốt cuộc đời mình ông yêu rất nhiều người, mối tình đẹp nhất của ông làvới Lý nhưng vì lí do cá nhân cô lại bỏ đi lấy chồng, đã vậy lại còn lấy người ởbên kia chiến tuyến với ông Ông lấy Nhã theo sự sắp xếp của má, nhưng mẹchồng con dâu không hòa hợp dẫn đến kết quả hai người lại ly hôn để lại choông Mười chăm sóc hai đứa con gái Mãi về sau ông mới yêu Ngọc, trái timmong manh của ông dường như không thể chịu thêm được bất kì sự đả kích nàonữa, vì vậy ông không có dũng khí để nói với Ngọc là mình đã có một đời vợ vàhai đứa con Những lời nói vừa ra đến của miệng lại bị chặn lại để rồi cuối cùngkhi mọi chuyện bại lộ người vợ của ông đã đau khổ, hằn học ông nhiều đến

chừng nào Nói về chuyện kinh doanh của ông thì cũng đầy sóng gió, làm ăn thìthất bát biết bao lần công ty phá sản, phải đi vay nợ từng đồng một Đến khi ôngđứng trên đỉnh của sự vinh quang giàu có, những tưởng có thể chuyển nhượngcho con cháu để mình an hưởng tuổi già nhưng không chúng kiến công ty rơivào “ba năm đen tối” bóng đêm bao phủ khắp tập đoàn, nợ mới nợ cũ chấtchồng như núi Mớ hỗn độn ấy cuối cùng lại do ông già sáu tuổi giải quyết Nhưvậy trong tác phẩm, ông Mười thuộc kiểu con người hoài niệm nhưng gặp nhiềuchấn thương tâm lý, ngoảnh đầu nhìn lại thì cuộc đời ông đâu cũng là nỗi buồn,con đường ông đi thật cô đơn

2.1.3 Con người truy tìm kí ức

Bên cạnh việc xây dựng nhân vật chính thì tác giả cũng chú trọng xây dựng

và sáng tạo nhân vật phụ Hồng Ngự- con người truy tìm kí ức Cô là cháu gáicủa Lý- người mà cả cuộc đời ông Mười Phúc yêu nhất, có lẽ từ nhỏ Hồng Ngự

đã được nghe đến ông Mười Phúc qua những lời kể của bà và người dân ở HồngNgự Vì vậy khi cô lớn lên, cô đã quyết tâm sẽ đi tìm hiểu về con người này.Trong sáu tháng thực tập chuẩn bị cho lễ tốt nghiệp, cô đã chọn vào làm ở công

ty Hoàng Long nhưng không phải là công việc theo đúng chuyên ngành kinhdoanh của cô mà lại là công việc chép văn Cô sẽ nghe câu chuyện về cuộc đờiông Mười Phúc rồi viết lại thành sách Sự xuất hiện của cô đã khiến cho cánhcửa về cuộc đời ông Mười Phúc dần dần được hé lộ trước mắt người đọc.Cuộcđời của ông hiện lên sinh động qua từng trang văn từ khi ông còn nhỏ đến khiông trưởng thành, về già Tất cả những cảm xúc của ông, những đau đớn củaông đều được hiện lên sinh động dưới những cảm nhận của Mười Phúc Sáutháng ở gần ông Mười, Hồng Ngự thực sự cảm phục và yêu mến con người củaông mỗi khi ông bận việc không ăn đúng bữa, bỏ cơm hay mỗi khi ông gặp khókhăn gì trong công việc đều làm cho Hồng Ngự buồn phiền, lo lắng Đặc biệt ởcuối truyện khi ông Mười bị bất tỉnh, cô đã thực sự lo lắng ngày đêm túc trựctrên ông, kể cho ông nghe những dòng viết của Hồng Ngự về cuộc đời của ông,mong sao ông tỉnh lại: “Hồng Ngự thực sự lo lắng khi thấy ông Mười cứ nằmthiêm thiếp trên giường bịnh, đôi mắt khép hờ, sắc mặt nhợt nhạt, chân tay bất

động Đêm đầu tiên Hồng Ngự không ngủ được cô nhấc ghế lại gần giườngbệnh rì rầm nói chuyện với ông Đêm thứ hai cô mang laptop vào đọc cho ôngnghe những trang viết về cuộc đời ông”

Một câu hỏi đặt ra là tại sao Hồng Ngự lại đi truy tìm kí ức của ông Mười?

Cô làm vậy vì mục đích gì? Mục đích của cô có lẽ chỉ là muốn tìm hiểu về cuộcđời ông giúp bà của mình, cô muốn biết người mà bà hết lòng yêu thương là ai?Sao lại khiến bà chấp nhận lấy người mình không yêu? Và tại sao ông lại được

cả Hồng Ngự ca tụng nhiều đến thế Đến cuối truyện, cô đã trả lời được tất cảnhững điều đó

Tóm lại, Nguyễn Đình Tú đã xây dựng khá thành công các kiểu con người

trong tác phẩm Giọt sầu đa mang, nhân vật chính và nhân vật phụ đều hiện ra rất

rõ nét từ đó gây ấn tượng đối với người đọc Những nhân vật này được xuất hiệntrong một không gian và thời gian cụ thể

2.2 Không gian và thời gian nghệ thuật

Đối với các tác phẩm văn học thì việc sắp xếp không gian và thời gian nghệthuật hợp lí sẽ giúp tác giả chuyển tải được đầy đủ tư tưởng, quan điểm của

mình đến với độc giả Giọt sầu đa manglà một tiểu thuyết có yếu tố không gian

và thời gian nghệ thuật trong tác phẩm khá rộng, đa chiều và nhiều màu sắc

2.2.1 Không gian đồng hiện

Khônggiannghệthuậttrongtácphẩmvănhọclàsựbiểuđạtcủathếgiớinghệthuậtv

àcũnglàhìnhtượngnghệthuậtđểtáitạođờisống.Nhưvậy,“Khônggiannghệthuậtlàhìn hthứctồntạicủathếgiớinghệthuật.Đólàkhônggiantồntại,sinhhoạtcủanhânvật,làbố icảnhđểnhânvậtthểhiệntínhcách,suynghĩ,hành động Không gian nghệ thuật còn là nền, cảnh của những sự kiện” [9;14].

Trong Giọt sầu đa mang, Nguyễn Đình Tú đã chuyển đổi không gian vô

cùng phong phú và sinh động Trước hết là không gian đời thực, ta bắt gặpkhông gian căn phòng của ông Mười Phúc “rộng rãi, được chia thành ba buồngnhỏ, đầy đủ tiện nghi cần thiết cho công việc và sinh hoạt cá nhân, tọa lạc tạitầng 6” [12; 8], khi Hồng Ngự dọn phòng làm việc của ông Mười, cô thấy

“phòng ông không có tấm tranh nào cả, chỉ có một bức tranh thư pháp… lồng

trong khung kiếng treo ngay sau chiếc ghế tựa ở bàn làm việc của ông” [12; 24];bước vào phòng ngủ của ông Một chiếc chăn ga gối nệm được sắp đặt ngayngắn Cuối giường là tủ quần áo, két sắt, một bộ bàn ghế nhỏ có đặt đèn chụp vàmấy cuốn sách… cô lật cánh cửa tủ ra thì quần áo của ông đều đã được giặt ủithẳng thớm, treo ngăn nắp… một ban thờ nhỏ gắn ngay trên tường, ngay đầugiường ngủ” [12; 25, 26]

Chú ý theo dõi tác phẩm người đọc còn nhận ra không gian căn nhà củaông Mười là một căn biệt thự sang trọng của một tỷ phú nhưng trong không gian

xa hoa ấy lại là sự thưa vắng bóng người khiến cho rêu cứ “ùn ùn rủ nhau kéovề,…chúng đã phủ xanh những tấm gạch lát sân Xanh đến đắng đót nỗi niềm.Xanh như chạm vào từng bờ gan gọc ruột Xanh như sự trỗi dậy của kí ức” [12;40] Ông Mười có những năm đứa con nhưng mỗi bữa cơm chỉ có ông, cô giúpviệc, bác tài xế và Lê nay có thêm Hồng Ngự, không gian căn nhà từ xưa đếnnay luôn gợi ra sự ấm áp, khơi gợi tình yêu thương của những người máu mủruột già Nhưng không gian căn nhà ở đây lại tràn ngập sự lạnh lẽo, cô đơn Tạmrời xa những không gian riêng tác giả còn đưa chúng ta đến một không gian hiệnđại của nhà máy thủy sản Cadomex, những con cá tra giãy đành đạch trước khi

bị đổ xuống miệng máng đặt ngay bên bờ sông Từ miệng máng những con cáđược chuyển tới nơi cắt hầu Sau công đoạn này thì toàn bộ cá sẽ được chế biếnkhép kín Cắt hầu cá xong, những con cá tra được chuyển sang công đoạn rửalần thứ nhất để sạch máu, nhớt và các tạp chất bám trên bề mặt cá Máy rửa tựđộng sẽ rửa và ngâm cá khoảng chục phút trước khi tải qua băng chuyền tớikhâu fillet để tách phần thịt ra khỏi phần đầu, xương và nội tạng cá…

Ngoài ra còn trải qua rất nhiều công đoạn khác nữa rồi mới đến cấp đông

và xuất khẩu Không gian này cho chúng ta thấy quy mô hiện đại, quy củnghiêm ngặt của công ty Hoàng Long trước những mặt hàng xuất khẩu của đấtnước và ngành mũi nhọn của tập đoàn

Nằm song song với không gian hiện tại là không gian quá khứ, không giancủa miền Đồng Tháp Mười thơ mộng bên cạnh bờ sông Tiền với những đêm

trăng sáng tỏ khắp trời “Trăng miền Tây bao giờ cũng buồn Cái thứ ánh sáng