Lý luận của mác lê nin về nền kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hôi và sự vận dụng lý luận đó ở việt nam

Dựa trên những nền tảng học thuyết của Mác và Ănghen, Lê-nin đã đưa ranhững lý luận về chủ nghĩa tư bản nhà nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xahội, nó được trình bày rải rác trong

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

Hà Nội - 2018

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 5

I KHÁI QUÁT LÝ THUYẾT 5

1 Khái niệm về chủ nghĩa tư bản nhà nước 5

2 Nguyên nhân ra đời của chủ nghĩa tư bản nhà nước 6

3 Ý nghĩa, các hình thức và kết quả của chủ nghĩa tư bản nhà nước trong nhà nước vô sản 10

3.1 Ý nghĩa của chủ nghĩa tư bản nhà nước trong nhà nước vô sản 10

3.2 Các hình thức chủ nghĩa tư bản nhà nước trong nhà nước vô sản thời Lê-nin 13

4 Kết quả của việc thực hành chế độ chủ nghĩa tư bản nhà nước ở thời Lê-nin 18

5 Bản chất của chủ nghĩa tư bản nhà nước trong điều kiện chuyên chính vô sản 20

KẾT LUẬN 25

MỞ ĐẦU

Nhìn chung lịch sử xã hội toàn nhân loại đã phát triển qua nhiều giai đoạn kếtiếp nhau và tương ứng với mỗi giai đoạn là một hình thái kinh tế - xã hội nhấtđịnh Cho đến nay, lịch sử nhân loại đã trải qua 4 hình thái kinh tế - xã hội: cộngsản nguyên thuỷ, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và đang trong thời

kỳ quá độ sang chủ nghĩa xã hội - giai đoạn đầu của hình thái kinh tế xã hội cộngsản chủ nghĩa

Dựa trên những nền tảng học thuyết của Mác và Ănghen, Lê-nin đã đưa ranhững lý luận về chủ nghĩa tư bản nhà nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xahội, nó được trình bày rải rác trong rất nhiều các tác phẩm của ông, trong nhữngđiều kiện kinh tế và chính trị khác nhau, khi nhấn mạnh điều này, khi nhấn mạnhđiều khác… nhằm thuyết phục những người cùng thời

Theo Lê-nin, chủ nghĩa tư bản nhà nước đó là một sự cứu nguy đối với giaicấp vô sản còn non trẻ khi giai cấp mới nắm chính quyền Chủ nghĩa tư bản nhànước đó là điều cần thiết và có lợi, chẳng những nó “không đáng sợ, mà còn đángmong đợi” Chỉ có “du nhập” chủ nghĩa tư bản nhà nước thì chính quyền giai cấp

vô sản mới có thể tạo dựng được cơ sở xây dựng chủ nghĩa xã hội

Việt Nam, sau khi chúng ta giành được độc lập (8/1945), chúng ta đã bắt tayngay vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Trong quá trình đó chúng ta đã vậndụng một cách sáng tạo các lý luận của Lê-nin về chủ nghĩa xã hội, đặc biệt là các

lý luận về chủ nghĩa tư bản nhà nước kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh trongcương lĩnh chính trị được thông qua tại đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII(6/1991) cũng đã khẳng định rằng: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư tưởng

Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hành động”, đây cũng

là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho cách mạng Việt Nam không chỉ trên 2/3thế kỷ qua mà còn cho cả tương lai phát triển của đất nước

Nước ta là một nước đang trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, nhưngcòn lạc hậu, kinh tế kém phát triển, vì vậy việc lùi về chủ nghĩa tư bản nhà nướcđối với chúng ta là một tất yếu khách quan Nhờ chủ nghĩa tư bản nhà nước màchúng ta đã thúc đẩy được nền kinh tế phát triển, tạo cơ sở vật chất kỹ thuật vữngchắc để tiến lên chủ nghĩa xã hội

Để đi sâu tìm hiểu vấn đề này em chọn đề tài: “Lý luận của Mác - Lê-nin vềnền kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hôi và sự vậndụng lý luận đó ở Việt Nam”

NỘI DUNG

1 Khái niệm về chủ nghĩa tư bản nhà nước

Lê-nin là người đầu tiên đã có công nghiên cứu sâu sắc về vấn đề chủ nghĩa

tư bản nhà nước, xây dựng nên nền tảng lý luận về chủ nghĩa tư bản nhà nướctrong điều kiện chuyên chính vô sản Cho đến nay, chủ nghĩa tư bản nhà nước đãđược hiểu theo rất nhiều cách khác nhau và có nhiều hình thức vận dụng khácnhau trong thực tiễn Tóm lại có một số quan niệm chủ yếu về chủ nghĩa tư bảnnhà nước như sau:

Bản thân chủ nghĩa tư bản là sự “kết hợp, liên hợp, phối hợp nhà nước, nềnchuyên chính vô sản với chủ nghĩa tư bản”, là “một khối với chủ nghĩa tư bản ởbên trên” Chủ nghĩa tư bản nhà nước có thể coi là một bước tiến so với thế lực tựphát tiểu tư hữu, chúng ta không tìm cách chặn đứng hay ngăn cấm sự pháttriển của chủ nghĩa tư bản mà tìm cách hướng nó vào con đường chủ nghĩa tưbản nhà nước Khi xây dựng chủ nghĩa xã hội, chúng ta lùi về chủ nghĩa tư bảnnhà nước và trong chế độ ấy có sự tự do trao đổi của nông dân và các tầng lớpnhân dân khác, có sự xâm nhập của chủ nghĩa tư bản nhưng dưới sự quản lý vàđiều tiết chặt chẽ của nhà nước vô sản

Chủ nghĩa tư bản nhà nước mà chúng ta nói tới ở đây, có đôi lúc còn đượcgọi là một loại hình kinh tế tư bản nhà nước, bởi lẽ nó mới chỉ đề cập tới khíacạnh kinh tế, mối quan hệ kinh tế giữa tư bản và nhà nước, chưa bao gồm cácmặt chính trị, văn hoá, xã hội Nhưng lại có một câu hỏi đặt ra: vì đâu mà cóthành phần kinh tế này và chưa ai trả lời được cả Lý luận về chủ nghĩa tư bảnnhà nước của Lê-nin ra đời trong hoàn cảnh đang bổ sung, hoàn thiện quan niệm

về chủ nghĩa xã hội, nên trong quá trình hoạt động để tìm ra bản chất của chủnghĩa tư bản nhà nước không tránh khỏi những thiếu sót

Một điều nữa là: Lê-nin nhấn mạnh rằng chủ nghĩa tư bản nhà nước ở trongmột nước mà chính quyền thuộc về tư bản và chủ nghĩa tư bản nhà nước ở trongmột nhà nước vô sản là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau Lê-nin đánh giá chủnghĩa tư bản nhà nước là một “khái niệm” mới, là một hiện tượng mới mà chotới thời của ông không có lấy một quyến sách nào nói đến, ngay cả Mác cũngkhông viết một lời nào về vấn đề đó Chủ nghĩa tư bản nhà nước trong nhà nước

tư bản thì nó được nhà nước thừa nhận và kiểm soát nhằm mưu lợi ích cho giaicấp tư sản và chống lại giai cấp vô sản Trong nhà nước vô sản thì chủ nghĩa tưbản nhà nước cũng làm như vậy nhưng để làm lợi cho giai cấp công nhân, nhằmmục đích chống lại giai cấp tư sản còn mạnh và đấu tranh với giai cấp tư sản ấy.Khi đó, cố nhiên là chúng ta phải cho giai cấp tư sản ngoại quốc, cho tư bảnngoại quốc thuê một số cái mà mình có sẵn để tạo ra những điều kiện thuận lợicho mình, và do đó khôi phục nền kinh tế nước ta

Như vậy, cho dù chủ nghĩa tư bản nhà nước có được hiểu theo cách nào đichăng nữa thì tóm lại, chủ nghĩa tư bản nhà nước là một công cụ để liên hợp nềnsản xuất nhỏ lại, khắc phục tình trạng phân tán và đấu tranh chống tính tự pháttiểu tư bản và chủ nghĩa tư bản Lùi về chủ nghĩa tư bản nhà nước ở các nướcđang trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là một tất yếu để làm lợi chogiai cấp vô sản Đồng thời lợi dụng chủ nghĩa tư bản nhà nước để tạo tiền đề xâydựng chủ nghĩa xã hội

2 Nguyên nhân ra đời của chủ nghĩa tư bản nhà nước.

Lê-nin đã khẳng định rằng chủ nghĩa tư bản nhà nước ra đời là một tất yếulịch sử, là điều cần thiết và có lợi Việc ra đời của nó do rất nhiều nguyên nhânkhách quan và chủ quan, nhưng nói chung do một số nguyên nhân chủ yếu sau:Khi giai cấp vô sản nắm chính quyền ở một nước chậm tiến thì cái hy vọng

có thể tổ chức nền sản xuất lớn và phân phối trực tiếp cho nông dân là một điềukhông tưởng vì điều kiện mọi mặt không cho phép giai cấp vô sản làm như vậy

kinh tế vô cùng lạc hậu, có sự xen kẽ giữa các thành phần kinh tế, thế lực tự pháttiểu tư sản thường chiếm ưu thế, đại bộ phận những người làm nông nghiệp lànhững người sản xuất hàng hoá nhỏ, nạn đầu cơ len lỏi vào mọi lỗ chân lông củađời sống kinh tế xã hội, việc cải tạo nền sản xuất nông dân cá thể thành nền sảnxuất xã hội chủ nghĩa ngay tức khắc là điều không thể thực hiện được Giai cấp

vô sản nắm chính quyền trong tay, họ có khả năng đầy đủ nhất về pháp lý để

“giành lấy tất cả những gì trong những người tiểu tư sản, nhưng những thế lực tựphát của tiểu tư hữu và chủ nghĩa tư bản tư nhân đang phá hoại địa vị pháp lý ấybằng nhiều cách, ngấm ngầm đầu cơ, phá hoại chính quyền còn non trẻ Chínhđiều đó đã buộc những người cộng sản phải tạm thời lùi bước, phải viện đếnchủ nghĩa tư bản nhà nước; lùi bước ở đây không phải là chịu khuất phục trướcchủ nghĩa tư bản mà lùi bước về chủ nghĩa tư bản nhà nước để tạo tiền đề tiếnthêm nhiều bước nữa Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản do nhà nước vô sảnkiểm soát và điều tiết có thể đẩy mạnh ngay tức khắc nền nông nghiệp Nhờviệc phát triển nhanh lực tượng sản xuất trong nông nghiệp mà ổn định xã hội,thoát khỏi khủng hoảng, khắc phục tình trạng của công nặng nề và nạn đầu cơnhỏ tràn lan Chủ nghĩa tư bản nhà nước có thể coi là một bước tiến to lớn, nó sẽđưa chúng ta đến chủ nghĩa xã hội bằng con đường chắc chắn nhất Chủ nghĩa tưbản nhà nước giúp cho giai cấp vô sản có thể tố chức thông minh và có kinhnghiệm trong những xĩ nghiệp hết sức to lớn, thực sự đảm nhận được việc cungcấp sản phấm cho hàng chục triệu người

Trong quá trình phát triển kinh tế “chúng ta tuyệt nhiên không nêu ra vấn đề:nền kinh tế sẽ có quan hệ như thế nào với thị trờng, với mậu dịch” Khi đặt côngtác xây dựng kinh tế lên hàng đầu, chúng ta chỉ đứng trên một góc độ mà nhìn,chúng ta định chuyển thẳng lên chủ nghĩa xã hội mà không qua cái thời kỳ mởđầu để làm cho nền kinh tế cũ thích ứng với nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, mộtbiểu tượng về chủ nghĩa xã hội như là một xã hội trong đó không có sản xuấthàng hoá, chỉ có việc phân phối theo lao động đựơc thực hiện theo các giấy

chứng chỉ lao động không cần có thương nghiệp và tiền tệ Chúng ta cứ nghĩrằng cả hai chế độ: chế độ sản xuất, phân phối quốc doanh và chế độ sản xuất,phân phối tư doanh sẽ đấu tranh với nhau trong điều kiện khiến chúng ta có thểthiết lập được chế độ sản xuất và phân phối quốc doanh bằng cách lấn dần chế

độ đối địch Nhưng chúng ta đã mắc phải sai lầm, chúng ta đã khôngnghiên cứunhững hình thức cụ thể và các giai đoạn của sự quá độ ấy trong lúc này Tiền làgiấy chứng nhận của cải xã hội, và tầng lớp tiểu tư hữu đông hàng chục triệungười đang nắm chắc lấy giấy chứng nhận đó Họ chỉ muốn dùng những khoảntiền ấy cho riên họ thôi, chống lại dân nghèo, chống lại bất cứ sự kiểm soátchung nào của nhà nước, phá hoại công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội của giaicấp vô sản Do dó, trong một số vấn đề kinh tế, cần phải rút lui về những vị trícủa chủ nghĩa tư bản nhà nước; không thể xung phong tấn công mà phải thựchiện một nhiệm vụ rất gian khổ, rất khó khăn là bao vây lâu dài với nhiều lần rútlui Đó là điều kiện cần thiết để giải quyết các vấn đề kinh tế, là bảo đảm chuyểnnền kinh tế sang cơ sở của chủ nghĩa xã hội Nó chính là một sự chuẩn bị vật chấtđầy đủ nhất cho chủ nghĩa xã hội, là phòng chờ đi vào chủ nghĩa xã hội, là nấcthang lịch sử mà giữa nó với nấc thang được gọi là chủ nghĩa xã hội thì không

có một nấc nào ở giữa cả Khi thực hiện bước lùi như vậy thì tình hình của thời

kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội sẽ dễ dàng hơn, các nhiệm vụ xã hội chủ nghĩa sẽchóng được giải quyết hơn Trong điều kiện cụ thể bây giờ, chúng ta phải điềuhoà mậu dịch với lưu thông tiền tệ, trong lĩnh vực này những người cộng sảnphải tỏ rõ được tài năng của mình Có giải quyết được nhiệm vụ ấy, giai cấp vôsản mới có thể tiến tới giải quyết những nhu cầu kinh tế bức thiết, và chỉ có thếmới có thể đảm bảo khả năng khôi phục được nền công nghiệp lớn bằng conđưòng dài hơn nhưng chắc chắn hơn, con đường mà ngỳ nay duy nhất có thể đốivới ta

Nhưng làm thế nào để thực hiện chủ nghĩa xã hội ở một nước mà tiểu nôngnghiệp chiếm đại bộ phận dân cư? Theo Lê-nin phải có hai điều kiện:

Điều kiện thứ nhất là có sự ủng hộ kịp thời của cách mạng xã hội chủ nghĩa ở

một nước hay một số nước tiên tiến Về điều kiện này, theo Lê-nin tuy đã làmnhiều hơn trước để được điều kiện âý, xong cho đến lúc này vẫn còn chưa đủđiều kiện đó trở thành sự thật được

Điều kiện thứ hai là sự thoả thuận giữa giai cấp vô sản đang thực hiện chuyên

chính của mình hoặc đang nắm chính quyền nhà nước với đại đa số nông dân,phải thoả thuận với nông dân vì lợi ích của cả hai giai cấp Theo Lê-nin ngườitiểu nông chừng nào còn là tiểu nông thì họ không ưa tất cả những gì mà ngườicông nhân muốn Nhưng vẫn phải thoả thuận được với nông dân thì mới duy trìđược chính quyền của giai cấp công nhân, mới xây dựng được chủ nghĩa xã hội.Khi nông dân không hài lòng với hình thức quan hệ hiện có, không muốn có hìnhthức quan hệ ấy nữa thì sự thoả thuận giữa hai giai cấp trở nên không chắc chắn

Đó cũng là lý do phải lùi về chủ nghĩa tư bản nhà nước, tức là phải thiết lập cácquan hệ mới thông qua các hoạt động kinh tế và thoả mãn được những nhu cầucủa nông dân Để thoả mãn được những nhu cầu của nông dân thì phải có sự tự

do trao đổi nhất định, đồng thời phải kiếm ra hàng hoá và lương thực, nếu khônglàm được điều này thì lấy gì mà trao đổi, mà buôn bán Muốn chấm đứt tìnhtrạng thiếu hàng hoá thì phải khôi phục được công nghiệp nhưng điều kiện thực

tế lại khiến ta không thế phát triển được công nghiệp Lối thoát duy nhất để thoát

sự bế tắc này là phải phát triển nông nghiệp, cải thiện đời sống nông dân, phảigiúp nông dân bằng bất cứ giá nào tăng nhanh nông sản phẩm Điều chủ yếu làphải đem lại cho người tiểu nông một sự thúc đấy trong hoạt động sản xuất kinhdoanh của họ bằng một tổ chức kinh tế thích ứng với nền kinh tế của trung nông.Thực tế thời :Lê-nin cho thấy rằng chính sách tự do buôn bán là sự thoả thuậnmột cách thực tế, khoé léo, khôn ngoan và mềm dẻo hay lùi một bước về chủnghĩa tư bản nhà nước là một biện pháp phù hợp với thực tế

Nhưng từ những chính sách tự do trao đổi trong nông dân mà xuất hiện haivấn đề dẫn đến chủ nghĩa tư bản nhà nước:

Trước hết, trong điều kiện nhà nước vô sản thf tự do trao đổi là tự do buônbán, mà tự do buôn bán theo quan niệm của Lê-nin thời đó tức là lùi lại chủ nghĩa

tư bản Thứ trao đổi hàng hoá ấy có thể không dẫn đến chỗ phân hoá nhữngngười sản xuất hàng hoá ra thành kẻ sở hữu tư bản và người sở hữu sức lao động,nghĩa là khôi phục lại chế độ chủ nghĩa tư bản Cho nên sự phát triển trao đổi tưnhân, tức là phát triển chủ nghĩa tư bản, một sự phát triển không thể tránh khỏikhi có hàng triệu người sản xuất nhỏ Lê-nin chỉ rõ, tự do buôn bán là “khôiphục chủ nghĩa tư bản trên một mức độ lớn”, là tự do của chủ nghĩa tư bản.Nhưng sự dung nạp chủ nghĩa tư bản lại cần cho đông đảo quàn chúng nông dân

và cho tư bản tư nhân là người buôn bán để thoả mãn dượcnhu cầu của nông dân

ở đây đã diễn ra một điều mà chính Lê-nin cũng phải nói “hình như là ngược đời:chủ nghĩa tư bản tư nhân lại đóng vai trò trợ thủ cho chủ nghĩa xã hội”, “có thể

sử dụng chủ ngiã tư bản tư nhân để xúc tiến chủ nghĩa xã hội” Nhưng muốnkhông thay đổi bản chất của mình, nhà nước vô sản chỉ có thể thừa nhận cho chủnghĩa tư bản được phát triển trong một chừng mực nào đó và chỉ với điều kiện làthương nghiệp tư nhân và tư bản tư nhân phải phục tùng sự điều tiết của nhànước, phải tìm cách hướng chúng vào con đường chủ nghĩa tư bản nhà nướcbằng một tổ chức của nhà nước và những biện pháp có tính chất từ bên trên.Vấn đề thứ hai là trong điều kiện một nước mà chủ nghĩa tư bản tiểu tư sảnchiếm ưu thế, hàng hoá chỉ có thể có được từ nông dân, từ nền nông nghiệp Vànhư vậy chỉ có nông sản hàng hoá này trao đổi với nông sản hàng hoá khác, điều

đó sẽ không kích thích nông dân, nông nghiệp phát triển Phải có những hàng hoá

mà nông dân cần, mà muốn có những hàng hoá đó phải dựa vào sự phát triển củathủ công nghiệp và công nghiệp Lê- nin nói rõ: “điều đó chúng ta không thể tựmình làm được nếu không có sự giúp đỡ của tư bản nước ngoài Người nàokhông chìm đắm trong ảo tưởng mà nhìn vào thực tế thì phải hiểu rõ điều đó”.Theo Lê-nin cần phải “du nhập” chủ nghĩa tư bản từ bên ngoài bằng những hợpđồng buôn bán với các nước tư bản lớn, bằng chính sách tô nhượng Tóm lại là

bằng các hinh thức khác nhau của chủ nghĩa tư bản nhà nước.

3 Ý nghĩa, các hình thức và kết quả của chủ nghĩa tư bản nhà nước trong nhà nước vô sản.

3.1 Ý nghĩa của chủ nghĩa tư bản nhà nước trong nhà nước vô sản.

Từ sự phân tích trên ta thấy rằng chủ nghĩa tư bản nhà nước là “có lợi và cầnthiết”, là “điều đáng mong đợi”, là “sự cứu nguy đối với chúng ta” Lý luận của Lê-nin về chủ nghĩa tư bản nhà nước có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với các nước đangtrong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hôi, trong nhà nước vô sản

Chủ nghĩa tư bản nhà nước là công cụ để liên hợp nền sản xuất nhỏ lại, khắcphục tình trạng phân tán và đấu tranh tự phát tiểu tư bản và tư bản chủ nghĩa,tính tự phát tiểu tư sản, chống đầu cơ-được coi là kẻ thù chính của chủ nghĩa xãhội ở các nước tiểu nông tiến lên chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa tư bản nhà nước là

xu hướng và là kết quả phát triển tự phát của nền sản xuất nhỏ Xét về trinhd độphát triển thì chủ nghĩa tư bản nhà nước về kinh tế cao hơn rất nhiều so với nềnkinh tế tiểu nông Nếu phát triển được chủ nghĩa tư bản nhà nước thì sẽ tăngcường được nền đại sản xuất đối lập với nền tiểu sản xuất, nền sản xuất tiên tiếnđối lập với nền sản xuất lạc hậu, nền sản xuất cơ khí hoá đối lập với nền sản xuấtthủ công, nó tăng thêm sản phẩm mà nó thu được của đại công nghiệp, củng cốđược những quan hệ kinh tế do nhà nước điều chỉnh, đối lập với các quan hệkinh tế tiểu tư sản vô chính phủ Theo Lê-nin, chính là giai cấp tiểu tư sản cộngvới chủ nghã tư bản tư nhân cùng nhau đấu tranh chống lại cả chủ nghĩa tư bảnnhà nước và chủ nghĩa xã hội Nó chống lại bất kỳ sự can thiệp, kiểm kê, kiểmsoát nào của nhà nước, dù là chủ nghĩa tư bản nhà nước hay chủ nghĩa xã hội.Chủ nghĩa tư bản nhà nước là một bước tiến lớn, nhờ nó mà chiến thắng đượctình trạng hỗn độn, tình trạng suy sụp về kinh tế, hiện tượng lỏng lẻo, những tậpquán, những thói quen, địa vị giai cấp ấy là căi quan trọng hơn hết Bởi vì việc để

tình trạng vô chính phủ của những kẻ tiểu tư hữu tiếp tục tồn tại là một mối nguyhại lớn nhất, đáng sợ nhất, nó sẽ đưa đất nước đến chỗ diệt vong Nếu khôi phụcđược tình trạng này thì “tất cả những con bài đều nằm trong tay công nhân và sẽbảo đảm cho chủ nghĩa xã hội được củng cố Cũng vì thế mà chủ nghĩa xã hội sẽđưa đất nước lên chủ nghĩa xã hộibằng con đường chắc chắn nhất.

Chủ nghĩa tư bản nhà nước còn là công cụ để khắc phục được “kẻ thù chínhtrong nội bộ đất nước, kẻ thùcủa các biện pháp kinh tế” Đó chính là bọn đầu cơ,bọn gian thương, bọn phá hoại độc quyền của nhà nước Lê-nin nói rằng khôngthể giải quyết vấn đề này bằng biẹn pháp xử bắn hoặc “những lời tuyên bốsấm sét”, bởi vì cơ sở kinh tế của bọn đầu cơ là tầng lớp những kẻ tiểu tư hữu vàchủ nghĩa tư bản tư nhân, có đại diện của mình trong mỗi người tiểu tư sản

Chủ nghĩa tư bản nhà nước còn được xem là cong cụ đấu tranh chống chủnghía quan liêu và những lệch lạc quan liêu công nghiệp Lê-nin phân tích nguồngốc kinh tế của chủ nghĩa quan liêu chính là tình trạng riêng rẽ, tình trạng phântán của những người sản xuất nhỏ, cảnh khốn cùng của họ, tình trạng dốt nát của

họ, tình trạng không có đường sá, nạn

mù chữ, tình trạng không có sự trao đổi giưa nông nghiệp và công nghiệp, tìnhtrạng thiếu sự liên hệ và tác động qua lại giữa nông nghiệp và cong nghiệp.

Thông qua chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa tư bản nhà nước mà giai cấp côngnhân có thể học tập được cách quản lý một nền sản xuất lớn, tổ chức được mộtnền sản xuất lớn Giai cấp vô sản ở những nước đã tiến hành cách mạng để giànhchính quyền cho rằng họ là giai cấp tiên tiến hơn về chế độ chính trị của nướcmình so với bất cứ giai cấp vô sản ở các nước phát triển nào khác, nhưng lại lạchậu hơn các nước lạc hậu nhất ở Tây Âu về mặt tổ chức một chủ nghĩa tư bản cóquy củ về trình độ văn hóa, về mức độ cho sự chuẩn bị cho việc thực hiện chủnghĩa xã hội trong lĩnh vực sản xuất vật chất Lê-nin phê phán luận điểm chorằng do không có sự tương ứng nên chưa cướp chính quyền, Lê-nin coi đó làluận điểm của hạng “người trong vỏ ốc” không biết rằng sẽ không bao giờ có,không thể có sự tương xứng ấy trong sự phát triển của tự nhiên cũng như của xãhôi, mà chỉ có trải qua hàng loạt lần làm thử thì mới có thể xây dựng lên chủnghĩa xã hội hoàn chỉnh…Chủ nghĩa tư bản nhà nước sẽ giúp chính quyền củagiai cấp vô sản khắc phục được dần các tình trạng lạc hậu trên Cũng qua đây màhọc tập được cách quản lý của “những người tổ chức thông minh và có kinhnghiệm” trong những xí nghiệp hết sức lớn

Chủ nghĩa tư bản nhà nước thông qua sự “du nhập” của tư bản từ bên ngoài làhình thức du nhập tiến bộ kỹ thuật hiện đại, qua đó mà hy vọng có được trình độtrang bị cao của chủ nghĩa tư bản Nếu không lợi dụng kinh tế đó thì không xâydựng tốt được cơ sở cho nền đại sản xuất của giai cấp vô sản Nhưng đồng thời

nó cũng đạt giai cấp vô sản vào một nguy cơ, đó là sự lệ thuộc về kinh tế, nguy

cơ của chủ nghĩa thực dân mới Có thể chúngta sẽ bị buộc phải du nhập nhữngluồng kỹ thuật, công nghệ tiên tiến không mạnh, chấp nhận việc đầu tư một cáchthụ động

Chủ nghĩa tư bản nhà nước còn mang lại cái lợi là thông qua sự phát triển của

nó mà phục hồi được giai cấp công nhân Chủ nghĩa tư bản làm cho sản xuấtcông nghiệp tăng lên và giai cấp vô sản cũng theo đó mà lớn nhanh lên Nếu chủnghĩa tư bản nhà nước được khôi phục lại thì cũng có nghĩa là sẽ phục hồi lạigiai cấp vô sản và tạo ra một giai cấp vô sản công nghiệp, vì đấu tranh, vì bị phásản nên đã bị mất tính giai cấp, nghĩa là đã bị đẩy ra ngòai con đường tồn tại giaicấp của mình và không còn tồn tại với tư cách là giai cấp vô sản nữa, đôi khi vềhình thức nó được coi là giai cấp vô sản nhưng nó không có gốc về kinh tế

3.2 Các hình thức chủ nghĩa tư bản nhà nước trong nhà nước vô sản thời

tư bản nhà nước dưới hình thức này hay hình thức khác, ở trình đọ này hay trình

độ nọ” ở thời Lê-nin có những hình thức cụ thể sau:

3.2.1 Tô nhượng.

Lê-nin quan niệm tô nhượng là một giao kèo, một liên kết,liên minh giữachính quyền nhà nước vô sản với chủ nghĩa tư bản nhà nước, chống lại thế lực tựphát tiểu tư hữu Người nhận tô nhượng là nhà tư bản, tô nhượng là do chínhquyền vô sản kí hợp đồng với nhà tư bản Theo hợp đồng ấy thì nhà tư bản được

sử dụng một vài thứ: nguyên liệu, xí nghiệp, hầm mỏ…Còn chính quyền nhànước xã hội chủ nghĩa giao cho nhà tư bản tư liệu sản xuất của mình.Nhà tư bảntiến hành kinh doanh với tư cách là một bên kí kết, là người thuê tư liệu sản xuất

xã hội chủ nghĩa và thu được lợi nhuận của tư bản mà mình bỏ ra, rồi nộp chonhà nước xã hội chủ nghĩa một phần gọi là tô nhượng, đó là hình thức kinh tế mà

cả hai bên cùng có lợi