SÁNG KIẾN khắc sâu kiến thức lịch sử 9 cho học sinh bằng việc lồng ghép thơ trong dạy học

Một trong những biện pháp theo tôi là hữu hiệu, đó là việclồng ghép thơ vào tiết dạy để tạo chất xúc tác, làm mềm hóa trong hứng thú củangười học, tạo sự hấp dẫn, luôn cuốn người học sẽ

I Đặt vấn đề:

Người giáo viên được ví như một diễn viên trên sân khấu mà học trò là những khángiả thưởng thức những gì giáo viên biểu diễn Có những thầy cô giáo khi đến tiết lênlớp của mình lại được học trò mong chờ, chú ý, say sưa lắng nghe Ngược lại cónhững thầy cô giáo khi lên lớp lại làm cho học trò chán nản, cảm thấy tiết dạy kéo dài

lê thê, mong muốn tiết dạy của thầy cô giáo ấy nhanh chóng kết thúc, thậm chí có emcòn viện lý do để bỏ tiết, từ chối ngồi học trong lớp

Mặc dù hiện nay có rất nhiều giáo viên luôn tìm mọi phương pháp để chuyển tảikiến thức cần đạt cho các em Việc kết hợp tranh, ảnh, tư liệu video vẫn được giáoviên chú trọng Tuy nhiên ở những nơi có điều kiện kinh tế khó khăn thì lại rất vất vảcho giáo viên khi sưu tầm và chuẩn bị cho tiết dạy của mình

Bên cạnh đó, với môn học lịch sử dường như đa phần các em và kể cả các bậc phụhuynh đều cho là môn phụ, ít hứng thú, ít chủ động tiếp nhận Cùng với việc lịch sửlâu nay được biết đến như một môn học khô khan với quá nhiều sự kiện, quá nhiềumốc thời gian, khó ghi nhớ, khó cảm nhận

Đó chính là những lí do khiến học sinh dần dần xa rời kiến thức lịch sử, tiếp cậnmột cách qua loa, đại khái, rồi sau đó dễ dàng quên đi Vì vậy, trong những năm họcgần đây, tỉ lệ học sinh đạt điểm rất thấp môn lịch sử trong các kì thi tuyển sinh caođẳng, đại học Là mối quan ngại rất lớn đối với toàn xã hội khi mà lịch sử dân tộc lạiđược các em đón nhận một cách thờ ơ, hời hợt

Hiện nay, với phương châm dạy học lấy học sinh làm trung tâm thì giáo viên cầnphải trở thành một đạo diễn giỏi, cốt làm sao để học sinh tích cực, chủ động lĩnh hộikiến thức một cách đúng đắn và đầy đủ nhất Trong dạy học lịch sử, việc làm sao đểtiết dạy không xơ cứng, khô khan, làm sao để học sinh hứng thú tiếp thu, tới giờ lạimuốn học, đã học thì yêu thích, càng học càng ghi nhớ, càng say mê thì người dạymới thành công được Một trong những biện pháp theo tôi là hữu hiệu, đó là việclồng ghép thơ vào tiết dạy để tạo chất xúc tác, làm mềm hóa trong hứng thú củangười học, tạo sự hấp dẫn, luôn cuốn người học sẽ đem lại hiệu ứng cao trong việckhắc sâu kiến thức trong đầu học sinh

Thế nên, tôi chọn sáng kiến “Khắc sâu kiến thức lịch sử 9 cho học sinh bằng việclồng ghép thơ trong dạy học” để phục vụ trong quá trình giảng dạy của mình.

II Giải quyết vấn đề:

1 Cơ sở lí luận của vấn đề:

Luật giáo dục năm 2005 yêu cầu giáo dục hiện nay đòi hỏi phải đổi mới phươngpháp dạy học theo hướng “Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo củangười học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say

mê dạy học và ý chí vươn lên” Ngoài ra còn cần phải “…bồi dưỡng phương pháp tựhọc, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng lý thuyết vào thực tiễn; tác độngđến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập của học sinh” Lịch sử còn có chứcnăng giáo dục chính trị, tư tưởng, tình cảm, bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dântộc, yêu chủ nghĩa xã hội Qua đó kế thừa, phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹpcủa địa phương, của dân tộc mình

Nhưng lịch sử lại là một môn học khô khan, khó nhớ, dễ quên với hàng loạt cácchuỗi sự kiện, ngày tháng, những nhân vật điển hình với những giai đoạn, sự kiệnlịch sử đan xen mà nếu người dạy không truyền lửa, không tích cực tìm tòi, đổi mớiphương pháp cho học sinh sẽ dễ dẫn đến sự nhàm chán, sự bị động, gượng ép tiếpthu Bên cạnh đó, với thời đại công nghệ thông tin bùng nổ thì tâm lý học sinh lại chorằng học các môn tự nhiên khác mới hợp thời, môn lịch sử vô tình bị xem nhẹ, bị coi

là môn phụ

Vậy làm sao để thu hút học sinh, giúp học sinh không xem nhẹ mà trái lại là hứngthú nghe giảng, hứng thú học tập, không căng thẳng, không tìm cách đối phó, khônghọc một cách nhồi sọ thì bên cạnh việc sử dụng đồ dùng dạy học hiện đại như tranh,ảnh, clip lịch sử…còn cần phải lồng ghép thơ trong dạy học lịch sử Đây là mộtphương pháp đem lại sự mềm mại, nhẹ nhàng nhưng luôn tạo cảm xúc trong quá trìnhtruyền thụ kiến thức lịch sử cho học sinh

2 Thực trạng của vấn đề:

2.1 Thuận lợi:

- Trong quá trình thực hiện tôi được sự giúp đỡ và động viên của Ban Giám hiệu,

tổ chuyên môn và nhiều cộng sự

- Qua gần 10 năm trực tiếp giảng dạy bộ môn lịch sử ở trường trung học cơ sởtôi cũng đã đúc kết được nhiều kinh nghiệm về việc sử dụng phương pháp mới trongdạy học lịch sử, do đó cũng đạt được một số kết quả đáng khích lệ.

- Học sinh đã từng bước quen với phương pháp dạy học mới, hiểu và nắm vững sựkiện lịch sử hơn sau khi đã lồng ghép thơ trong quá trình dạy cho các em

2.2 Khó khăn:

- Tài liệu nghiên cứu chưa đầy đủ, những câu thơ có tính sử liệu chưa sưu tầmđược nhiều

- Do xu thế phát triển của xã hội hiện nay đã tạo tâm lý cho đa phần học sinh và kể

cả phụ huynh thường xem môn lịch sử là môn phụ nên ít quan tâm đến

- Về khách quan mà nói tình hình học tập của học sinh chưa tích cực, tự giác.Trường THCS Tân Nghĩa nằm trên địa bàn khó khăn về kinh tế, huyện mới tách cònnghèo nên tỷ lệ học sinh yếu kém vẫn còn nhiều do tốn nhiều thời gian cho lao độngphụ giúp gia đình ngoài giờ học Do đó việc lĩnh hội và khắc sâu kiến thức lịch sử ởcác em còn gặp nhiều khó khăn

- Do quy định thời lượng tiết dạy nên cần phải bố trí lồng ghép thơ một cách hợp línếu không sẽ dẫn đến quá tải, phản tác dụng đối với việc tiếp thu kiến thức của họcsinh

2.3 Thực trạng:

Từ nhiều năm giảng dạy bộ môn lịch sử ở trường THCS, tôi nhận ra rằng mỗi khimình lồng ghép một câu thơ có nội dung lịch sử vào trong bài dạy của mình thìgương mặt các em rất rạng rỡ, các em chăm chú lắng nghe và rất thích thú, ấn tượngvới bài học Những tiết học như vậy trở nên hấp dẫn, lôi cuốn học sinh hơn các tiếtdạy thông thường Tâm lý của các em thoải mái hơn, không khí học tập trở nên sôinổi hơn, mức độ hiểu bài của các em được nâng cao hơn rõ rệt

Thơ Việt Nam gắn liền với tiến trình lịch sử dân tộc, với những tên tuổi lớn vànhững tác phẩm đi cùng năm tháng được các em ít nhiều đã biết đến, đã được họctrong chương trình Ngữ văn Với những cuộc kháng chiến gian khổ mà hào hùng củacha ông đã tạo nguồn cảm hứng cho không biết bao tác phẩm thi ca bất hủ ra đời Nội

dung của nó vô cùng phong phú, đủ để người dạy học lịch sử có thể vận dụng, sưutầm và lồng ghép hợp lý vào chương trình giảng dạy của mình.

Trong thực tế hiện nay chương trình lịch sử lớp 9 rất nặng về nội dung với nhữngchuỗi sự kiện lịch sử diễn ra đều đặn, liên tục, với nhiều mốc thời gian làm cho họcsinh khó ghi nhớ dẫn đến tâm lý mất hứng thú, thụ động tiếp thu bài Nhiều học sinhchỉ chú trọng học các môn tự nhiên mà xem nhẹ, lơ là việc học lịch sử Đa phần các

em học vẹt, đối phó là chủ yếu nên dễ quên và dễ chán nản dẫn đến chất lượng họctập khá thấp Đó là điều vô cùng trăn trở mà tôi và các đồng nghiệp rất quan tâmmong muốn cải thiện Vì thế tôi quyết tâm làm sao để tạo một tiết dạy sinh động nhất

có thể, làm sao để thúc đẩy tính tự giác, tính hứng thú ghi nhớ kiến thức lịch sử chocác em, giúp các em có cái nhìn thiện cảm hơn đối với môn học này Ngay từ đầunhững ngày bước vào ngành sư phạm, ngoài việc áp dụng sáng kiến “Vận dụng hệthống thuật ngữ lịch sử để hình thành khái niệm lịch sử cho học sinh THCS”, thì đếnnăm học 2017-2018, tôi thấy giáo viên chúng ta cần thiết phải tạo một tiết dạy luôncuốn, sinh động hơn thông qua việc lồng ghép thơ vào bài giảng lịch sử của mình.Trên cơ sở đó tôi tiến hành thực nghiệm bằng cách khảo sát chất lượng học sinhtrên tổng số học sinh của 5 lớp 9 trước khi triển khai đề tài này thì kết quả như sau:Lớp Số

bài

Giỏi Khá Trung bình Yếu Kém

SL % SL % SL % SL % SL %9A 35 8 22.86 10 28.57 9 25.71 7 20 1 2.869B 34 6 17.65 8 23.53 10 29.41 8 23.53 2 5.889C 38 9 23.68 10 26.31 9 23.68 8 21.05 2 5.269D 37 7 18.92 9 23.32 8 21.62 9 23.32 4 10.819E 37 8 21.62 8 21.62 10 27.02 8 21.62 3 8.1

Như vậy từ kết quả đó tôi đã mạnh dạn áp dụng trên toàn bộ khối lớp 9 bắt đầunăm học 2017-2018 đề tài “Khắc sâu kiến thức lịch sử lớp 9 cho học sinh bằng việclồng ghép thơ trong dạy học” để kích thích niềm đam mê lịch sử qua tiết dạy củamình, giúp cho các em hứng thú hơn trong quá trình lĩnh hội tri thức, đồng thời tạocho các em tính chủ động học tập và khắc sâu bài học lịch sử hơn để từ đó đạt kết quảcao hơn

3 Các biện pháp để tiến hành giải quyết vấn đề:

3.1 Mục tiêu

- Về kiến thức: Giúp học sinh đi sâu vào bản chất, nêu đặc trưng cơ bản của các sự

kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử, hiểu được các mối liên hệ nhân quả, các quy luậtvận động, chi phối sự phát triển của xã hội loài người Học sinh hệ thống hoá được trithức, phân biệt được các sự kiện cùng loại, khác loại, cái chung, cái riêng, cái đơnnhất, cái phổ biến, cái đặc thù trong quá trình phát triển của từng biến cố lịch sử.Khắc sâu kiến thức lịch sử chính xác

- Về kĩ năng: Phát triển các năng lực nhận thức của mỗi học sinh, đặc biệt là các

thao tác trong khả năng tư duy để phân tích, so sánh, đánh giá, tổng hợp và thựchành cho học sinh

- Về tư tưởng: Giáo dục đạo đức, tư tưởng, bồi dưỡng thế giới quan khoa học,

nhân sinh quan cách mạng, đặc biệt là lòng tin, sự say mê tiếp cận kiến thức lịch sửcho học sinh Thông qua việc việc lồng ghép thơ để tạo cảm xúc, chất xúc tác từ đócủng cố một cách có hệ thống nhất về mỗi nội hàm bản chất của sự kiện, hiện tượng

và quá trình lịch sử, cải thiện chất lượng học tập và hứng thú học, tạo khả năng ghinhớ nhiều mà không cảm thấy chán nản

3.2 Nhiệm vụ của đề tài:

Giáo viên cần biết sưu tầm những câu thơ hay, nghiên cứu tài liệu sử liệu trong thơ

ca để lồng ghép vào nội dung bài giảng lịch sử Biết lồng ghép một cách hợp lí để tạotiết dạy của mình thêm sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn người học

Học sinh cũng từ đó biết sưu tầm những câu thơ có nội dung lịch sử để vận dụngvào bài học Biết tóm tắt sự kiện lịch sử, diễn biến lịch sử hay biết nhận định, đánhgiá ý nghĩa, nguyên nhân của sự kiện lịch sử bằng việc tóm tắt ngắn gọn qua nhữngcâu thơ điển hình, đặc trưng Giúp các em nhanh chóng khắc ghi kiến thức, hứng thúhọc tập và yêu thích hơn đối với bộ môn lịch sử

3.3 Phương pháp tiến hành:

1 Khảo sát, điều tra thực tế

2 Sưu tầm các tài liệu, các bài thơ, câu thơ, trích đoạn thơ, ca dao có tính sử liệu

3 Lựa chọn, phân loại để vận dụng, lồng ghép cho phù hợp

4 Phương pháp trao đổi, thảo luận.

5 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

6 Thực nghiệm, đối chiếu, so sánh, phân tích, rút ra kết luận

3.4 Thời gian tiến hành: Đề tài được tiến hành xuyên suốt từ năm học 2017-2018

cho đến nay

3.5 Địa điểm tiến hành: Đề tài được tiến hành tại trường THCS Tân Nghĩa,

huyện Hàm Tân, tỉnh Bình Thuận

4 Các bước cụ thể để tiến hành giải quyết vấn đề:

Thơ Việt Nam với những ngôn từ giàu hình tượng, giàu biểu cảm, dễ gây xúc độngđến học sinh khi tiếp thu bài học lịch sử Vì thế, chúng ta sẽ vận dụng vào trong bàigiảng của mình một đoạn, trích đoạn thơ để giới thiệu bài, để tóm tắt sự kiện, để đánhgiá kết quả, ý nghĩa của sự kiện hoặc để nêu bật công lao của nhân vật lịch sử sẽ giúpcho tiết học trở nên sinh động, hiệu quả, giúp học sinh hiểu sâu sắc, lâu kĩ hơn bàihọc lịch sử mình đang học một cách tích cực và chủ động nhất Để làm được điều đó,giáo viên cần sử dụng một số giải pháp sau:

- Sử dụng thơ để giới thiệu vào bài học mới hoặc chương mới, đề mục mới

- Sử dụng thơ để nhận định, đánh giá một quá trình lịch sử

- Sử dụng thơ để nêu bật vai trò cá nhân trong tiến trình lịch sử

- Sử dụng thơ để kết thúc bài học

Dưới đây là một số giải pháp minh họa để cụ thể hóa các vấn đề nêu trên

4 1 Sử dụng thơ để giới thiệu vào bài học mới hoặc chương mới, đề mục mới.

- Khi dạy Bài 1 Liên Xô và các nước Đông Âu từ năm 1945 đến giữa những năm 70 của thế kỉ XX Mục II Đông Âu.

Giáo viên dùng đoạn thơ giới thiệu về một đất nước thuộc Đông Âu để tạo sự lôicuốn, chú ý, tò mò của các em khi bước vào bài giảng chính

Em ơi, Ba Lan mùa tuyết tanĐường bạch dương sương trắng nắng trànAnh đi, nghe tiếng đàn xuân ấy

Ca ngàn năm: Ba Lan, Ba Lan

(“Em ơi … Ba Lan” – Tố Hữu)

- Khi dạy bài 7 Các nước Mỹ La-tinh Mục II Cu-Ba - Hòn đảo anh hùng.

Giáo viên đọc đoạn thơ giới thiệu về đất nước, con người Cu-Ba nhằm giúp họcsinh cảm nhận sơ lược vì sao Cu-Ba được gọi là một hòn đảo anh hùng

Cho lũ bay rình, giương mắt trông:

Cu ba đây, chói ngọn cờ hồngCu-ba đạp sóng trùng dương tiếnOai hùng như chiến hạm Rạng Đông!

Mặc ai sợ, mặc ai run

Ta đi, đèo núi, bước không chùnNghĩa quân, một chiếc thuyền xưa ấy

Há chẳng tung hoành, dậy nước non?

Chào cô em gái, nữ dân quânSúng vác ngang vai, đẹp tuyệt trầnLóng lánh mắt đen nhìn biển biếcTrưa hè đứng gác, giữ ngày xuân!

(“Từ Cu-Ba” – Tố Hữu)

Hay:

Từ bùn đất và từ máu lửa

Ta đứng lên và ta lớn lênBạn dâng tặng cho đời đường sữaMột tên người rất đẹp: Phi-đen

Như chiến hạm Rạng Đông trên tiền tuyếnHải đăng soi đêm biển mênh mông

Trước vạn biến, lòng không lay chuyểnHiên ngang Cu-ba, một ngọn cờ hồng!

(“Hiên ngang Cu-Ba” – Tố Hữu)

- Dạy bài 32 Xây dựng đất nước, đấu tranh bảo vệ tổ quốc (1976-1985) Mục I.2 Thực hiện kế hoạch Nhà nước 5 năm (1981-1985).

Khi chuyển từ mục 1 sang mục 2 này, giáo viên dẫn dắt vào mục bằng mấy vần thơ

để giúp học sinh cảm nhận ban đầu những thành quả cách mạng to lớn trong quá trìnhkiến thiết đất nước ta

Chặn sông Đà, ta làm ra thác điệnCho sáng núi rừng, sáng đến mai sau

Sắt Thái Nguyên, hãy làm ra thép luyệnCho tay ta vươn tới mạnh giàu!

Lại hành quân như năm nào đánh MỹNhững sư đoàn, không súng, lại xung phong

Ta sẽ thắng, như những chàng dũng sĩBiến hoang vu thành cơm áo, hoa hồng,

(“Một khúc ca” – Tố Hữu)

- Dạy bài 18 Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời.

Giáo viên dùng khổ thơ đầu trong bài thơ “Từ ấy” của Tố hữu để mở đầu bài giảngcủa mình

Từ ấy trong tôi bừng nắng hạMặt trời chân lý chói qua timHồn tôi là một vườn hoa láRất đậm hương và rộn tiếng chim

Khi đọc xong đoạn thơ, giáo viên khắc sâu việc giới thiệu bài mới bằng hai chữ “từấy” nghĩa là từ khi có Đảng cộng sản ra đời và khẳng định đó là một bước ngoặc lịch

sử trọng đại trong quá trình vùng lên đấu tranh giành độc lập dưới sự lãnh đạo đúngđắn của Đảng Cộng sản Việt Nam

4.2 Sử dụng thơ để nhận định, đánh giá một quá trình lịch sử.

- Dạy bài 14 Việt Nam sau chiến tranh Thế giới thứ nhất.

Nhằm giúp cho học sinh thấy được mức độ tàn bạo của thực dân Pháp khi triệt để

vơ vét, bóc lột nhân dân ta bằng vô vàng các thứ thuế Qua đó tô đắp thêm cho các

em lòng căm thù đối với thực dân Pháp xâm lược và hiểu rõ cảnh cực khổ lầm thankhi phải chịu làm nô lệ cho giặc bằng các trích đoạn thơ ca sau.

Thuế chó cũi, thuế lợn bò, Thuế diêm, thuế tửu, thuế đò, thuế xe

Thuế các chợ, thuế trà, thuế thuốc, Thuế môn bài, thuế nước, thuế đèn

Thuế nhà cửa, thuế chùa chiền, Thuế rừng tre gỗ, thuế thuyền bán buôn

Thuế gò, thuế bãi, thuế cồn, Thuế người chức sắc, thuế con hát đàn

Thuế dầu mật, thuế đàn đĩ thoã, Thuế gạo rau, thuế lúa, thuế bông

Thuế tơ, thuế sắt, thuế đồng, Thuế chim, thuế cá, khắp trong lưỡng kì

Các thức thuế kể chi cho xiết, Thuế xia kia mới thật lạ lùng, Làm cho thập thất cửu không, Làm cho xơ xác, khốn cùng chưa thôi

(“Á tế á ca” – Phan Bội Châu)

Hay giáo viên cũng có thể nêu lên tình cảnh người dân Việt Nam giai đoạn này quacác câu ca dao

Cái thằng Tây nó ác quá

Nó đánh, nó đá, nó cưỡng hiếp, chửi mắng lôi thôiTrở về nương rẫy đi thôi

Làm than khổ lắm, đấm buồi làm than

***

Cao su đi dễ khó vềKhi đi mất vợ, khi về mất con

Cu su đi dễ khó vềKhi đi trai tráng, khi về bủng beo

Lỡ lầm vào đất cao suChẳng tù thì cũng như tù chung thân

(ca dao việt nam, NXB Đồng Nai 4/2000)

Giáo viên cũng có thể khắc họa tội ác của thực dân Pháp lên nỗi thống khổ củanhân dân ta và cho các em thấy thân phận họ qua trích đoạn

Nửa đêm thuế thúc trống dồnSân đình máu chảy, đường thôn lính đầyCha trốn ra Hòn Gai cuốc mỏ

Anh chạy vào Đất Đỏ làm phuBán thân đổi mấy đồng xuThịt xương vùi gốc cao su mấy tầng !

(“Ba mươi năm đời ta có Đảng” – Tố Hữu)

- Dạy bài 16 Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài trong những năm 1919-1925.

Giáo viên gọi học sinh đứng lên đọc đoạn chử nhỏ trong sách giáo khoa: Tháng

7-1920, Nguyễn Ái Quốc được đọc bản sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn

đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của Lê-nin… Sau đó giáo viên có thể đánh giá, gút lại

sự kiện này bằng một câu trích đoạn thơ để khẳng định rằng đây là con đường cứunước và giải phóng dân tộc mà Bác Hồ đã tìm ra cho chúng ta

Luận cương đến Bác Hồ Và Người đã khóc

Lệ Bác Hồ rơi trên chữ LêninBốn bức tường im nghe Bác lật từng trang sách gấpTưởng bên ngoài, đất nước đợi mong tin

Bác reo lên một mình như nói cùng dân tộc

"Cơm áo là đây! Hạnh phúc đây rồi!"

Hình của Đảng lồng trong hình của NướcPhút khóc đầu tiên là phút Bác Hồ cười

(“Người đi tìm hình của Nước” – Chế Lan Viên)

- Dạy bài 19 Phong trào cách mạng trong những năm 1930-1935.

Giáo viên cho học sinh trình bày diễn biến của phong trào cách mạng 1930-1931với đỉnh cao Xô viết Nghệ-Tĩnh Sau đó giáo viên dùng trích đoạn thơ để khắc sâuthêm nội dung diễn biến cho học sinh.

Kìa Bến Thuỷ đứng đầu dậy trước,

Nọ Thanh Chương tiếp bước đứng lên

Nam Đàn, Nghi Lộc, Hưng Nguyên, Anh Sơn, Hà Tĩnh một phen dậy rồi

Không có lẽ ta ngồi chịu chết?

Phải cùng nhau cương quyết một phen

Tổng này, xã nọ kết liên,

Ta hò, ta hét, thét lên mau nào ! Trên gió cả cờ đào phất thẳng, Dưới đất bằng giấy trắng tung ra Giữa thành một trận xông pha, Bên kia đạn sắt bên ta gan vàng

(“Bài ca cách mạng” – Đặng Chánh Kỷ)

- Dạy bài 21 Việt Nam trong những năm 1939-1945.

Với kết quả thất bại của cuộc khởi nghĩa Nam Kì Khi nói đến những mất mát hisinh to lớn của cuộc khởi nghĩa, giáo viên có thể dùng đoạn trích thơ để nhấn mạnhcho học sinh biết rằng dù nhiều cán bộ, lãnh đạo bị bắt, bị kết án tử hình, bị tù đàynhưng ý chí và quyết tâm chiến đấu của họ vẫn không hề nao núng

Hỡi giặc Pháp, tám mươi năm tội ácTrên đầu bay Sống thác ta cần chi!

Giết ta đi, lũ khốn, giết ta điMáu ta thấm vào muôn lòng rên xiếtBay sẽ thấy cả Việt Nam đoàn kếtĐứng phắt lên, giết chết cả loài bayĐứng phắt lên, chặt đứt xích xiềng này!

Một thây ngã, một trăm đầu xốc tớiTrăm đầu rụng, thì muôn chân lính mới

Sẽ xông lên! Cờ phấp phới bay cao

Sẽ không rơi xuống đất một giây nàoKèn xung trận kêu gào muôn chiến sĩQuyết chiến thắng, hỡi đồng bào, đồng chí!

(“Quyết hi sinh” – Tố Hữu)

- Dạy bài 22 Cao trào cách mạng tiến tới Tổng khởi nghĩa tháng tám năm 1945.

Giáo viên có thể nêu lên sự kiện Bác Hồ trở về trực tiếp lãnh đạo nhân dân đấutranh bằng việc khắc họa một đoạn thơ sau

Ôi sáng xuân nay, Xuân 41 Trắng rừng biên giới nở hoa mơ Bác về Im lặng Con chim hót Thánh thót bờ lau, vui ngẩn ngơ

Bác đã về đây, Tổ quốc ơi!

Nhớ thương, hòn đất ấm hơi Người

Ba mươi năm ấy, chân không nghỉ

Mà đến bây giờ mới tới nơi!

(“Theo chân Bác” – Tố Hữu)

Bên cạnh đó, giáo viên có thể nêu lên vai trò của Mặt trận Việt Minh với trích đoạnthơ sau

Việt Minh, hai tiếng dậy chiến khu Truyền khắp dân gian, đuổi giặc thù Cây đá mừng reo theo mỗi bước Sớm hôm xóm núi bóng Già Thu

(“Theo chân Bác” – Tố Hữu)

- Dạy bài 25 Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1946-1950) Mục IV Chiến dịch Việt Bắc Thu – Đông 1947.

Khi nói đến quá trình 75 ngày đêm anh dũng, kiên cường đấu tranh của quân ta đểbảo vệ, giữ vững căn cứ địa Việt Bắc, bảo vệ cơ quan đầu não kháng chiến của ta,góp phần đẩy lùi cuộc tấn công của thực dân Pháp Giáo viên có thể tạo xúc cảm cho

học sinh bằng việc lồng ghép đoạn thơ nói lên hình tượng người lính trong khángchiến.

Anh bạn dãi dầu không bước nữaGục lên súng mũ bỏ quên đời !Chiều chiều oai linh thác gầm thétĐêm đêm Mường Hịch cọp trêu người

…Tây tiến đoàn binh không mọc tócQuân xanh màu lá dữ oai hùmMắt trừng gửi mộng qua biên giớiĐêm mơ Hà Nội dáng kiều thơmRải rác biên cương mồ viễn xứChiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

Áo bào thay chiếu, anh về đấtSông Mã gầm lên khúc độc hành

(“Tây tiến” – Quang Dũng)

- Dạy bài 28 Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống đế quốc

Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam (1954-1960) Mục II Miền Bắc hoàn thành cải cách ruộng đất, khôi phục kinh tế, cải tạo quan hệ sản xuất (1954-1960).

Giáo viên cho học sinh khắc sâu thành quả cách mạng sau cải cách ruộng đất, bộmặt nông thôn miền Bắc đã thay đổi cơ bản, góp phần tích cực thực hiện nhiệm vụkhôi phục kinh tế, hàn gắn vết thương chiến tranh bằng việc minh họa đoạn thơ sau

Đường thống nhất chân ta bước gấpMiền Bắc ta xây đắp nhanh tayNăm năm mới bấy nhiêu ngày

Mà trông trời đất đổi thay đã nhiều

Dân có ruộng, dập dìu hợp tácLúa mượt đồng, ấm áp làng quêChiêm mùa, cờ đỏ ven đê

Sớm trưa tiêng trống đi về trong thôn