Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng xây dựng công trình trung tâm ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ tỉnh tuyên quang trên địa bàn phường tân hà, thành phố tuyên quang

Việc tổ chức thực hiện các chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng đất đai có vai trò quan trọng không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư, mà còn ảnh hưở

Trang 1

–––––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ LINH CHI

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG XÂY DỤNG CÔNG TRÌNH TRUNG TÂM ỨNG DỤNG TIẾN BỘ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TỈNH TUYÊN QUANG TRÊN ĐỊA BÀN

PHƯỜNG TÂN HÀ, THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo Chuyên ngành Khoa

Khóa học

: Chính quy : Quản lý đất đai : Quản lý Tài nguyên : 2014-2018

THÁI NGUYÊN – 2018

Trang 2

–––––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ LINH CHI

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG XÂY DỤNG CÔNG TRÌNH TRUNG TÂM ỨNG DỤNG TIẾN BỘ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TỈNH TUYÊN QUANG TRÊN ĐỊA BÀN

PHƯỜNG TÂN HÀ, THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo Chuyên ngành Lớp

Khoa Khóa học Giảng viên hướng dẫn

: Chính quy : Quản lý đất đai : K46- QLDD- N01 : Quản lý Tài nguyên : 2014-2018

: TS Vũ Thị Thanh Thủy

THÁI NGUYÊN – 2018

Trang 3

LỜI CẢM ƠN Thực tập tốt nghiệp là thời gian quan trọng của sinh viên các Trường

Đại học, Cao đẳng nói chung với Trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên nói riêng Để từ đó hệ thống hóa kiến thức đã học, kiểm nghiệm lại chúng trong thực tế, nâng cao kiến thức, trình độ chuyên môn cũng như làm quen với công tác quản lý nhà nước về đất đai sau này

Sau một thời gian nghiên cứu và thực tập tốt nghiệp, bản báo cáo tốt nghiệp của em đã hoàn thành

Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các thầy cô giáo trong Khoa Quản lý tài nguyên, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã dạy bảo và hướng dẫn chúng em

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới giảng viên TS Vũ Thị Thanh Thủy đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình giúp đỡ em trong suốt quá trình nghiên cứu thực hiện hoàn thành tốt đề tài

Em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình tới các lãnh đạo, chuyên viên Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố Tuyên Quang, Ủy ban nhân dân phường Tân Hà đã tạo điều kiện cho em thu thập số liệu, cung cấp những thông tin cần thiết cũng như tham gia góp ý để em thực hiện nghiên cứu đề tài này

Em xin gửi lời cảm ơn tới tất cả bạn bè, gia đình người thân đã động viên khích lệ em trong quá trình học tập nghiên cứu bản báo cáo tốt nghiệp này

Trong quá trình học tập và làm báo cáo, em đã cố gắng hết mình nhưng

do kinh nghiệm còn thiếu và kiến thức còn hạn chế nên bài báo cáo này chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong nhận được sự đóng góp

ý kiến của các thầy cô và bạn bè để bài báo cáo được hoàn thiện hơn

Em xin chân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2018

Sinh viên

Nguyễn Thị Linh Chi

Trang 4

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Trình tự, thủ tục thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà

nước thu hồi đất 19

Bảng 4.1 Hiện trạng sử dụng đất của Thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2015 – 2017 35

Bảng 4.2 Ý kiến của người có đất bị thu hồi trong việc xác định đối tượng và điều kiện được bồi thường 39

Bảng 4.3 Tổng hợp giá trị bồi thường hỗ trợ về đất 40

Bảng 4.4 Tổng hợp giá trị bồi thường hỗ trợ vật kiến trúc 42

Bảng 4.5 Tổng hợp giá trị bồi thường hỗ trợ cây cối, hoa màu 42

Bảng 4.6 Các khoản hỗ trợ của dự án 44

Bảng 4.7 Ý kiến của người có đất bị thu hồi trong việc thực hiện 44

các chính sách hỗ trợ 44

Bảng 4.8 Tình hình thu nhập của các hộ sau khi bị thu hồi đất 45

Bảng 4.9 Tình hình sử dụng tiền bồi thường của người dân bị thu hồi đất 46

Bảng 4.10 Tình hình lao động và việc làm của các hộ bị thu hồi đất 47

Bảng 4.11 Tình hình an ninh trật tự xã hội của người dân sau khi thu hồi đất 49

Trang 5

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 4.1 Sơ đồ hành chính thành phố Tuyên Quang 29 Hình 4.2 Tình hình lao động trước và sau khi bị thu hồi đất 48

Trang 6

TN & MT Tài nguyên và môi trường

DT

TP

Diện tích Thành phố GPMB

BT & GPMB

Giải phóng mặt bằng Bồi thường và giải phóng mặt bằng QSDĐ

CNQSD

Quyền sử dụng đất Chứng nhận quyền sử dụng

Trang 7

MỤC LỤC

PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu của đề tài 2

1.3 Ý nghĩa của đề tài 3

1.3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu 3

1.3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn 3

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

2.1 Cơ sở lý luận của công tác bồi thường GPMB 4

2.1.1 Khái quát về công tác GPMB 4

2.1.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường GPMB 5

2.1.3 Vai trò của công tác bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi đất 7

2.2 Cơ sở pháp lý 7

2.3 Cơ sở thực tiễn 11

2.4 Tình hình về công tác bồi thường GPMB trên thế giới và Việt Nam 12

2.4.1 Tình hình về công tác bồi thường GPMB một số nước trên thế giới 12

2.4.2 Tình hình về công tác bồi thường GPMB ở Việt Nam 16

2.4.3 Tình hình công tác GPMB ở thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang 18

2.5 Một số nghiên cứu về giải phóng mặt bằng 22

PHẦN 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 27 3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 27

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 27

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu 27

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 27

3.3 Nội dung nghiên cứu 27

3.4 Phương pháp nghiên cứu 28

3.4.1 Phương pháp điều tra, thu thập tài liệu, số liệu 28

3.4.2 Phương pháp kế thừa 28

Trang 8

3.4.3 Phương pháp thống kê và xử lý số liệu 28

PHẦN 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 29

4.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Tuyên Quang- tỉnh Tuyên Quang 29

4.1.1 Điều kiện tự nhiên 29

4.1.2 Các nguồn tài nguyên 31

4.1.3 Thực trạng phát triển các lĩnh vực kinh tế - xã hội 32

4.1.4 Thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng 33

4.2 Hiện trạng sử dụng đất của thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang 35

4.3 Đánh giá kết quả công tác bồi thường GPMB xây dựng công trình Trung tâm ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ tỉnh Tuyên Quang 37

4.3.1 Giới thiệu về dự án 37

4.3.2 Văn bản pháp lý của dự án 38

4.3.3 Đối tượng và điều kiện được bồi thường 39

4.3.4 Đánh giá kết quả bồi thường hỗ trợ về đất tại khu GPMB 40

4.3.5 Đánh giá kết quả bồi thường tài sản trên đất 41

4.3.6 Chính sách hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất 43

4.3.7 Đánh giá công tác bồi thường GPMB của dự án thông qua ý kiến của người dân 45

4.4 Những thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giải phóng mặt bằng 49

4.4.1 Thuận lợi 49

4.4.2 Khó khăn 50

4.4.3 Một số giải pháp 51

PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 52

5.1 Kết luận 52

5.2 Đề nghị 52

TÀI LIỆU THAM KHẢO 54

Trang 9

PHẦN 1

MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai đã trở thành một tư liệu sản xuất đặc biệt và vô cùng quý giá, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở hạ tầng, văn hóa, xã hội, an ninh và quốc phòng, là nguồn nội lực, nguồn vốn vô cùng to lớn của đất nước Ngoài ra, trong thời kì phát triển kinh tế mới đất đai còn có thêm chức năng tạo nguồn vốn và thu hút vốn đầu tư phát triển mang ý nghĩa rất quan trọng

Trong điều kiện quỹ đất sử dụng cho các mục đích như xây dựng cơ sở

hạ tầng, kinh tế… ngày càng hạn hẹp, giá đất ngày càng tăng cao thì việc thu hồi đất để thực hiện các mục tiêu công nghiệp hoá – hiện đại hoá, phát triển kinh tế đất nước là một tất yếu khách quan Việc tổ chức thực hiện các chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng đất đai có vai trò quan trọng không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống vật chất cũng như tinh thần của người bị thu hồi đất, mang tính quyết định đến tiến độ thực hiện các dự án, là khâu đầu tiên thực hiện dự án Cùng với công tác đẩy mạnh giải phóng mặt bằng thì Nhà nước phải có chính sách bồi thường giá trị hợp lý cho những người dân có đất

bị thu hồi để ổn định cuộc sống của mình và tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ thực hiện các công trình trên đất bị thu hồi Tuy nhiên, thực tế công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất cũng gặp phải rất nhiều khó khăn, tồn tại nhiều vướng mắc, là vấn đề phức tạp, ảnh hưởng đến nhiều mặt của đời sống kinh tế – xã hội

Để nâng cao năng lực thể chế trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư Nhà nước đã ban hành các văn bản, thông tư, nghị định và đặc biệt là ban hành Nghị định số: 47/2014/NĐ-CP ngày

15/5/2014 của Chính Phủ quy định “Về việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Trang 10

khi Nhà nước thu hồi đất” Đã quy định cụ thể về các mức bồi thường về đất,

tài sản và các chính sách hỗ trợ, tái định cư Giao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư cho các cơ quan chức năng như cấp thành phố (quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh), chức năng của cấp xã trong công tác giải phóng mặt bằng Cùng

đó là trách nhiệm của các cơ quan chức năng có liên quan, nghĩa vụ và quyền lợi của người bị thu hồi đất

Thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang là một vùng có kinh tế phát triển với tỷ trọng các ngành công nghiệp, dịch vụ, kinh tế phụ thuộc phần lớn vào hoạt động sản xuất nông nghiệp, kinh doanh, dịch vụ vì thế trên địa bàn thành phố có nhiều dự án đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng các công trình trên địa bàn Hiện nay, trên địa bàn thành phố có nhiều dự án được triển khai đồng loạt nhưng còn nhiều vướng mắc, tiến độ thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư trên địa bàn thành phố còn nhiều vướng mắc cả

về chủ quan lẫn khách quan

Xuất phát từ những vấn đề trên và nhận thức được tầm quan trọng của công tác giải phóng mặt bằng, được sự đồng ý của Ban Giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Quản lí tài nguyên trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của cô giáo TS Vũ Thị Thanh Thủy

em đã tiến hành nghiên cứu đề tài : “Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng xây dựng công trình Trung tâm ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ tỉnh Tuyên Quang trên địa bàn phường Tân Hà, thành phố Tuyên Quang ”

1.2 Mục tiêu của đề tài

- Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang

- Đánh giá hiện trạng sử dụng đất của thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang

Trang 11

- Đánh giá kết quả công tác bồi thường GPMB xây dựng công trình Trung tâm ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ tỉnh Tuyên Quang

- Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giải phóng mặt bằng

1.3 Ý nghĩa của đề tài

1.3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu

- Giúp cho người học tập nghiên cứu củng cố lại những kiến thức đã

học, biết cách thực hiện một đề tài khoa học và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

- Nắm chắc các quyết định về bồi thường và giải phóng mặt bằng bằng việc áp dụng trực tiếp vào thực tế

1.3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn

- Từ quá trình nghiên cứu đề tài, giúp tìm ra được những thuận lợi và khó khăn trong việc thực hiện chính sánh bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Tuyên Quang từ đó đề xuất các giải pháp để hoàn thiện, nâng cao tính khả thi của chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà

nước thu hồi đất

Trang 12

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Cơ sở lý luận của công tác bồi thường GPMB

2.1.1 Khái quát về công tác GPMB

a Bồi thường

Quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng (hay đền bù giải phóng mặt bằng) là quá trình đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng quy định tại điều 27 của Luật đất đai năm 1993.[7]

Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng là việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và mục đích phát triển kinh tế

Theo khoản 11, Điều 3, Luật Đất đai năm 2013 quy định: “Thu hồi đất

là Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại QSDĐ của người được Nhà nước trao QSDĐ hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai”

Tại khoản 12, Điều 3, Luật Đất đai năm 2013 quy định: “Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị QSDĐ đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất”

Như vậy, bồi thường là trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác mang lại

b Hỗ trợ

Tại khoản 14, Điều 3, Luật Đất đai năm 2013 quy định: “Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để

ổn định đời sống, sản xuất và phát triển”

Hỗ trợ tài sản: Tài sản, vật kiến trúc hợp pháp không đủ điều kiện bồi thường thì xem xét hỗ trợ cho người có tài sản

Hỗ trợ đất là khoản hỗ trợ đối với đất không đủ điều kiện được bồi

Trang 13

thường thì xem xét hỗ trợ cho người sử dụng

Tuỳ từng loại đất bị thu hồi mà Nhà nước có những chính sách hỗ trợ phù hợp để bảo đảm cho người có đất bị thu hồi có một cuộc sống ổn định bằng hoặc tốt hơn trước khi bị thu hồi đất

c Tái định cư

Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh sống và làm ăn Tái định cư có hai hình thức: Tái định cư tự nguyện và Tái định cư bắt buộc Tái định cư tự nguyện là những người di chuyển một cách tự nguyện, muốn tìm những cơ hội mới; tái định cư bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển

Tái định cư được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất, tinh thần tại đó Như vậy, tái định cư là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế - xã hội đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung

Hiện nay ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức: Bồi thường bằng nhà ở; bồi thường bằng giao đất ở mới; bồi thường bằng tiền

để người dân tự lo chỗ ở

2.1.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường GPMB

Công tác bồi thường GPMB, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện sự khác nhau giữa các dự án,

nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội Chính vì vậy, công tác bồi thường GPMB có các đặc điểm sau:

* Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và trình độ dân trí nhất định

Trang 14

- Đối với khu vực nội thành: Mức độ tập trung cao, ngành nghề của dân cư đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn dẫn đến quá trình GPMB có đặc trưng nhất định

- Đối với khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, quá trình GPMB cũng có những đặc trưng riêng của nó

- Đối với khu vực ngoại thành: Hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư

là sản xuất nông nghiệp, trình độ dân trí còn hạn chế

Do đó, mỗi khu vực khác nhau thì việc bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư sẽ có những đặc trưng và được tiến hành với những giải pháp riêng phù hợp những đặc điểm riêng của mỗi khu vực và từng dự án cụ thể

* Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân

- Đối với đất nông nghiệp:

Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt quan trọng trong sản xuất nông nghiệp Trong khi trình độ sản xuất nông nghiệp của người dân còn thấp, sản xuất hàng hoá chưa phát triển, khả năng tự chuyển đổi nghề nghiệp sau khi bị thu hồi đất rất khó khăn nên người sử dụng đất thường có tâm lý giữ đất sản xuất để đảm bảo an toàn lương thực hàng ngày Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên đất cũng đa dạng dẫn đến khó khăn trong công tác tuyên truyền, vận động người bị thu hồi đất tham gia kiểm kê tài sản trên phạm vi bị thu hồi cũng như việc nhận bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Việc thu hồi đất nông nghiệp làm ảnh hưởng không nhỏ đến việc làm của người dân nên đồng thời với việc thu hồi đất nhà nước cần quan tâm đến chuyển đổi nghề cho người bị thu hồi đất

- Đối với đất ở:

+ Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của người dân mà tâm lý, tập quán là ngại di chuyển chỗ ở

Trang 15

+ Nguồn gốc sử dụng đất khác nhau qua nhiều thời kỳ với chế độ quản

lý khác nhau, cơ chế chính sách không đồng bộ dẫn đến tình trạng lấn chiếm đất đai xây nhà trái phép diễn ra thường xuyên

+ Thiếu quỹ đất do xây dựng khu tái định cư cũng như chất lượng khu tái định cư thấp chưa đảm bảo được yêu cầu

+ Dân cư một số vùng sống chủ yếu bằng nghề buôn bán nhỏ và sống bám vào các trục đường giao thông của khu dân cư làm kế sinh nhai nay chuyển đến ở khu vực mới thì điều kiện kiếm sống bị thay đổi nên họ không muốn di chuyển

Từ các đặc điểm trên cho thấy mỗi dự án khác nhau thì công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư được thực hiện khác nhau, sao cho phù hợp với đặc điểm của khu vực và đối tượng bị thu hồi đất

2.1.3 Vai trò của công tác bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi đất

- Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất trước hết là nhằm bảo đảm lợi ích công cộng

- Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nhằm bảo đảm giải quyết hài hòa lợi ích của Nhà nước và lợi ích của người bị thu hồi đất

- Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư góp phần vào việc duy trì ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội

toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý”

Bên cạnh đó, những quy định điều chỉnh về đất đai còn được thể hiện trong các văn bản luật, các văn bản dưới luật như:

Trang 16

- Luật đất đai 2013 ngày 29 tháng 11 năm 2013;

- Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều Luật Đất đai năm 2013;

- Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định phương pháp định giá đất;

- Nghị định số 45/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định thu tiền sử dụng đất;

- Nghị định số 46/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định thu tiền thuê đất, thuê mặt nước

- Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Nghị định số 104/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 11 năm 2014 quy định

về khung giá đất;

- Nghị định số 59/2015/NĐ-CP ngày 18/06/2015 của Chính phủ: Về quản lý dự án đầu tư xây dựng;

- Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/06/2014 của Bộ tài nguyên

và môi trường về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất;

- Thông tư 36/2014/TT-BTNMT ngày 30/06/2014 của Bộ TN&MT quy định chi tiết phương pháp định giá đất; xây dựng, điều chỉnh bảng giá đất; định giá đất cụ thể và tư vấn xác định giá đất;

- Thông tư 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/06/2014 của Bộ TN&MT quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Căn cứ Nghị định số 21/2013/NĐ-CP ngày 04 tháng 03 năm 2013 của Chính Phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của

Bộ Tài nguyên và Môi trường;

- Thông tư 02/2015/TT-BTNMT Quy định chi tiết một số điều của nghị định số 43/2014/NĐ-CP và nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng

Trang 17

05 năm 2014 về đất Căn cứ Luật Đất đai ngày 29 tháng 11 năm 2013;

- Thông tư số 29/2014/TT-BTNMT ngày 02 tháng 01 năm 2014 của

Bộ Tài nguyên và Môi trường quy địnhchi tiết việc lập, điều chỉnh quy hoạch,

kế hoạch sử dụng đất;

- Thông tư số 74/2015/TT-BTC ngày 15 tháng 05 năm 2015 của Bộ Tài chính quy định về lập dự toán, sử dụng và quyết toán kinh phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

Các văn bản của tỉnh Tuyên Quang:

- Quyết định 21/2011/QĐ-UBND ngày 24/10/2011 của Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang về Quy định mức trích kinh phí, nội dung và mức chi kinh phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang

- Quyết định 22/2011/QĐ-UBND ngày 31/10/2011 của Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang về việc Ban hành Đơn giá bồi thường thiệt hại về tài sản (vật kiến trúc, cây trồng, vật nuôi) gắn liền với đất bị thu hồi khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế theo quy định của pháp luật trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang

- Quyết định 07/2012/QĐ-UBND ngày 02/05/2012 của Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang về Quy định xác định tài sản và chính sách bồi thường tài sản là rừng trên đất lâm nghiệp khi thực hiện thu hồi rừng và đất lâm nghiệp của tổ chức, cá nhân để giao cho các hộ tái định cư tỉnh Tuyên Quang

- Quyết định 11/2012/QĐ-UBND ngày 12/06/2012 của Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang về Quy định phân chia tiền bồi thường tài sản vườn chè của nhà nước khi nhà nước thu hồi đất vườn chè đã giao khoán cho hộ làm chè tại Công ty cổ phần chè trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang

- Quyết định 19/2012/QĐ-UBND ngày 06/11/2012 của Ủy ban nhân

Trang 18

dân tỉnh Tuyên Quang Về việc sửa đổi, bổ sung Đơn giá bồi thường thiệt hại

về tài sản (vật kiến trúc, cây trồng, vật nuôi) gắn liền với đất bị thu hồi khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế theo quy định của pháp luật trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang

- Quyết định 27/2014/QĐ-UBND ngày 18/12/2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang Về việc sửa đổi, bổ sung Quyết định số 22/2011/QĐ-UBND ngày 31/10/2011 của Ủy ban nhân dân tỉnh về việc ban hành đơn giá bồi thường thiệt hại về tài sản (vật kiến trúc, cây trồng, vật nuôi) gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế theo quy định của pháp luật trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang

- Quyết định 05/2015/QĐ-UBND ngày 16/04/2015 của Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang Ban hành Quy định về trình tự, thủ tục thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang

- Quyết định 06/2015/QĐ-UBND ngày 16/04/2015 của Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang Ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thuộc thẩm quyền của Ủy ban nhân dân tỉnh khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang

- Quyết định số 340/2013/QĐ-UBND ngày 17/9/2013 của UBND tỉnh Tuyên Quang về việc phê duyệt quy hoạch sử dụng đất đến 2020 và kế hoạch

sử dụng đất 5 năm kì đầu (2011-2015) thành phố Tuyên Quang

- Quyết định số 40/2013/QĐ-UBND ngày 21/12/2013 của Uỷ ban nhân dân tỉnh ban hành giá đất năm 2014 trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang

- Quyết định số 153/QĐ-UBND ngày 19/5/2016 của UBND tỉnh Tuyên

Trang 19

Quang về việc phê duyệt giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất làm căn cứ tính tiền bồi thường giải phóng mặt bằng một số công trình, dự án trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang

2.3 Cơ sở thực tiễn

Thành phố Tuyên Quang nằm trong vùng phát triển kinh tế năng động của tỉnh Tuyên Quang, có tài nguyên khoáng sản phong phú và điều kiện khí hậu thuận lợi Tuyên Quang đang trên đà phát triển tiến tới mục tiêu công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước Do vậy mà nhu cầu sử dụng đất để xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ nhà máy, xí nghiệp ngày một tăng, đòi hỏi công tác quy hoạch phải chặt chẽ, hợp lý Đất xây dựng nhà máy, công ty, các khu

du lịch ngày càng nhiều do đó có nhiều khu dân cư mới để giảm bớt diện tích đất dân cư Công tác GPMB góp phần quan trọng vào sự tăng trưởng kinh tế, thay đổi diện mạo cơ sở hạ tầng Trong những năm gần đây, công tác GPMB của thành phố được quan tâm và chú trọng giúp hệ thống giao thông vận tải phát triển, cơ sở hạ tầng kiên cố, quỹ đất được sử dụng hợp lý hơn

Tuy vậy, vẫn còn nhiều dự án do thiếu vốn đầu tư nên công tác GPMB không đáp ứng kịp thời cho việc thi công các dự án trên địa bàn thành phố, dẫn đến đền bù GPMB vừa thi công làm cho công tác định giá và thực thi công tác bồi thường GPMB gặp nhiều khó khăn phức tạp, ảnh hưởng đến đời sống, công việc của người dân Nhiều dự án kéo dài hay tình trạng dự án

“treo” làm ảnh hưởng đến việc phát triển của thành phố nói chung và tỉnh Tuyên Quang nói riêng

Công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư là yếu tố quyết định đến việc đầu tư, chuyển dịch cơ cấu và phát triển kinh tế - xã hội Nhưng gần đây là một vấn đề phức tạp, liên quan trực tiếp đến đại bộ phận nhân dân, dễ gây mất

ổn định trật tự xã hội

Thực tế cho thấy các ngành, các cấp phải quan tâm hơn nữa đến công tác bồi thường GPMB Đây chính là tiền đề cho sự phát triển kinh tế - xã

Trang 20

hội,hoàn thiện hơn cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân

2.4 Tình hình về công tác bồi thường GPMB trên thế giới và Việt Nam 2.4.1 Tình hình về công tác bồi thường GPMB một số nước trên thế giới

Đối với bất cứ một quốc gia nào trên thế giới, đất đai là nguồn lực quan trọng nhất, cơ bản của mọi hoạt động đời sống kinh tế - xã hội Khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ cho các mục đích của quốc gia đã làm thay đổi toàn bộ đời sống kinh tế của hàng triệu hộ dân và người dân, người bị ảnh hưởng không những không hạn chế về số lượng mà còn có xu hướng ngày càng tăng Đặc biệt, ở những nước đang phát triển, người dân chủ yếu sống bằng nghề nông nghiệp đó là vấn đề sống còn của họ Dưới đây là một số kinh nghiệm quản lý đất đai của các nước trên thế giới sẽ phần nào giúp ích cho Việt Nam chúng ta, đặc biệt trong chính sách bồi thường GPMB

Ở Trung Quốc, đất đai thuộc chế độ công hữu nên lợi ích công là điều

kiện tiền đề để áp dụng quyền thu hồi đất một cách hợp pháp Việc thu hồi đất được thực hiện chặt chẽ để tránh sự lạm quyền của chính quyền địa phương Phạm vi đất bị thu hồi phục vụ cho lợi ích công gồm: đất phục vụ cho quân sự

- quốc phòng; các cơ quan nhà nước và các cơ quan nghiên cứu sự nghiệp; công trình giao thông, năng lượng; kết cấu hạ tầng công cộng; công trình công ích và phúc lợi xã hội, công trình trọng điểm quốc gia, bảo vệ môi trường sinh thái và phục vụ cho các lợi ích công cộng khác theo quy định của pháp luật

Theo quy định của pháp luật Trung Quốc, quy trình thu hồi đất gồm 4 bước: (1) Khảo sát về các điều kiện thu hồi đất (dân số nông nghiệp, đất canh tác trên thu nhập đầu người, tổng sản lượng hàng năm, diện tích đất, loại đất

và vấn đề sở hữu của khu vực bị ảnh hưởng); (2) Xây dựng dự thảo kế hoạch thu hồi đất; (3) Cơ quan quản lý đất đai báo cáo với chính quyền địa phương, trình kế hoạch thu hồi đất và các tài liệu khác lên cấp cao hơn để kiểm tra, phê duyệt; (4) Thông báo, công bố dự án sau khi dự án được phê duyệt Việc công

bố phải được thực hiện kịp thời, cụ thể về kế hoạch thu hồi và bồi thường

Trang 21

Chính quyền địa phương có trách nhiệm thông báo và giải thích các vấn đề có liên quan Sau ngày thông báo, các tài sản trong khu vực dự án sẽ không được cải tạo, mở rộng Chỉ có Chính phủ và chính quyền cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương mới có thẩm quyền thu hồi đất Công tác quản lý giải phóng mặt bằng được giao cho Cục Quản lý tài nguyên đất đai tại các địa phương thực hiện Chủ thể được nhận khu đất sau khi được thu hồi sẽ thuê một đơn vị xây dựng giải tỏa mặt bằng khu đất đó (thông thường là các đơn vị chịu trách nhiệm thi công công trình trên khu đất giải tỏa)

Nguyên tắc bồi thường khi thu hồi đất được xác định là phải bảo đảm cho người bị thu hồi đất có chỗ ở bằng hoặc cao hơn so với nơi ở cũ Bồi thường khi thu hồi đất không căn cứ giá thị trường, mà phụ thuộc vào mục đích sử dụng ban đầu của khu đất bị thu hồi, cụ thể là: đối với đất nông nghiệp, cách tính tiền bồi thường đất đai và tiền trợ cấp tái định cư căn cứ theo giá trị tổng sản lượng của đất đai những năm trước đây rồi nhân với một

hệ số do nhà nước quy định Mức bồi thường được tính bằng 6 đến 10 lần giá trị sản lượng hàng năm trung bình của ba năm trước khi thu hồi Trợ cấp tái định cư được tính bằng 4 đến 6 lần giá trị sản lượng hàng năm trung bình Bồi thường về hoa màu và các công trình hiện có sẽ do chính quyền địa phương quyết định Trong trường hợp mức bồi thường không đủ để duy trì mức sống ban đầu, thì có thể tăng thêm, tuy nhiên, tổng mức bồi thường không vượt quá

30 lần giá trị sản lượng trung bình của 3 năm trước khi thực hiện thu hồi nếu như các quy định trong luật không đủ duy trì mức sống hiện tại của người nông dân

Đối với đất ở, số tiền bồi thường được xác định bao gồm: giá cả xây dựng lại nhà ở, sự chênh lệch giữa xây dựng lại nhà mới và nhà cũ; giá đất tiêu chuẩn và trợ cấp về giá Giá xây dựng nhà mới được xác định là khoảng cách chênh lệch giữa giá trị còn lại của nhà cũ và chi phí xây dựng lại nhà mới Còn giá đất tiêu chuẩn do Nhà nước quyết định, căn cứ theo giá đất

Trang 22

trong cùng khu vực Việc trợ cấp về giá cũng do chính quyền xác định Khoản tiền bồi thường này được tính theo mét vuông, cộng lại và nhân với diện tích xây dựng của nhà ở Trường hợp Nhà nước có nhà ở tái định cư thì người được bồi thường sẽ được phân nhà với diện tích tương đương số tiền họ đã nhận được bồi thường.[2]

Ở Singapore, mặc dù có nhiều hình thức sở hữu khác nhau về đất đai

(sở hữu nhà nước, sở hữu tư nhân) song việc thu hồi đất chỉ được thực hiện để

sử dụng vào mục đích công cộng như: phát triển cơ sở hạ tầng; xây dựng công trình phúc lợi xã hội; chỉnh trang đô thị

Theo quy định pháp luật Singapore, Nhà nước đứng ra thu hồi đất rồi giao hoặc cho các công ty, nhà đầu tư thuê đất Công tác thu hồi đất phải được

sự cho phép bởi Chính phủ và các thành viên trong Nội các Chính phủ, sau khi đã thảo luận và tham khảo ý kiến cộng đồng Mức bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất được xác định căn cứ vào giá trị thực tế của bất động sản của chủ

sở hữu; các chi phí tháo dỡ di chuyển chỗ ở hợp lý; chi phí mua nguyên vật liệu xây dựng nhà ở mới… Trường hợp người bị thu hồi đất không tán thành với phương án bồi thường thiệt hại do Nhà nước xác định, họ có quyền thuê một tổ chức định giá tư nhân để tiến hành định giá lại các chi phí thiệt hại Nhà nước trả tiền cho công tác định lại giá này

Việc xác định giá bồi thường được Singapore thực hiện căn cứ vào giá trị bất động sản do người bị thu hồi đất đầu tư chứ không căn cứ vào giá trị thực tế của bất động sản Phần giá trị tăng thêm do sự đầu tư cơ sở hạ tầng của Nhà nước được bóc tách khỏi giá trị bồi thường của bất động sản Điều này có nghĩa là Nhà nước không bồi thường theo giá bất động sản hiện tại mà bồi thường theo giá thấp hơn do trừ đi phần giá trị bất động sản tăng thêm từ

sự đầu tư cơ sở hạ tầng của Nhà nước

Nhà nước chi trả tiền bồi thường thu hồi đất làm hai đợt: đợt thứ nhất, nhà nước trả 20% tổng giá trị bồi thường khi chủ nhà thực hiện việc tháo dỡ

Trang 23

nhà ở Đợt thứ 2, phần còn lại sẽ được thanh toán khi người bị thu hồi đất ở hoàn tất việc di chuyển chỗ ở [2]

Ở Hàn Quốc, mặc dù đất đai là sở hữu tư nhân nhưng trong nhiều

trường hợp, Nhà nước có quyền thu hồi đất của người dân Các trường hợp đó là: thu hồi đất để phục vụ mục đích quốc phòng - an ninh; dự án đường sắt, đường bộ, sân bay, đập nước thủy điện, thủy lợi; dự án xây dựng trụ sở cơ quan nhà nước, nhà máy điện, viện nghiên cứu; dự án xây dựng trường học, thư viện, bảo tàng; dự án xây dựng nhà, xây dựng cơ sở hạ tầng trong khu đô thị mới, khu nhà ở để cho thuê hoặc chuyển nhượng

Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được thực hiện theo phương thức tham vấn và cưỡng chế Phương thức tham vấn được thực hiện thông qua việc các cơ quan công quyền thỏa thuận với người bị thu hồi đất về phương

án, cách thức bồi thường Trong trường hợp tham vấn bị thất bại, Nhà nước phải sử dụng phương thức cưỡng chế Theo thống kê của Cục Chính sách đất đai Hàn Quốc, ở Hàn Quốc có 85% tổng số các trường hợp Nhà nước thu hồi đất thực hiện theo phương thức tham vấn; chỉ có 15% các trường hợp thu hồi đất phải sử dụng phương thức cưỡng chế Tổ chức Nhà ở Quốc gia (một tổ chức xã hội đứng ra bảo đảm trách nhiệm cung cấp nhà ở tại đô thị, hoạt động như một nhà đầu tư độc lập) được phép thu hồi đất theo quy hoạch để thực hiện các dự án xây nhà ở

Theo quy định pháp luật Hàn Quốc, Nhà nước bồi thường khi thu hồi

đất trên cơ sở các nguyên tắc sau: Thứ nhất, việc bồi thường do chủ dự án thực hiện Thứ hai, chủ đầu tư phải thực hiện bồi thường đầy đủ cho chủ đất

và cá nhân liên quan trước khi tiến hành xây dựng các công trình công

cộng Thứ ba, thực hiện bồi thường cho chủ đất phải bằng tiền mặt, sau đó mới bằng đất hoặc nhà ở xã hội Thứ tư, thực hiện bồi thường áp dụng cho

từng cá nhân

Trang 24

Về thời điểm xác định giá bồi thường, đối với trường hợp thu hồi đất thông qua hình thức tham vấn thì thời điểm xác định giá bồi thường là thời điểm các bên đạt được thỏa thuận đồng thuận về phương án bồi thường Đối với trường hợp thu hồi đất thông qua hình thức cưỡng chế thì thời điểm xác định giá bồi thường là thời điểm cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế

Việc xác định giá bồi thường không phải do chủ dự án thực hiện mà giao cho ít nhất hai cơ quan định giá độc lập (hoạt động theo hình thức doanh nghiệp hoặc công ty cổ phần) thực hiện Trường hợp chủ đất yêu cầu xác định lại giá bồi thường thì chủ dự án lựa chọn thêm một tổ chức tư vấn định giá đất thứ ba Nếu giá trị định giá cao nhất và thấp nhất chênh lệch 10% hoặc nhiều hơn, sẽ phải có chuyên gia định giá khác thực hiện tiếp việc định giá, và từ

đó, mức bồi thường sẽ được tính toán lại Giá đất được lựa chọn làm căn cứ xác định bồi thường là giá trung bình cộng của kết quả định giá của hai hoặc

ba cơ quan dịch vụ tư vấn về giá đất độc lập được chủ thực hiện dự án thuê định giá

Đối với đất nông nghiệp, nếu bị thu hồi trước khi thu hoạch hoa màu, giá trị hoa màu đó sẽ được bồi thường Khoản bồi thường được tính dựa trên

số hoa màu thực tế được trồng tại thời điểm dự án được công bố và đủ để hỗ trợ người nông dân phục hồi lại việc sản xuất của mình Khoản bồi thường được tính bằng 2 lần tổng thu nhập hàng năm từ sản xuất nông nghiệp [2]

2.4.2 Tình hình về công tác bồi thường GPMB ở Việt Nam

Hiện nay phương án bồi thường được áp dụng phổ biến nhất đối với người bị thu hồi đất đó là bồi thường bằng tiền Số người bị thu hồi đất chọn phương án đền bù bằng đất và tái định cư chiếm tỷ lệ thấp, hầu hết các khu tái định cư có cơ sở hạ tầng không đáp ứng được yêu cầu của người tái định cư Việc xây dựng các khu tái định cư ở nông thôn chưa phù hợp với tập quán sinh hoạt, giao đất mới có quy mô diện tích không đáp ứng được nhu cầu

Trang 25

sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp của người dân

Một điểm rõ nét của chính sách đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam là chủ yếu tập trung vào đền bù thiệt hại về đất và các tài sản trên đất mà chưa thực sự quan tâm tới việc ổn định cuộc sống cho các hộ gia đình bị thu hồi đất Đây là một trong những điểm hạn chế trong chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng ở Việt Nam mà cần sớm có biện pháp khắc phục

Việc hỗ trợ, đào tạo tuyển dụng việc làm cho các hộ bị thu hồi đất chưa được quan tâm đúng mức nhất là các hộ gia đình thuộc diện chính sách Một

số dự án có thực hiện chính sách đào tạo việc làm cho lao động bị thu hồi đất nông nghiệp song chất lượng đào tạo không đảm bảo trình độ tay nghề để làm việc ở các nhà máy

Trong bồi thường đất thì Giấy CNQSD đất là một chứng thư pháp lý quan trọng trong việc xác định điều kiện được đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đât, nhưng công tác cấp Giấy CNQSD đất ở các địa phương còn rất chậm trễ Thực tế cho thấy chỉ dựa vào chứng pháp lý để đền bù là chưa đủ Tronng nhiều trường hợp phải chú trọng đến hiện trạng và những vấn đề có tính lịch sử, xã hội được cộng đồng chấp nhận Hiện nay, những quy định về tính hợp pháp của thửa đất đang được điều chỉnh theo xu hướng giảm dần các căn cứ pháp lý

Công tác định giá đất để bồi thường ở các địa phương hiện nay chủ yếu dựa vào đơn giá do UBND cấp tỉnh quyết định dựa trên cơ sở khung giá đất quy định của Chính Phủ hàng năm.Tuy nhiên, thực tế cho thấy mức giá bồi thường đều thấp hơn nhiều lần so với giá thị trường tạo ra mức chênh lệch làm cho người dân cảm thấy bị thiệt thòi, đòi tăng tiền bồi thường, không bàn giao mặt bằng theo kế hoạch, làm ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện dự án Một yếu tố ảnh hưởng không nhỏ đến công tác bồi thường GPMB là trình độ hiểu biết pháp luật của người dân Phần lớn người dân người dân quan tâm đến chính sách bồi thường, GPMB, nhưng công tác tuyên truyền ở các địa phương

Trang 26

còn hạn chế

Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là một bộ phận quan trọng trong công tác GPMB, nó quyết định đến tiến độ thực hiện dự án Bồi thường, hỗ trợ một cách thoả đáng thì người dân sẽ thoả mãn và tự nguyện di dời, ngược lại nếu chính sách bồi thường hỗ trợ không hợp lý, không công bằng, không đảm bảo được cuộc sống cho người dân bằng hoặc tốt hơn trước khi có dự án thì sẽ gây nên sự so bì, khiếu kiện cản trở đến việc thực hiện dự án

Những vướng mắc xung quanh vấn đề Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ngày càng phức tạp, nhất là từ khi đất đai trở nên có giá Công tác GPMB của Thanh hóa trong những năm qua đã có những tiến bộ đáng kể đã đáp ứng được yêu cầu, đòi hỏi của xã hội, cơ bản phù hợp với ý chí, nguyện vọng chính đáng của đông đảo tầng lớp nhân dân

2.4.3 Tình hình công tác GPMB ở thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang

Trong thời gian qua, thành phố đã không ngừng phát triển cả về không gian và tính chất đô thị, đã hoàn thành giải phóng mặt bằng 21 công trình như: Cải tạo và nâng cấp đường Tiên Lũng, phường Ỷ La; đường Trung tâm thành phố đi Sông Lô 7, phường An Tường; Cải tạo nâng cấp đường từ Tân Trào qua mỏ đá Thiên Sơn Tổ 18, Nông Tiến qua làng Dùm Thiền viện Chỉnh Pháp Tuyên Quang đến đường đi Đền Cấm xã Tràng Đà; Nâng cấp cơ sở hạ tầng khu phường Tân Hà: Các tổ 2, 3, 4, 14, 15 (cũ, nay là tổ 40 phường Minh Xuân), 16, 17, 18, 19, 25, 26, 27 và tổ 28; Cải tạo nâng cấp QL.2 đoạn từ Km124+500 – Km127+500; Cải tạo nâng cấp đường trung tâm phường Ỷ La, thành phố Tuyên Quang; Dự án mở mới đường Lý Thái Tổ; Khu dịch vụ, bãi

đỗ xe đền Cấm Sơn, xã An Tường, thành phố Tuyên Quang; Xây dựng đường

từ Trung tâm hành chính thành phố vào Trụ sở Thành ủy, HĐND, UBND thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang; Kè bảo vệ bờ sông Lô đoạn qua thành phố Tuyên Quang; Bãi thu gom rác thải xã Đội Cấn; Quy hoạch điều chỉnh và mở rộng khu dân cư Lý Thái Tổ, phường Phan Thiết, thành phố

Trang 27

Tuyên Quang; Quy hoạch khu dân cư Minh Thanh, Phường Tân Hà, thành phố Tuyên Quang…

Bên cạnh đó, công tác bồi thường GPMB được triển khai nhanh chóng tạo điều kiện cho các công trình xây dựng cơ bản trên địa bàn được thi công đúng kế hoạch tiến độ Theo đó, đến hết tháng 9-2017 toàn thành phố có 114 công trình, dự án xây dựng, với tổng diện tích đất thu hồi là 655,21 ha Tại 6 khu dân cư trên địa bàn, các phòng ban chuyên môn cũng đã phối hợp với Trung tâm đấu giá tỉnh tổ chức bán đấu giá quyền sử dụng đất 103 lô, thu ngân sách trên 78,7 tỷ đồng

Trình tự, thủ tục thực hiện bồi thường GPMB, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất (Theo Quyết định số 05/2015/QĐ-UBND ngày 16

tháng 4 năm 2015 của UBND tỉnh Tuyên Quang) [9]

- Thời gian thực hiện từ khi ban hành Thông báo thu hồi đất đến khi ban hành Quyết định thu hồi đất là 90 ngày

- Thời gian thực hiện tất cả các bước phục vụ cho việc thu hồi đất, phê duyệt phương án bồi thường là 139 ngày

Bảng 2.1 Trình tự, thủ tục thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

khi Nhà nước thu hồi đất Bước

Thời gian thực hiện

Bước 1

Lập, trình duyệt kế hoạch thu hồi đất, điều tra, đo đạc, kiểm đếm tài sản

Phòng Tài nguyên và Môi trường

Chủ đầu tư 05 ngày làm việc

Bước 2

Xác định mốc giới quy hoạch, tọa độ

mỏ, phạm vi GPMB tại thực địa và trên bản đồ

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng

Chủ đầu tư, UBND cấp

xã, người sử dụng đất bị thu hồi

30 ngày làm việc

Trang 28

Trích đo địa chính hoặc trích lục bản

đồ địa chính thửa đất

Lập danh sách chủ

sử dụng thửa đất thu hồi

Bước 3

Lập hồ sơ thông báo thu hồi đất

Thẩm định hồ sơ thông báo thu hồi đất, trình Ủy bản nhân dân cấp thẩm quyền phê duyệt

Phê duyệt thông báo thu hồi đất, quyết định thành lập Hội đồng bồi thường

UBND cấp thẩm quyền

Công bố Thông báo thu hồi đất

xã nơi có đất thu hồi

Bước 4

Kiểm kê, kiểm đếm đất đai, tài sản trên đất thu hồi và lập biên bản kiểm kê cho từng chủ sử dụng bị thu hồi đất

xã, người có đất thu hồi

Kiểm tra, đối chiếu kết quả kiểm kê so với đất đai, tài sản đang sử dụng

Người có đất thu hồi

Tiếp thu ý kiến, kiểm tra, hoàn chỉnh kết quả kiểm kê

Người có đất thu hồi, UBND cấp

xã, Chủ đầu

tư

Trang 29

Bước 5

Tổng hợp kết quả kiểm kê, xác định tình trạng pháp lý đất đai, tài sản, chính sách áp dụng đối với các trường hợp bị thu hồi đất, thiệt hại về tài sản gửi Hội đồng bồi thường

UBND xã, hộ gia đình, cá nhân, các cơ quan liên quan; Chủ đầu tư

Họp xét các trường hợp được hoặc không được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; hoàn thiện biên bản họp

Hội đồng Bồi thường

Bước 6

Lập Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Chủ đầu tư 05 ngày làm

việc Lấy ý kiến về dự thảo

Phương án bồi

thường, hỗ trợ và tái

định cư

Tiếp thu giải quyết vướng mắc, hoàn thiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

xã, cơ quan liên quan người có đất thu hồi

Bước 7

Thẩm định phương

án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; ra văn bản thông báo kết quả thẩm định

Cơ quan tài nguyên và môi trường

chức năng liên quan, Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng

Chỉnh sửa phương

án bồi thường theo ý kiến thẩm định

Trang 30

Bước 8

Hoàn thiện hồ sơ thu hồi đất

Chủ đầu tư,

cơ quan, đơn

vị liên quan

Thực hiện đồng thời trong thời gian thực hiện bước

Chỉnh sửa hồ sơ thu hồi đất theo kết quả kiểm tra

Chủ đầu tư,

cơ quan, đơn

vị liên quan

Bước 9

Quyết định thu hồi đất, phê duyệt Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Ủy ban nhân dân cấp thẩm quyền

phòng Tài nguyên và Môi trường

Công khai Phương

án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Bước 10

Chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ theo phương án đã được phê duyệt

Chủ đầu tư

Trong thời hạn

30 ngày

Người có đất bị thu hồi tháo dỡ, di chuyển bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư

Theo đúng thời hạn đã cam kết

2.5 Một số nghiên cứu về giải phóng mặt bằng

Theo Báo điện tử Bộ xây dựng: “Chính sách di dân tái định cư dự án

thủy điện từ góc độ xã hội học” [3] cho biết: Chính sách ở các công trình dự

án tái định cư có sự khác nhau, tạo nên sự thiếu thống nhất trong việc quản lý

và thực thi chính sách, nảy sinh tư tưởng so sánh quyền lợi trong người dân,

Trang 31

ảnh hưởng đến công bằng xã hội Chính phủ ban hành các chính sách riêng cho mỗi công trình dự án dẫn đến các chính sách phục hồi sinh kế sau tái định

cư tại các công trình thủy điện, thủy lợi đến nay thiếu thống nhất, mỗi dự án

có mức đền bù, hỗ trợ khác nhau dẫn đến thiếu công bằng trong công tác đền

bù và hỗ trợ

Chính sách đền bù, tái định cư của nước ta mới chỉ dừng ở việc đền bù

sử dụng đất và các tài sản bị thiệt hại trực tiếp Các thiệt hại gián tiếp và vô hình khác, về thu nhập, về kinh tế như lợi thế từ vị trí kinh doanh, đánh bắt cá,

từ sản phẩm rừng… chưa được tính đến Trong khi, đây lại là điểm rất quan trọng đối với đời sống người dân và đồng bào dân tộc Bên cạnh đó, công tác quy hoạch và dự báo về nhu cầu tái định cư không được đặt ra đúng với vai trò nên càng làm cho công tác bố trí tái định cư lúng túng

Việc tái định cư thủy điện ở miền núi thường gặp nhiều khó khăn về đảm bảo đất đai canh tác Hầu hết người dân tái định cư được đền bù diện tích hẹp hơn và chất lượng đất xấu hơn so với nơi xuất cư

Về nguyên tắc, công tác di dân tái định cư vẫn phải đảm bảo yếu tố ổn định đời sống người dân tái định cư nhanh và bền vững về sinh kế, môi trường Tuy nhiên, trong một số trường hợp vẫn còn tồn tại nhiều quy định chồng chéo và thay đổi liên tục, khiến cho công tác tái định cư ảnh hưởng rất mạnh đến đời sống của người dân

Các địa phương không chủ động trong việc chuẩn bị trước quỹ đất tái định cư Ngay cả khi có chủ trương chuẩn bị trước thì việc triển khai các thủ tục phê duyệt dự án, xây dựng công trình, cấp phát vốn cũng kéo dài khiến chủ trương này không phát huy được tác dụng

Có thể lấy ví dụ tình hình của dự án thủy điện Tuyên Quang Mặc dù công tác di dân được thực hiện từ tháng 11/2002 nhưng đến thời điểm 12/2007 nơi đây vẫn không đường đi, không nước sạch, không trạm xá và người dân thì không nghề nghiệp… Tình trạng phổ biến là người dân chưa

Trang 32

được bàn giao mặt bằng san ủi để có thể dựng nhà nhưng đã phải di dời khỏi nơi ở cũ Ở khu tái định cư Làng Nẻ, xã Thanh Tương, huyện Na Hang của dự

án thuỷ điện Tuyên Quang, các hộ dân từ thị trấn Na Hang chuyển về bị mất nghề buôn bán trước đây, những hộ thuần nông thì không được nhận đất canh tác hoặc đất không đúng chủng loại, kém chất lượng Mỗi hộ được chia tối đa

là 200m2 vừa đủ làm nhà và một khoảnh sân, không có đất trồng rau, canh tác, tăng gia

Trước thực tế này người dân tái định cư tìm cách quay trở lại quê cũ (ví

dụ ở dự án Thủy điện Na Hang, Tuyên Quang), chính quyền địa phương đã huy động các lực lượng chức năng như công an, kiểm lâm áp dụng các biện pháp buộc họ quay về nơi tái định cư

Tương tự, tại thủy điện Sông Ba Hạ, huyện Sông Hinh, Phú Yên, trên địa bàn huyện có 103 hộ thuộc diện phải tái định cư trong dự án nhưng đến nay chỉ có 31 hộ đã tái định cư, còn lại 72 hộ chưa di dời vì khu tái định cư không được xây dựng hoàn chỉnh, khoảng cách hai nơi ở quá xa, lại chưa có ruộng nước cho bà con sinh sống

Hiện nay, dự án thủy điện ở Phú Yên còn 1.990 đối tượng chưa được đền bù và việc bồi thường cho dân vùng di dời chủ yếu là bồi thường bằng tiền mặt mà chưa quan tâm đến giải quyết đất sản xuất cho dân

Đằng sau những vấn đề nói trên là những hạn chế, bất cập, có phần áp đặt chủ quan trong công tác di dân tái định cư, không phát huy được sự năng động, và chưa thực sự tìm hiểu nguyện vọng, lấy ý kiến của nhân dân Cơ chế chính sách về đền bù, hỗ trợ có điều chưa hợp lý, sát thực tế, nội dung quy hoạch chưa phù hợp với điều kiện tự nhiên, địa hình và trình độ dân trí của người dân miền núi

Ngoài nơi ở và tái định cư, một vấn đề đặt ra là cần có chính sách, cơ chế tài chính để giải quyết việc làm sau khi tái định cư (gồm hộ phải di chuyển và hộ sở tại bị mất đất) Việc khôi phục lại đời sống, sinh kế của

Trang 33

những hộ bị ảnh hưởng đòi hỏi thời gian lâu dài Tuy nhiên, các chính sách hỗ trợ lâu dài để khôi phục thu nhập và đời sống của người dân chưa được xem xét với nguồn tài chính đảm bảo trong nhiều năm

Có thể nói, chính sách đền bù, tái định cư mới chỉ dừng ở việc đền bù

sử dụng đất và các tài sản bị thiệt hại trực tiếp Các thiệt hại gián tiếp và vô hình khác như nguồn sinh kế, thu nhập, vị trí kinh doanh, đánh bắt cá, khai thác rừng, giá trị văn hóa truyền thống… cho đến nay chưa được thực sự xem xét trong các kế hoạch tái định cư

Theo Ánh Tuyết - Báo nhân dân: “Ổn định đời sống nhân dân sau tái định cư thủy điện” nói:

Tại huyện Than Uyên, tỉnh Lai Châu, các điểm tái định cư thủy điện Huội Quảng, bản Chát, đất sản xuất được giao phần lớn có địa hình dốc, bạc màu, hiệu quả canh tác thấp Trong khi đó, tại Sơn La, việc giao đất ở, đất sản xuất cho người dân tái định cư gặp nhiều khó khăn do công tác quy hoạch đưa

cả đất rừng phòng hộ, rừng đầu nguồn, đất có độ dốc lớn, có nguy cơ sạt lở cao vào quỹ đất giao nên đến khi triển khai buộc phải trừ đi, kết quả là không

đủ quỹ đất giao cho các hộ tái định cư

Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu Đỗ Ngọc An cho rằng: Bảo đảm đất sản xuất cho người dân tái định cư thủy điện là bài toán khó với tất cả các địa phương Đối với Lai Châu, tỉnh xác định lấy rừng là nguồn sống chủ yếu cho đồng bào, khuyến khích bà con bảo vệ rừng, khoanh nuôi rừng tái sinh Trên

cơ sở đó, có chính sách hỗ trợ cho đồng bào giữ rừng, trồng rừng Tuy nhiên, cái khó nhất hiện nay là khi xây dựng các công trình thủy điện, diện tích rừng

đã bị mất đi tương đối, trong khi đó việc chia sẻ rừng từ người dân sở tại cho người dân tái định cư là không dễ dàng Hiện tỉnh đang hoàn thiện chính sách hậu tái định cư theo Đề án hậu tái định cư đã được Chính phủ giao Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì Theo đó, xác định rõ việc ổn định đời sống của bà con đồng bào dân tộc là yếu tố quan trọng nhất trong mục tiêu

Định dạng
Số trang	67
Dung lượng	1,29 MB