Tìm hiểu bảo quản nông sản bằng tác nhân sinh học

Tìm hiểu bảo quản nông sản bằng tác nhân sinh học

TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM TP.HCM

BÀI THUYẾT TRÌNH

TÌM HIỂU BẢO QUẢN NÔNG SẢN BẰNG TÁC NHÂN SINH HỌC

TÌNH HÌNH ỨNG DỤNG PHƯƠNG PHÁP Ở

VIỆT NAM VÀ TRÊN THẾ GIỚI.

Môn: Công nghệ sau thu hoạch GVHD: Hoàng Thị Trúc Quỳnh Nhóm 8

TP.HCM, ngày 14 tháng 9 năm 2017 1

Qua quá trình chế biến

• Con

giốn

g, hạt

giống

• Thức ăncho conngười

• Thức ăncho conngười

• Vật trang trí

• Vật trang

trí

•Nguyê

n

liệ

u cho

công

nghiệp

•Nguyê

n

liệ

u cho

công

nghiệp

NÔNG SẢN

Làm chậm hay làm ngừng sự hư hỏng

để ngăn ngừa ngộ độc thực phẩm trong duy trì giá trị dinh dưỡng, cấu trúc và hương vị

5

Bảo quản nông sản là gì?

Tiêu diệt, ngăn chặn sự phát triển VSV, VK, nấm

Tiêu diệt, ngăn chặn sự phát triển VSV, VK, nấm

Làm chậm quá trình oxi hóa chất béo

Làm chậm quá trình oxi hóa chất béo

Ức chế hoạt động hay làm mất hoạt tính của các enzyme gây hư hỏng thực phẩm

Ức chế hoạt động hay làm mất hoạt tính của các enzyme gây hư hỏng thực phẩm

Mục đích của bảo quản nông sản

Vai trò của bảo quản nông sản

An toàn lương thực quốc gia; giống

vụ mùa Cung cấp nguyên liệu

Bán thành phẩm sơ chế, chất lượng, giá thành

Bảo tồn cho nghiên cứu

Tác nhân sinh học

Tác nhân sinh học là các

sinh vật hoặc độc tố có

thể khiến con người, vật

nuôi và cây trồng tử vong

hoặc tàn phế

Tác nhân sinh học là các

sinh vật hoặc độc tố có

thể khiến con người, vật

nuôi và cây trồng tử vong

hoặc tàn phế

ít hoặc không độc hại với

nông sản và con người

2 Các pp bảo quản NS bằng tác nhân sinh học

9

BẪY BẢ

Mọt gạo

 Dùng các hợp chất dẫn dụ côn trùng để kiểm tra,

phát hiện sự chớm lây nhiễm côn trùng

 Xác định đúng thời điểm lây nhiễm để có biện pháp

kiểm soát côn trùng hữu hiệu

 Bẫy bằng chất dẫn dụ kết hợp cùng với 1 số virus và

nấm cũng được nghiên cứu áp dụng

BẪY BẢ

11

Hợp chất dẫn dụ côn trùng

• Pheromone là một chế phẩm sinh học được

sản xuất bởi động vật như là một tín hiệu hóa học để hấp dẫn thành viên khác trong cùng một chủng loài

• Pheromone có ảnh hưởng đến hành vi và sinh

lý của động vật.

Đặc trưng của chất dẫn dụ Pheromone

Chất dẫn dụ giới tính là chất hóa học được các cá thể côn trùng của một giới tính tiết ra ngoài và gây phản ứng kích thích sinh dục ở các cá thể giới tính kia

Chất dẫn dụ giới tính là chất hóa học được các cá thể côn trùng của một giới tính tiết ra ngoài và gây phản ứng kích thích sinh dục ở các cá thể giới tính kia

Có hoạt tính sinh học rất cao, biểu hiện tác động chỉ ở một lượng rất nhỏ

Có hoạt tính sinh học rất cao, biểu hiện tác động chỉ ở một lượng rất nhỏ

Chất dẫn dụ giới tính của côn trùng được sử dụng để điều tra phát hiện, dự báo tình hình phát sinh, phát triển của sâu hại và sử dụng như phương tiện để hạn chế số lượng sâu hại

Chất dẫn dụ giới tính của côn trùng được sử dụng để điều tra phát hiện, dự báo tình hình phát sinh, phát triển của sâu hại và sử dụng như phương tiện để hạn chế số lượng sâu hại

Phương pháp sử dụng pheromone làm chất

dẫn dụ

15

Chất dẫn dụ giới tính chỉ

là mồi để nhử côn trùng

tới Để thu giữ chúng,

chất dẫn dụ giới tính

được dùng cùng với bẫy

dính, bẫy nước, bẫy hộp

(chỉ vào mà không ra

được), bẫy có thuốc trừ

sâu hóa học hay vi sinh

vật gây bệnh cho sâu hại

Chất dẫn dụ giới tính chỉ

là mồi để nhử côn trùng

tới Để thu giữ chúng,

chất dẫn dụ giới tính

được dùng cùng với bẫy

dính, bẫy nước, bẫy hộp

(chỉ vào mà không ra

được), bẫy có thuốc trừ

sâu hóa học hay vi sinh

vật gây bệnh cho sâu hại

Phương pháp sử dụng Pheromone dẫn dụ

Liên Xô cũ đã áp dụng đối với các loài bướm trắng Mỹ, bướm sâu đục quả phương đông, bướm sâu đục củ khoai tây, ruồi địa Trung Hải, mọt T granarium, rệp sáp D perniciosus, P comstocki (Smetnik, 1987).

17

Tại Hoa Kỳ, biện pháp này đã

áp dụng trong sản xuất từ

1973 Các nước khác như Ấn

độ, Bungaria, đài Loan, Israel, Italy, Hoa Kỳ, Liên Xô cũ, Thuỵ điển, đã sử dụng rộng rãi chế phẩm chất dẫn dụ giới tính trong dự báo để phòng trừ nhiều loài như sâu đục quả táo

tây C pomonella, sâu xanh H

armigera, sâu hồng hại bông P gossypiella, sâu loang E

vittella, E insulana, sâu xám

bắp cải M brassicae,

Ưu và Nhược điểm của phương pháp

• Không gây ô nhiễm môi trường vì kể cả trường hợp

trong bẫy có dùng thuốc hoá học thì lượng thuốc rất nhỏ, ít khả năng hình thành tính quen với bẫy chất dẫn

dụ giới tính

• Liều lượng sử dụng thấp và bẫy có thời gian hiệu lực

dài

• Không gây ô nhiễm môi trường vì kể cả trường hợp

trong bẫy có dùng thuốc hoá học thì lượng thuốc rất nhỏ, ít khả năng hình thành tính quen với bẫy chất dẫn

Sử dụng các loại thuốc có nguồn gốc tự nhiên

Gây ngán ăn, xua đuổi hoặc ức chế sinh trưởng và phát triển của côn trùng, chống sự xâm nhập của mọt, và 1 số

Lá cơi

Kiểm soát sinh học

Thiên địch

Thiên địch là các loài sinh vật sống bằng ăn cơ thể các loài sinh vật hại cây, là kẻ thù tự nhiên của các loài dịch hại

Với sâu hại thiên địch của chúng gồm có nhóm bắt mồi ăn thịt, nhóm chân đốt ký sinh, nhóm

vi sinh vật gây bệnh và các đối tượng ký sinh khác

lá lúa… để ăn thịt

23

Một con nhện Lycosa trưởng thành mỗi ngày có thể ăn từ 5-15 con rầy nâu

Nhóm chân đốt ký sinh

Ký sinh trứng, sâu non, nhộng hoặc con trưởng thành của những loài sâu rầy hại lúa

Ví dụ: ong đen, ong xanh

ký sinh trứng sâu đục thân, ong đen ký sinh trứng bọ xít, một số loại ong ký sinh trứng rầy, ong đa phôi ký sinh sâu cuốn lá nhỏ… làm cho những sâu hại này bị chết

Ong đen

25

Một con ong ký sinh ăn

trứng của bướm bắp cải Ong ký sinh kiểm soát rệp

Biện pháp “thiên địch” bảo vệ cây trồng được áp dụng rộng rãi ở nhiều nước trên thế giới, trong đó có Trung Quốc và Hà Lan đã đem lại cho các nước này những tiến bộ vượt bậc trong sản xuất nông nghiệp.

Công ty Koppert ở Hà Lan

đã sản xuất hàng loạt nhện bắt mồi, ong ký sinh… cung cấp cho nông dân thả trên đồng ruộng và nhà kính trồng dưa chuột, ớt ngọt,

cà chua, dâu tây, đậu đỗ, bông, hoa hồng mang lại hiệu quả cao trong phòng trừ nhện đỏ, rệp muội và

bọ phấn.

Công ty Koppert ở Hà Lan

đã sản xuất hàng loạt nhện bắt mồi, ong ký sinh… cung cấp cho nông dân thả trên đồng ruộng và nhà kính trồng dưa chuột, ớt ngọt,

cà chua, dâu tây, đậu đỗ, bông, hoa hồng mang lại hiệu quả cao trong phòng trừ nhện đỏ, rệp muội và

bọ phấn.

Nhện đỏ

27

Hiện nɑy ở Việt Nam, những

loài côn trùng, nhện hại như

nhện đỏ son và Ƅọ trĩ gây hại

đáng kể đối với cây dưɑ chuột,

bầu, bí, đậu, cam, chanh, Ƅông,

ớt, cà, hoa hồng và nhiều lọai

câу trồng khác

Hiện nɑy ở Việt Nam, những

loài côn trùng, nhện hại như

nhện đỏ son và Ƅọ trĩ gây hại

đáng kể đối với cây dưɑ chuột,

bầu, bí, đậu, cam, chanh, Ƅông,

ớt, cà, hoa hồng và nhiều lọai

câу trồng khác

Quả bí xanh cong queo do bị bọ trĩ tấn công

Các nhà khoa học bộ môn Côn trùng, khoa Nông học thuộc trường đại học Nông nghiệp 1 Hà Nội vừa thực hiện thành công quy trình nhân nuôi nhện bắt mồi có sức tấn công nhện trắng và nhện đỏ son, bọ xít bắt mồi có sức tấn công bọ trĩ.

Thử nghiệm bọ xít bắt mồi trong phòng

bọ trĩ hại dưa chuột

Thả nhện bắt mồi vào ruộng trồng cây

đậu

29

Loài ong ký sinh tetrastichus brontispae được thả tại Phú Yên năm 2011 để diệt bọ dừa

Loài ong này thường ký sinh trên kén của sâu tơ và trong quá trình phát triển thì tiêu diệt ấu trùng bên trong kén gây đứt vòng sinh trưởng của sâu tơ Sâu tơ bị chết trước khi có đủ

VI SINH VẬT ĐỐI KHÁNG

Cơ chế hoạt động: Cạnh tranh về dinh dưỡng và không gian: VSV đối kháng sinh trưởng rất nhanh và xâm chiếm vị trí vết dập ở rau quả Sự sinh trưởng và nhu cầu dinh dưỡng của VSV đối kháng làm cho một số nấm mốc không

có đủ dinh dưỡng để phát triển

Yêu cầu đối với VSV đối kháng:

 Hoạt động có hiệu quả ở nồng độ thấp

 Có khả năng kháng nhiều loại VSV gây hỏng, gây bệnh

 Nhu cầu dinh dưỡng dơn giản

 Không gây độc hại đối với vật chủ, không sinh độc tố gây hại cho con người

31

Nấm đối kháng Trichoderma

 Trichoderma spp là loại nấm được nuôi cấy thông

dụng nhất

• Được bổ sung vào trong đất hay hạt giống bằng nhiều phương pháp

• Ngoài sự hình thành khuẩn lạc trên rễ, nấm Trichoderma còn tấn

Nấm đối kháng Trichoderma

Cơ chế chủ yếu:

 Ký sinh nấm, kháng sinh, cạnh tranh chất dinh

dưỡng và không gian;

 Sự chịu đựng các điều kiện bất lợi bằng việc gia

tăng sự phát triển của cây và rễ;

 Làm hòa tan và cô lập chất dinh dưỡng vô cơ,

cảm ứng sự kháng bệnh, bất hoạt enzyme gây bệnh

Nấm đối kháng Trichoderma

Quá trình ký sinh nấm:

Trichoderma tiết ra một enzyme làm tan vách tế bào của các loại nấm khác Sau đó nó có thể tấn công vào bên trong loài nấm gây hại đó và tiêu thụ chúng.

Trichoderma tiết ra một enzyme làm tan vách tế bào của các loại nấm khác Sau đó nó có thể tấn công vào bên trong loài nấm gây hại đó và tiêu thụ chúng.

35

Các kết quả nghiên cứu của Trường Đại học Cần thơ, Viện Lúa Đồng Bằng Sông Cửu Long, Công ty thuốc sát trùng Việt Nam, Viện Sinh học Nhiệt đới

đã cho thấy hiệu quả rất rõ ràng của nấm Trichoderma trên một số cây

trồng ở Đồng bằng Sông Cửu long và Đông Nam Bộ

Các nghiên cứu cho thấy nấm Trichoderma có khả năng tiêu diệt nấm Furasium solani ( gây bệnh thối rễ trên cam quýt, bệnh vàng lá Các nghiên cứu cho thấy nấm Trichoderma có khả năng tiêu diệt nấm Furasium solani ( gây bệnh thối rễ trên cam quýt, bệnh vàng lá

Nấm Trichoderma là khả năng phân huỷ cellulose, phân

giải lân chậm tan

Trộn Trichoderma vào

quá trình sản xuất phân

hữu cơ vi sinh để thúc

đẩy quá trình phân huỷ

hữu cơ được nhanh

chóng

Trộn Trichoderma vào

quá trình sản xuất phân

hữu cơ vi sinh để thúc

đẩy quá trình phân huỷ

hữu cơ được nhanh

chóng

Cugasa của Công ty Anh Việt ( TP Hồ Chí Minh )

37

Trên thế giới, nấm Rhizoctonia solani và Fusarium gây thiệt hại

nghiêm trọng đối với năng suất của nhiều loại cây trồng

Một số chủng vi khuẩn đối kháng như Burkholderia, Pseudomonas,

Bacillus đã và đang được quan tâm nghiên cứu vì chúng tổng hợp

một số chất ngoại bào với khả năng ức chế sự nẩy mầm và phát triển

của nấm bệnh F oxysporum và R solani

 A R.solani hại rau diếp

 B Rau diếp nhiễm nấm R solani được xử với dịch ngoại bòa chủng vi khuẩn đối kháng chọn lọc.

 C Rau diếp nhiễm nấm R.solani được xử với tế bào chủng vi khuẩn đối kháng chọn lọc.

39

• E Sợi nấm F.oxysporum bị ức chế

phát triển bởi chủng vi sinh vật đối kháng chọn lọc.

• D Sợi nấm R.solani bị ức chế phát triển

bởi chủng vi sinh vật đối kháng chọn lọc

chọn lọc.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

http://www.vast.ac.vn/ung-dung-va-trien-khai/ung-dung/940-nghien-cuu-va-su-dung-che-pham-sinh-hoc-tu-vi-khuan-doi-khang-de-kiem-soat-nam-hai-cay-trong

an-xuat-rau-sach.htm

transgenic Nicotiana tabacumprovides resistance to lepidopteran insects Plant Physio 85, 1103-endotoxin in 1109.

pheromones and other attractants In: Behaviour modifying chemicals for insect pests management (ed Ridgway et al.) New York, pp 631-endotoxin in 715.

management programs In:Insect suppression with controlled release pheromone systems.Vol.1,13-endotoxin in 130pp.

xuất bản nông nghiệp: Hà Nội.

41