Bài học từ các tư tưởng giáo dục cổ đại cho phát triển giáo dục VN và thực tiễn đơn vị

MỤC LỤC A. PHẦN MỞ ĐẦU 1 1. Lý do chọn đề tài 1 2. Tình hình nghiên cứu đề tài 1 3. Mục đích và nhiệm vụ của đề tài 2 4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 2 5. Ý nghĩa của đề tài 3 6. Kết cấu của đề tài 3 B. PHẦN NỘI DUNG 4 CHƯƠNG I: CÁC TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC THỜI CỔ ĐẠI 1. Tư tưởng giáo dục Khổng tử 4 1.1. Mục tiêu giáo dục của Khổng Tử 4 1.2. Chủ trương giáo dục của Khổng Tử 4 1.3. Nội dung giáo dục của Khổng Tử 5 1.4. Phương pháp giáo dục của Khổng Tử 5 2. Tư tưởng giáo dục Platon 6 CHƯƠNG II: BÀI HỌC TỪ CÁC TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC CỔ ĐẠI CHO PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC VIỆT NAM 2.1. Sự vận dụng quan niệm của Khổng Tử về giáo dục vào sự nghiệp giáo dục ở Việt Nam hiện nay 9 2.1.1. Quan niệm của Khổng Tử về giáo dục đối với việc xác định phương châm giáo dục ở Việt Nam hiện nay 9 2.1.2. Quan niệm của Khổng Tử về giáo dục đối với việc xây dựng xã hội học tập và thực hiện công tác xã hội hóa giáo dục ở Việt Nam hiện nay 11 2.1.3. Quan niệm của Khổng Tử về giáo dục đối với việc xác định nội dung giáo dục ở Việt Nam hiện nay 12 2.1.4. Quan niệm của Khổng Tử về giáo dục đối với việc xác định phương pháp giáo dục ở Việt Nam hiện nay 14 2.1.5. Một số kiến nghị nhằm phát huy vai trò của quan niệm của Khổng Tử về giáo dục đối với sự nghiệp giáo dục ở Việt Nam hiện nay 15 2.2. Vận dụng quan niệm của Platon về giáo dục vào sự nghiệp giáo dục ở Việt Nam hiện nay 17 2.2.1. Xây dựng hệ thống giáo dục nhất quán từ việc lựa chọn đối tượng, xây dựng nội dung, phương pháp, đến mục đích giáo dục 17 2.2.2. Đề cao giáo dục và tự giáo dục 17 2.2.3. Sự bình đẳng giữa nam – nữ trong quá trình giáo dục 18 2.2.4. Xây dựng nội dung, chương trình giáo dục phù hợp, đào tạo đội ngũ cán bộ, giáo viên theo hướng “chuẩn hóa” 18 2.2.5. Lựa chọn PPDH phù hợp, vân dụng tích cực, linh hoạt phương pháp kê chuyện với học sinh mầm non và tiểu học 19 CHƯƠNG III. BÀI HỌC TỪ CÁC TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC CỔ ĐẠI CHO PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC TẠI TRƯỜNG THPT ĐẦM DƠI 3.1. Vận dụng tư tưởng của Khổng tử 20 3.1.1. Vận dụng quan niệm của Khổng Tử về giáo dục đối với việc xác định phương châm giáo dục tại trường THPT Đầm Dơi 20 3.1.2. Vận dụng quan niệm của Khổng Tử về giáo dục đối với việc xây dựng xã hội học tập và thực hiện công tác xã hội hóa tại trường THPT Đầm Dơi 21 3.1.3. Vận dụng quan niệm của Khổng Tử về giáo dục đối với việc xác định nội dung giáo dục ở trường THPT Đầm Dơi 21 3.1.4. Vận dụng quan miệm của Khổng Tử về giáo dục đối với việc xác định phương pháp giáo dục ở Trường THPT Đầm Dơi 21 3.2. Vận dụng quan niệm của Platon cho phát triển giáo dục tại trường THPT Đầm Dơi trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay 22 3.2.1. Xây dựng hệ thống giáo dục nhất quán từ việc lựa chọn đối tượng, xây dựng nội dung, phương pháp, đến mục đích giáo dục 22 3.2.2. Đề cao giáo dục và tự giáo dục 22 3.2.3. Vận dụng xây dựng nội dung, chương trình giáo dục phù hợp, đào tạo đội ngũ cán bộ, giáo viên theo hướng “chuẩn hóa” 22 D. TÀI LIỆU THAM KHẢO 24

A PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Hiện nay muốn phát triển nhanh và bền vững thì các quốc gia phải quan tâm đếngiáo dục, coi đầu tư cho giáo dục chính là đầu tư cho sự phát triển Đổi mới giáo dụcngày nay đã trở thành một yêu cầu cấp bách và là sự sống còn của mỗi quốc gia Hầu hếtcác quốc gia trên thế giới đang không ngừng cải cách, đổi mới giáo dục để thích ứng với

xu thế phát triển mới mẻ và năng động của toàn nhân loại, đồng thời để tạo ra nhữngnguồn lực mới phục vụ cho nhu cầu phát triển xã hội trong bối cảnh mới

Đối với Việt Nam hiện nay, đổi mới giáo dục đang là vấn đề được toàn Đảng,toàn dân hết sức quan tâm, coi đó là chìa khóa để thực hiện sự nghiệp công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế Đổi mới giáo dục cần được tiếp thu và pháthuy những yếu tố tích cực của tư tưởng giáo dục và nền giáo dục trước đây

Nền giáo dục cũ của nước ta chịu ảnh hưởng không ít bởi tư tưởng giáo dục cổđại Nghị quyết Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) đãkhẳng định: Đổi mới giáo dục cần phải “tập trung vào những giá trị cơ bản của văn hóa,truyền thống và đạo lý dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại” Như vậy, để đáp ứng yêu cầuphát triển của đất nước trong giai đoạn hiện nay, đòi hỏi phải đổi mới căn bản và toàndiện nền giáo dục nước nhà Ngoài ra đổi mới giáo dục phải đặc biệt quan tâm đến sựphát triển năng lực và phẩm chất người học; phải kết hợp hài hòa giáo dục đạo đức vớigiáo dục trí, thể, mỹ; phải gắn kết dạy người, dạy chữ và dạy nghề; vừa phát triển nhữnggiá trị truyền thống vừa sáng tạo những giá trị mới phù hợp với thời đại mới Vì thế, kếthừa và phát huy những giá trị truyền thống của dân tộc, tiếp thu một cách sáng tạonhững tư tưởng và kinh nghiệm giáo dục quý báu đã được tích lũy trong lịch sử nhân loại

để góp phần vào sự nghiệp đổi mới và phát triển giáo dục nước ta hiện nay là một yêucầu tất yếu, khách quan

Trong lịch sử phát triển, nền giáo dục Việt Nam đã tiếp thu rất nhiều thành tựucủa giáo dục nhân loại Một trong những di sản quý báu đó là tư tưởng giáo dục cổ đạicủa Khổng Tử và Platon

Từ thực trạng trên tôi lựa chọn đề tài: “Bài học từ các tư tưởng giáo dục thời

cổ đại cho sự phát triển của giáo dục Việt Nam trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay và thực tế ở đơn vị” làm đề tài nghiên cứu.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

- “Tư tưởng giáo dục của Khổng Tử” của Trần Cảnh Bàn (Nhà xuất bản Nhândân Hồ Bắc, Trung Quốc, 2008) đã trình bày khá rõ nét tư tưởng giáo dục của Khổng Tử

từ cái nhìn hiện đại

- “Vận dụng tư tưởng giáo dục của Platon trong sự nghiệp đổi mới căn bản toàndiện giáo dục – đào tạo ở Việt Nam hiện nay” cảu Th.S Bùi Hùng Vương và TH.S BùiNgọc Bích Thủy đăng trên Tạp chí giáo dục số 380 kì 2 tháng 4 năm 2016 đã trình bàynội dung cơ bản triết lý giáo dục cảu Platon và việc vận dụng tư tưởng giáo dục củaPlaton trong sự nghiệp đổi mới căn bản toàn diện giáo dục – đào tạo ở Việt Nam hiệnnay

- “Quan niệm của Nho giáo về giáo dục con người” của Nguyễn Thị Nga, HồTrọng Hoài (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2003)

- “Khổng Tử” của Nguyễn Hiến Lê (Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, Hà Nội,2006) đã trình bày ngắn gọn một số nội dung cơ bản trong học thuyết của Khổng Tử như:

“chính danh”, “đức trị”, “tu thân’, “phải học”, “dưỡng dân”, “giáo dân”, “đạo làmngười”.v.v Nghiên cứu những nội dung này giúp tôi có thêm những gợi ý để phân tíchmột số nội dung giáo dục của Khổng Tử

- Bài viết “Nhân trong Luận ngữ của Khổng Tử” của tác giả Lê Ngọc Anh (Tạpchí Triết học, số 3, 2004) đã phân tích sâu sắc phạm trù “Nhân” – một phạm trù quantrọng trong nội dung giáo dục của Khổng Tử

- Bài viết “Quan niệm về thế giới và con người trong triết học Khổng Tử” của tácgiả Doãn Chính (Tạp chí Triết học, số 11, 2005) đã trình bày những nét cơ bản trongquan niệm của Khổng Tử về thế giới, về con người thể hiện qua các phạm trù như “đạo”,

“thiên mệnh”, “nhân”, “nghĩa”, “trí”…

- “Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI” (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, HàNội, 2011) đã trình bày những chỉ đạo cơ bản về “đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục

và đào tạo” của Đảng ta trong thời kỳ mới

- Luật Giáo dục (Nhà xuất bản Lao động, Hà Nội, 2012) là văn bản pháp lý quy định rõ

về hệ thống giáo dục quốc dân; nhà trường, cơ sở giáo dục khác của hệ thống giáo dụcquốc dân, của cơ quan nhà nước, của tổ chức chính trị - xã hội; tổ chức và cá nhân thamgia hoạt động giáo dục, đồng thời quy định cụ thể về mục tiêu giáo dục; tính chất,nguyên lý giáo dục; yêu cầu về nội dung, phương pháp giáo dục.v.v

- Tác phẩm “Hồ Chí Minh: Toàn tập” tập 1 và tập 2 (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, HàNội, 1995); “Hồ Chí Minh: Toàn tập” tập 4, tập 6 và tập 9 (Nhà xuất bản Chính trị quốcgia, Hà Nội, 2002) đã trình bày nhiều quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục Tưtưởng của Người về phát triển sự nghiệp giáo dục thể hiện tập trung khát vọng hướngtới một nền giáo dục văn minh, tiến bộ

3. Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của tiểu luận là phân tích một cách có hệ thống tư tưởnggiáo dục cổ đại từ mục đích, đối tượng, đến nội dung và phương pháp giáo dục để qua đó,rút ra ý nghĩa của tư tưởng giáo dục cổ đại đối với sự nghiệp đổi mới giáo dục ở ViệtNam hiện nay và của đơn vị công tác tại Trường THPT Đầm Dơi huyện Đầm Dơi, tỉnh

Cà Mau

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, tiểu luận tập trung làm rõ những nội dung chủ yếu sau:

- Phân tích, khái quát những điều kiện và tiền đề chủ yếu cho sự hình thành tư tưởng giáodục của Khổng Tử

- Phân tích, làm rõ một số nội dung chủ yếu trong tư tưởng giáo dục cổ đại

- Bước đầu rút ra ý nghĩa của tư tưởng giáo dục cổ đại đối với sự nghiệp đổi mới giáo dụcViệt Nam hiện nay và của cơ quan đơn vị đang công tác

4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Nhằm thực hiện mục đích và nhiệm vụ đặt ra cho đề tài, tôi vận dụng nhữngquan điểm biện chứng duy vật của triết học Mác – Lênin, phương pháp lịch sử triết họckết hợp với một số phương pháp nghiên cứu khoa học khác như: phương pháp diễndịch, quy nạp; phương pháp phân tích, luận giải; phương pháp đối chiếu - so sánh;phương pháp lôgic - lịch sử; phương pháp tổng hợp, khái quát

5. Ý nghĩa của đề tài

5.1 Về mặt lý luận

- Từ góc độ và phương pháp tiếp cận triết học khoa học, tiểu luận bước đầu trình bày kháiquát các điều kiện và nhân tố tác động đến sự hình thành tư tưởng giáo dục của cổ đại

- Phân tích và hệ thống hóa những nội dung cơ bản trong tư tưởng giáo dục của cổ đại

- Rút ra và bước đầu phân tích ý nghĩa từ tư tưởng giáo dục của cổ đại đối với đổi mớigiáo dục nước ta hiện nay

6. Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, còn có phần nội dung với 3 chương và 6 tiết

B PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I: CÁC TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC THỜI CỔ ĐẠI

1 Tư tưởng giáo dục Khổng tử

Hạt nhân tư tưởng mà Khổng Tử đề xướng và truyền bá trong các lớp môn sinh

là “NHÂN”, chữ Nhân theo quan niệm của Ông mang một ý nghĩa rộng lớn, gắn bóchặt chẽ với ĐẠO – Đạo Đức – lòng yêu thương con người, yêu thương vạn vật TheoKhổng Tử, gốc của Nhân là hiếu đễ lễ nghĩa, trung thực vị tha, xã thân cứu người nhưchính Khổng Tử đã nói: “Theo ta, người có đức Nhân là: Bản thân mình muốn đứngvững trong cuộc sống thì phải giúp người khác đứng vững trong cuộc sống Mọi việcđều có thể từ mình mà nghĩ đến người khác, có thể nói đó là biện pháp thực hiện điềuNhân” (Luận Ngữ - Ung dã) Nhân theo Khổng Tử còn là: “kỷ sở bất dục, vật thi ưnhân” Để thực hiện được Nhân, Khổng Tử cho rằng con người phải có Lễ Lễ là cácquy phạm đạo đức hợp thành một hệ thống qui tắc xử thế Trong suốt cuộc đời làmThầycủa mình, bên cạnh dạy chữ, bao giờ Khổng Tử cũng chú trọng vào dạy người, ở đây đềcao thuyết Đức trị

Phần Học thuyết mà nội dung được Khổng Tử áp dụng vào lãnh vực giáo dục ,mang tính nhập thế và tích cực, Ông đề xướng “thuyết Tôn Hiền” Những tư tưởng ấycủa Khổng Tử trong bối cảnh rối ren của xã hội đương thời rất khó thực hiện, song đó lànhững quan điểm có giá trị được thế hệ sau kế thừa, phát triển và đến nay vẫn còn đángtrân trọng về chủ trương, nội dung và cả phương pháp giáo dục

1.1 Mục tiêu giáo dục của Khổng Tử

Mục tiêu giáo dục của Khổng tử là đào tạo, bồi dưỡng người “Nhân”, “Quân Tử”

để làm quan, điều hòa mâu thuẫn giai cấp, “khôi phục lễ nghĩa” trong xã hội đầy rối ren.Xét về mặt chính trị về cơ bản có vẻ bảo thủ, nhưng về giáo dục thì mang tính tiến bộ

và vượt thời đại

Theo Khổng Tử, học để làm người Quân Tử với chí khí của bậc Đại Trượng Phu– hình mẫu của con người trong xã hội phong kiến Người quân tử trước hết phải tudưỡng đạo đức thì mới có thể làm việc lớn (tề gia, trị quốc, bình thiên hạ) Khổng Tửquan niệm: “người quân tử ăn không được đầy đủ, ở không được yên vui, làm việcsiêng năng và thận trọng với lời nói, tìm người đạo đức để sửa mình; như vậy mới đượccoi là người ham học” Khổng Tử không chỉ quan tâm đến việc nuôi dân, dưỡng dân màcòn quan tâm đến việc giáo hóa dân Nuôi dân, dưỡng dân là chăm lo về đời sống vậtchất, giáo dân là lo cho dân về đời sống tinh thần Với quan điểm này, giáo dục gópphần làm nên bản chất xã hội của con người Với mục đích giáo dục này, Khổng Tử đãthể hiện tư tưởng vượt thời đại :một xã hội muốn phát triển vững mạnh phải có conngười đủ Đức, đủ Tài

Tuy nhiên, mục đích giáo dục của Khổng Tử còn là nhằm thực hiện mục đíchchính trị của Nho gia, là thể hiện tư tưởng Thân Dân của nhà cầm quyền Bởi vì ngườilàm quan có giáo dục sẽ hiểu được chức phận của mình không làm điều hại dân, ngưòidân có giáo dục sẽ hiểu được nghĩa vụ và quyền lợi của mình để thực hiện

1.2 Chủ trương giáo dục của Khổng Tử

Chủ trương giáo dục của Khổng Tử là Bình Dân giáo dục, đây là chủ trương tiến

bộ trong bối cảnh lịch sử bấy giờ

Trong “Luận ngữ”, Khổng Tử chủ trương “hữu giáo vô loại”, bầt cứ ai chỉ cần

“đem cho thầy một bó nem” là ông đều nhận làm học trò, không phân biệt giai cấp, quýtiện, sang hèn

1.3 Nội dung giáo dục của Khổng Tử

Nội dung giáo dục luân lý đạo đức của Khổng Tử được thể hiện trong “Luậnngữ” “Luận ngữ” chủ trương rèn luyện tính Thiện cho dân bằng phương pháp “cất nhắcngười tốt, dạy dỗ người không tốt thì dân khuyên nhau làm điều thiện” Mục đích giáodục còn thể hiện cho dân không làm điều ác, không phạm tội Nếu không giáo hóa dân,

để dân phạm tội rồi giết, như vậy tàn ngược Với quyết định này, thì trước hết phải dạycho dân biết điều thiện, ác để mà thực thi

Bên cạnh giáo dục đạo đức, chúng ta có thể suy thấy nội dung dạy học của ônggồm 4 mặt: “những kẻ theo ta ở nước Trần, nước Sái nay đều không đến trường cùa tanữa Môn đức hạnh: thì có Nhan Uyên, Mẫu Tử – Khiên, Nhiễm Bá – Ngưu, TrọngCung; khoa ngôn ngữ: thì có Tể Ngã, Tử Cống ; môn chính trị, thì có Nhiễm Hữu, QúyLộ; môn văn học: thì có Tử Du, Tử Hạ” Ở đây Khổng Tử chưa hẳn phân ngành để dạy,nhưng trên thực tế thì có 4 nội dung đó, và biết phân biệt ra 4 mặt như vậy mà dạy, “tùytính chất mà dạy”, thì quả thật đây là một tiến bộ rất lớn trong lịch sử giáo dục mà đếnnay còn nguyên giá trị Chính công việc truyền dạy của Ông đã có tác dụng tích cực rấtlớn đối với lịch sử văn hóa

Nội dung giáo dục của Khổng Tử bao gồm những chủ trương nhắm vào việcphục vụ quan điểm chính trị, cũng như vào việc cải tạo xã hội đương thời Ông tuyệtnhiên không phải dạy “văn học”, dạy “ngôn ngữ” Khổng Tử rất coi trọng việc học KinhThi, không học Kinh Thi thì không biết gì để nói Theo Khổng Tử, Kinh Thi có thể làmcho ta phấn khởi, có thể làm cho ta đoàn kết, có thể làm cho ta biết căm thù, gần thì đểthờ cha mẹ, xa thì thờ vua, nhưng căn bản là bồi dưỡng đức hạnh, kiến thức, để “thờcha”, “thờ vua”

Ngoài ra, nội dung giáo dục của Khổng Tử còn thể hiện trong việc giáo hóa huấnluyện kỹ năng thực hành cho dân Khổng Tử cho rằng “Bậc thiện dạy dân bảy năm thì

có thể dùng dân vào việc chiến đấu được”, “đưa dân không được dạy dỗ ra đánh giặc,tức là bỏ dân” Quan điểm này thể hiện trong quan niệm của Khổng Tử ít nhiều quýtrọng sinh mệnh con người, dù đó là tính mạng của thứ dân bách tính tầm thường

1.4 Phương pháp giáo dục của Khổng Tử

Về mặt phương pháp dạy học, Ông có một số quan điểm cá biệt có tính cáchThực Tiễn Tiến Bộ,vượt thời gian đến nay vẫn còn ý nghĩa thời sự trong việc dạy học

và cách tổ chức thi cử ở nước ta hiện nay Phương pháp giáo dục của Khổng Tử thểhiện:

Thứ nhất, học như thế nào?

Theo Khổng Tử người học phải có nhu cầu nhận thức, ham hiểu biết, khám phácái mới; phải độc lập suy nghĩ và sáng tạo trong quá trình nhận thức Người dạy khôngchỉ truyền đạt tri thức mà cái cơ bản là dạy năng lực sáng tạo, dạy phương pháp đểngười học tự tìm đến tri thức Ông nói: “kẻ nào không cố công tìm kiếm, ta chẳng chỉ

vẽ Kẻ nào không bộc lộ tư tưởng của mình, ta chẳng khai sáng cho Kẻ nào ta dạy màkhông biết hay ta chẳng dạy” Trong quá trình học, Khổng Tử bắt học trò phải suy nghĩ,

“học không suy nghĩ thì vô ích Suy tư mà không học thì kết quả cũng chỉ bằng không”

Ngoài ra, Khổng Tử còn đề cao việc ứng dụng vào cuộc sống những điều đã học.Ông nói: “Như có ai đã đọc thuộc hết ba trăm thiên trong Kinh Thi, được bậc quốctrưởng trao quyền hành chính cho mình, nhưng cai trị chẳng xuôi; được phái đi sứ đếncác nước ở bốn phương, nhưng tự mình chẳng có tài ứng đối, người ấy dẫu học nhiềucũng trở nên vô ích” (Luận Ngữ, Tử Lộ)

Thứ hai, thái độ của người học và người dạy:

- Đối với người học:

Theo Khổng Tử, ngoài học Thầy, học trong sách vở còn học cả trong cuộc sống

“ba người cùng đi, tất có người làm thầy; lựa cái hay của người này mà học, xét cáiquấy của người kia mà tự sửa mình”, tư tưởng này rất tiến bộ Chúng ta có thể học mọilúc, mọi nơi, mọi người trong bất cứ hoàn cảnh nào Đặc biệt, Khổng Tử coi trọngnguyên tắc làm gương tập cho mọi người và những hình thức học tập thường xuyên”

Trong thời kỳ hội nhập hiện nay, khoa học kỹ thuật công nghệ luôn luôn thayđổi Do đó, nếu ta thụ động, không tiếp thu tri thức thì sẽ lạc hậu và không theo kịp xuhướng phát triển của thời đại Vì vậy ta phải luôn học tập, trao dồi kiến thức trong mọihoàn cảnh

- Đối với người dạy:

Theo Khổng Tử “học không biết chán, dạy người không mỏi mệt” – thái độ dạyhọc ấy rất tiến bộ hợp cho mọi thời đại Ngoài ra, Khổng Tử đặt ra rất nhiều yêu cầukhắt khe đòi hỏi sự nỗ lực của người học đi theo hướng của thầy đã vạch ra Về đòi hỏinày, thông thường trong khi dạy, Khổng Tử giảng giải từng bước một, trả lời những câuhỏi từng bước, từ chung chung đến cụ thể tuỳ theo sự hiểu biết của người học Chínhđiều này đã phát huy được khả năng suy lý của mình như lời bình trong “Lễ ký” viết:

“Thầy dạy chỉ thúc đẩy, chỉ mở lối soi đường nhưng sự không bức bách, không dẫn dắtđến cùng ấy lại làm cho học trò thư thái và biết nghĩ suy”

Ngoài ra, Khổng Tử đòi hỏi khả năng phân tích, tổng hợp của người học để nắmnhững phần quan trọng nhất của các vấn đề đặt ra Lời giảng: “Này, Tứ, sự thông suốtmọi nhẽ của ta chẳng phải ở chỗ ta học nhiều mà ở chỗ ta để tâm tìm ra đầu mối”,không phải dành riêng cho Tử Cống mà là yêu cầu đối với tất cả những ai muốn “thôngsuốt mọi nhẽ như Ông” Ngoài ra, Ông còn đòi hỏi sự kết hợp giữa Học và Hành, giữatri thức và thực tiễn như đòi hỏi việc vận dụng ba trăm thiên trong Kinh Thi, với việchành chính và việc của người đi sứ

2 Tư tưởng giáo dục Platon

2.1 Nội dung tư tưởng giáo dục Platon

Triết gia Đức Karl Jasper đã từng nói, toàn bộ triết học phương Tây chỉ là nhữngdòng cước chú dưới những trang sách của Platon Ông đã để lại cho nhân loại một disản triết học lớn bao trùm nhiều lĩnh vực: bản thể luận; nhận thức luận; đạo đức học;chính trị - xã hội Trong số các tác phẩm của ông không có tác phẩm nào trực tiếp bànmột cách hệ thống về giáo dục, nhưng đây lại chính là một chủ đề được đặc biệt quantâm Những tư tưởng triết học về giáo dục được Platon trình bày qua một vài tác phẩm,trong đó tập trung nhất là tác phẩm Cộng hòa, Luật pháp, Phaedo, Meno Tư tưởng giáo

dục của Platon gắn liền với tư tưởng triết học chính trị, với việc đào tạo các công dântrong nhà nước lý tưởng.

Platon đề cập đến vai trò của giáo dục ngay trong tác phẩm Phaedo "Vì đi xuống

âm phủ linh hồn không mang theo cái gì trừ giáo dục và cung cách đã sống, hai phạm trùcực kỳ quan trọng nghe người ta nói đem lại lợi ích lớn lao hoặc tai ương ghê gớm".Quan niệm này tiếp tục được khẳng định trong tác phẩm Cộng hòa Đào tạo các công dâncho nhà nước lý tưởng là tư tưởng bao trùm của Platon trong tác phẩm này "Muốn cóđược nhà nước lý tưởng cần giáo dục các công dân ngay từ khi còn trẻ, giáo dục đóng vaitrò quyết định hình thành nhân phẩm công dân tương lai Mọi người được giáo dục theohướng nào thì sẽ quyết định đời sống tương lai của họ theo hướng đó" Như vậy, đốitượng mà nền giáo dục hướng đến là các công dân tương lai của nhà nước lý tưởng TheoPlaton, cần phải lựa chọn và đào tạo các thành viên trong quốc gia dựa trên cơ sở tôntrọng tài năng, qua đó tạo điều kiện cho phép họ phát huy những phẩm hạnh tương ứngvới bổn phận và trách nhiệm trong tương lai Điều này có thể thực hiện thông qua mộtnền giáo dục dân chủ

Platon coi trọng giáo dục, nhưng không phải là nền giáo dục cưỡng chế, áp đặt từbên ngoài mà phải là một nền giáo dục phù hợp với năng khiếu tự nhiên của con người

"Giáo dục không phải là cái được định nghĩa bởi một số người chủ trương đưa tri thứcvào một linh hồn không có nó, như thể họ có thể đưa ánh sáng vào những con mắt mùlòa" Trong thời đại Platon sống, xã hội Hy Lạp đang chịu ảnh hưởng giáo dục của cácnhà Ngụy biện Họ tạo nên một nền giáo dục sai lầm, có thể dẫn đến sự suy đồi của chínhcác triết gia vì mục đích của các nhà Ngụy biện là dạy con người chiến thắng bằng mọicách trong tranh luận Từ thực tiễn như vậy, ông đòi hỏi xây dựng một lối giáo dục đúngđắn, phù hợp với năng khiếu tự nhiên của mỗi người "Nếu các công dân của chúng tađược giáo dục tử tế và lớn lên thành những con người biết lý lẽ, thì họ sẽ dễ thấy rõ conđường họ phải theo giữa biết bao nhiêu điều khác Việc dưỡng dục tốt sẽ cấy trồngđược những thể chất tốt và những thể chất tốt ăn rễ sâu trong nền giáo dục tốt sẽ ngàycàng tiến bộ, và sự tiến bộ này sẽ ảnh hưởng đến nòi giống nơi con người và loài vật".Theo Platon, các thiên khiếu bẩm sinh to lớn nhất, nếu bị giáo dục trệch hướng, sẽ trởthành những con người xấu một cách tột độ Những ai được giáo dục đúng đắn đều trởthành người tốt "Không được xem thường giáo dục, vốn là điều đầu tiên và đúng đắnnhất mà một người tốt luôn phải có và là cái, dù có bị trệch hướng, vẫn có thể sửa đổiđược Công việc sửa đổi này là việc lớn lao trong đời mỗi người khi còn sống" Giáo dục

mà Platon nói đến phải là nền giáo dục công lập "Hãy để người bảo vệ luật pháp, cũng làngười bảo vệ giáo dục theo dõi sát sao và chú tâm đặc biệt đến việc rèn luyện con cáichúng ta, dẫn dắt bản tính chúng và luôn luôn hướng chúng đến điều tốt theo pháp luật"

Đối tượng được tuyển chọn vào hệ thống giáo dục phải là những người lànhmạnh cả về thể chất và tinh thần Chính vì vậy, giai đoạn đầu tiên của giáo dục là sự đàoluyện tính cách nhờ đó học sinh biết tự chủ về tâm hồn và thể xác để trang bị cho họchống lại những cám dỗ của giác quan và sự a dua theo các ý kiến thời thượng Để thựchiện điều đó hai môn học đầu tiên phải dạy cho trẻ là môn âm nhạc và thể dục "Nền giáodục có hai phần, thể dục cho thân thể và âm nhạc cho tâm hồn"

Theo Platon, giai đoạn đầu tiên của giáo dục là nhằm rèn luyện tính cách cho conngười, sao cho họ trở thành những con người cân đối, hài hòa, không bị lệ thuộc vào cácđam mê thể xác "Trong khi sống sẽ gần gũi hiểu biết hơn hết nếu kìm hãm càng mạnhcàng tốt kết hợp với thân xác, hoặc tăng gia tiếp xúc với thể xác nhiều hơn cần thiết, nếukhông bị nhiễm độc vì bản chất thể xác, nhưng thanh tẩy bản thân tới khi thần linh giảithoát".

Giai đoạn thứ hai của giáo dục là đưa vào các môn học tri thức trừu tượng như:Thiên văn học, số học, hình học Trong số các môn khoa học và nghệ thuật thì toán họcđược coi là đứng đầu, đồng thời là một dạng lý tưởng mà các môn nghệ thuật và khoahọc hướng đến

Mục đích cao nhất của nền giáo dục của Platon là đào tạo người cầm quyền trongnhà nước lý tưởng với các phẩm chất cơ bản: Thông thái, can đảm, tiết độ, công bằng.Những con người có đủ những phẩm chất đó là những người tài giỏi, khôn ngoan nhất,đức hạnh nhất Can đảm theo Platon có hai loại, một loại can đảm giúp cho con ngườichống lại sợ hãi và dạy họ chịu đựng được gian khổ; và một loại khuyến khích con ngườichống trả các cuộc tấn công âm ỉ của khoái lạc và ham muốn Muốn vậy, họ phải đượcgiáo dục ngay từ đầu để chống lại sự cám dỗ của khoái lạc Platon đặc biệt nhấn mạnhđến giáo dục các phẩm hạnh đạo đức cho con người, trong đó đã bao hàm khả năng trítuệ của con người

Quan niệm của Platon về sự bất tử của linh hồn, về vòng luân hồi của các linhhồn có ý nghĩa lớn trong giáo dục đạo đức cho con người khi đang sống Những ngườichết trước tiên được xét xử theo các hành vi họ đã làm và những kẻ không trị nổi sẽ bịném vào vực Tartarus và không bao giờ được lên khỏi đó Những người chỉ phạm nhữngtội nhẹ thì trước tiên phải được tẩy sạch những tội đó, rồi được thưởng vì các việc lành

họ đã làm Những người phạm tội ác to lớn mà không được tha thì bị ném vào dòng xoáy

vô tận của các con sông trong vực Tartarus Những linh hồn thanh sạch cũng nhận phầnthưởng và được ở trên phần đất cao, một ít người được tuyển chọn còn được ở "nơi ở"đẹp hơn Trong quan niệm của Platon, bản tính con người được qui định sẵn từ phần linhhồn của họ, vì vậy mọi điều khác đều dựa vào linh hồn và mọi điều của linh hồn đều dựavào sự khôn ngoan, nếu chúng muốn là những điều tốt đẹp "Tất cả những gì mà linh hồn

cố gắng chịu đựng, khi được sự khôn ngoan hướng dẫn, thì dẫn đến hạnh phúc; nhưngkhi chịu sự điên rồ hướng dẫn thì ngược lại"

Thực chất, tư tưởng triết học giáo dục của Platon hướng đến một bộ phận tầnglớp quý tộc trong xã hội chứ không phải cho tất cả mọi người dân, vì ông quan niệmkhông thể đưa giáo dục vào những linh hồn không thể có nó Đồng thời, ông cũng đánhgiá thấp bằng chứng của giác quan trong việc tìm ra chân lý, xem thường các cuộc thínghiệm và thu thập các dữ liệu quan sát; ác cảm với nghệ thuật, coi nghệ thuật là mốinguy hiểm cho linh hồn chúng ta (trong xã hội lý tưởng nghệ thuật không được thừanhận) Tuy nhiên, tư tưởng giáo dục của Platon cũng đặt ra một vấn đề mà giáo dục cầnquan tâm là làm thế nào để con người có thể tiếp nhận sự giáo dục một cách tự nhiên, phùhợp với năng lực tự nhiên của mỗi người Đồng thời Platon cũng đặc biệt nhấn mạnh đếngiáo dục nhân cách, đạo đức cho con người trước khi truyền thụ những tri thức khoa họctrừu tượng, như vậy dưới dạng sơ khai có thể hiểu mục đích của giáo dục là dạy làmngười, điều mà mọi nền giáo dục hướng đến

Gắn liền với tư tưởng giáo dục, quan niệm của Platon về lựa chọn những ngườicầm quyền đủ tài và đức để nắm quyền là biện pháp để loại bỏ những kẻ bất tài, bip bợm

ra khỏi chính quyền Những người có đủ các phẩm chất trên đây để lãnh đạo quốc giatheo Platon chính là các triết gia Chỉ khi nào các quốc vương là các triết gia và các triếtgia trở thành các quốc vương, khi đó sẽ không còn mọi bất công và tệ nạn xã hội Tuynhiên Platon cũng chuyển tải cho chúng ta một thông điệp đầy ý nghĩa: người lãnh đạoquốc gia nhất thiết phải là những người có tri thức, hiểu biết đến độ có thể thâm nhập tớibình diện thực tại nền tảng ẩn dưới những hiện tượng bề mặt Có như vậy mới có thể xâydựng được các quyết sách phát triển đất nước phù hợp với thực tại xã hội Platon chủtrương, những người cầm quyền phải là những người ưu tú nhất và phải được huấn luyệnchu đáo nhất, chỉ những người được hoàn thiện nhờ thời gian và giáo dục mới được giaotrọng trách của nhà nước

CHƯƠNG II:

BÀI HỌC TỪ CÁC TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC CỔ ĐẠI CHO

PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC VIỆT NAM

2.1 Sự vận dụng quan niệm của Khổng Tử về giáo dục vào sự nghiệp giáo dục ở Việt Nam hiện nay

Hiện nay, nền giáo dục nước ta hiện nay đang đứng trước những thời cơ và tháchthức lớn, đòi hỏi Đảng và Nhà nước ta phải đưa ra những đường lối, chính sách và biệnpháp đúng đắn phù hợp để giải quyết những khó khăn, tiếp tục đưa sự nghiệp giáo dụcphát triển và đạt được những thành tựu to lớn hơn

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày nay, muốn xây dựng một nền giáo dụctoàn diện, tiên tiến, nhân văn, chúng ta phải biết kết hợp những nhân tố truyền thống vàhiện đại Quan niệm của Khổng Tử về giáo dục là một trong những nhân tố có vai trò chủđạo trong việc hình thành và phát triển nền giáo dục Việt Nam thời kỳ phong kiến, trảiqua 10 thế kỉ nền giáo dục này đã đóng vai trò to lớn trong việc xây dựng và phát triểnđất nước về nhiều mặt, trong công cuộc dựng nước và giữ nước Mặc dù quan niệm củaKhổng Tử về giáo dục có không ít hạn chế và tiêu cực, nhưng cho đến nay nó vẫn cònnhững giá trị hết sức tích cực, những bài học kinh nghiệm hết sức bổ ích mà chúng ta cần

kế thừa và vận dụng để xây dựng nền giáo dục nước nhà đáp ứng được những yêu cầucủa sự phát triển nói chung hiện nay

Nghiên cứu quan niệm của Khổng Tử về giáo dục với tư cách là một nhân tốtruyền thống và nhất là tiếp thu và vận dụng những giá trị tích cực của nó vào sự nghiệpgiáo dục ở Việt Nam là hết sức cần thiết là cho nền giáo dục Việt Nam vừa đậm chất dântộc, vừa mang tính hiện đại Trong quá trình nghiên cứu để vận dụng quan niệm đó vào

sự nghiệp giáo dục ở nước ta đòi hỏi chúng ta phải tuân thủ các nguyên tắc thế giới quanduy vật biện chứng đúng đắn của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh để kếthừa có chọn lọc và vận dụng một cách sáng tạo phù hợp với yêu cầu thực tế của đấtnước ta

2.1.1 Vận dụng quan niệm của Khổng Tử về giáo dục đối với việc xác định phương châm giáo dục ở Việt Nam hiện nay

Bài học đầu tiên được rút ra trong quan niệm của Khổng Tử về giáo dục làphương châm, chiến lược giáo dục - đào tạo con người Theo Khổng Tử, một trong

những mục đích căn bản của giáo dục là đào tạo ra những mẫu người lý tưởng, đó là

người quân tử có đủ đức, đủ tài, có nhân, có lễ, nghĩa… và năng lực để xây dựng một xãhội lý tưởng Mục đích của sự học theo Khổng Tử không phải chỉ để được hưởng bổnglộc, vinh hiển, danh vọng mà chủ yếu là đem tài năng, trí tuệ của mình ra giúp nước, giúpdân, phục vụ và bảo vệ chế độ Qua đây, có thể thấy rằng, Khổng Tử đã coi việc giáo dụcđào tạo con người là trọng tâm, là điểm xuất phát, là mục tiêu và là động lực của sự pháttriển xã hội Có nghĩa là, từ rất sớm Khổng Tử đã nhận thấy được vai trò của giáo dục,vai trò quan trọng của nhân tố con người trong tiến trình lịch sử Theo Khổng Tử, muốnxây dựng một xã hội lý tưởng thì trước hết, phải đào tạo con người có đủ năng lực, phẩmchất tương ứng Tiếp thu quan điểm này trong tư tưởng giáo dục của Khổng Tử, trong sựnghiệp xây dựng và bảo về Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, chủ tịch Hồ Chí Minh đã

nêu lên tư tưởng chiến lược về giáo dục: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cầnphải có những con người xã hội chủ nghĩa”.

Ngày nay, nước ta đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xâydựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa vì mục tiêu: Dân giàu, nước mạnh, xã hộicông bằng, dân chủ, văn minh Để thực hiện thành công mục tiêu đó, nhiệm vụ quantrọng hàng đầu là chúng ta phải đào tạo ra những con người mới, con người xã hội chủnghĩa, đặc biệt là chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ - một trong những nhân tố thúc đẩymạnh mẽ sự phát triển xã hội Như vậy, về căn bản con nguời Việt Nam trong thời kỳcông nghiệp hóa, hiện đại hóa vẫn phải là những con người phát triển một cách toàndiện Nếu thiếu đi một đội ngũ cán bộ, đảng viên vừa có đức, vừa có tài, vừa “hồng” lạivừa “chuyên” như lời chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn thì không thể nói đến việc xâydựng một đất nước dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Như chúng ta đã biết, thời đại ngày nay đang chứng kiến sự phát triển như vũbão của khoa học - công nghệ, sự bùng nổ của xã hội thông tin và sự chuyển giao côngnghệ trong quá trình toàn cầu hóa Vì vậy, để có thể lãnh đạo đất nước, đội ngũ cán bộphải luôn nâng cao trình độ về mọi mặt Khi đã nắm vững tri thức, có sự hiểu biết kháiquát, toàn diện mới có thể tận dụng thời cơ, đẩy lùi thách thức mà tình hình thế giới vàtrong nước đem lại

Không chỉ dừng lại ở đó, phương châm, chiến lược trong quan niệm về giáo dụccủa Khổng Tử chính là đào tạo những con người lý tưởng, phát triển một cách toàndiện, không chỉ có tài mà phải còn có đức để thu phục lòng dân một cách tự nhiên, làmcho dân tin và đi theo mình Khổng Tử đã từng nói: "Nhà cầm quyền lấy đức làm việcchính trị cũng ví như ngôi sao Bắc thần, ở yên vị mà các ngôi sao khác chầu về” Kếthừa tư tưởng của Khổng Tử, Hồ Chí Minh đã từng nói: “Đức là gốc của con người”,việc giáo dục đạo đức, hình thành nhân cách cho con người là một vấn đề trung tâm.Xét cho cùng, giáo dục góp phần hình thành nhân cách, trong đó đạo đức là gốc và cũng

là mục đích vô cùng cao cả của sự nghiệp giáo dục Theo đó, việc giáo dục phẩm chấtđạo đức cho đội ngũ cán bộ trong bộ máy nhà nước hiện nay càng trở nên quan trọng.Bởi lẽ, người lãnh đạo mà có phẩm chất đạo đức tốt, có nhân, có nghĩa thì mới khiếndân tin và trở thành tấm gương sáng cho dân noi theo Vì vậy, sự nghiệp giáo dục vàđào tạo ở nước ta hiện nay, bên cạnh việc trang bị, nâng cao tri thức cho con người nhất

là đội ngũ cán bộ, đảng viên thì cần phải bồi dưỡng phẩm chất đạo đức và phải coi giáodục đạo đức vừa là yêu cầu trước tiên vừa là mục đích lâu dài trong chiến lược đào tạocon người Giáo dục đạo đức vừa là yêu cầu trước tiên, vừa là chiến lược lâu dài trongchiến lược đào tạo con người Giáo dục đạo đức là giáo dục những nguyên tắc, nhữngchuẩn mực đạo đức để con người, mỗi người quy định và điều chỉnh hành vi của conngười với con người, với gia đình và xã hội một cách có đạo đức Có được đạo đức, sẽgiúp cho con người tự định hướng cho chính mình, tự mình điều chỉnh những mối quan

hệ giữa cá nhân và xã hội, điều chỉnh những suy nghĩ lệch lạc và ngăn cho nó khôngbiến thành hành động Do đó, những quan niệm về đạo đức, luân thường đạo lý trongquan niệm về giáo dục của Khổng Tử có vai trò quan trọng trong việc góp phần nângcao tình cảm, ý chí, trách nhiệm của con người đối với cộng đồng, đối với Tổ quốc.Việc chú trọng giáo dục đạo đức cho mọi người, mà đặc biệt là cho đội ngũ quan lại

trong quan niệm giáo dục của Khổng Tử trước đây, đến ngày nay càng trở nên cần thiếtđối với công xây dựng và phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay Vì đó là mộttrong những phương pháp hữu hiệu để khắc phục sự “tha hóa về phẩm chất đạo đức, lýtưởng cách mạng của một số không ít cán bộ”, trong bộ máy Nhà nước, trong các cấp,các ngành.

Theo chiến lược giáo dục, đào tạo cho lớp người lý tưởng của Khổng Tử thì giáodục đào tạo ở nước ta hiện nay vẫn còn tồn tại nhiều thiếu sót Trong những năm gần đây,

tệ tham nhũng ở Việt Nam ngày càng nghiêm trọng, đã trở thành quốc nạn Tham nhũnglại thường nảy sinh từ những cơ quan, tổ chức công quyền, những doanh nghiệp đầungành… Kẻ tham nhũng phổ biến lại chính là những người có chức, có quyền đã suythoái đạo đức, đã biến chất Trong tổng số đó thì số lượng cán bộ công chức nhà nướcchiếm tỷ lệ cao nhất, điều đó đang làm giảm, làm sói mòn niềm tin của nhân dân vào sựnghiệp cách mạng, vào Đảng, vào Nhà nước Để khắc phục tình trạng và những biểu hiệnthoái hóa, biến chất này, bên cạnh việc sử dụng pháp luật một cách nghiêm minh và kịpthời thì một biện pháp hữu hiệu, có tác dụng triệt để chính là giáo dục đạo đức, rèn luyệnnhân cách, lối sống cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư Nếu pháp luật và những hìnhphạt chỉ có tác dụng tức thời thì giáo dục đạo đức có tác dụng sâu xa ngay trong việc điềuchỉnh hành vi, suy nghĩ, lối sống và hành động của con người, do vậy pháp luật chỉ lànhững yêu cầu tối thiểu thì đạo đức là những yêu cầu tối đa, để đạt tới chân giá trị Nhưvậy, những giá trị đạo đức trong quan niệm về giáo dục của Khổng Tử, đặc biệt là vềnhân cách của những người quân tử vẫn còn giữ nguyên giá trị và bài học về phươngchâm - chiến lược giáo dục của Khổng Tử, vẫn còn ý nghĩa tới tận ngày hôm nay Theo

đó, trong sự nghiệp giáo dục ở Việt Nam hiện nay cần phải chú trọng đào tạo ra đội ngũcán bộ có đủ đức, đủ tài, một lòng trung thành với chế độ, với sự nghiệp xây dựng và bảo

về Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Tuy vậy, chúng ta cũng cần phải quan tâm đếnviệc nâng cao dân trí và đào tạo nguồn nhân lực Có như vậy mới tạo ra được lực lượnglao động đông đảo đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đấtnước Và chỉ có trên nền tảng dân trí cao, nguồn nhân lực có chất lượng mới có điều kiện

để những nhân tài xuất hiện và được sử dụng hợp lý

2.1.2 Vận dụng quan điểm của Khổng Tử về giáo dục đối với việc xây dựng

xã hội học tập và thực hiện công tác xã hội hóa giáo dục ở Việt Nam hiện nay

Ngày nay, chúng ta đang sống trong thời đại lịch sử hoàn toàn khác so với thờiXuân Thu - Chiến Quốc mà Khổng Tử sinh sống, xu thế quốc tế hóa, toàn cầu hóa pháttriển, khoa học - công nghệ ngày càng hiện đại Vì vậy, chúng ta không thể lấy điều kiện

xã hội ngày nay mà đánh giá, phủ định sạch trơn những tư tưởng của Khổng Tử Qua quátrình tiếp biến lâu dài, Nho giáo đã là một bộ phận trong kho tàng giá trị truyền thống củadân tộc Nghiên cứu các giá trị truyền thống, chúng ta thấy được những yếu tố tích cực,đồng thời có những hạn chế cần khắc phục Do đó, cần vận dụng những yếu tố tích cựcsao cho phù hợp với thực tiễn của đất nước Trong đó, cần tiếp thu tư tưởng “hữu giáo vôloại” của Khổng Tử, giáo dục cho tất cả mọi người, không phân biệt giàu nghèo, sanghèn Ta thấy rằng, với luận điểm “hữu giáo vô loại”, Khổng Tử đã thể hiện bước nhậnthức vượt thời đại, vượt lên trên hoàn cảnh, điều kiện lúc bấy giờ Tư tưởng này mặc dù

có hạn chế phân biệt người thượng ngu và kẻ hạ trí, bậc quân tử và kẻ tiểu nhân, nhưng

đã mở đầu khuynh hướng mở rộng giáo dục cho tất cả mọi người Tuy nhiên, trong xã hội

cổ đại, những điều kiện để thực hiện tư tưởng này chưa thuận lợi, xã hội có sự phân chiađẳng cấp rõ ràng và sự phân công lao động Sự công bằng bình đẳng chưa có, hệ tư tưởngcủa giai cấp đang lên và thống trị nhân dân, họ không muốn và không tạo điều kiện choviệc thực hiện giáo dục cho mọi người; trong xã hội, tầng lớp dân nghèo không có địa vị,không có điều kiện để học tập Do đó, thời Xuân Thu đã không cho Khổng Tử thực hiện

tư tưởng “hữu giáo vô loại” một cách triệt để

Trong điều kiện hiện nay của nước ta, với quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa,hiện đại hóa gắn liền với nền kinh tế tri thức, dưới ánh sáng soi đường của chủ nghĩa xãhội… chúng ta đủ điều kiện xây dựng một xã hội học tập, đưa giáo dục đến với mọingười dân Đây cũng là một nội dung quan trọng trong quá trình xã hội hóa giáo dục ởnước ta hiện nay Điều 11 luật giáo dục chỉ rõ: “Xã hội hóa sự nghiệp giáo dục là mọi tổchức, gia đình và công dân đều có trách nhiệm chăm lo sự nghiệp giáo dục, xây dựngphong trào học tập và môi trường giáo dục lành mạnh, phối hợp với nhà trường thực hiệnmục tiêu giáo dục Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong sự nghiệp giáo dục, khuyến khích,huy động và tạo ra điều kiện để tổ chức, cá nhân tham gia phát triển sự nghiệp giáo dục”

Trong tư tưởng của Khổng Tử, xã hội hóa giáo dục chỉ thể hiện ở phương diệngiáo dục cho tất cả mọi người, xã hội ai ai cũng phải học tập để biết và thực hiện đúngchức trách, bổn phận của mình Trong điều kiện hiện nay ở nước ta, xã hội hóa giáo dụckhông chỉ thực hiện nền giáo dục cho 100% dân cư được đi học mà phải làm cho mỗithành viên trong xã hội đều có ý thức quan tâm đến giáo dục, có trách nhiệm với nền giáodục nước nhà Theo đó, xã hội hóa giáo dục phải được hiểu là giáo dục cho mọi người, cảnước trở thành “một xã hội học tập”, tạo nên một phong trào học tập toàn dân, toàn quốc

Xã hội hóa giáo dục còn thể hiện ở việc đảm bảo sự công bằng xã hội giáo dục.Ngày nay, chúng ta phải nhấn mạnh hơn nữa đến vấn đề công bằng trong giáo dục để mỗingười dân từ vùng đồng bằng đến miền núi, từ nông thôn đến thành thị, đặc biệt là cácdân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa đều có cơ hội học tập và được hưởng thành quả giáodục Xã hội hóa giáo dục, trước hết phải đảm bảo quyền được giáo dục cho mọi người,quyền được giáo dục là một bộ phận không thể thiếu được của nhân quyền Bởi vì, conngười trước hết là con người xã hội, cho nên xã hội phải có trách nhiệm, không thể thoáithác và phải đảm bảo cho con người khi được sinh ra phải được giáo dục, truyền đạt khotàng văn hóa, tri thức chung của xã hội và do đó giao trách nhiệm cho họ thực hiện chứcnăng con người xã hội của mình Xác định được mục tiêu đó, Đảng ta chỉ rõ: “Trong giáodục đào tạo xuất hiện một số nhân tố mới đã hình thành phong trào học tập sôi nổi củacán bộ nhân dân, nhất là thanh niên, các loại trường lớp từ phổ thông đến đại học đa dạnghơn tạo nên cơ hội học tập cho sinh viên” Theo tinh thần đó Đại hội IX của Đảng đã nêu:

“Xã hội hóa giáo dục là huy động lực lượng của toàn xã hội cùng tham gia vào quá trìnhgiáo dục đào tạo, đồng thời chính là tạo điều kiện để tất cả mọi người dân được hưởngthụ các thành quả do hoạt động giáo dục đem lại Cần khắc phục tình trạng giáo duc - đàotạo chỉ là công việc của một ngành, cũng như cách hiểu xã hội hóa giáo dục chỉ đơn giản

là tìm cách tăng thêm nguồn thu cho giáo dục từ người học”

Như vậy, chúng ta thấy xã hội hóa giáo dục là một yêu cầu tất yếu nhằm đáp ứngđược những yêu cầu đa dạng, phong phú của từng ngành từng địa phương, biến nhà