Làm được như thế vừatránh được sự lãng phí chất xám, tiền bạc, lại tạo ra mộtnguồn nhân lực có chất lượng phục vụ sự nghiệp phát triểnkinh tế xã hội của đất nước”[26] Hà Thế Truyền: “Hướ
Trang 1CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỰ PHỐI HỢP GIỮA NHÀ TRƯỜNG VỚI CỘNG ĐỒNG VÀO GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ HẢI
DƯƠNG, TỈNH HẢI DƯƠNG
Trang 2Tình hình các công trình nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài
Về lĩnh vực hướng nghiệp dạy nghề phổ thông thểhiện ngay trong quan điểm giáo dục của Đảng ta, Bác Hồ đãsớm chỉ ra: “Nhà trường xã hội chủ nghĩa là nhà trường: Học
đi với lao động, lý luận đi với thực hành; cần cù đi với tiếtkiệm” [21,tr.15
Nghị quyết TW2 của Đảng cộng sản Việt Nam khoáVIII đề ra nhiệm vụ của ngành giáo dục cả nước là “cần mởrộng và nâng cao chất lượng giáo dục kĩ thuật tổng hợp –hướng nghiệp” [1, tr 2]
Trong Văn kiện Đại hội Đảng cộng sản Việt Nam lầnthứ IX đã ghi rõ: “Coi trọng công tác hướng nghiệp và phânluồng học sinh trung học, chuẩn bị cho thanh niên, thiếu niên
đi vào lao động nghề nghiệp phù hợp với sự chuyển dịch cơcấu kinh tế trong cả nước và từng địa phương”[10, tr 2]
Tới Đại hội X và XI, Đảng ta đã xác định: “đổi mới toàndiện giáo dục - đào tạo, yêu cầu dạy học phân ban và tự chọn
ở cấp THPT trên cơ sở làm tốt công tác hướng nghiệp và phân
Trang 3tác nghiên cứu và hoạt động hướng nghiệp, đào tạo nghề phổthông hiện nay.
Cao Văn Sâm (2013), Một số giải pháp nâng cao hiệuquả hướng nghiệp trong cơ sở dạy nghề, bài đăng trên tranggdnn.gov.vn ngày 17.01.2013, bài báo cho rằng hướng nghiệp
là một bộ phận không thể thiếu trong nhà trường Hướngnghiệp là biện pháp thực hiện nguyên lý giáo dục: Học đi đôivới hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trườnggắn liền với xã hội Trong giáo dục hướng nghiệp, học sinhđược tìm hiểu về vấn đề nghề nghiệp, có cơ hội tiếp cận, thửsức với nghề, đồng thời được thực hành lao động nghề nghiệp
để kiểm chứng nguyện vọng và sở thích cá nhân cũng nhưcủng cố những lý luận khoa học đã được học Nhờ đó có thểnâng cao chất lượng giáo dục, làm cho nhà trường gắn liềnvới thực tế xã hội, bài báo cũng đã đề ra các giải pháp đểhướng nghiệp trong các cơ sở dạy nghề đạt hiệu quả cao [28]
Thành Tuyên (2011), Định hướng nghề nghiệp cần cảgia đình và xã hội, bài đăng trên báo điện từ Đài tiếng nóiViệt Nam ngày 25.2.2011, bài báo cho rằng “việc tư vấn nghềnghiệp nên bắt đầu từ khi trẻ ý thức được các ngành nghềtrong xã hội Theo các chuyên gia thì nên bắt đầu từ những
Trang 4năm đầu cấp trung học cơ sở, có như vậy các em sẽ định hìnhđược mục tiêu và đề ra kế hoạch học tập lâu dài”, và cần phải
có sự phối hợp của gia đình và xã hội trong định hướng nghềnghiệp cho các em: “Việc chọn nghề của học sinh phổ thôngkhông bao giờ là chuyện riêng của các em học sinh Bởi nótác động đến chất lượng và sự ổn định của nguồn nhân lực, vànói rộng ra là tác động đến nền kinh tế xã hội của đất nước.Chính vì vậy, ngành Giáo dục và Đào tạo, các cơ quan chứcnăng, gia đình và xã hội phải có trách nhiệm để các em lựachọn được chính xác ngành nghề phù hợp với khả năng,nguỵên vọng và nhu cầu của xã hội Làm được như thế vừatránh được sự lãng phí chất xám, tiền bạc, lại tạo ra mộtnguồn nhân lực có chất lượng phục vụ sự nghiệp phát triểnkinh tế xã hội của đất nước”[26]
Hà Thế Truyền: “Hướng nghiệp và phân luồng học sinhphổ thông bậc trung học”, học sinh sau THCS đi vào cácluồng: lên THPT, vào Trung cấp chuyên nghiệp (TCCN), vàocác trường dạy nghề dài hạn, học nghề ngắn hạn, học tại cáctrung tâm giáo dục thường xuyên (GDTX), tham gia vào thịtrường lao động Đềtài đã trình bày các giải pháp vềPLHS, công tác hướng nghiệp, nâng cao nhận thức xã hội,
Trang 5đa dạng hóa các loại hình trường lớp, điều tiết PLHS bằng cácchính sách đãi ngộ, chính sách sử dụng sau đào tạo trong lĩnhvực giáo dục nghề nghiệp Hai đề tài này nêu được một số vấn
đề chung về thực trạng PLHS sau THCS ở nước ta [27]
Ngoài ra còn có một số tham luận trong hội nghị, hộithảo khoa học ở các địa phương và trên một số tạp chí chuyênngành gần đây cũng đề cập đến nhiều vấn đề như: các nhân tốtác động đến PLHS sau THCS và dự báo xu hướng PLHS;thực trạng, dự báo, giải pháp về phổ cập và phân luồng họcsinh; vấn đề phổ cập giáo dục và PLHS; hướng nghiệp và sựPLHS phổ thông bậc trung học v.v Nhìn chung, trên cơ sởphân tích những vấn đề lý luận và thực tiễn, các bài viết đãtrình bày khá thuyết phục về các giải pháp PLHS ở một số địaphương
Theo GS Ngô Bảo Châu: thời điểm vàng để hướngnghiệp cho học sinh là cuối năm cấp 2, đầu năm cấp 3 Từgiữa năm cấp 3, song song với việc học, thi, học sinh sẽ cóhứng thú tìm hiểu và theo đuổi nghề mình mong muốn Ôngcho rằng: “việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh nên có
sự tham gia của cả gia đình, xã hội Nếu chỉ nhà trường làmcông việc này sẽ không đủ thông tin cho các em lựa chọn
Trang 6trước ngưỡng cửa cuộc đời Có hai cách để người lớn hướngnghiệp cho học sinh là để các em được trải nghiệm, cọ xát và
có cái nhìn thực tế về nghề nghiệp Cách thứ hai là cho trẻtiếp xúc với những người tài năng, có lòng yêu nghề để truyềnđam mê cho các em Ngoài ra, người lớn cần đối thoại với trẻ
để thể hiện được quan điểm của mình và hiểu tâm tư củacon”[9]
Theo tác giả Phạm Tất Dong: “đa số thanh niên khôngkiếm được việc làm là do không biết nghề (67,4%)”[7, tr.25]
và nhấn mạnh: “Chú trọng hình thành những năng lực nghềnghiệp cho thế hệ trẻ để tự họ tìm ra việc làm”[7, tr.19], đồngthời: “tiếp sau quá trình hướng nghiệp dứt khoát phải dạynghề cho học sinh Đây sẽ là một nguyên tắc cơ bản” [7, tr.40]
Vũ Xuân Hiển (2013), Biện pháp quản lý giáo dụchướng nghiệp cho học sinh trường THPT Nam Khoái Châu,Luận văn thạc sĩ Luận văn đã phân tích thực trạng quản lýGDHN cho học sinh ở trường THPT Nam Khoái Châu và đềxuất các biện pháp nhằm tăng cường QLGD hướng nghiệpcho học sinh Trường trong thời gian tới Tuy nhiên bản luận
Trang 7văn chưa đề cập đến công tác phối hợp giữa cộng đồng vớinhà trường trong GDHNcho HS [18].
Tác giả Trần khánh Đức đã đề cập đến việc dạy nghềban đầu cho học sinh phổ thông trung học kỹ thuật Việt Nam
và xác định: Nội dung, hình thức hương pháp dạy nghề banđầu cho học sinh lớp 10,11 trường phổ thông trung học
kỹ thuật theo nhóm nghề xây dựng, các phương pháp và hìnhthức dạy sản xuất trong các trường dạy nghề xây dựng được
sử dụng phù hợp với mục đích, nhiệm vụ và nội dung ởtrường phổ thông trug học kỹ thuật ở nước ta [15]
Các công trình trên cho thấy rằng, các nhà nghiên cứugiáo dục Việt Nam rất quan tâm đến công tác hướng nghiệp,lao động sản xuất, và dạy kỹ huật nghề nghiệp cho HSPT.Nhưng các công trình nghiên cứu kế trên phần lớn tập trungvào việc đổi mới tư tưởng, quan điểm và một số mặt về nộidung, chương trình, tổ chức quản lý họat động dạy học nghềcho HSPT trong điều kiện nền kinh tế - xã hội ở các nướcphát triển cao hơn nước ta Cũng như nhiều nước trên thếgiới, vấn đề chất lượng dạy nghề (DN) đang là mối quan tâm
lo ngại hiện nay của nền GDPT nước ta Thực tiễn công tácGDHN hiện nay phát triển còn chậm và chưa đáp ứng yêu cầu
Trang 8trong thời kỳ mới Kết quả và chất lượng dạy học nghề phổthông hàng năm chưa phản ánh đúng trình độ học lực của họcsinh vì việc đánh giá chỉ mới dựa trên tỷ lệ khá giỏi của kỳ thinghề, chưa đánh giá đầy đủ các mặt như: phẩm chất xã hội -nghề nghiệp của học sinh, khả năng thích ứng thị trường laođộng, các chỉ số về sức khỏe tâm lý Mặc dù hiện nay đã cómột số chương trình nghề phổ thông xây dựng theo hướngchuẩn quốc gia nhưng bên cạnh đó lại chưa có tiêu chí đánhgiá thống nhất về chất lượng, chưa ban hành tiêu chuẩn đốivới giáo viên dạy, cơ sở vật chất thiết bị… GDNN ở ViệtNam một số năm vừa qua đã từng bước được củng cố và pháttriển về quy mô và cơ cấu đào tạo Tuy nhiên, so với yêu cầungày càng cao của sự nghiệp CNH - HĐH đất nước trong điềukiện kinh tế thị trường và xu thế toàn cầu hóa cũng như hộinhập quốc tế GDNN nước ta còn có nhiều hạn chế, bất cập,đặc biệt là về chất lượng đào tạo và đang phải đối mặt vớinhững thách thức to lớn Cũng như phân hệ giáo dục khác,hiện nay GDNN đang đứng trước mâu thuẫn hết sức gay gắtgiữa quy mô ngày càng tăng và các điều kiện đảm bảo chấtlượng đào tạo còn rất hạn chế Đòi hỏi cấp bách hiện nay đốivới GDNN là bên cạnh việc tăng quy mô cùng với việc đảm
Trang 9bảo cơ cấu hợp lý, phải đảm bảo có chất lượng và hiệu quảđào tạo đáp ứng đượcyêu cầu thực tế sử dụng lao động đã quađào tạo TCCN và dạy nghề.
Công tác hướng nghiệp được chính thức đưa vào trườngphổ thông từ ngày 19/3/1981 theo quyết định số 126/CPcủa Chính phủ về công tác hướng nghiệp trong trường phổthông và việc sử dụng hợp lí THCS, THPT tốt nghiệp ratrường Quyết định nêu rõ vai trò, vị trí, nhiệm vụ công táchướng nghiệp, phân công cụ thể chính quyền các cấp,các ngành kinh tế, văn hóa từ trung ương đến địa phương cónhiệm vụ tạo mọi điều kiện thuận lợi trực tiếp giúp đỡ cáctrường phổ thông trong việc đào tạo, sử dụng hợp lí và tiếptục bồi dưỡng học sinh phổ thông sau khi ra trường Ban hànhkèm Quyết định 126/CP của Chính phủ là Thông tư 31-TT của
Bộ Trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc hướng dẫn thựchiện Quyết định nêu trên Nội dung Thông tư nêu rõ mục đích,nhiệm vụ và hình thức hướng nghiệp cho học sinh trong nhàtrường THCS, THPT, đồng thời phân công trách nhiệm cụ thểcho từng thành viên trong các trường phổ thông, cho dù đangđảm nhận công tác nào đều phải hoàn thành nhiệm vụ đượcgiao trong công tác GDHN
Trang 10Vấn đề hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông khôngphải là vấn đề mới Đây là một vấn đề được tất cả các cấp,ban ngành đoàn thể trong xã hội từ trung ương đến địaphương, các nhà QLGD, các bậc cha mẹ học sinh và các emhọc sinh thực sự quan tâm.
Tuy nhiên từ các công trình khoa học, các bài báo nêutrên chưa có công trình nào đề cập đến công tác phối hợp giữanhà trường và cộng đồng trong GDHN cho HS THCS ở thành
phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương Vậy đề tài “Phối hợp của nhà trường với cộng đồng trong giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trung học cơ sở Thành phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương” mà học viên lựa chọn là độc lập và duy nhất.
- Giáo dục hướng nghiệp và giáo dục hướng nghiệp trong trường trung học cơ sở
- Hướng nghiệp và giáo dục hướng nghiệp
- Hướng nghiệp
Để hiểu được bản chất của khái niệm hướng nghiệp,chúng ta cần xem xét những định nghĩa sau về hướng nghiệp
Trang 11Theo từ điển Tiếng Việt:“Hướng nghiệp là thi hànhnhững biện phápnhằm đảm bảo sự phân bố tối ưu (có tính đếnnăng lực, thể lực, năng khiếu) nhân lực theo ngành và loại laođộng, giúp đỡ lựa chọn hợp lý ngành nghề” [24, tr 85].
Theo từ điển Giáo dục học: “Hướng nghiệp là hệ thốngcác biện pháp giúp đỡ học sinh làm quen tìm hiểu nghề, cânnhắc, lựa chọn, cân nhắc nghề nghiệp với nguyện vọng,nănglực, sở trường của mỗi người Với nhu cầu và điều kiện thực
tế khách quan của xã hội” [16, tr 47]
Theo các nhà Tâm lý học, hướng nghiệp là hệ thống cácbiện pháp tâmlý sư phạm và y học giúp cho thế hệ trẻ chọnnghề có tính đến nhu cầu của xã hội và năng lực của bản thân
Theo Quyết định số 126/CP ngày 19 tháng 3 năm 1981
đã nêu khái niệm hướngnghiệp như sau: “Hướng nghiệp là hệthống tác động của xã hội về giáo dục học, y học, xã hội học
và kinh tế học… nhằm giúp cho thế hệ trẻ chọn được nghềvừa phù hợp với hứng thú, năng lực, nguyện vọng, sởtrường của cá nhân, vừa đáp ứng được nhu cầu nhân lực củacác lĩnh vực sản xuất trong nền kinh tế quốc dân”[5]
Trang 12Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng, hướng nghiệpđược hiểu theohai khía cạnh: (1) “Tạo điều kiện xác địnhnghề nghiệp cho người khác: Công tác hướng nghiệp chothanh niên học sinh; (2) Giáo dục có định hướng:Trường hướng nghiệp” [24].
Hướng nghiệp thường được hiểu trên hai bình diện: bìnhdiện xã hội và bình diện trường phổ thông:
“Trên bình diện xã hội, hướng nghiệp có thể hiểu là một
hệ thống tác động của xã hội về giáo dục học, y học, xã hộihọc, kinh tế học… nhằm giúp cho thế hệ trẻ chọn được nghềvừa phù hợp với hứng thú, năng lực, nguyện vọng, sở trườngcủa cá nhân, vừa đáp ứng được nhu cầu nhân lực của các lĩnhvực sản xuất trong nền kinh tế quốc dân Hướng nghiệp làcông việc mà toàn xã hội có trách nhiệm tham gia Trongnhững điềukiện lý tưởng, thanh thiếu niên cần đượchướng nghiệp thường xuyên bằng nhiều hình thức Nếu
xã hội biết tận dụng câu lạc bộ, nhà văn hóa, truyền hình,đài phát thanh, thư viện… vào công tác hướng nghiệp thì tácdụng hướng dẫn chọn nghề đối với các em sẽ rất to lớn” [18,tr.19]
Trang 13Trên bình diện trường trung học cơ sở, trung học phổthông, hướng nghiệp là một hình thức hoạt động dạy của thầy
và hoạt động học của trò
+ Với tư cách là hoạt động dạy của thầy:“hướng nghiệpđược coi như làcông việc của tập thể giáo viên, tập thể sưphạm, có mục đích giáo dục học sinh trong việc chọn nghề,giúp các em tự quyết định nghề nghiệp tương lai trên cơ sởphân tích khoa học về năng lực, hứng thú của bản thân và nhucầu nhân lực của các ngành sản xuất trong xã hội”[18, tr 19].Tóm lại, hướng nghiệp trong trường trung học cơ sở, trunghọc phổ thông được thể hiện như một hệ thống tác động sưphạm nhằm làm cho học sinh chọn được nghề một cách hợplý
+ Hướng nghiệp là một trong những hình thức hoạt độnghọc tập củahọc sinh: “Qua đó, mỗi học sinh phải lĩnh hộiđược những thông tin về nghề nghiệp trong xã hội, đặc biệt lànghề nghiệp ở địa phương, phải nắm được hệ thống yêu cầucủa từng nghề cụ thể mà mình muốn chọn, phải có kỹ năng tựđối chiếu những phẩm chất, những đặc điểm tâm – sinh lýcủa mình với hệ thống yêu cầu của nghề đang đặt ra chongười lao động…”[18, tr.20]
Trang 14Theo Phạm Tất Dong “Hướng nghiệp như là một hệthống những tácđộng của xã hội về giáo dục, về y học, kinh tếhọc nhằm giúp cho thế hệ trẻ chọn được nghề vừa phù hợpvới hứng thú, năng lực, nguyện vọng, sở trường của cá nhân,vừa đáp ứng nhu cầu nhân lực của các lĩnh vực sản xuất trongnền kinh tế quốc dân” [7, tr 13].
Nghị định 75/2006/NĐ-CP ngày 02 tháng 8 năm 2006
đã chỉ rõ: “Hướngnghiệp trong giáo dục là hệ thống các biệnpháp tiến hành trong và ngoài nhà trường để giúp học sinh cókiến thức về nghề nghiệp và có khả năng lựa chọn nghềnghiệp trên cơ sở kết hợp nguyện vọng, sở trường của cá nhânvới nhu cầu sử dụng lao động của xã hội Phân luồng tronggiáo dục là biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục trên cơ sởthực hiện hướng nghiệp trong giáo dục, tạo điều kiện để họcsinh tốt nghiệp trung học cơ sở, trung học phổ thông tiếp tụchọc ở cấp học hoặc trình độ cao hơn, học trung cấp, học nghềhoặc lao động phù hợp với năng lực, điều kiện cụ thể của cánhân và nhu cầu xã hội, góp phần điều tiết cơ cấu ngành nghềcủa lực lượng lao động phù hợp với nhucầu phát triển đấtnước”[6, tr.4]
Trang 15Khái niệm trên cho thấy: Thực chất của hướng nghiệpkhông phải là sự quyết định nghề mà là giúp các em có đượcnhững hiểu biết cần thiết về bản thân, về thế giới nghề nghiệpxung quanh, về những yếu tố ảnh hưởng/ tác động tới bảnthân trong việc chọn nghề để lựa chọn nghề phù hợp vàgiải quyết thỏa đáng mối quan hệ giữa cá nhân với nghề, giữa
cá nhân với toàn xã hội
Như vậy, đứng dưới các góc độ khác nhau, các nghiêncứu đưa ra các khái niệm hướng nghiệp khác nhau Tuynhững cách diễn đạt này có sự khác nhau nhất định nhưng đềumang những nét bản chất giống nhau Những nét bản chất củakhái niệm hướng nghiệp có thể kể đến như sau :
Hướng nghiệp là quá trình điều chỉnh hứng thú, động cơchọn nghề củathế hệ trẻ bằng một hệ thống các biện pháp có
cơ sở khoa học (TLH, sinh lý, y học ) Qua đó làm cho xuhướng chọn nghề của HS tiếp cận với xu thế phát triển củanền sản xuất xã hội
Mục đích của HN là dẫn dắt thế hệ trẻ đi vào thế giớinghề nghiệp hướng dẫn học sinh chọn nghề, giúp HS chọnnghề phù hợp với nhu cầu, hứng thú của bản thân Trên cơ
Trang 16sở đó, các em có thể phát huy được hết năng lực của mìnhtrong thế giới đó và có được cuộc sống lao động thỏa mãnvới yêu cầu của xã hội.
Hướng nghiệp là những tác động giúp con người địnhhướng đến một nghề hoặc một số nghề nhất định, đảm bảođược sự phù hợp giữa khả năng, yêu cầu của cá nhân với nhucầu của xã hội
Trong khái niệm hướng nghiệp có sự kết hợp hài hòagiữa nhu cầu của mỗi cá nhân với nhu cầu của xã hội
Dưới góc độ giáo dục THCS, THPT, hướng nghiệp là sựtác động của một tổ hợp các LLXH vào thế hệ trẻ, lấy sự chỉđạo của một h ệ thống sư phạm làm trung tâm, giúp các emlàm quen với một số ngành nghề phổ biến, để khi tốt nghiệp
ra trường có thể chọn cho mình một cách có ý thức về nghềnghiệp tương lai
- Giáo dục hướng nghiệp
Giáo dục hướng nghiệp là quá trình tác động có mụcđích, có kế hoạch của nhà giáo dục đến định hướng nghềnghiệp của học sinh nhằm giúp các em có những quyết định
Trang 17chọn nghề đúng đắn trên cơ sở vừa phù hợp năng lực, thể lực,tâm lý của cá nhân vừa phù hợp với nhu cầu nghề của xã hội.Trong đó nhà giáo dục giữ vai trò chủ đạo, tổ chức, chỉ đạo,hướng dẫn, điều chỉnh; đối tượng giáo dục giữ vai trò tíchcực, chủ động, tự giác tiến hành các hoạt động tự giáo dụcnhằm thực hiện mục đích của quá trình giáo dục HN.
Giáo dục hướng nghiệp là một quá trình lâu dài, đượcthực hiện bằng nhiều hình thức khác nhau theo một quy trình
đã được xác định nhằm “giúp học sinh có kiến thức về nghềnghiệp và có khả năng chọn nghề nghiệp trên cơ sở kết hợpnguyện vọng, sở trường của cá nhân với nhu cầu sử dụng laođộng của xã hội”[2]
Giáo dục hướng nghiệp là một hoạt động giáo dục củanhà trường THCS, THPT nhằm giúp cho học sinh nhận thứcđúng đắn về năng lực, sở trường của bản thân để đi đến quyếtđịnh chuẩn bị tích cực cho bản thân chọn ngành nghề phù hợpkhi học xong THCS, THPT, đồng thời tạo động lực địnhhướng cho học sinh sớm tích cực chú ý rèn luyện phẩm chấtđạo đức, trình độ văn hóa, sức khỏe để thật sự “Vì ngày mailập nghiệp”
Trang 18Giáo dục hướng nghiệp là hệ thống các biện phápgiáo dục của nhà trường, gia đình và xã hội nhằm chuẩn bịcho thế hệ trẻ về thể chất, tâm lý, tri thức, kỹ năng để họ cóthể sẵn sàng đi vào những n gành nghề và lao động sản xuất,đấu tranh xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc GDHN góp phầnphát huy năng lực, sở trường của từng người, đồng thời cũnggóp phần vào việc điều chỉnh nguyện vọng của cá nhân chophù hợp với nhu cầu phân công lao động xã hội.Như vậy,GDHN là toàn bộ những tác động giáo dục, giúp con ngườiđịnh hướng đến một nghề hay một số nghề nhất định, đảmbảo chọn nghề phù hợp giữa khả năng, nhu cầu của cá nhânvới yêu cầu của xã hội.
- Hướng nghiệp trong trường trung học cơ sở
- Vị trí, vai trò của giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS
Vị trí của hướng nghiệp trong hệ thống giáo dục
Trong giáo dục phổ thông thì giáo dục cơ bản (các mônhọc: toán, lý, hoá, ) có nhiệm vụ trang bị cho HS những kiếnthức khoa học về tự nhiên, xã hội và tư duy, nhằm phát triển ở
Trang 19khoa học, đây là nền tảng của giáo dục kỹ thuật tổng hợp,GDHN và giáo dục lao động cho HS Cùng với nhiệm vụtham gia các hoạt động LĐSX phải hình thành cho HS những
kỹ năng, kỹ xảo thực hành phổ biến và những nghề nghiệpchủ chốt của địa phương và đất nước.Nếu lấy con người làmtrung tâm của công tác giáo dục thì việc chuẩn bị cho HStham gia vào LĐSX là trách nhiệm chung của những thànhphần khác nhau trong sự nghiệp giáo dục Giáo dục phổthông, LĐSX, lao động công ích, chính là những phương tiệnchủ yếu để thực hiện những nhiệm vụ của CTHN Trong đócác khoa học cơ bản là nền tảng khoa học cho sự lựa chọnnghề nghiệp của HS, là môi trường thử thách và tích lũy kinhnghiệm ban đầu của học sinh
Nhà trường được coi là hạt nhân thực hiện hoạt độngGDHN cho HS, cung cấp cho HS những kiến thức cần thiếtcho việc lựa chọn nghề nghiệp thông qua các hoạt động giáodục và giáo dưỡng Nhiệm vụ này chỉ có thể được giải quyếtkhi tiến hành song song cả hai việc, đảm bảo truyền đạt cho
HS một nền học vấn chung mang tính kỹ thuật tổng hợp vàmặt khác giáo dục cho HS sự sẵn sàng về mặt tâm lý đối vớiLĐXH, những kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp, tạo ra những
Trang 20điều kiện thuận lợi để HS có thể tự do lựa chọn nghề.[17,trang 22].
Vai trò của hướng nghiệp trong hệ thống giáo dục
Hướng nghiệp là một hoạt động trong nhà trường phổthông, giúp HS có những hiểu biết thông thường về HN để cóthể định hướng phát triển, lựa chọn nghề nghiệp phù hợp vớihứng thú, năng lực cá nhân và nhu cầu xã hội Trên cơ sở đó,
HS tiếp tục học tập, rèn luyện để có thể phát triển nghề nghiệptương lai
Hướng nghiệp cho HSPT nhằm thực hiện mục tiêu giáodục toàn diện, góp phần vào việc PLHS sau THCS, là bướckhởi đầu quan trọng của quá trình phát triển nguồn nhân lực
xã hội
GDHN là một bộ phận quan trọng của giáo dục phổthông Vị trí, vai trò và sự cần thiết của GDHN đã được khẳngđịnh nhiều lần trong các văn kiện của Đảng, nghị quyết củaQuốc hội, quyết định của Chính phủ Chương trình GDHN đãđược Bộ GD&ĐT ban hành trong các chương trình giáo dụcphổ thông, hàng năm có hướng dẫn các địa phương, trường
Trang 21Để khắc phục tình trạng mất cân đối trong cơ cấu trình
độ, ngành nghề đào tạo của lực lượng lao động nước ta trongtương lai, các trường học ngay từ cấp THCS phải chú ý đẩymạnh CTHN cho HS, tạo nguồn nhân lực theo chủ trương đàotạo theo nhu cầu xã hội đang được Bộ GD&ĐT triển khai
Các cơ sở giáo dục cần tổ chức tốt hoạt động GDHN,thông tin kịp thời về sự phát triển khoa học, kỹ thuật, côngnghệ, KT-XH của các nước trên thế giới và trong khu vực, xuhướngphát triển ngành nghề trong tương lai, ngành nghề vànăng lực đào tạo của các trường trên thế giới, Từ đó, giúp
HS định hướng tìm hiểu ngành nghề, cơ sở đào tạo phù hợpvới sở thích, năng lực, điều kiện của cá nhân và gia đình, phùhợp với yêu cầu của địa phương, đất nước
- Đặc điểm tâm, sinh lý của học sinh trung học cơ sở
Về thể chất
“Tuổi thiếu niên là giai đoạn phát triển của trẻ từ 11 - 15tuổi, các em được vào học ở Trường THCS (từ lớp 6 - 9) Lứatuổi này có một vị trí đặc biệt và tầm quan trọng trong thời kỳphát triển vì nó là thời kỳ chuyển tiếp từ tuổi thơ sang tuổitrưởngthành và được phản ánh bằng những tên gọi khác nhau
Trang 22như: “thời kỳ quá độ”, “tuổi khó bảo”, “tuổi khủng hoảng”,
“tuổi bất trị” Đây là lứa tuổi có bước nhảy vọt về thể chất lẫntinh thần, HS đang tách dần khỏi thời thơ ấu để tiến sang giaiđoạn phát triển cao hơn (người trưởng thành) tạo nên nộidung cơ bản và sự khác biệt trong mọi mặt phát triển, thểchất, trí tuệ, tình cảm, đạo đức, Sự hoạt động tổng hợp củacác tuyến nội tiết quan trọng tạo ra nhiều thay đổi trong cơ thểtrẻ, trong đó sự nhảy vọt về chiều cao và sự phát dục”[20]
Chiều cao HS tăng lên một cách đột ngột, hằng năm cóthể tăng từ 5 - 6 cm, trọng lượng cơ thể hằng năm tăng từ 2,4 -
6 kg, tăng vòng ngực Sự tăng khối lượng các bắp thịt và lựccủa cơ bắp diễn ra mạnh nhất vào cuối thời kỳ dậy thì khiến
HS khỏe ra rõ rệt Sự phát triển cơ thể của HS nam khác biệtnhất định báo hiệu sự hình thành những nét khác biệt về cơthể, con trai cao lên, vai rộng ra, con gái tròn trặn dần, xươngchậu rộng ra Sự phát triển cơ thể diễn ra không cân đối làmcho HS lúng túng, vụng về, “lóng ngóng” Xương chân và taychóng dài nhưng cơ phát triển chậm hơn và lồng ngực pháttriển chậm, nên đầu tuổi thiếu niên thường có thân hình dài,hơi gầy và ít nhiều không cân đối
Trang 23“Sự phát triển của hệ tim - mạch cũng không cân đối, thểtích tim tăng nhanh, hoạt động mạnh hơn nhưng đường kínhphát triển chậm hơn Điều này gây nên rối loạn tạm thời của
hệ tuần hoàn máu”[20]
“Sự trưởng thành về mặt sinh dục là yếu tố quan trọngnhất của sự phát triển cơ thể của thể thiếu niên Tuyến sinhdục bắt đầu hoạt động và cơ thể HS xuất hiện những dấu hiệuphụ của tuổi dậy thì Biểu hiện sự chín muồi của các cơ quansinh dục ở HS nam là sự xuất tinh, ở HS nữ là hiện tượng thấykinh Tuổi dậy thì của HS nữ thường vào khoảng 12 - 14 tuổi,
HS nam bắt đầu và kết thúc chậm hơn khoảng 1,5 -2năm”[20]
Về tâm lý
Trong những giai đoạn phát triển của con người, lứa tuổithiếu niên có ý nghĩa vô cùng quan trọng Đây là thời kỳ pháttriển phức tạp nhất, nhiều biến động nhất nhưng là thời kỳchuẩn bị quan trọng nhất cho bước trưởng thành sau này
Đặc điểm nổi bật ở lứa tuổi này là dễ xúc động, vui buồnchuyển hóa dễ dàng, tình cảm còn mang tính chất bồng bột,hăng say, “Điều này do ảnh hưởng của sự phát dục và thay
Trang 24đổi một số cơ quan nội tạng gây nên, do hoạt động thần kinhkhông cân bằng, hưng phấn mạnh hơn ức chế làm HS không
tự kiềm chế nổi Thiếu niên dễ có phản ứng mãnh liệt trước sựđánh giá, nhất là sự đánh giá thiếu công bằng của người lớn
Có sự tồn tại song song “vừa tính trẻ con, vừa tínhngười lớn”, điều này phụ thuộc vào sự phát triển mạnh mẽ về
cơ thể, sự phát dục, điều kiện sống, hoạt động Đối với một số
HS, tri thức sách vở giúp HS hiểu biết nhiều, nhưng còn nhiềumặt khác nhau trong đời sống thì hiểu biết rất ít
Quá trình hưng phấn chiếm ưu thế rõ rệt, dẫn đến thiếuniên không làm chủ được cảm xúc của mình, không kiềm chếđược xúc động mạnh HS dễ bị kích động, dễ bực tức, cáu gắt,mất bình tĩnh
Phản xạ có điều kiện đối với những tín hiệu trực tiếpđược hình thành nhanh hơn những phản xạ có điều kiện đốivới những tín hiệu từ ngữ, ngôn ngữ của trẻ cũng thay đổi HSnói chậm hơn, hay “nhát gừng”, “cộc lốc” Nhưng hiện tượngnày chỉ tạm thời, khoảng 15 tuổi trở lên hiện tượng này cânđối hơn
Trang 25Sự phát dục cùng với những chuyển biến trong sự pháttriển cơ thể của thiếu niên có một ý nghĩa không nhỏ trong sựnảy sinh những cấu tạo tâm lý mới, cảm giác về tính ngườilớn thực sự của mình, cảm giác về tình cảm giới tính mới lạ,quan tâm tới người khác giới HS đã bắt đầu quan tâm lẫnnhau, ưa thích nhau, từ đó quan tâm đến vẻ bề ngoài củamình.
Trò chuyện giữ một vị trí có ý nghĩa đối với lứa tuổi này,
HS kể cho nhau về mọi mặt sinh hoạt, đời sống và suy nghĩcủa mình, kể cả những điều “bí mật” không kể với bất cứ ai
Lý tưởng tình bạn của lứa tuổi này là “sống chết có nhau”,
“chia ngọt, sẻ bùi” thâm nhập vào mọi mặt đời sống của nhau.Càng lớn lên sự thâm nhập về tâm hồn giữa HS ngày càngđược nảy nở, phát triển Đó là sự giống nhau về đời sống nộitâm, là sự hiểu biết nhau, sự trùng hợp về những giá trị cánhân, về những hoài bão, quan điểm trong cuộc sống
Đây là lứa tuổi của HS không còn là trẻ con, nhưng chưahẳn là người lớn Ở lứa tuổi này HS cần được tôn trọng nhâncách, cần được phát huy tính độc lập nhưng cũng rất cần đến
sự chăm sóc chu đáo và đối xử tế nhị Cảm giác về sự trưởngthành của bản thân là nét đặc trưng trong nhân cách thiếu