NHỮNG vấn đề CHUNG về bạo lực học ĐƯỜNG của học SINH TRUNG học cơ sở HIỆN NAY

Trên thực tế, hành vi bạo lực hiện nay có liên quan đếncảm xúc của HS khi bị trừng phạt hoặc chứng kiến sự trừngphạt của GV đối với các bạn khác, hoặc sự chịu đựng nhữnghành vi bạo lực t

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ

HIỆN NAY

MỞ ĐẦU

- Lí do chọn đề tài

Tình trạng BLHĐ hiện nay đang trở nên khá phổ biến tạihầu hết những quốc gia trên thế giới Báo cáo của cơ quanphòng, chống tội phạm Liên hợp quốc, mỗi năm trên thế giới

có khoảng 4-6 triệu HS có liên quan trực tiếp đến BLHĐ Sốliệu này ngày càng tăng, khiến BLHĐ trở thành vấn đề chungcủa giáo dục quốc tế

Tại Philippines, trung tâm Hỗ trợ BLHĐ đã được thànhlập ba năm qua và hoạt động như một cơ quan chính phủ.Tình trạng BLHĐ ở đất nước này rất đáng báo động Đặc biệttại đây các vụ bạo lực có nguyên nhân khá nhiều từ bất đồngtôn giáo của HS Chính vì thế, Chính phủ Philippines đã phảixây dựng cả một chiến lược rộng lớn để giải quyết vấn đềnày

Không chỉ tại các nước đang phát triển, rất nhiều quốcgia phát triển cũng đang phải đau đầu với vấn đề BLHĐ.Người đứng đầu cơ quan giáo dục bang Queensland, Úc hồitháng 7.2009 cho biết tình trạng BLHĐ ở nước này đang giatăng một cách đáng sợ Riêng trong năm 2008, 55.000 họcsinh trong đó gần một nửa là nữ bị đình chỉ học tập vì vấn đềbạo lực Còn tại miền Nam nước Úc, trong năm 2008 có 175

vụ bạo lực nghiêm trọng đã xảy ra liên quan tới HS

Tình trạng BLHĐ tại Anh lại xảy ra tình trạng HS cóhành vi bạo lực với giáo viên Một điều tra của chính phủ năm

1989 cho thấy 2% GV tại nước này phải đối mặt với nguy cơhoặc đã từng bị xâm hại cơ thể Nhưng tới năm 2007, trong số6.000 GV đang làm việc tại Anh có 16% GV bị HS xâm hạibạo lực

Tuy nhiên, Mỹ mới là quốc gia báo động đỏ về tìnhtrạng BLHĐ Hàng năm nước Mỹ đều chất đống những vụhọc sinh nổ súng trong nhà trường Theo thống kê của cơquan quản lý giáo dục nước này, năm 2009 có 12,4% HS từngđánh nhau hoặc thậm chí gây thương tích nặng cho ngườikhác tại trường học Và đáng sợ hơn là 5,9% HS có mangtheo vũ khí sát thương (như dao, súng…) khi tới trường

Đặc biệt, tỷ lệ bạo lực liên quan tới nữ sinh ngày càngcao “Chúng ta không thể cứu đám cháy của một toà cao ốcchỉ với một chậu nước” Mộtmặt chính phủ và các nhà hoạtđộng xã hội cố gắng ngăn ngừa “những cái đầu nóng” giảmbớt trong môi trường học đường Nhưng mặt khác chúng tavẫn để những văn hoá phẩm bạo lực và sự tự do sử dụng vũkhí tràn lan Tình trạng này đúng là “bắt cóc bỏ dĩa”, giám sưThomas R Frieden, giám đốc trung tâm Kiểm soát và phòngngừa dịch bệnh Mỹ phát biểu [5]

Tại Việt Nam, BLHĐ hiện nay đang là vấn đề rấtnghiêm trọng Theo một số liệu của Bộ Giáo dục và Đàotạo,chỉ trong một năm học, toàn quốc xảy ra gần 1600 vụ HSđánh nhau trong và ngoài trường học Cũng theo một số thống

kê, khoảng 5.200 HS thì có một vụ đánh nhau và 11.000 HSthì có một em bị thôi học vì đánh nhau Những số liệu này chothấy, tình trạng BLHĐ đang là vấn đề nhức nhối tại mọi cấphọc, lớp học với mức độ gia tăng ngày càng cao và hậu quảngày càng lớn

Cũng theo báo cáo của Tổng cục Cảnh sát phòng chốngtội phạm, từ năm 2013 đến năm 2015, đã xử lý hơn 25.00 vụphạm pháp hình sự với 42.000 đối tượng Trong đó có hơn75% là thanh niên và HS, sinh viên Nghiêm trọng hơn, đốitượng phạm tội ngày càng có xu hướng trẻ hóa, mức độ phạmtội ngày càng nghiêm trọng, hành vi bạo lực cũng ngày càng

đa dạng hơn Những vụ giết người, cướp tài sản, hiếp dâm của

HS, sinh viên cũng ngày càng nhiều [4]

BLHĐ trở thành quan tâm của nhiều gia đình, nhàtrường, nỗi trăn trở của toàn xã hội bởi hậu quả nghiêm trọng

mà nó gây ra.Từ những lí do trên, tôi lựa chọn chủ đề“ Bạo

lực học đường của học sinh trung học cơ sở” làm đề tài tiểu

luận

- Mục đích của đề tài

Trình bày, hệ thống hóa cơ sở lí luận và thực trạng vềBLHĐ của HS trung học cơ sở hiện nay, từ đó đề xuất một sốgiải pháp giúp giảm thiểu hành vi BLHĐ của HS.

NỘI DUNG

- Cơ sở lí luận

a Những lí thuyết nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam về BLHĐ

-Lí thuyết sinh thái

Lí thuyết này gắn liền với tên tuổi của UrieBronfenbrenner (1979) Theo lí thuyết này, cá nhân phát triểntrong môi trường sinh thái cấu trúc Trong đó, môi trường mà

cá nhân đó sống và nhận thức thuộc về môi trường rộng lớnnhư môi trường xã hội, cộng đồng, gia đình Giữa các môitrường có sự ảnh hưởng qua lại lẫn nhau, môi trường lớn ảnhhưởng đến môi trường nhỏ…Khi nghiên cứu về hành viBLHĐ theo lí thuyết sinh thái, các tác giả đi vào nghiên cứu

sự tương tác giữa các yếu tố bên ngoài HS như hoàn cảnh giađình, môi trường học đường xung quanh với các yếu tố bêntrong thuộc cá nhân con người như gen, hệ thần kinh, giớitính, các quá trình tâm lí cá nhân, các sự kiện diễn ra trongcuộc sống giới trẻ…[12]

-Lí thuyết căng thẳng

Lí thuyết này gắn liền với Robert Agnew Ông cho rằng,các nhân con người thường đương đầu với 3 loại căng thẳngtrong cuộc sống: 1) Những điều ngăn cản cá nhân đạt đượccác mục tiêu giá trị tích tích cực; 2) Những điều đe dọa cánhân hoặc tước mất những gì có giá trị từ cá nhân; 3) Cá nhânchịu đựng hoặc bị kích thích bởi những tác động tiêu cực từmôi trường Loại căng thẳng thứ nhất chính là sự tách rời, cảntrở việc trở việc cá nhân đạt được những nguyện vọng vàthành tích trong cuộc sống cá nhân Loại thứ hai là cá nhân rơivào trạng thái căng thẳng do bị mất người thân, cha mẹ li hôn,giáo viên phê bình, khiển trách, cảnh cáo, sỉ nhục…Trạng tháicăng thẳng sẽ làm gia tăng cảm xúc tiêu cực, cơn tức giận ở

cá nhân Một số các nhân giải tỏa thông qua hành vi gây hấn,trả đũa, hoặc dùng thuốc để ngăn chặn tình trạng căng thẳngđang dồn nén trong lòng

Trên thực tế, hành vi bạo lực hiện nay có liên quan đếncảm xúc của HS khi bị trừng phạt hoặc chứng kiến sự trừngphạt của GV đối với các bạn khác, hoặc sự chịu đựng nhữnghành vi bạo lực trong gia đình, tâm trạng căng thẳng, stresskéo dài do áp lực học hành, thi cử…

-Lí thuyết kiểm soát

Lí thuyết này quan niệm rằng, hành vi chống đối xã hội,gây hấn, bạo lực là thuộc tính tự nhiên, nó có thể ngăn ngừa

nhờ hệ thống kiểm soát nghiêm ngặt của xã hội Nếu hệ thốngnày bị lơi lỏng hoặc không tồn tại hành vi chống đối xã hội,gây hấn có thể bùng phát Tiếp cận hành vi bạo lực của họcsinh trong và ngoài nhà trường theo lí tuyết kiểm soát, các nhànghiên cứu tập trung làm sáng tỏ mối quan hệ giữa hành vibạo lực của HS và sự quan tâm, kiểm soát của cha me, sự gắn

bó của HS với nhà trường, hoạt động học tập, sự tham gia của

HS trong các hoạt động ngoại khóa trong và ngoài nhà trường,niềm tin của HSvào những giá trị xã hội…

Lí giải hành vi BLHĐ của HS theo quan điểm của líthuyết kiểm soát, các nhà nghiên cứu cho rằng, sự thiếu quantâm của cha mẹ đến con cái, không thích tham gia các hoạtđộng tập thể là những yếu tố thúc đẩy hành vi bạo lực ở họcsinh Nghiên cứu của Hoàng Bá Thịnh chỉ ra rằng, có mối liên

hệ giữa sự quan tâm của cha mẹ với hành vi bạo lực nữ sinh

và chỉ số đánh nhau của nữ sinh Những HS hay gây hấn lànhững em cá biệt, học kém, hay tụ tập, không thích tham giavào các hoạt động chung, thích một mình một kiểu hoặc lôikéo những người khác phá ngang như mình

-Lí thuyết về học tập xã hội

Lý thuyết này gắn liền với tên tuổi của Albert Bandura(1977) Mô hình học tập thông qua quan sát gồm 4 quá trìnhliên quan đến nhau: quá trình chú ý, ghi nhớ và mã hóa; hành

động; động cơ thúc đẩy Theo lí thuyết này, Hành vi của conngười, trong đó có cả những hành vi gây hấn và bạo lực đượchọc bằng cách quan sát, tập nhiễm từ sự quan sát hành vi củangười khác…

Lí giải hành vi bạo lực trong và ngoài trường học của HStheo lí thuyết học tập xã hội, các nhà nghiên cứu tập trungphân tích việc HS chứng kiến và trải nghiệm qua các tìnhhuống bạo lực trong gia đình và cộng đồng, từ đó dự báo hành

vi bạo lực của HS Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng, nhữngtrẻ bị cha mẹ trừng phạt thân thể có xu hướng ứng xử bạo lựcvới bạn bè nhiều hơn những trẻ không bị cha mẹ trừng phạt.Những HS có khả năng kiểm soát bản thân thấp nếu chơi vớinhóm bạn xấu, sẽ tập nhiễm hành vi của nhóm bạn này và có

xu hướng sử dụng bạo lực trong các tình huống hẫng hụt…

-Lí thuyết xử lí thông tin

Tiếp cận hành vi BLHĐ của HS theo lí thuyết xử líthông tin gắn liền với các công trình nghiên cứu của KennethĐoge và các cộng sự Lí thuyết này cho rằng, khi tham giamột hoạt động hoặc ở trong một tình huống nào đó, nhận thứccủa cá nhân là một quá trình Đầu tiên, các nhân mã hóa, giảithích tín hiệu mà cá nhân thu nhận được Tiếp đến, cá nhânliên tưởng đến các phản ứng hành vi được lưu trữ trong trínhớ dài hạn Sau đó, cá nhân đánh giá những hậu quả xó thể

có của các phản ứng Quá trình xử lí thông tin của trẻ có hành

vi bạo lực và trẻ không có hành vi bạo lực là khác nhau Trẻ

có hành vi bạo lực có vấn đề trong việc mã hóa những thôngtin thu được Những trẻ này có thành kiến trong việc giảithích hành vi của những trẻ khác khi những tín hiệu thu đượckhông rõ ràng, chúng lí giải những hành vi đó là thù địch vàphản ứng bằng những hành vi gây hấn, bạo lực Những trẻ cóhành vi bạo lực, trong tình huống trẻ tiếp nhận thông tin rõràng, phương thức ứng xử bạo lực đã được lưu trong trí nhớdài hạn dễ dàng được hoạt hóa trở lại và chi phối hành vi củatrẻ, thúc đẩy trẻ có hành vi bạo lực…

-Tổng quan

Từ tổng quan nghiên cứu trong và ngoài nước về BLHĐhiện nay cho thấy, các lí thuyết đã tập trung lí giải nguyênnhân, nguồn gốc dẫn đến hành vi BLHĐ của HS Trong côngtác phòng ngừa và can thiệp kịp thời, việc hiểu và vận dụngcác lí thuyết này mang lại nhiều lợi ích, giúp các nhà quản lí,lãnh đạo các trường dễ dàng đặt ra các mục tiêu cụ thể chohoạt động phòng ngừa và can thiệp kịp thời, cụ thể Chẳnghạn, nếu vận dụng lí thuyết sinh thái trong công tác phòngngừa, can thiệp hành vi BLHĐ cần chú ý đến từng cá nhânhọc sinh cụ thể và không bỏ qua việc xây dựng môi trườngvăn hóa học tập nói chung cũng không thể xem nhẹ vai trò gia

đình Nếu vận dụng lí thuyết kiểm soát, việc quan trọng là nhàtrường và phụ huynh phải biết lôi cuốn HS gắn bó với hoạtđộng học tập, với trường lớp Đó là cách kiểm soát hành vicủa HS tốt nhất, đi liền với việc nàymỗi trường cần có quy tắc

xử phạt HS có hành vi bạo lực một cách nghiêm khắc và côngbằng Việc hiểu rõ và vận dụng hết các lí thuyết trên tránhđược các hoạt động phòng ngừa, can thiệp chung chung,không có mục tiêu rõ ràng, cụ thể… [2]

b Những vấn đề chung về BLHĐ

-Khái niệm “bạo lực học đường”

Trong quá trình nghiên cứu về những vấn đề liên quanđến BLHĐ, nhiều nhà nghiên cứu đã đưa ra những quan điểmkhác nhau về khái niệm BLHĐ

Ở nước ngoài, bên cạnh thuật ngữ BLHĐ, người tathường nói tới thuật ngữ bắt nạt học đường Bắt nạt họcđường cũng là một phần của BLHĐ và thậm chí nhiều lúcngười ta còn đồng nhất giữa bắt nạt và BLHĐ

Dan Olweus,trong cuốn sách “Bắt nạt trong trường học,

chúng ta biết gì và chúng ta có thể làm gì” đã đưa ra định

nghĩa theo một cách chung nhất, bắt nạt trong trường học như

một “hành vi tiêu cực được lặp đi lặp lại, có ý định xấu của

một hoặc nhiều học sinh nhằm trực tiếp chống lại một học sinh, người có khó khăn trong việc tự bảo vệ bản thân” [1].

Milton Keynes (1989) định nghĩa: “Bắt nạt là một hành

động lặp đi lặp lại một cách hiếu chiến để cố ý làm tổn thương về tinh thần hoặc thể xác cho người khác Bắt nạt là đặc trưng của một cá nhân hành xử theo một cách nào đó để đạt được quyền lực trên người khác” [10].

Một khái niệm khác cho rằng: BLHĐ là bất kỳ hình thức

hoạt động bạo lực hoặc các hoạt động bên trong các cơ sở trường học Nó bao gồm các hành vi bắt nạt, lạm dụng thân thể, lạm dụng bằng lời nói, ẩu đả, bắn,… Bắt nạt và lạm dụng

vật chất là những hình thức phổ biến nhất của bạo lực có liênquan đến BLHĐ Tuy nhiên, trường hợp cực đoan như bắn vàgiết người cũng đã được liệt kê như là BLHĐ [7]

Mặc dù, cho đến nay vẫn chưa có định nghĩa thống nhấttrong giới nghiên cứu, tuy nhiên, với những định nghĩa nhưvậy chúng ta có thể hiểu: BLHĐ là những hành vi cố ý, sửdụng vũ lực hoặc quyền lực của HS hoặc GV đối với những

HS, GV hoặc những người khác và ngược lại Đó có thể lànhững hành vi bạo lực về thể xác, bạo lực về tinh thần, bạolực về tình dục, bạo lực ngôn ngữ, những bắt ép về tài chínhhoặc những hành vi khác có thể gây ra nhưng tổn thương vềmặt tinh thần hoặc thể xác cho người bị hại

-Nguyên nhân hiện tượng BLHĐ

Cá nhân HS

Những HS có biến chứng tâm lý khác thường như bịtăng động, tâm thần nhẹ, có nhịp tim chậm, tỉ lệ lưu thôngmáu không đều, dễ bị kích động và thích các yếu tố kíchđộng Những HS có IQ thấp, khuyết tật khả năng xử lý thôngtin trí lực giảm sút, học lực kém, thất bại trong chuyện họchành, kiềm chế kém, dễ căng thẳng về xúc cảm có thái độ bấtcẩn và hiếu thắng, thái độ chống đối mọi người xung quanh,thích hành vi bạo lực HS có tiền sử sử dụng ma túy đá, rượu,thuốc lá hay các chất kích thích…

BLHĐ sẽ dễ xảy ra ở HS lứa tuổi dậy thì khiến các emphát triển mạnh về thể chất, hưng phấn cao, khả năng kiềmchế kém, cái tôi cá nhân cao nên sẽ không chịu khuất phục ai,

dễ dàng ra tay xử lý bạn khi không vừa ý

Nguyên nhân thì có nhiều nhưng cơ bản nhất là bản thânmỗi người chưa kìm nén được cảm xúc nhất thời của mìnhkéo theo dây chuyền làm ảnh hưởng chung đến ngành giáodục Từ HS đánh hội đồng nhau, HS bóp cổ cô giáo, thầy giáo

bị đánh gãy xương mũi cho đến các sự vụ nghiêm trọng khác

-Nguyên nhân gia đình

Do sự giáo dục chưa sâu sát của cha mẹ, xã hội xô bồphụ huynh lại ít quan tâm tới con cái, cha mẹ thường nặng lờiquát tháo con, xả stress bằng bạo hành gia đình Trẻ em dễhọc theo tính xấu của người lớn, khi đang trong giai đoạn hình

thành nhân cách thì chỉ cần một tác động xấu từ gia đình và

xã hội cũng có thể gây ra các tổn thương khó chữa lành, từ đóhình thành nhân cách méo mó về giá trị sống

Gia đình bất hòa, ly dị, anh em đâm chém nhau là tấmgương không tốt cho con cái, từ đó khiến các em lớn lên trong

sợ hãi và dẫn tới trầm cảm, có hành động ngông cuồng, quậyphá, hư hỏng,…

-Nguyên nhân nhà trường

Nhà trường hiện nay coi trọng thành tích hơn là giáo dụcnhân cách, nhà trường quá chú trọng việc nhồi nhét kiến thức

mà quên đi việc “Tôn sư trọng đạo”, “Tiên học lễ hậu họcvăn” Không những thế, kỷ cương nề nếp cũng lỏng lẻo,nhiều thầy cô không còn là tấm gương cho HS noi theo dẫntới tình trạng HS mất phương hướng, hành động sai trái Nhàtrường ít quan tâm đến HS, GV chủ nhiệm cũng không cónhiều thời gian để quan tâm đến mỗi cá nhân nên BLHĐ ngàycàng diễn ra một nhiều

Những em HS cá biệt cũng bị giáo viên và bạn bè xungquanh kì thị nên các em càng trở nên bất mãn và buông xuôichuyện học hành lao theo các trò chơi vô bổ

Nguyên nhân xã hội

Nguyên nhân xã hội chính là do ảnh hưởng từ nhữngmôi trường xung quanh như bạo lực phim ảnh, sách báo,

game, đồ chơi có tính bạo lực trên mạng xã hội MạngInternet có tới 77% là trò chơi là đánh nhau, giết người, mangtính bạo lực cao các em không tránh được những ảnh hưởngxấu của các hình ảnh bạo lực Tuổi trẻ thường có tính bắtchước và thử nghiệm việc các em làm theo những hình ảnh,hình tượng đó là hoàn toàn dể hiểu.

Các ấn phẩm báo chí, sách, truyện tranh, video clip, hìnhảnh mang tính bạo lực cũng góp phần hình thành nhu cầu bạolực của trẻ em Việt Nam

-Các loại BLHĐ

Có nhiều cách phân loại hành vi bạo lực học đường Cụthể như phân tích trên bình diện chung nhất thì nó bao gồmhành vi bạo lực thể chất và tinh thần Hoặc có thể dựa vào cácloại hình vi bạo lực trong những biểu hiện chung về hành vibạo lực cụ thể là hành vi bạo lực gia đình để phân loại thànhbốn hành vi bạo lực như: bạo lực thân thể - thể chất, bạo lựctài chính, bạo lực tinh thần và bạo lực tình dục Tuy vậy, cáchành vi BLHĐ diễn ra một cách khá phức tạp Có thể nhìnnhận và đánh giá chúng một cách khái quát là gần đủ nhữnghành vi ở các cách phân loại trên nhưng chúng có những dấuhiệu đặc thù dựa trên nhóm khách thể đặc thù và tính chất đặcthù của nó khi đặt vào môi trường học đường

Dựa trên sự phân tích chi tiết có những hình thức BLHĐnhư sau:

-Bạo lực về vật chất:

Bạo lực về vật chất là những hành động gây thiệt hại về

đồ dùng, trang phục, phương tiện đi lại, tiền của HS, ví dụnhư hiện tượng “bảo kê” “trấn lột”, kẻ mạnh trấn lột tiền hoặctài sản có giá trị của kẻ yếu, chiếm đoạt các vật dụng của bạn

bè, yêu cầu hăm dọa HS khác phải nộp tiền hay tài sản có giátrị cho kẻ mạnh, cố ý hủy hoại hay làm hư hỏng các vật dụngcủa người khác Ngoài ra, đề khỏi bị bắt nạt từ những nhómkhác một số em phải phục tùng không dám kêu, không dámbáo lại với thầy cô hay cha mẹ, mặc dù các em biết kẻ phạmtội là ai vì sợ trả thù

Bạo lực về vật chất này thực ra có liên quan đến bạo lực

về thể chất hay bạo lực về tình cảm – tâm lí Thế nhưng, xét ởmột góc độ nhất định, những biểu hiện của hành vi bạo lựcnày thường hướng đến sự bắt ép có liên quan đến vật chất haynhững phương tiện vật chất có liên quan Trong môi trườnghọc đường, bạo lực vật chất này được xem là một đặc thù cóliên quan chặt chẽ đến hành vi bắt nạt học đường hay BLHĐ

vì đôi lúc nó diễn ra một cách rất “tự nhiên” Nhưng ngàynay, hành vi này cũng có những biểu hiện diễn ra một cách cóchủ đích, cụ thể, có tính toán hay thậm chí có “tổ chức”

nhóm Đó là một thực tế cần được xem xét mang tính kháchquan và hệ thống.

-Bạo lực về thể chất:

Bạo lực về vật chất là một hiện tượng rất nghiêm trọng,

nó không chỉ ảnh hưởng đến người bị bạo lực mà còn ảnhhưởng đến người bị chứng kiến cảnh bạo lực Bạo lực về thểchất xảy ra khi một người bị người khác sử dụng công khainhững hành động cơ thể để áp đặt sức mạnh của họ lên ngườikia Bạo lực thể chất bao gồm các hành vi như đấm đá, đánh,nhéo hoặc các hành động tấn công về mặt thể chất khác.Trong thực tế, có những HS thường bị bạo lực bởi nhữnghành vi tiêu cực về mặt thể chất như: trộm cắp, đánh nhau,quấy rối, chọc ghẹo,… hành động này thường diễn ra liên tụctrong một thời gian tương đối dài, gây tổn thương về thể chấtcũng như tâm lí bên cạnh những mất mát hay những thươngtổn về thực tiễn hay định lượng được trên bình diện cụ thể

Các hình thức bạo lực thể chất như: giật cặp, lục cặp,giật và giấu đồ dùng học tập, giật mũ, giật áo, giày dép, khănquàng, xì lốp xe, phá hoại đồ dùng học tập… Ngoài ra, còn cócác hình thức tác động vào thân thể chưa gây thương tích như:

gõ lên đầu lên vai, kéo tóc, dính kẹo cao su lên tóc, cắt tóc, đổnước lên đầu, gạt chân… Bên cạnh đó còn có các hành độnggây thương tích: cào, cấu, giật tóc, đánh, tát vào mặt, ném

gạch hoặc đất đá vào người, cố ý dùng vũ khí để gây thươngtích cho người khác… Những hành động bắt nạt này thườngxuyên nhất là ở trường hoặc có thể trên đường đến trường, saugiờ tan học Ngoài ra, hình thức hành vi bạo lực này cũngdiễn ra ở những dạng khác nhau, ở các mức độ và cấp độ khácnhau phụ thuộc vào độ tuổi, văn hóa cũng như tình hình thực

tế ở từng địa phương hay môi trường học đường

-Bạo lực về tâm lý, tình cảm:

Bạo lực về tâm lý, tình cảm đối với HS trong môi trườnghọc đường được xác định gồm: lời nói, cử chỉ mang tính chấtxúc phạm, dọa nạt, mắng mỏ, gây áp lực, buộc làm nhữngviệc mà các em không muốn và các quan niệm gây ra hậu quảxấu về mặt tâm lí tình cảm Đây là những hành vi gây sức ép

đè nặng về mặt tâm lí và tinh thần của khách thể khác

Bạo lực tâm lí tình cảm trong môi trường học đườngthường được thể hiện dưới một số hình thức như: hình thức kỉluật mang tính dọa dẫm, đe dọa, sỉ nhục gây ức chế lo sợ cho

HS Sự trêu ghẹo của HS cùng học gây khó chịu, xấu hổ, tủithân, mặc cảm, tự ti Ngoài ra, đó còn là những hành độngmang tính bắt nạt, dọa dẫm trong quan hệ bạn bè Sức ép giáodục và các quan niệm hành vi mang tính chất bất bình đẳnggiới Có những thầy cô giáo vì chạy theo thành tích mà bắt ép

HS theo ý mình để đạt được chỉ tiêu của nhà trường… Hoặc

có những bạn bè luôn ganh ghét và cạnh tranh nhau từng chútmột dẫn đến những gánh nặng cho “người khác” Chính điều

đó gây ra áp lực học tập thái quá, gây ra những căng thẳngtâm lí và những ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe tâm thầncủa HS Sự trêu ghẹo của bạn bè cùng lứa tuổi xuất phát từbản tính vui đùa nghịch ngợm của HScũng được xem xét nhưhành vi BLHĐ Nếu sự trêu ghẹo của bạn bè mang tính chất

vô tư đúng mực thì nó sẽ tạo ra niềm vui nhưng đôi khí sựtrêu ghẹo thái quá không đúng mực lặp đi lặp lại nhiều lần sẽdẫn đến sự khó chịu, mặc cảm, xấu hổ, thậm chí căng thẳngthái quá có thể dẫn đến loạn tâm lý Sự trêu ghẹo thườngxuyên có thể gây nên những tổn thương tâm lí cho người khácnhư: có những lời nói, những bình luận thiếu thiện cảm về cáctật trên cơ thể, hình dáng, cách đi đứng cách nói năng, hoàncảnh gia đình… Ngoài ra, có thể kể đến một số hình thức bạolực tâm lý tinh thần như: dựng chuyện, tạo tin đồn quái ác,bêu rếu, tung hình ảnh trước công chúng, gắn ghép những biệthiệu xấu, gắn ghép trong mối quan hệ với bạn bè khác giới,chửi rủa bằng những ngôn từ xúc phạm, đe dọa, ép buộc vớinhững điều không mong muốn, khai trừ, cô lập hay tẩy chaymột cách có chủ ý ra khỏi nhóm… Trong thời gian gian gầnđây, BLHĐ kiểu này còn thể hiện rõ trên các phương tiệntruyền thông mà mạng xã hội là một kênh để dễ bề thực hiện

hành vi bạo lực tinh thần này Sự bêu rếu trên mạng xã hộibằng cách lập các trang facebook hay fanpage giả, đưa nhữnghình ảnh và những thông tin sai lệch, dựng chuyện để bêu xấu

là hiện tượng khá rõ…Đặc biệt, những bình luận ác ý, nhữnglời nhận xét mang tính chất công kích, mang dấu hiệu lăng mạdẫn đến những căng thẳng tâm lý thậm chí là những sức éptâm lí quá mức tạo nên sự khủng hoảng tinh thần, tâm lý haythậm chí là hành động tự tử

Bạo lực về tình dục:

Bạo lực về tình dục học đường cũng bắt đầu diễn ra mộtcách khá phức tạp trong môi trường học đường Cùng với sựphát triển tâm lý xã hội của HS, bạo lực về tình dục ở họcđường trở thành một hành vi cần được xem xét trên bình diệnlứa tuổi, giới – giới tính…

Có thể chia ra làm hai loại cơ bản: quấy rối tình dục vàlạm dụng tình dục

Quấy rối tình dục là bất kỳ một lời nói hay hành động cửchỉ có ý nghĩa tình dục ngoài ý muốn, những câu nói xúcphạm cố ý, hay bất kỳ những nhận xét về tình dục của ai xúcphạm người khác (nạn nhân) và làm cho nạn nhân cảm thấy bị

đe dọa, bị làm nhục, bị cản trở công việc, ngấm ngầm pháhoại sự an toàn và gây ra sự lo sợ cho nạn nhân Những hành

vi như những lời nói thiếu tế nhị, những lời trêu chọc, những

câu bình phẩm vô văn hóa đến những hành động như sờ mó,bóp ngực, đụng chạm vào những nơi nhạy cảm…của HSthanh niên nam đối với HS nữ và ngược lại Hành vi nàykhông chỉ diễn ra ở HS vị thành niên mà ngay từ giữa và cuốitiểu học, bạo lực về tình dục học đường ở hình thức quấy rốitình dục đã thể hiện ở những biểu hiện: xô đẩy, chòng ghẹo,rình nhà vệ sinh nữ, tấn công bằng những lời nói gây sức éptâm lý có liên quan đến tình dục…

Lạm dụng tình dục được coi là hành động lợi dụng sựthiếu hiểu biết hoặc sự thiếu kinh nghiệm, thiếu quyền lực củangười khác để đạt được mục đích tình dục của mình Các biểuhiện của lạm dụng tình dục học đường như: ép buộc quan hệtình dục ngoài ý muốn, cưỡng ép, ép buộc phải tiếp tục “yêuđương” khi đối phương không muốn, có những hành độngsàm sỡ, đánh ghen…Trong hai hình thức bạo lực tình dục thìhình thức quấy rối tình dục thường xảy ra giữa HS với nhauhơn [9]

-Hậu quả nhiêm trọng từ BLHĐ gây ra

* Ảnh hưởng đến bản thân HS

Cả nạn nhân lẫn kẻ thực hiện hành vi bạo lực đều có hậuquả không hay Trong nhiều vụ bạo lực được nói tới, không ítnhững vụ bạo lực đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng vềmặt thể xác Nhẹ nhàng có thể là những vết bầm tím nhưng

cũng có thể là những thương tích nặng phải vào bệnh việnđiều trị Tồi tệ hơn khi không ít vụ bạo lực đã cướp đi sinhmạng của những HS vô tội để lại sự thiệt thòi, đau đớn khôngchỉ về mặt thể xác mà cả tinh thần cho HS và gia đình.

Những đứa trẻ bị bạo lực, nhất là bạo lực về tinh thần,bạo lực ngôn ngữ thường cảm thấy bị tổn thương, chán nản, lo

âu, cô đơn, suy sụp… Sự sợ hãi hoặc nỗi ám ảnh làm thế nào

để đối phó những kẻ bắt nạt có thể khiến trẻ bị stress Thậmchí, tình trạng này có thể kéo dài suốt cuộc đời Các em khôngdám ra ngoài chơi hoặc đến trường, không thể tập trung vàohọc hành

Theo một số nghiên cứu ở Mỹ, những em bị bắt nạtthường bị cô lập nên không muốn đến trường vì bạn bè khác

sẽ xa lánh do không muốn “cùng nhóm với kẻ đáng ghét”hoặc “cùng nhóm với kẻ yếu thế” để bản thân cũng có thể trởthành nạn nhân bị bắt nạt Tình trạng bị bắt nạt kéo dài, ngoàiảnh hưởng xấu đến học tập, còn có tác hại rất lớn đến sự pháttriển của các em, cả về mặt xã hội lẫn cảm xúc Các em rất dễ

bị trầm cảm và luôn có cảm giác thấp kém, những điều sẽ gâykhó khăn cho cuộc sống của các em ngay cả lúc đã trưởngthành

Kể cả những em chỉ chứng kiến chứ không tham giahành vi bạo lực cũng bị ảnh hưởng Chứng kiến những hành

vi bạo lực khiến các em cảm thấy sợ hãi, và nếu thấy những

kẻ gây ra bạo lực không hề bị trừng trị thì những em chứngkiến cũng có thể hùa theo số đông, ủng hộ hành vi này, và cónhiều khả năng trở thành kẻ có hành vi bạo lực trong tươnglai Những cuộc thăm dò ở Mỹ đã cho thấy rằng những emchứng kiến mà im lặng thì 33% cảm thấy giận dữ nhưng bấtlực, cho rằng lẽ ra các em nên làm gì đó nhưng đã không dámlàm; 24% cho rằng việc đó chẳng liên quan gì đến các em;điều này nếu kéo dài và lặp đi lặp lại sẽ tạo nên một nhómngười vô cảm trước những bất công hay nỗi đau của ngườikhác [14]

Nhiều nghiên cứu thực hiện ở các nước Bắc Mỹ, một sốnước Châu Âu, và Châu Á đã cho thấy có mối quan hệ chặtchẽ giữa hành vi thường xuyên bắt nạt người khác ở thời niênthiếu của một cá nhân với những hành vi phạm pháp hoặcthiếu khả năng duy trì những mối quan hệ tốt sau này khitrưởng thành [13] Đồng thời, một em HS bị bắt nạt thườngxuyên có thể đi đến tự tử hoặc nổi loạn để trả thù

Nghiêm trọng hơn là hậu quả của những hành vi bạo lựctình dục Không chỉ tổn thương về thể chất, mà tổn thươngtinh thần cũng rất khó khắc phục Khủng hoảng tâm lý, suysụp tinh thần, hoảng loạn, có xu hướng muốn tự tử, nhận thứclệch lạc về giới tính, ác cảm về vấn đề tình bạn – tình yêu hay

nhận thức sai lầm về cuộc sống, muốn trả thù đời hoặc đi tìm

sự quên lãng trong những tệ nạn khác là hậu quả đặc biệtnghiêm trọng Tổn hại từ bạo lực tình dục ảnh hưởng lâu dài,dai dẳng, mà khi tuổi còn nhỏ, các em chưa hình dung đượchết Đến khi lập gia đình, trưởng thành thì nỗi ám ảnh này vẫnđeo bám, gây bất hạnh cho cuộc sống của nạn nhân

Những hậu quả mà BLHĐ gây ra kể cả thể xác hay tinhthần cũng đều trực tiếp ảnh hưởng đến công việc học tập cũngnhư tương lai của HS nếu không được can thiệp kịp thời Vớinhững ảnh hưởng về mặt sức khỏe cùng với tâm lý lo lắng,căng thẳng, sợ hãi, HS không thể học tập với kết quả tốt nhất

có thể Thậm chí, sự căng thẳng quá mức về mặt tâm lý có thểbuộc HS kết thúc việc học của mình, hoặc cũng có thể vì gây

ra hành vi bạo lực mà HS phải nhận kỷ luật đuổi học Từ đó,tương lai của các em rẽ sang một bước ngoặt khác không mấykhả quan Đặc biệt, những đứa trẻ có hành vi bạo lực, lạmdụng quyền hành từ khi còn nhỏ, khi lớn lên có thể mắc phảinhững hành vi tội ác nhiều hơn những đứa trẻ khác Trẻ emliên lụy vào hành vi bạo lực dù ở vai trò này hay vai trò kiacũng đều có nguy cơ lạm dụng rượu, thuốc lá, và các loại matúy

*Ảnh hưởng đến gia đình

Những hành vi BLHĐ của HS sẽ không thể làm cho cácbậc phụ huynh vừa lòng Nếu con đánh nhau với bạn, bị nhàtrường xử phạt, bị cha mẹ nạn nhân lên tiếng thì cách xử lýphổ biến nhất được các bậc cha mẹ lựa chọn là chửi mắng,trách móc, thậm chí là đánh đập con mình Điều đó đồngnghĩa với việc họ gieo thêm vào đứa con của mình nỗi bực tức

và làm nảy sinh mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái Không khígia đình sẽ trở nên căng thẳng hơn nếu như cha mẹ cứ đổ lỗicho nhau về việc quản lý và giáo dục con Không ai chịu nhậnlỗi về mình, vợ chồng nảy sinh mâu thuẫn với nhau chỉ vì concái Không những thế nếu những hành vi bạo lực của HS đểlại hậu quả nghiêm trọng về mặt thể xác thì gia đình phải mấtthêm một khoản tài chính lớn để giải quyết hậu quả Đó làchưa kể, gần đây có những vụ BLHĐ đã dẫn tới những cáichết thương tâm của những em HS vô tội Nỗi đau đó đối vớibất cứ gia đình nào cũng không thể bù đắp được Trước thựctrạng BLHĐ trở nên nghiêm trọng thì sự lo lắng của các bậcphụ huynh càng được đẩy lên cao Không chỉ lo lắng cho việchọc mà còn lo lắng cho sự an toàn của con cái, lo lắng chotương lai và cả tính mạng của con mình

* Ảnh hưởng đến nhà trường

Hành vi bạo lực không chỉ tác động xấu đến nạn nhân

mà còn khiến không khí trường học trở nên nặng nề, căng

thẳng với nỗi sợ hãi, bất an luôn bao trùm Người lớn, cả thầy

cô lẫn cha mẹ, có khi không hay biết, có khi xem đó như làmột phần tự nhiên của tuổi mới lớn nên để các em tự giảiquyết (trừ khi những hành vi này đi đến thái quá) mà khôngbiết rằng những hành vi bạo lực được lặp đi lặp lại nhiều lần

sẽ gây ra những tổn thương thể chất hoặc tâm lý cho nạnnhân, và gây ảnh hưởng xấu đến môi trường học tập chung vìcác em HS không cảm nhận được sự an toàn ngay trong chínhngôi trường của mình Đã có không ít HS từ chối đến trường

vì sợ bị bạn bè trêu chọc, đánh đập Điều đó cho thấy môitrường nhà trường không còn tính lành mạnh, sự hấp dẫn và lànỗi sợ hãi của HS

Ngoài ra, những hành vi BLHĐ của HS sẽ làm ảnhhưởng đến thành tích thi đua của lớp, của trường và ảnhhưởng đến danh tiếng của nhà trường cũng như các thầy cô.Cũng không quên nói tới những hành vi bạo lực của GV làmcho môi trường giáo dục ở nhà trường mất đi tính quy phạm,

uy tín, danh dự người GV bị hạ thấp và tất nhiên hiệu quả dạyhọc sẽ không thể đạt được như mong đợi Đó là chưa kể,những hành vi bạo lực của GV có thể làm cho HS có cảm giác

lo lắng và sợ hãi khi đến tiết học của mình

* Ảnh hưởng đến xã hội

Xã hội Việt Nam chịu ảnh hưởng sâu sắc của nền vănhóa Nho giáo với những lễ nghi, phép tắc và chuẩn mực đạođức Chính nhờ những lễ nghi, phép tắc đó mà xã hội luônđược ổn dịnh Những nét văn hóa ấy đã ăn sâu vào trong tâmthức của mỗi người dân Việt với sự tôn trọng lễ nghĩa giữacha con, anh em, thầy trò, bằng hữu Thế nhưng, kể từ khi đấtnước chuyển hướng theo cơ chế kinh tế thị trường, cùng với

đó là xu thế toàn cầu hóa, đất nước mở cửa hội nhập thìnhững nét văn hóa truyền thống đã dần thay đổi Nhữngchuẩn mực đạo đức quý giá ấy đã dần bị phai nhạt, thay vào

đó là những nét văn hóa hiện đại, lai căng Sự tiếp biến vănhóa là điều không thể tránh khỏi, thế nhưng để những nét vănhóa không phù hợp du nhập vào và làm lu mờ những nét vănhóa truyền thống tốt đẹp là những điều không nên Giờ đây,

có những học trò ngang nhiên cãi lại thầy, thậm chí đánh thầyngay trên bục giảng đến mức ngất xỉu; bạn bè đánh đấm, đâmchém nhau xảy ra khá thường xuyên Chính những hành động

ấy đã càng làm lu mờ những nét văn hóa truyền thống của xãhội, thể hiện một sự suy đồi về mặt đạo đức và sự sai lệch vềmặt hành vi một cách đáng báo động

Cùng với những ảnh hưởng tới văn hóa truyền thống của

xã hội thì hành vi bạo lực chốn học đường cũng đã là mộtphần không nhỏ làm mất trật tự xã hội Những vụ

BLHĐkhông chỉ xảy ra trong khuôn viên nhà trường mà phầnlớn còn xảy ra ở bên ngoài nhà trường Những vụ BLHĐ cóthể là giữa một HS với một HS những cũng có thể là nhữnghành vi “đánh hội đồng” và cả những vụ BLHĐ có sự thamgia của những người ngoài, vì thế sự mất trật tự xã hội mà nógây ra không phải là nhỏ Một khi những vụ BLHĐ diễn ra thì

nó đã làm cho môi trường xã hội không còn tính lành mạnh,nếu không có những biện pháp ngăn chặn thì sự “ô nhiễm môitrường xã hội” này sẽ ngày càng lan rộng và ảnh hưởng đếnđời sống, văn hóa xã hội của cả một quốc gia

Có thể thấy rằng hậu quả của hành vi BLHĐ đang ngàycàng hiển hiện trong đời sống tâm lý của HS, của gia đình,của nhà trường và xã hội, nó là hồi chuông cảnh báo chonhững ai thực sự quan tâm đến thế hệ trẻ và tương lai của đấtnước, sẽ còn tốn nhiều thời gian, công sức, của cải để chúng

ta giải quyết vấn nạn BLHĐ Tuy nhiên, để làm được điều đócần phải có nhận thức đúng đắn về vấn đề BLHĐ, một quyếttâm cao độ đánh tan vấn nạn BLHĐ, của toàn ngành giáo dục,của các cấp liên ngành, của các lực lượng liên quan, của giađình, nhà trường, của GV và HS

2 Thực trạng hành vi BLHĐ của HS trung học cơ sở trong các trường học ở Việt Nam hiện nay