Kiểm soát nội bộ đối với hoạt động dịch vụ tại ngân hàng TMCP đầu tư và phát triển việt nam chi nhánh phố núi

Tại BIDV Chi Nhánh Phố Núi, KSNB Hoạt động dịch vụđã, đang và ngày càng khẳng định vai trò quan trọng, phát huy được hiệu quả, cụ thể giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro do sai sót, gian lậ

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN

Mã số: 60.34.03.01

Đà Nẵng - 2019

Công trình được hoàn thành tại

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đềtài

Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và phát triển Việt Nam (BIDV) là một trong những NHTM hàng đầu, giữ vai trò chủ đạo và chủ lực trong phát triển kinh tế Việt Nam Tại BIDV nói chung và các chi nhánh nói riêng của hệ thống đã có dịch vụ, sản phẩm ngày càng đa dạng, phong phú và hiện đại Ngân hàng luôn tạo điều kiện cho khách hàng thực hiện giao dịch thuận tiện mọi lúc, mọi nơi Với

sự phát triển mạnh mẽ cả về quy mô, ngành nghề và các sản phẩm dịch vụ đòi hỏi việc KSNB được như vậy BIDV mới có thể phát triển bền vững và luôn giữ được hình ảnh của mình

Tại BIDV Chi Nhánh Phố Núi, KSNB Hoạt động dịch vụđã, đang và ngày càng khẳng định vai trò quan trọng, phát huy được hiệu quả, cụ thể giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro do sai sót, gian lận và bảo toàn được tài sản, số liệu, sổ sách, báo cáo cung cấp cho các đơn

vị liên quan luôn tin cậy, đầy đủ, kịp thời và thiết thực nhất về tình hình kinh doanh của ngân hàng Tuy nhiên, kiểm soát nội bộ (KSNB) còn bộc lộ những điểm chưa thực sự hoàn thiện Trong một số năm gần đây còn tồn tại những sai phạm trọng yếu trong hoạt động kinh doanh ngân hàng Điều này đã làm ảnh hưởng đến quá trình phát triển, đến uy tín cũng như quá trình xây dựng hình ảnh của BIDV Phố Núi

Dựa trên những lý do đó tác giả đã chọn đề tài “Kiểm soát nội

bộ đối với Hoạt động dịch vụ tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam-Chi Nhánh Phố Núi”làm đề tài nghiên cứu thạc sĩ

2 Mục tiêu nghiêncứu

Nghiên cứu này được thực hiện nhằmhoàn thiện công tác kiểm

soát nội bộ đối với Hoạt động dịch vụ ngân hàng tại chi nhánh Phố Núi thuộc Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam (BIDV Phố Núi)

Để đạt được mục tiêu trên, nghiên cứu này hướng tới các mục tiêu

Thứ ba, đưa ra các giải pháp mang tính khả thi nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộHoạt động dịch vụ tại BIDV Phố Núi

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: lý luận và thực tiễn về công tác kiểm

soát nội bộ đối với Hoạt động dịch vụtại BIDV Chi nhánh Phố Núi (tổ chức ngân hàng)

Phạm vi nghiên cứu:

+ Không gian: Kiểm soát nội bộ Hoạt động dịch vụ tại BIDV Phố Núi

+ Thời gian: dữ liệu thu thập năm 2015 đến năm 2017

+ Nội dung: Kiểm soát nội bộ Hoạt động dịch vụ được nghiên cứu qua 5 thành phần (nội dung) gồm: Môi trường kiểm soát; Đánh giá rủi ro; Hệ thống thông tin và truyền thông; Hoạt động kiểm soát; Hoạt động giám sát

4 Phương pháp nghiên cứu

- Thu thập dữ liệu:

Dữ liệu này được thu thập từ các công trình nghiên cứu, đề tài, bài báo, hội thảo, tài liệu giáo trình có liên quan đến kiểm soát nội bộ

Hoạt động dịch vụ, các thành phần cụ thể, các văn bản pháp quy, quy định của Nhà nước và BIDV Phố Núi liên quan đến KSNB hoạt dộng dịch vụ như các chính sách, quy định, nội quy, thủ tục kiểm soát, thông tin chung về BIDV; BIDV Phố Núi, thì tác giả tập trung sâu vào các vấn đề, nội dung trực tiếp liên quan đến 5 thành phần của KSNB theo quan điểm mới gồm: Môi trường kiểm soát; đánh giá rủi ro; hệ thống thông tin và truyền thông; hoạt động kiểm soát và các hoạt động giám sát Ngoài ra, tác giả cũng tiến hành quan sát các hoạt động của BIDV Phố Núi để có cái nhìn sát thực về các nội dung (thành phần) KSNB tại chính chi nhánh Phố Núi

5 Kết cấu của đề tài

Nghiên cứu này được thực hiện theo cấu trúc gồm 3 chương: Chương 1: Cơ sở lý luận về kiểm soát nội bộ Hoạt động dịch vụ

tại các ngân hàng thương mại

Chương 2: Thực trạng kiểm soát nội bộ Hoạt động dịch vụ tại

BIDV Phố Núi

Chương 3: Giải pháp nhằm hoàn thiện kiểm soát nội bộ Hoạt

động dịch vụ tại BIDV Phố Núi

6 Tổng quan nghiêncứu

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG DỊCH VỤTẠI CÁC NGÂN HÀNGTHƯƠNG MẠI

1.1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ

1.1.1 Khái niệm về kiểm soát nội bộ

Kiểm soát nội bộ là tập hợp các cơ chế, chính sách, quy trình, quy định nội bộ, cơ cấu tổ chức của tổ chức kiểm soát nội bộ, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được xây dựng phù hợp theo quy định tại Thông tư này và được tổ chức thực hiện nhằm đảm bảo phòng ngừa, phát hiện, xử lý kịp thời rủi ro và đạt được yêu cầu đề ra

1.1.2 Mục tiêu của kiểm soát nội bộ

Mỗi đơn vị thường có mục tiêu kiểm soát cần đạt được để từ đó xác định các chiến lược cần thực hiện Đó có thể là mục tiêu chung cho toàn đơn vị, hay mục tiêu cụ thể cho từng hoạt động, từng bộ phận trong đơn vị Có thể chia các mục tiêu kiểm soát đơn vị cần thiết lập thành ban nhóm:

1.1.3 Nguyên tắc hoạt động của kiểm soát nội bộ

Hoạt động của kiểm soát nội bộ phải đảm bảo các nguyên tắc: các rủi ro phải được nhận dạng, đo lường, đánh giá; hoạt động của kiểm soát nội bộ là một phần không tách rời các hoạt động hàng ngày KSNB được tổ chức thực hiện ngay trong mọi quy trình kinh doanh dịch vụ ngân hàng; phân cấp ủy quyền; bảođảm chấp hành chế độ hạch toán, kế toántheo quy định; hệ thống thông tin phải được giám sát, an toàn; cán bộ, nhân viên hiểu được tầm quan trọng của hoạt động KSNB; thường xuyên xem xét, đánh giá về tính hiệu lực và hiệu quả của hệ thống KSNB; thường xuyên, kiểm tra và

tự kiểm tra việc thực hiện các quy định, quy trình nội bộ;báo cáo về

kết quả tự đánh giá về KSNB hoạt động kinh doanh dịch vụ ngân hàng tại đơn vị mình

1.1.4 Khái niệm dịch vụ ngân hàng

1.1.5 Đặc điểm kinh doanh Hoạt động dịch vụ ngân hàng

Dịch vụ ngân hàng thương mại tạo ra và cung cấp làm thoả mãn nhu cầu của khách hàng Dịch vụ ngân hàng do ngân hàng thương mại hoặc do một cá thể do một TCTD hoặc một tổ chức kinh tế được phép cung cấp Ngân hàng có nhiều hoạt động, tuy nhiên những hoạt động nào làm thoả mãn nhu cầu của khách hàng được gọi là dịch vụ ngân hàng Dịch vụ ngân hàng có những đặc điểm cơ bản sau:

Thứ nhất: Quá trình cung ứng dịch vụ ngân hàng và tiêu dùng dịch vụ diễn ra đồng thời

Thứ hai: Tính không ổn định và khó xác định

Thứ ba: Tính không lưu giữ được

Thứ tư: Dịch vụ mang tính vô hình

1.2.1 Môi trường kiểm soát nội bộ Hoạt động dịch vụ

Môi trường kiểm soát là nền tảng cho toàn bộ các cấu phần của kiểm soát nội bộ, bao gồm cơ cấu tổ chức, cơ chế phân cấp, phân quyền, các chính sách, thông lệ về nguồn nhân lực, đạo đức nghề

nghiệp, năng lực, cách thức quản trị, điều hành của các cấp lãnh đạo

1.2.2 Đánh giá rủi ro

Một trong những tiền đề quan trọng của việc đánh giá rủi ro là phải xác định được mục tiêu của ngân hàng thương mại, bởi vì, một

sự kiện chỉ là rủi ro nếu nó đe dọa đến mục tiêu của ngân hàng thương mại và mức trọng yếu của nó tùy thuộc vào mức độ nó có thể tác động xấu đến các mục tiêu của tổ chức

1.2.3 Tổ chức các hoạt động kiểm soát

a Quy trình tổ chức kiểm soát nội Hoạt động dịch vụ ngân hàng

Sơ đồ 1.1 Quy trình giao dịch các dịch vụ ngân hàng và kiểm soát giao dịch trong Hoạt động dịch vụ tại NHTM

(1) cán bộ ngân hàng phụ trách kinh doanh dịch vụ ứng quỹ đầu ngày

(2) Khách hàng yêu cầu giao dịch:

(3) cán bộ ngân hàng phụ trách kinh doanh dịch vụ thực hiện thu (chi) tiền mặt cho khách hàng

(4) cán bộ ngân hàng phụ trách kinh doanh dịch vụ chuyển chứng từ cho bộ phận kiểm soát khi vượt quyền giao dịch

(5) Kiểm soát chuyển chứng từ sau khi kiểm soát cho cán bộ ngân hàng phụ trách kinh doanh dịch vụ

(6) cán bộ ngân hàng phụ trách kinh doanh dịch vụ trả tiền (thu) cho khách hàng

Dịch vụ khách hàng

Giao dịch viên 3

Quỹ chính Khách hàng

(7) cán bộ ngân hàng phụ trách kinh doanh dịch vụ nộp quỹ cuối ngày

b Yếu cầu của công tác tổ chức kiểm soát nội bộ Hoạt động dịch vụ

Kiểm soát quá trình xử lý thông tin và các kinh doanh dịch vụ ngân hàng: để thông tin kế toán đáng tin cậy cần phải thực hiện nhiều hoạt động kiểm soát nhằm kiểm tra tính xác thực, đầy đủ và việc phê chuẩn các kinh doanh dịch vụ ngân hàng

1.2.4 Hệ thống thông tin và truyền thông

Hệ thống thông tin trong Hoạt động dịch vụ ngân hàng chủ yếu

là hệ thống thông tin kế toán của đơn vị bao gồm hệ thống chứng từ

kế toán, hệ thống sổ kế toán, hệ thống tài khoản kế toán và hệ thống bảng tổng hợp cân đối kế toán Các phương tiện dùng trong truyền thông rất đa dạng như: bản chỉ dẫn thực hiện, thư báo, thông báo, băng hình, truyền miệng qua các kỳ họp, các buổi hội thảo Một phương tiện truyền thông khác có tác động mạnh là hành động của những Nhà quản lý

1.2.5 Giám sát hoạt động kiểm soát nội bộ Hoạt động dịch vụ

Giám sát thường xuyên đạt được thông qua việc tiếp nhận các ý kiến góp ý của khách hàng… hoặc xem xét sổ sách, đối chiếu tài sản trên sổ sách với thực tế, các báo cáo hoạt động để phát hiện các biến động bất thường

1.3 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ HỮU HIỆU KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG HOẠT ĐỘNG DỊCH VỤ

1.3.1.Nhân tố bên trong:

1.3.2 Nhân tố bên ngoài

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ

HOẠT ĐỘNG DỊCH VỤTẠI BIDV PHỐ NÚI

2.1 KHÁI QUÁT VỀ BIDV PHỐ NÚI

2.1.1 Giới thiệu về chi nhánh

2.1.2 Đặc điểm hoạt động kinh doanh

Tỷ trọng (%)

Giá trị (Triệu đồng)

Tỷ trọng (%)

Giá trị (Triệu đồng)

Tỷ trọng (%)

Huy động vốn

Không kỳ hạn 55.180 12,08 114.464 13,01 181.425 15,37 Huy động vốn

(Nguồn: Báo cáo tài chính Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát

triển Việt Nam – Chi nhánh Phố Núi 2015 - 2017)

Qua bảng số liệu cho thấy tình hình huy động vốn của Chi nhánh từ 2015-2017 rất khả quan và có tốc độ tăng trưởng tốt Cụ thể năm 2015 là 456.641 triệu đồng, năm 2016 là 879.924 và năm 2017 tăng lên tới 1.180.608

b Công tác cho vay

Bảng 2.2 Chỉ tiêu cơ cấu, chất lượng cho vay của Ngân hàng TMCP Đầu

tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Phố Núi 2015 – 2017

Dư nợ cho vay tại chi nhánh tăng qua các năm từ 2015 đến

2017 Năm 20151.346.629 ; năm 2016 là 2.240.389 triệu đồng, năm

2017 là 2.845.176 Đối với khách hàng cá nhân thì biến động bất thường và chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng dư nợ Đối với cho vay doanh nghiệp có xu hướng giảm mạnh năm 2016 so với 2015 Nhưng lại tăng đột biến vào năm 2017 cho thấy sự phục hồi kinh tế và doanh nghiệp có xu hướng cần vốn đề đầu tư kinh doanh nhiều hơn

2.2 THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG DỊCH

VỤ TẠI BIDV PHỐ NÚI

2.2.1 Môi trường kiểm soát

Môi trường kiểm soát trong Chi nhánh BIDV Phố Núi hiện còn nhiều vấn đề bất cập như: Hầu hết Chi nhánh BIDV Phố Núi dù đã ban hành các văn bản nội bộ, các quy định, nhiều văn bản còn mang tính hình thức Không phải lúc nào ban giám đốc cũng thận trọng trong việc xây dựng các ước tính kế toán như trong việc phân loại

nợ, trích lập dự phòng…

a Về phân công trách nhiệm

b Về nguyên tắc hoạt động của công tác kiểm soát nội bộ Hoạt động dịch vụ ngân hàng như:

- Mọi rủi ro có nguy cơ gây ảnh hưởng xấu đến hiệu quả và mục tiêu hoạt động của BIDV Chi Nhánh Phố Núi đều phải được

nhận dạng, đo lường, đánh giá một cách thường xuyên, liên tục Mỗi khi có sự thay đổi về các mục tiêu kinh doanh, các sản phẩm, dịch vụ

và các hoạt động kinh doanh mới, BIDV Chi Nhánh Phố Núi phải rà soát, nhận dạng các rủi ro liên quan để xây dựng, sửa đổi, bổ sung các quy trình, quy định kiểm soát nội bộ phù hợp

- Hoạt động của công tác kiểm soát nội bộ Hoạt động dịch vụ ngân hàng là một phần không tách rời của các hoạt động hằng ngày của BIDV Chi Nhánh Phố Núi Cơ chế kiểm soát nội bộ được thiết

kế, cài đặt, tổ chức thực hiện ngay trong mọi quy trình kinh doanh dịch vụ ngân hàng, tại tất cả các đơn vị, bộ phận của BIDV Chi Nhánh Phố Núi

c Về xây dựng và duy trì hoạt động của công tác kiểm soát nội bộ Hoạt động dịch vụ ngân hàng

- BIDV Chi Nhánh Phố Núi phải thiết lập công tác kiểm soát nội bộ Hoạt động dịch vụ ngân hàng giúp Tổng giám đốc điều hành thông suốt, an toàn và đúng pháp luật mọi hoạt động kinh doanh dịch

vụ ngân hàng của BIDV Chi Nhánh Phố Núi BIDV Chi Nhánh Phố Núi phải thường xuyên kiểm soát việc chấp hành pháp luật và các quy định nội bộ; trực tiếp kiểm soát các hoạt động kinh doanh dịch

vụ ngân hàng trên tất cả các lĩnh vực về dịch vụ ngân hàng như dịch

vụ thẻ thanh toán, dịch vụ chuyển tiền

- Việc tự kiểm tra, đánh giá bao gồm việc rà soát và đánh giá về

sự đầy đủ, tính hiệu lực và hiệu quả của công tác kiểm soát nội bộ Hoạt động dịch vụ ngân hàng dựa trên việc xác định và đánh giá rủi

ro, nhằm xácđịnh các vấn đề còn tồn tại của công tác kiểm soát nội

bộ Hoạt động dịch vụ ngân hàng và chỉ rõ các thay đổi cần thiết đối với công tác kiểm soát nội bộ Hoạt động dịch vụ ngân hàng để xử lý, khắc phục các vấn đề đó

Các quy định liên quan đến việc tuyển dụng nhân viên có trình

độ và đạo đức tốt; tạo môi trường để phát huy hết năng lực của nhân viên; giữ chân nhân viên giỏi chưa được cụ thể hóa trong các quy chế của ngân hàng Việc đề bạt dựa trên đánh giá định kỳ về hiệu quả công việc thể hiện cam kết của đơn vị trong việc bổ nhiệm những nhân sự có khả năng vào những trọng trách cao hơn

Tuy nhiên, các phương pháp và tiêu chuẩn đánh giá thành tích nhân viên còn chung chung Kết quả đánh giá thành tích chưa được phản hồi, trao đổi lại với cán bộ nhân viên, chưa gắn chặt với chế độ tiền lương, đề bạt làm giảm đi tác dụng của công tác đánh giá

2.2.2 Đánh giá rủiro

a Rủi ro đối với hoạt động thanh toán, chuyển tiền

- Thanh toán chuyển tiền ngoại tệ.Quá trình thanh toán, chuyển tiền ngoại tệ đều liên quan đến tỷ giá Do vậy, Chi nhánh đã nhận diện ra rủi ro có thể phát sinh đó là rủi ro tỷ giá Chi nhánh đã tiến hành phân tích và đánh giá rủi ro tỷ giá Chi nhánh xác định nguyên nhân của rủi ro tỷ giá là rủi ro phát sinh do sự biến động tỷ giá

- Đối với thanh toán trong nước Mục tiêu Chi nhánh đề

ra cho hoạt động kinh doanh hiệu quả đó là phải đảm bảo khả năng thanh toán Chi nhánh nhận dạng rủi ro trong thanh toán của Chi nhánh có thể phát sinh rủi ro thanh toán Chi nhánh nhận thấy rủi ro thanh toán sẽ phát sinh khi khách hàng đồng loạt rút tiền gửi tại chi nhánh Giám đốc và các lãnh đạo phòng

đã phân tích rủi ro thanh toán Chi nhánh đã xác định nguyên nhân dẫn đến rủi ro thanh toán: Nếu Chi nhánh không cân bằng được nguồn vốn và sử dụng vốn, sử dụng vốn ngắn hạn cho vay dài hạn khiến sự thiếu tiền để chi trả tiền gửi khi khách

hàng rút

b Rủi ro về phát hành thẻ thanh toán

 Rủi ro về dịch vụ phát hành thẻ

* Đơn xin phát hành thẻ giả Do không thẩm định kĩ thông tin

của khách hàng, Ngân hàng BIDV Chi Nhánh Phố Núi BIDV Chi Nhánh Phố Núi có thể phát hành thẻ cho khách hàng đăng kí với những thông tin giả mạo

* Tài khoản thẻ bị lợi dụng

Rủi ro này phát sinh tại thời điểm Ngân hàng BIDV Chi Nhánh Phố Núi gia hạn hoặc phát hành lại thẻ Ngân hàng BIDV Chi Nhánh Phố Núi phát hành nhận được thông báo về thay đổi địa chỉ khách hàng và yêu cầu gửi thẻ về địa chỉ mới Do không kiểm tra tính xác thực của thông tin nên Ngân hàng BIDV Chi Nhánh Phố Núi đã gửi thẻ đến địa chỉ mới theo yêu cầu của khách hàng nhưng đây không phải là yêu cầu của chủ thẻ thật Tài khoản của chủ thẻ đã bị người khác lợi dụng

 Rủi ro trong thanh toán

* Thẻ giả: Thẻ bị làm giả bởi các tổ chức tội phạm hoặc cá nhân

làm giả căn cứ theo thông tin có được từ các chứng từ kinh doanh dịch vụ của thẻ hoặc thẻ mất cắp, thất lạc

* Rủi ro về đạo đức: Đây là rủi ro xảy ra khi nhân viên cơ sở

chấp nhận thanh toán thẻ cố tình in ra nhiều bộ hóa đơn thanh toán thẻ nhưng chỉ giao một bộ cho khách hàng

* Thẻ bị mất cắp, thất lạc: Trong trường hợp thẻ bị mất, chủ thẻ

không thông báo kịp cho Ngân hàng dẫn dến thẻ bị người khác lợi dụng gây ra các kinh doanh dịch vụ giả mạo làm tổn thất cho khách hàng Ngoài ra với những thẻ này, các tổ chức tội phạm có thể mã hóa lại thẻ, thực hiện kinh doanh dịch vụ, trường hợp này đem lại rủi

ro cho bản thân Ngân hàng BIDV Chi Nhánh Phố Núi phát hành