CƠ sở lý LUẬN về QUẢN lý HOẠT ĐỘNG tổ CHUYÊN môn của HIỆU TRƯỞNG các TRƯỜNG TRUNG học cơ sở

Các nghiên cứu về lý luậnquản lý, cũng như các nhà quản lý hiện đại trên thế giới đều chorằng, cán bộ quản lý là nguồn lực quan trọng nhất quyết định sựthành bại của các tổ chức trong vi

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG

TỔ CHUYÊN MÔN CỦA HIỆU TRƯỞNG CÁC

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

Cơ sở lý luận

Từ quan điểm con người vừa là mục tiêu vừa là động lựccủa sự phát triển, Đảng và Nhà nước ta chủ trương coi giáodục là quốc sách hàng đầu trong chính sách phát triển đấtnước Từ nhận thức đó, trong hơn hai thập kỷ qua kể từ Hộinghị Trung ương 4 khóa VII, Đảng và Nhà nước ta đã cónhiều Nghị quyết, Chỉ thị về phát triển giáo dục Trong đó, đểnâng cao chất lượng giáo dục, Đảng hết sức coi trọng việc bồidưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản

lý (CBQL) giáo dục Chiến lược phát triển kinh tế xã hội 2011– 2020 đã chỉ rõ “Giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu của sựnghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước…”, để làmđược điều này cần “…Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất

là nguồn nhân lực chất lượng cao là một đột phá chiến lược,

là yếu tố quyết định đẩy mạnh phát triển và ứng dụng khoahọc, công nghệ…”

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng dạy: “Mọi việcthành bại đều do cán bộ mà ra”; hay “Cán bộ là tiền vốn củađoàn thể Có vốn mới làm ra lãi Bất cứ chính sách, công tác

gì nếu có cán bộ tốt thì thành công, tức là có lãi, không có cán

bộ tốt thì hỏng việc, tức là lỗ vốn” Các nghiên cứu về lý luậnquản lý, cũng như các nhà quản lý hiện đại trên thế giới đều chorằng, cán bộ quản lý là nguồn lực quan trọng nhất quyết định sựthành bại của các tổ chức trong việc thực hiện các mục tiêuchung.

Ở các trường THCS, cán bộ quản lý như: Hiệu trưởng,các Phó hiệu trưởng và các tổ trưởng, tổ phó chuyên môn làchủ thể trực tiếp quản lý hoạt động chuyên môn, có vai tròquan trọng trong chỉ đạo hoạt động chuyên môn của trường.Yếu tố quyết định đến chất lượng giáo dục toàn diện của nhàtrường phục thuộc vào việc xây dựng các chủ thể quản lý cóphẩm chất và năng lực chuyên môn giỏi, nhiệt tình, sáng tạo,

tổ chức tốt hoạt động chuyên môn, đáp ứng yêu cầu đổi mớigiáo dục phổ thông

Những năm gần đây có một số tài liệu liên quan đến bồidưỡng năng lực quản lý chuyên môn như: cuốn “Sổ tay hiệutrưởng trường dân tộc nội trú” của nhóm tác giả do Đỗ NgọcBích chủ biên, trong cuốn sách chỉ rõ dựa vào đội ngũ cán bộquản lý để đẩy mạnh hoạt động của tổ, nhóm chuyên môn;tăng cường kiểm tra việc dạy học trên lớp; xây dựng tập thể

sư phạm và coi đây là giải pháp rất quan trọng trong việc nâng

cao chất lượng giáo dục trong nhà trường Tác giả NguyễnVăn Lê trong cuốn “Người Hiệu trưởng trường Trung học cơsở” cũng có đề cập đến vai trò của các chủ thể quản lý trongviệc xây dựng và triển khai kế hoạch hoạt động của tổ chuyênmôn.

Những nghiên cứu nói trên chủ yếu đề cập đến lý luậnchung của quản lý giáo dục, quản lý nhà trường, còn nghiêncứu về quản lý hoạt động của tổ chuyên môn chỉ đề cập đếnkhi có liên quan Tuy vậy, đều thống nhất về vai trò quantrọng và sự cần thiết phải nâng cao năng lực quản lý chuyênmôn cho các chủ thể, coi như đây là giải pháp then chốt nhằmđổi mới hoạt động quản lý chuyên môn trong các trường học.Trong khuôn khổ luận văn, tác giả nghiên cứu cơ sở lý luận,khảo sát thực tiễn và trên cơ sở đó đề xuất một số biện phápquản lý hoạt động của tổ chuyên môn trong nhà trường THCStrên địa bàn cho phù hợp với yêu cầu đổi mới của giáo dục theohướng chuẩn kiến thức, kỹ năng Xu thế phát triển giáo dụchiện nay, các nhà quản lý giáo dục nói chung và người Hiệutrưởng nói riêng phải không ngừng cải tiến nâng cao chấtlượng quản lý hoạt động đối với tổ chuyên môn, thông qua đótác động tích cực vào quá trình nâng cao chất lượng giáo dục

Để nâng cao chất lượng dạy học ở nhà trường THCS, thìcông tác quản lý hoạt động chuyên môn đóng vai trò hết sứcquan trọng và cần thiết Trong nghiên cứu đề tài theo hướngnày, các tác giả tiếp cận vấn đề ở các bình diện khác nhau đểkhái quát các biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn, nhằmnâng cao chất lượng dạy học, giáo dục ở nhà trường THCS

Đối với cấp THCS, những năm qua có một số đề tài luậnvăn cao học, nghiên cứu về hoạt động chuyên môn để nâng

cao chất lượng dạy học ở cấp học này như: Biện pháp quản lý của người hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trường THCS tỉnh Thanh Hóa, Lê Thị Hoan, 1999 Hiệu trưởng THCS chỉ đạo thực hiện chất lượng bộ môn, Nguyễn Huy Diễm, 1999 Thực trạng và biện pháp quản lý chuyên môn của hiệu trưởng trường THCS miền núi Thanh Hóa nhằm nâng cao kết quả dạy học, Lưu Hữu Hồng, 1999 Biện pháp quản lý chuyên môn của hiệu trưởng nhằm góp phần nâng cao kết quả học tập của học sinh THCS Thị xã Sơn La, Nguyễn Khắc Tâm, 2000 Hoàn thiện một số biện pháp quản

lý chuyên môn của hiệu trưởng trường THCS Dân lập thành phố Hà Nội, Phan Quỳnh Anh: 2000 Một số biện pháp quản

lý chuyên môn của hiệu trưởng trường THCS thành phố Thái

Nguyên, Trần Thị Minh Nguyệt, 2002 Biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng ở các trường THCS thị xã Hà Đông tỉnh Hà Tây Nguyễn Sĩ Khiêm, 2002 Một số biện pháp quản lý chuyên môn của hiệu trưởng góp phần nâng cao kết quả học tập cho học sinh các trường THCS miền núi Chiêm Hóa – Tuyên Quang, Ma Ngọc Hưng, 2002 Biện pháp tăng cường quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng trường THCS thành phố Hải Phòng, Doãn Văn Quân, 2003 Một số biện pháp quản lý chuyên môn của hiệu trưởng đối với giáo viên mới vào nghề của một số trường THCS ở Hải Phòng, Phạm Khánh Tường, 2003 Một số biện pháp quản lý chuyên môn của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Ninh đối với các trường THCS ngoài công lập, Nguyễn Nho Hòa,

2004 Một số biện pháp quản lý chuyên môn của Hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trường THCS chuyên

Hạ Long tỉnh Quảng Ninh, Phạm Văn Kính, 2004 Một số biện pháp quản lý chuyên môn của Hiệu trưởng trường THCS Bán công thành phố Hà Nội, Đỗ Thị Dung, 2004 Một số biện pháp tăng cường hiệu quả quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng các trường THCS tỉnh Cao Bằng, Mạc Văn Nheo, 2004 Biện pháp quản lý chuyên môn của hiệu trưởng

trường THCS huyện Càng Long tỉnh Trà Vinh đáp ứng yêu cầu đổi mới Giáo dục hiện nay, Châu Hoàng Dũng, 2006 Một số biện pháp quản lý chuyên môn của Hiệu trưởng trường THCS ở huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên, Nguyễn

Đức Lợi, 2007…

Trong các luận văn kể trên, phần lớn đề cập đến việcquản lý của hiệu trưởng về hoạt động dạy học và các hoạtđộng chuyên môn của giáo viên nhằm nâng cao chất lượnggiáo dục trong các nhà trường Mỗi đề tài nghiên cứu trên mộtphạm vi, thời gian khác nhau, đối tượng giáo viên và học sinhcác cấp học khác nhau Một số tác giả đã đề cập đến vai tròcủa hiệu trưởng nhà trường trong quản lý hoạt động tổ chuyênmôn, từ đó đề xuất một số giải pháp cơ bản như: Xây dựng kếhoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá kết quả quản lýhoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS…Ngoài ra cầnphải đề cập đến các bài báo, tạp chí đã đề cập đến đổi mớihoạt động tổ chuyên môn và chỉ ra cần có tác động quản lýđến hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS Đây lànhững tiền đề rất quan trọng, cung cấp luận cứ khoa học chonghiên cứu vấn đề quản lý hoạt động chuyên môn ở các

trường THCS nói chung và quản lý hoạt động tổ chuyên môncủa Hiệu trưởng tại các trường THCS nói riêng.

Gần đây nhất (01/2018), UBND và Sở GD&ĐT thành

phố Hà Nội đã phát hành: Tài liệu hội nghị tiếp tục triển khai việc xây dựng và chuẩn bị các điều kiện để áp dụng chương trình, sách giáo khoa mới, (Nguồn Bộ GD&ĐT) Trong tài

liệu này đã trình bày những điểm mới trong xây dựng chươngtrình giáo dục phổ thông mới bao gồm 05 nội dung: (1) Địnhhướng của chương trình giáo dục phổ thông mới; (2) Phẩmchất và phát triển phẩm chất của người học; (3) Năng lực vàphát triển năng lực của người học; (4) Tính kế thừa và pháttriển của chương trình mới so với chương trình hiện hành; (5)Những điểm mới về phương pháp xây dựng chương trình giáodục phổ thông Đặc biệt để phát triển năng lực cho người học(3), chương trình giáo dục phổ thông mới của nước ta Ban chỉđạo yêu cầu vận dụng những kinh nghiệm của thế giới để đổimới nội dung và phương pháp giáo dục thông qua: a) Dạyhọc phân hóa; b) Dạy học tích hợp; c) Dạy học thông qua hoạtđộng tích cực của người học [35, tr.35-45] Như vậy, nhữngđiểm mới trong xây dựng chương trình giáo dục phổ thôngmới, nhất là mục (3) đã định hướng cho nghiên cứu vấn đề

quản lý hoạt động tổ chuyên môn của Hiệu trưởng tại cáctrường THCS đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mớihiện nay

Kết quả nghiên cứu các công trình trên là những gợi ý,định hướng về lý luận quản lý hoạt động chuyên môn trongnhà trường phổ thông, luận văn sẽ kế thừa, phát triển kết quảnghiên cứu đó để xây dựng cơ sở lý luận của vấn đề nghiêncứu Tuy nhiên, trong thực tế ở các nhà trường THCS, tổtrưởng chuyên môn trực tiếp quản lý các hoạt động của giáoviên, Hiệu trưởng chỉ đạo và quản lý hoạt động chuyên mônthông qua các tổ trưởng Mặt khác, quản lý hoạt động tổchuyên môn của Hiệu trưởng tại các trường THCS quậnHoàng Mai có nét đặc thù riêng của nó, vì vậy cần nghiên cứu

để có biện pháp phù hợp, thì chưa có luận văn nào nghiên cứuvấn đề này Do đó, đề tài luận văn sẽ nghiên cứu, phân tíchlàm rõ thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại cáctrường THCS Quận Hoàng Mai, từ đó đề xuất hệ thống biệnpháp quản lý hiệu quả hoạt động tổ chuyên môn của Hiệutrưởng tại các trường THCS quận Hoàng Mai, thành phố HàNội, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục THCS trên địabàn

Hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở

Tổ chuyên môn

*Khái niệm tổ chuyên môn

Tổ chuyên môn là một bộ phận trong cơ cấu tổ chức củatrường phổ thông với tập hợp các giáo viên cùng giảng dạymột nhóm môn học được đặt dưới sự quản lý trực tiếp của tổtrưởn, tổ phó do chuyên môn do Hiệu trưởng bổ nhiệm Điều

lệ trường Trung học quy định: “Giáo viên của trường Trunghọc được tổ chức thành tổ chuyên môn hoặc nhóm môn học ởtừng cấp học THPT, THCS Mỗi tổ chuyên môn có tổ trưởng,

từ một đến hai tổ phó chịu sự quản lý chỉ đạo của Hiệutrưởng, do Hiệu trưởng bổ nhiệm và giao nhiệm vụ vào đầunăm học” [1]

Tổ chuyên môn là nơi tập hợp những người có cùngnhiệm vụ, phạm vi chuyên môn, có sự tương đồng về trình độđào tạo nên hiểu rõ những khó khăn, thuận lợi từ đó sẽ hạnchế những khó khăn và phát huy những thuận lợi trong nhữnghoàn cảnh cụ thể Tổ chuyên môn là một tập thể hạt nhân, tếbào của hoạt động chuyên môn trong nhà trường; ở đó các thế

hệ giáo viên nối tiếp nhau theo thứ bậc chuyên môn, nghiệp

vụ; nếu tổ trưởng chuyên môn biết cách tổ chức khơi nguồn,phát huy thế mạnh, giảm bớt những hạn chế của mỗi người sẽtạo dựng được môi trường hoạt động chuyên môn hữu ích, cótác dụng phát triển chuyên môn và cá nhân giáo viên.

* Nhiệm vụ của tổ chuyên môn trong trường trung học

cơ sở:

Tổ chuyên môn trong trường THCS có nhiệm vụ: “Xâydựng và thực hiện kế hoạch hoạt động chung của tổ chuyênmôn và cá nhân giáo viên theo kế hoạch dạy học bộ môn;Phân phối thực hiện giảng dạy chương trình môn học của BộGD& ĐT và kế hoạch năm học của nhà trường đến từng giáoviên; Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ và tham giađánh giá, xếp loại giáo viên của tổ theo quy định của BộGD&ĐT; Đề xuất khen thưởng, kỷ luật đối với giáo viên; Tổchuyên môn sinh hoạt hai tuần một lần” [1]

Trong các trường THCS, việc tổ chức dạy học theo các

bộ môn khoa học dẫn đến đội ngũ giáo viên được chia thànhcác tổ chuyên môn theo sự phân cấp quản lý của nhà trường

Tổ chuyên môn trong trường THCS là diễn đàn tập trung cácgiáo viên có cùng chuyên môn dạy học, là nơi thể hiện sự

phối hợp thống nhất giữa những con người lao động với tínhchuyên môn hóa cao; là nơi khai thác, phát huy những thếmạnh chuyên môn của nhiều thế hệ giáo viên khác nhau, lànơi để mỗi giáo viên có điều kiện vươn lên bộc lộ năng lực vàphẩm chất sư phạm của mình Trong đó đứng đầu mỗi tổchuyên môn là một tổ trưởng do hiệu trưởng chỉ định và giaonhiệm vụ, chịu trách nhiệm quản lý trực tiếp và điều hành mọihoạt động của tổ.

Tổ trưởng chuyên môn là người đóng vai trò trung tâmtrong quản lý chuyên môn của tổ; đây là một bộ phận nằm trong

hệ thống quản lý của nhà trường; mọi quyết định của Hiệutrưởng đến giáo viên đều thông qua tổ trưởng chuyên môn Vìvậy, tổ trưởng chuyên môn là người tiếp nhận trực tiếp cácquyết định của Hiệu trưởng để điều hành hoạt động của tổ,đồng thời cũng là người đại diện cho tổ phản ý kiến của tập thểgiáo viên trong tổ đến Hiệu trưởng và Ban Giám hiệu nhàtrường

Tổ trưởng chuyên môn là cán bộ quản lý cấp thấp nhấttrong hệ thống giáo dục, là cán bộ quản lý trong trường THCSlàm việc trực tiếp dưới quyền của Hiệu trưởng; là người chịutrách nhiệm xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ;

hướng dẫn xây dựng và quản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên;

tổ chức bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, kiểm tra đánh giáchất lượng thực hiện nhiệm vụ của giáo viên theo kế hoạchcủa nhà trường; đề xuất khen thưởng cho giáo viên

Tổ trưởng chuyên môn là người được tiếp thu những chủtrương đổi mới về môn học và có trách nhiệm tổ chức, hướngdẫn tổ viên của mình, biến chủ trương ấy thành hiện thựcthông qua các hoạt động chuyên môn trong tổ Để quản lýhoạt động chuyên môn, trước hết tổ trưởng chuyên môn phải

là giáo viên có năng lực chuyên môn, là trụ cột về chuyênmôn, là chuyên gia sư phạm, là người có quan hệ tốt với mọingười Luôn nhạy bén với cái mới và có khả năng động viênkhích lệ các thành viên khác trong tổ nỗ lực nâng cao trình độchuyên môn Như vậy, tổ trưởng chuyên môn là người cónăng lực tổ chức các hoạt động chuyên môn; và biết cách làmcho tổ viên nâng cao trình độ năng lực chuyên môn, góp phầncho sự tiến bộ của bản thân và cho tập thể

Hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở:

Tổ chuyên môn trong trường THCS, là nơi trực tiếp thựchiện mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà

nước, của Bộ GD&ĐT, của Sở và Phòng GD&ĐT địaphương, của nhà trường về giáo dục Là nơi trực tiếp thựchiện chỉ đạo hoạt động giáo dục của cấp trên, nhằm nâng caochất lượng dạy và học trong nhà trường.Nếu Hiệu trưởng nhàtrường THCS quản lý tốt hoạt động của tổ chuyên môn sẽnâng cao chất lượng dạy học bộ môn và chất lượng giáo dụctrong nhà trường.

Hoạt động tổ chuyên môn trong trường THCS, là hoạtđộng giảng dạy của giáo viên cũng như các hoạt động giáodục khác của nhà trường được Hiệu trưởng phân công, cácthành viên trong tổ phải thực hiện đầy đủ theo quy định củatrường và ngành GD&ĐT Đây là hoạt động quan trọng nângcao chất lượng giáo dục của mỗi trường; nó đòi hỏi sự tuânthủ nội dung chương trình của Bộ GD&ĐT, đồng thời có sựvận dụng linh hoạt, sáng tạo cho phù hợp với điều kiện và tìnhhình học sinh ở mỗi địa phương

Cụ thể hoạt động của tổ chuyên môn trong trường THCS bao gồm:

1-Lập kế hoạch hoạt động giảng dạy của từng giáo viên,của tổ chuyên môn và kế hoạch thực hiện đổi mới giáo dụcTHCS, đổi mới chương trình nội dung dạy học.

2-Lập kế hoạch và tổ chức bồi dưỡng chuyên môn chogiáo viên để họ nắm vững ý đồ nội dung sách giáo khoa và kiếnthức nâng cao của bộ môn phụ trách; lập và tổ chức thực hiện

kế hoạch hoạt động bồi dưỡng học sinh

3-Tổ chức hoạt động đổi mới PPDH và sinh hoạt chuyênmôn để nâng cao năng lực dạy học cho giáo viên

4-Tổ chức cho các thành viên trong tổ thực hiện kiểmtra, theo dõi giám sát và đánh giá lẫn nhau về hoạt độngchuyên môn, sử dụng phương tiện thiết bị, đồ dùng dạy học,chuẩn bị bài dạy, soạn giáo án, ra đề kiểm tra và đánh giá kếtquả học tập của học sinh

6-Tổ chức các hoạt động hội giảng, thi giáo viên dạygiỏi cấp tổ để chọn giáo viên thi giáo viên dạy giỏi các cấp

7-Tổ chức và động viên mọi người tham gia viết sángkiến kinh nghiệm, ứng dụng các sáng kiến kinh nghiệm trong

giáo dục, dạy học nhằm đẩy mạnh phong trào thi đua hai tốttrong nhà trường.

8-Tham gia vào các hoạt động chung của nhà trườngnhư: công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp, công tác xã hội hóagiáo dục, công tác đoàn thể và các phong trào thi đua khác…

Tóm lại, trên cơ sở khái quát làm rõ về tổ chuyên môn,nhất là các hoạt động cơ bản của tổ chuyên môn trường THCSnhư trình bày trên, tạo cơ sở nghiên cứu làm rõ hơn về quản lýhoạt động của tổ chuyên môn trong nhà trường phổ thông nóichung, các trường THCS nói riêng

Quản lý hoạt động tổ chuyên môn của Hiệu trưởng trường trung học cơ sở

Khái niệm quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở

* Khái niệm quản lý: Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện

Ngôn ngữ học xuất bản năm 1994 thì: “Quản lý là trông coi,giữ gìn theo những yêu cầu nhất định Là tổ chức và điềukhiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định” [38] Tácgiả Hà Sĩ Hồ cho rằng: “Quản lý là một quá trình tác động có

định hướng, có tổ chức, lựa chọn trong số các tác động có thểdựa trên các thông tin về tình trạng của đối tượng nhằm giữcho sự vận hành của đối tượng được ổn định và làm cho nóphát triển tới mục đích đã định” [17] Còn tác giả Trần Kiểmviết: “Quản lý là phối hợp nỗ lực của nhiều người, sao chomục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xãhội” [24] Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: “Quản lý làtác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tậpthể những người lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằmthực hiện được những mục tiêu dự kiến” [29].

Từ các quan niệm trên cho thấy, mặc dù có nhiều cáchdiễn đạt khác nhau về quản lý, song đều có những nội dungchủ yếu như: Quản lý được thực hiện với một tổ chức hay mộtnhóm xã hội; nó là tác động có tính hướng đích, phối hợp nỗlực của cá nhân nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức; trong

đó yếu tố con người giữ vai trò trung tâm trong quá trình hoạtđộng quản lý Do vậy có thể khái quát: quản lý nói chung làquản lý các tổ chức của con người và hành vi của con ngườitrong các tổ chức đó; nó luôn tồn tại với tư cách là hệ thống

và được tạo bởi nhiều thành tố

Các thành tố cơ bản thường được đề cập khi phân tích hệthống quản lý là:

Chủ thể quản lý: là trung tâm thực hiện những hoạt độngkhai thác, tổ chức và thực hiện nguồn lực của tổ chức; thực hiệnnhững tác động hướng đích, có chủ định đến đối tượng quản lý.Chủ thể là cá nhân hoặc tập thể

Đối tượng quản lý: là đối tượng chịu tác động và thay đổidưới những tác động hướng đích, có chủ định đến đối tượngquản lý Đối tượng quản lý là con người (cá nhân và tập thể)trong tổ chức và các yếu tố được sử dụng là nguồn lực của tổchức (thông qua việc khai thác, tổ chức và thực hiện)

Cơ chế quản lý: là phương thức vận động hợp quy luậtcủa hệ thống quản lý, mà trước hết là sự tác động lẫn nhaumột cách hợp quy luật trong quá trình quản lý Theo nghĩanày, cơ chế quản lý bao hàm cả những yếu tố của công cụnhư: phương tiện, giải pháp của chủ thể quản lý nhằm địnhhướng, dẫn dắt, khích lệ, điều hòa phối hợp hoạt động của conngười và các bộ phận trong tổ chức trong việc đạt đến cácmục tiêu đã đề ra Cơ chế quản lý có vai trò quan trọng trongviệc thiết lập phương thức hoạt động hợp với quy luật khách

quan cho hoạt động quản lý; nó tác động trực tiếp đến xác lập

và vận hành mối quan hệ giữa chủ thể quản lý và đối tượngquản lý, đến định hướng tổ chức thực hiện và điều chỉnh hoạtđộng trong tổ chức

Mục tiêu quản lý: mục đích quản lý được cụ thể hóabằng các mục tiêu quản lý, mục tiêu quản lý được hiểu làtrạng thái cần và có thể có của tổ chức trong những giai đoạnnhất định được xác định theo tình thế của tổ chức và mối quan

hệ của nó với môi trường Trạng thái cần có là trạng thái mà

tổ chức phải đạt được để có thể tồn tại và phát triển; nó tùythuộc vào khả năng, mức độ huy động nguồn lực của tổ chức

Từ các yếu tố trên có thể hiểu: “Quản lý là sự tác động

có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra”.

Về thực chất, quản lý là sự tác động có hướng đích củachủ thể quản lý lên đối tượng quản lý bằng hệ thống các giảipháp nhằm thay đổi trạng thái của nó, nhằm đạt mục tiêu cuốicùng, phục vụ lợi ích của con người

Những khái quát chung về quản lý, tạo cơ sở lý luận đểnghiên cứu nhận thức rõ hơn về quản lý giáo dục

Khái niệm quản lý trường trung học cơ sở:

Quản lý trường học: Xét trên bình diện vi mô, quản lý

giáo dục trong phạm vi nhà trường có thể xem là đồng nghĩavới quản lý nhà trường Trường học là tổ chức giáo dục, làđơn vị cấu trúc cơ sở của hệ thống giáo dục quốc dân Do vậy,xét về bản chất trường học là tổ chức mang tính nhà nước - xãhội - sư phạm thể hiện bản chất giai cấp, bản chất xã hội vàbản chất sư phạm Vì thế có thể hiểu: “Quản lý trường học: Làthực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi tráchnhiệm, đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, đểtiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngànhgiáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh”

Mặt khác, quản lý trường học về bản chất là quản lý conngười Điều đó tạo ra cho các chủ thể (người dạy và ngườihọc) trong nhà trường một sự liên kết chặt chẽ Trong nhàtrường, giáo viên và học sinh vừa là đối tượng, vừa là chủ thểquản lý Với tư cách là đối tượng quản lý, họ chịu tác độngcủa chủ thể quản lý (hiệu trưởng) Với tư cách là chủ thể quản

lý, họ là người tham gia chủ động, tích cực vào hoạt độngquản lý chung và biến nhà trường thành hệ tự quản lý Chonên, quản lý nhà trường không chỉ là trách nhiệm riêng của

người hiệu trưởng, mà là trách nhiệm chung của tất cả cácthành viên trong nhà trường.

Đặc trưng nổi bật của quản lý trường học là tính tích cựcsáng tạo, năng lực vận dụng tri thức để đạt mục đích đặt ra cókết quả Vì vậy, chủ thể quản lý phải biết sử dụng các chuẩnmực pháp quyền và chuẩn mực đạo đức, tâm lý, bảo đảm đạtkết quả cao nhất

Quản lý trường THCS: Trường THCS thuộc cấp học

nằm giữa trong bậc học phổ thông; có thể gọi nó là một tổchức sư phạm - xã hội, bởi vì nó là đơn vị cơ sở trong hệthống giáo dục, đồng thời là một tổ chức xã hội trong cộngđồng

Trường THCS, với tư cách là một tổ chức xã hội, thamgia hoạt động trong hệ thống các tổ chức của Quận, Huyện,cùng thực hiện mục tiêu kinh tế- xã hội của địa phương; song

nó là đơn vị văn hóa giáo dục đại diện cho cộng đồng; tuynhiên nó như một trung tâm tái sản xuất văn hóa liên tục củađịa phương; điều này tạo sự khác biệt giữa trường THCS ởcác thành phố lớn với các địa phương vùng xa, vùng sâu

Bên cạnh đó, trường THCS với tư cách là một tổ chức sưphạm, công tác quản lý Trường khác hẳn với mọi hình thức quản

lý xã hội khác, đó là bản chất sư phạm của hoạt động giáo dục,trong đó giáo viên và học sinh vừa là khách thể quản lý, vừa làchủ thể tự quản lý; bởi họ là những con người đang tham gia lĩnhvực hoạt động đặc thù, là lấy “nhân cách đào tạo nhân cách”.Tính đặc thù của hoạt động quản lý trường THCS cũng nhưnhà trường phổ thông khác, thể hiện ở hoạt động dạy và hoạtđộng học

Từ những khái quát trên có thể hiểu:

Quản lý trường THCS: Là quản lý toàn diện các nguồn lực nhà trường (nhân lực, vật lực, tài lực, thời lực và tin lực…) trong đó trọng tâm là quản lý hoạt động dạy, học của giáo viên và học sinh, nhằm đưa nhà trường hướng tới mục tiêu phát triển toàn diện nhân cách học sinh”.

Quản lý hiệu quả trường THCS sẽ góp phần thực hiệnmục tiêu giáo dục của cấp học này, là đào tạo thế hệ trẻ pháttriển toàn diện nhân cách có đầy đủ kiến thức kỹ năng và cácgiá trị cần thiết để giúp học sinh học tập có kết quả các cấphọc cao hơn, góp phần hình thành những con người năng

động, sáng tạo, có đạo đức, có tinh thần yêu nước, yêu chủnghĩa xã hội, thích ứng với xã hội hiện đại luôn biến động.

Tính đặc thù của quản lý các trường THCS phụ thuộcnhiều vào đặc điểm lao động sư phạm của giáo viên, đó là:Lao động của giáo viên được chuyên môn hóa cao; Đối tượngchủ yếu của lao động sư phạm là học sinh phần lớn từ 11 đến

15 tuổi; Phương tiện lao động chủ yếu là tinh thần và nhâncách người thầy; Phân biệt lao động trên lớp và lao động bênngoài không hoàn toàn tách bạch; Mặt kinh tế của hoạt độnggắn liền với mặt giáo dục; Hiệu quả hoạt động là hiệu suất laođộng của người giáo viên, là chất lượng thực hiện mục tiêudạy học, giáo dục…

Do lao động của giáo viên được chuyên môn hóa cao, chonên quản lý chuyên môn trong trường THCS phải tổ chức theo

tổ chuyên môn; và quản lý hoạt động của tổ chuyên môn là đặcthù trong quản lý trường THCS

Quản lý hoạt động giáo dục trong trường THCS, bao giờcũng được thực hiện theo những chức năng và nguyên tắc nhấtđịnh Các chức năng đó là: Chức năng kế hoạch hóa; Chức năng

tổ chức; Chức năng chỉ đạo thực hiện và chức năng kiểm tra

đánh giá; đó là chu trình khép kín của hoạt động quản lý giáodục, nó được áp dụng cho mọi cán bộ quản lý trường học

Những khái quát chung về quản lý trường học cũng nhưtrường THCS như trình bày trên, là cơ sở để nghiên cứu vànhận thức rõ hơn về quản lý hoạt động của tổ chuyên môntrong nhà trường phổ thông nói chung, các trường THCS nóiriêng

Quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường THCS:

Tổ chuyên môn trong trường THCS, là nơi tập hợp cácgiáo viên có cùng chuyên môn dạy học, với tính chuyên mônhóa cao, mỗi giáo viên có điều kiện vươn lên bộc lộ năng lực

và phẩm chất sư phạm của mình Đứng đầu mỗi tổ chuyênmôn là tổ trưởng, người chịu trách nhiệm trực tiếp quản lýđiều hành mọi hoạt động chuyên môn của tổ Quản lý hoạtđộng tổ chuyên môn trường THCS, về thực chất chính là quản

lý hoạt động dạy học của giáo viên cũng như các hoạt độnggiáo dục khác của nhà trường do các tổ chuyên môn chịutrách nhiệm thực hiện, nhằm nâng cao chất lượng dạy học,giáo dục học sinh của nhà trường

Từ kết quả nghiên cứu khái quát về quản lý giáo dục,quản lý trường THCS, tổ chuyên môn và hoạt động tổ chuyênmôn trường THCS, cùng với nhận thức về lý luận quản lýgiáo dục, có thể quan niệm:

Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THCS, là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch và tổ chức chặt chẽ của chủ thể quản lý (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn, tổ trưởng, tổ phó chuyên môn…) đến toàn bộ hoạt động chuyên môn (của tổ bộ môn và giáo viên) nhằm nâng cao chất lượng dạy học, giáo dục học sinh của nhà trường

Thực chất của quản lý hoạt động tổ chuyên môn ởtrường THCS, là quản lý toàn bộ hoạt động chuyên môn diễn

ra ở nhà trường, do Ban Giám hiệu Trường và tổ chuyên môncũng như từng giáo viên thực hiện; hiệu quả quản lý phụthuộc vào những tác động trực tiếp của chủ thể quản lý và ảnhhưởng trực tiếp đến chất lượng dạy học, giáo dục học sinh củanhà trường

Từ quan niệm đó, quản lý hoạt động tổ chuyên môn ởtrường THCS có các đặc điểm như: