CƠ sở lý LUẬN của QUẢN lý CHƯƠNG TRÌNH NGOẠI KHÓA CHO học SINH TIỂU học đáp ỨNG NHU cầu xã hội

Ilina đã cho rằng “quản lý các HĐGD ngoài giờ học với mục đích bổ sung và làm sâu hơn công tác giáo dục nội khóa; trước tiên, nó là phương tiện để phát hiện đầy đủ năng lực học sinh, làm

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ CHƯƠNG TRÌNH NGOẠI KHÓA CHO HỌC SINH TIỂU

HỌC ĐÁP ỨNG NHU CẦU XÃ HỘI

Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Hoạt động ngoại khoá là một cấu phần quan trọng củachương trình giáo dục, hướng tới mục đích giáo dục toàn diện chohọc sinh Rabơle (1494 - 1553) một văn sĩ thời kỳ phục hưng đã

từng nói “Việc giáo dục phải bao hàm các nội dung trí dục, đạo đức, thể chất, thẩm mỹ… ngoài việc học ở nhà, còn có các buổi tham quan các xưởng thợ, các cửa hàng, tiếp xúc với các nhà văn, các nghị sĩ, đặc biệt là mỗi tháng một lần thầy và trò về sống ở nông thôn một ngày” Ngày nay, chương trình ngoại khoá được

coi là một thành phần thiết yếu trong chương trình giáo dục ở hầuhết các quốc gia, trong đó có Việt Nam.Theo đó, từ khi giáo dụchọc chính thức trở thành môn khoa học độc lập, các nhà sư phạm

đã tiến hành nghiên cứu về chương trình ngoại khoá.Tư tưởng vềchương trình ngoại khoá được hình thành, phát triển gắn liền vớiquá trình phát triển của lý luận và thực tiễn giáo dục trong các giaiđoạn lịch sử

Nghiên cứu ngoài nước

J A Kômenxki (1592 - 1670), nhà Khoa học người Nga,cũng là người đầu tiên đặt nền móng cho sự ra đời của nhà trườnghiện nay đã đề cao vai trò của các chương trình ngoại khóa hayhoạt động ngoài giờ lên lớp Ông coi đó như như một cách giải

phóng việc học tập học tập trên lớp ra khỏi sự “giam hãm trong

bốn bức tường” và cho rằng “Học tập không phải là lĩnh hội kiến thức trong sách vở mà lĩnh hội kiến thức từ bầu trời, mặt đất, cây sồi,…”[40] Ông cho rằng khi người học tham dự vào các hoạt

động văn - thể - mĩ có thể giúp để giúp các em ghi nhớ sâu sắcnhững nội dung đã được học qua các giờ lên lớp Kết quả chothấy, có sự thay đổi lớn đối với các em học sinh tích cực thamgiachương trình ngoại khóa, các em trở nên tự tin hơn và điểmtĩnh trong cư xử

Nhà triết học Anh thế kỉ XVII John Locke (1632-1704)lạicho rằng một trong những yếu tố ảnh hưởng rất lớn đến việc hìnhthành và phát triển nhân cách của trẻ chính là môi trường xung

quanh Theo ông quản lý các chương trình ngoại khóa là “hết sức cần thiết để định hướng trẻ trong quá trình trải nghiệm thực tế của chúng với môi trường xung quanh”

Vào cuối thế kỷ XIX, hai nhà triết học vĩ đại C Mác và Ph.Ăng-ghen đã xác định vấn đề then chốt của giáo dục - đào tạo là

tạo ra “con người phát triển toàn diện” Muốn vậy, phải có phương pháp giáo dục tiên tiến đó là “quản lý các HĐGD kết hợp với lao động sản xuất” hay nói cách khách đó chính là học đi đôi

với hành, là không chỉ học trong lớp học mà học ngoài xãhội[40]

Cùng hướng với nhiều nhà giáo dục khác, nhà giáo dụcngười

Ukraina A X Macarenco (1888 - 1939) đã chứng minh: “một trong những logic của quá trình sư phạm là quá trình quản lý, tổ chức hợp lý các hoạt động tham gia vào cách mạng xã hội, lao động sản xuất, các hoạt động tập thể như vui chơi, thể dục thể thao (TDTT), tham quan du lịch, văn hoá nghệ thuật cho học sinh”[40].

Cũng là một nhà giáo dục Xô Viết của thế kỷ XX,T A Ilina

đã cho rằng “quản lý các HĐGD ngoài giờ học với mục đích bổ sung và làm sâu hơn công tác giáo dục nội khóa; trước tiên, nó là phương tiện để phát hiện đầy đủ năng lực học sinh, làm thức tỉnh hứng thú và thiên hướng của các em đối với hoạt động nào đó và cũng là hình thức tổ chức giải trí cho các em, là cơ sở để quản lý việc thực tập về hành vi đạo đức để xây dựng kinh nghiệm của hành vi này” [44;56].

Hoạt động ngoại khoá được chú trọng nghiên cứu như mộtcông cụ hữu ích để giúp học sinh học tập có kết quả tốt hơn vàphát triển toàn diện hơn nhân cách của các em Các công trìnhnghiên cứu nêu trên đã khẳng định vai trò, tầm quan trọng của cácchương trình ngoại khoá

Hoạt động ngoại khoá ở các nước trên thế giới:

Tại Anh, gần 7 triệu học sinh hàng năm được tham gia vàocác chương trình ngoại khoá, nghĩa là hàng tuần có hàng nghìn emđược đi tham quan hoặc sinh hoạt trong các câu lạc bộ học tập.Theo các nhà giáo dục Anh, các hoạt động này giúp học sinh ápdụng kiến thức lý thuyết vào cuộc sống.Chính phủ Anh cho rằngchương trình ngoại khoá là một phần quan trọng của công tác giáodục trong nhà trường Để nâng cao chất lượng và tăng cường sốlượng các hoạt động này, chính phủ Anh đã đưa ra các quy định

về trách nhiệm của giáo viên và nhà trường, tăng cường các nguồnlực và các điều kiện cho việc tổ chức các chương trình ngoạikhoá

Một trong những đất nước có nền giáo dục phát triển nhấttrên thế giới là Nhật Bản đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của cáchoạt động ngoại khoá Đối với các em học sinh tiểu học Nhật Bản,các chương trình dạy, phương pháp dạy hay sách giao khoa đều nhấnmạnh vào triết lý: Dạy trẻ em trở thành những con người có óc sángtạo và có ước mơ Dạy trẻ đạo đức và nhân cách sống, về truyềnthống của dân tộc và cách vượt qua khó khăn trog cuộc sống Giáoviên không không quá tập trung luyện cho học sinh thật nhiều chữ,hay làm những bài toán khó và trẻ trải qua quá nhiều kỳ thi Để làmđược điều đó, không có cách nào khác là cho học sinh thêm cơ hộitham gia nhiều hoạt động sáng tạo, trải nghiệm thực tế

Tại Mĩ, ngay từ đầu thế kỷ XIX các hoạt động ngoại khoáđược phát triển khá mạnh mẽ Laura Bestler, trợ lí Giám đốc tạiĐại học bang Iowa cho rằng: lợi ích đạt được bằng cách tham giavào các chương trình ngoại khoá là rất cao trong học tập Ông chorằng, tham gia chương trình ngoại khoá là một phương pháp tốtgiúp người học có thể học trong thực tiễn và thông qua gặp gỡnhững người khác [47; 32] Nghiên cứu so sánh của các nhà giáodục nước này năm 2002 giữa chất lượng giáo dục của Mĩ và 8nước trong khối G8 cho rằng, ngoại khoá là một điều kiện đem lạichất lượng giáo dục cao ở các nước Những công trình nghiên cứunày đã rõvai trò của các chương trình ngoại khoá, giúp cho các lựclượng giáo dục có phương hướng tổ chức và quản lí hiệu quả cáchoạt động này từ đó nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo.

Nghiên cứu trong nước

Ngay từ khi xây dựng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, trong

cuốn “Giải thích chương trình quốc văn - 1961 - 1962”[11;27] Bộ giáo dục đã xác địnhrằng “muốn thực hiện giáo dục và giáo dưỡng đạt kết quả đầy đủ thì ở nhà trường cần tổ chức ngoại khoá” Hoàn cảnh kháng chiến trước đây chưa cho phép chúng ta

thực hiện đầy đủ công tác này cho nên trong chương trình cũngchưa ghi phần ngoại khoá Tuy nhiên từ lúc hoà bình được lập lại,vấn đề này được nêu ra và được các địa phương thực hiện khôngđồng đều.Trong chương trình giáo dục mới chương trình ngoại

khoá trở thành một cấu phần quan trọng, song song với chươngtrình chính khoá Chương trình ngoại khoá không nên vì cái tênngoại khoá của nó mà bị đặt vào một vị trí thấp kém như một sốtrường vẫn làm Chương trình ngoại khoá không hề đối lập haytrái ngược gì với nội dung giáo dục nhà trường mà bổ trợ và nângcao hơn nữa chất lượng của chương trình giáo dục chính khoá.

Chương trình ngoại khoá trường tiểu học đã được nhiều tácgiả nghiên cứu Các công trình nghiên cứu chia theo hai hướngchính: (i) một là, các nghiên cứu cơ bản, mang tính lý luận nhằmxác định bản chất của khái niệm hoạt động ngoại khoá, đồng thờixác định mục tiêu, vị trí, vai trò hình thức của hoạt động ngoạikhoá; (ii) hai là, nghiên cứu thực trạng quản lý chương trình khoátại các cơ sở giáo dục Chúng ta có thể kể tới các công trình:

Tác giả Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt trong cuốn “Giáo dục học”[20] cũng nhấn mạnh vai trò của chương trình ngoại khoá,

“coi đây là một trong các hình thức dạy học có khả năng tạo hứng thú cho học sinh, giúp các em mở rộng, nâng cao, khắc sâu kiến thức được tốt hơn”.

Đề tài nghiên cứu “Các biện pháp quản lí hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của người hiệu trưởng trong trường phổ thông dân tộc nội trú - Tỉnh Lai Châu” của Tác giả Đinh Xuân

Huy [22] đã khẳng định tầm quan trọng của chương trình ngoại

khoá nói chung đặc việt là vai trò của hoạt động ngoại khóa gắnvới từng bộ môn đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục củatrường phổ thông dân tộc nội trú, đồng thời đề xuất một số biệnpháp nâng cao hiệu quả quản lí hoạt động này của người hiệutrưởng và đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục.

Công trình nghiên cứu trình độ tiến sĩ chuyên ngành quản lý

giáo dục “Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hoá ở trường trung học phổ thông thành phố Hồ Chí Minh” năm 2015 của tác giả Phạm Thị Lệ Nhân [29] Luận án

đã tìm hiểu sâu về quản lý hoạt động ngoại khoá và chỉ ra phươngcách tổ chức hoạt động ngoại khoá theo hướng xã hội hoá; đưa ranhững số liệu thực tế trên khía cạnh quản lý hoạt động giáo dụcngoài giờ lên lớp theo hướng xã hội hoá ở các trường trung họcphổ thông thành phố Hồ Chí Minh; Cuối cùng luận án đề xuất cácbiện pháp quản lý để nâng cao hiệu quả của hoạt động giáo dục

Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục “Quản lý hoạt động ngoại khoá trong bối cảnh đổi mới giáo dục tại trường tiểu học Việt -

Úc Hà Nội” năm 2015 của tác giả Nguyễn Thị Tú An Luận văn

đã làm rõ cơ sở lý luận về hoạt động ngoại khoá ở trường tiểu họctrong xu hướng đổi mới giáo dục; thực trạng quản lý hoạt độngngoại khoá ở trường tiểu học Việt - Úc Hà Nội và đề xuất một sốbiện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá ở trường tiểu học Việt -

Úc Hà Nội trong bối cảnh đổi mới giáo dục [5]

Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục “Quản lý hoạt động ngoại khóa ở các trường tiểu học thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh”

năm 2014 của tác giả Trần Thu Hà - đã làm rõ cơ sở lý luận và thựctrạng quản lý hoạt động ngoại khóa ở các trường Tiểu học thành phốUông Bí, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóamang đặc điểm vùng miền và đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đểgóp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện ở các trường tiểu họccủa thành phố [17]

Ngoài ra, có nhiều bài viết tạp chí liên quan tới quản lý hoạt

động ngoại khoá: Đặng Huỳnh Mai, “Giáo dục ngoài giờ lên lớp góp phần giáo dục toàn diện thế hệ trẻ”; Nguyễn Dục Quang,

“Đổi mới phương pháp tổ chức ĐHNK ở trường THPT”, …

Như vậy, hoạt động ngoại khoá đã được nghiên cứu khánhiều trong thời gian gần đây ở nước ta, ở nhiều cấp độ khác nhau

đã khẳng định vị trí tất yếu của hoạt động này trong quá trìnhquản lý giáo dục ở nhà trường.Tuy nhiên dưới góc độ của quản lígiáo dục, và đi sâu vào quản lý chương trình ngoại khoá, theo tiếpcận có sự tham giacho đến nay còn ít nghiên cứu một cách hệthống cơ bản ở trường tiểu học (cả công lập và dân lập) đáp ứngcác yêu cầu ngày càng cao của xã hội Điều này dẫn đến chưakhắc phục được triệt để tình trạng hoạt động ngoại khoá ở các nhàtrường nặng tính hình thức, gò ép, đối phó lấy thành tích nên hiệuquả chưa cao, chưa phát huy được tinh thần sáng tạo, khả năng

học tập, tiếp thu kiến thức bộ môn một cách trực quan sinh độngcủa học sinh, việc lĩnh hội tri thức xã hội, kỹ năng mềm còn kém.Trước sự phát triển cả về chiều rộng và chiều sâu của lý luận vàthực tiễn hoạt động ngoại khoá, đòi hỏi về phương diện quản lýgiáo dục phải nghiên cứu tìm ra quy luật và đề xuất các biện phápnhằm nâng cao hiệu quả của lĩnh vực này.

- Hoạt động ngoại khóa ở trường tiểu học

- Khái niệm hoạt động ngoại khóa ở trường tiểu học

Hoạt động ngoại khoá

Như chúng ta đã biết, nhằm đạt được mục đích giáo dục tiểuhọc, quá trình giáo dục trẻ em được thực hiện thông qua hai conđường cơ bản - dạy học các môn học trên lớp và tổ chức các hoạtđộng ngoại khóa nhằm bổtrợ, hỗ trợ và nâng cao kiến thức, kỹnăng đã được học trong các chương trình chính khóa

Theo Từ điển Tiếng Việt:“Ngoại khoá là hoạt động ngoài giờ (ngoài chương trình lên lớp”)[36] Như vậy, có thể hiểu

ngoài giờ học trên lớp, các hoạt động tập thể, vui chơi của họcsinh nằm trong khuôn khổ quản lý của nhà trường đều có thể coi

là hoạt động ngoại khoá Tuy nhiên, hoạt động ngoại khoá tronggiáo dục là yêu cầu tất yếu và có mối quan hệ mật thiết với hoạt

động chính khoá, tác động hỗ trợ hoạt động chính khoá, góp phầnnâng cao chất lượng giáo dục.

Theo Nguyễn Hữu Hợp “Ngoại khóa là hình thức dạy học được nhà trường tổ chức cho học sinh vào thời gian ngoài giờ lên lớp Thông qua việc tổ chức cho các em được tiếp xúc với thực tiễn cuộc sống xã hội phong phú, tham gia các hoạt động đa dạng, giúp học sinh củng cố, khắc sâu, mở rộng những tri thức được hình thành qua hình thức nội khóa và qua đó, hình thành ở các em thái độ đúng đắn và kỹ năng cần thiết theo mục tiêu môn học đề ra”[19;tr8].

Tuy nhiên, để tránh việc đánh giá sai về vai trò của chươngtrình ngoại khoá, theo tác giả Phan Trọng Luận, Trương Dĩnh,

Nguyễn Thanh Hùng, Trần Thế Duật lại cho rằng: “Ngoại khoá không nên hiểu là công việc ngoài giờ học, ngoài chương trình, thực hiện tuỳ tiện được sao hay vậy Ngoại khoá chỉ có nghĩa là không đặt sự giảng dạy của giáo viên bộ môn lên hàng đầu mà xem trọng hoạt động tự giác vận dụng sáng tạo của học sinh Đó cũng là việc học đích thực, do học sinh tự nguyện, tự chọn, tự làm

ra mà học’’ [38, tr 378-389]

Từ cách tiếp cận trên, có thể hiểu: ngoại khoá là một hìnhthức tổ chức học tập được tiến hành dưới sự điều phối của giáoviên giúp học sinh củng cố và nâng cao nội dung học trong

chương trình chính khóa Hoạt động ngoại khóa là hình thức tổchức học tập tiếp nối với chính khóa nhằm bổ sung, củng cố, mởrộng và nâng cao kiến thức, kỹ năng đã được học trong hoạt độngchính khoá Đồng thời, hoạt động ngoại khóa góp phần nâng caochất lượng học tập, rèn luyện cho học sinh, đáp ứng mục tiêu, yêucầu giáo dục Hoạt động ngoại khóa là hoạt động có tổ chức, cómục đích, có kế hoạch, được thực hiện ngoài giờ chính khoá, là sựtiếp nối, bổ sung các hoạt động trên lớp, là con đường gắn líthuyết với thực tiễn nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhâncách người học

Trường tiểu học

Luật phổ cập giáo dục tiểu học quy định "Giáo dục tiểu học

là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân" [33], là cơ sở

để "Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài"

[33].Phổ cập giáo dục tiểu học là sự bắt buộc về kiến thức tốithiều cần phải đạt được khi học xong bậc tiểu học Và đây cùng làtiền để để trẻ tiếp tục phát triển, tiếp nhận những kiến thức cao vàsâu hơn về khoa học và thể giới quan Bậc giáo dục tiểu học giốngnhư móng nhà, tòa nhà có chắc, có vững, có cao thì nền móngphải chắc và tốt

Theo điều lệ trường tiểu học: "Trường tiểu học là cơ sở giáo dục của bậc tiểu học, bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục

quốc dân Trường tiểu học có tư cách pháp nhân và con dấu riêng"

[9]

Như vậy, rõ ràng tiểu học là cấp học nền tảng trong hệ thốnggiáo dục quốc dân.Là cấp học dành chủ yếu cho trẻ em trong độtuổi từ 6 -11 tuổi Nếu ở tiểu học đặt nền móng vững chắc và đúnghướng, thì các lớp sau chỉ là củng cố và phát triển các tố chất ởtrẻ Chính vì lẽ đó mà ở bất cứ nước nào cũng coi trọng giáo dụctiểu học và đòi hỏi ở mỗi chuẩn mực chứa đựng những yếu tốkhoa học, tính phổ cập, tính nhân văn, tính thời đại và tính dântộc

Hoạt động ngoại khoá ở trường tiểu học

Hoạt động ngoại khóa của trường tiểu học có những đặcđiểm như sau:

Hoạt động ngoại khóa được thực hiện ngoài giờ học chínhkhóa, nó không hoàn toàn mang tính chất bắt buộc, mà mềm dẻotùy thuộc vào điều kiện cụ thể, vào chương tình, mục tiêu, đặcđiểm tính cách của học sinh trong phạm vi cho phép của nhàtrường

Có nhiều cách tổ chức HĐNK: sinh hoạt tập thể lớp, tập thểnhóm theo năng khiếu, ngoại khóa theo chủ đề, kỷ niệm các ngày lễhội, ngoại khóa môn học…

Các hình thức tổ chức HĐNK: tổ ngoại khóa, câu lạc bộ,tham quan, hội thảo, văn nghệ, ngày lễ … Nội dung, hình thứcHĐNK rất phong phú, đa dạng bao gồm các hoạt động văn hóa,khoa học công nghệ, thể dục thể thao, nghệ thuật…bằng các hìnhthức tổ chức linh hoạt với nhiều phương pháp phù hợp của cácgiáo viên bộ môn, nhằm giúp học sinh củng cố các kiến thức tronglớp, tăng cường hiểu biết về các kiến thức xã hội và hình thànhnhân cách.

Để tiến hành các HĐNK đạt kết quả tốt đẹp đòi hỏi phải có

sự tổ chức chặt chẽ, tỉ mỉ của giáo viên, sự giúp đỡ của nhàtrường, của hội cha mẹ học sinh và các tổ chức ngoài xã hội Bêncạnh đó, giáo viên cần động viên được sự tham gia nhiệt tình củatập thể học sinh, của mỗi cá nhân học sinh.Cần tạo dựng đượcnhững hạt nhân nòng cốt trong mỗi dạng HĐNK

- Vai trò của hoạt động ngoại khóa ở trường tiểu học

Vai trò của các hoạt động ngoại khóa cũng dã từng đượcĐồng chí Lê Duẩn khẳng định trong Báo cáo chính trị của Trung

ương Đảng Lao động Việt Nam: “Công tác giáo dục và đấu tranh

tư tưởng phải gắn liền với cuộc sống, nó phải cụ thể, tinh tế, linh hoạt, có lí có tình, không được trừu tượng, giản đơn, rập khuôn cứng nhắc” [16, tr 223] Như vậy, hoạt động ngoại khóa có vai trò

quan trọng trong chương trình học tập, đặc biệt là ở bậc tiểu học.

Cụ thể như sau:

Thông qua HĐNK, giáo viên có cơ hội tiếp xúc, gần gũi hơnvới các em học sinh, hiểu được tâm tư, tình cảm cũng như tínhcách của từng học sinh để có phương pháp giảng dạy tốt và phùhợp hơn

HĐNK giúp học sinh mở rộng kiến thức về các vấn đề xãhội, về lịch sử và truyền thống…Thông qua HĐNK giúp học sinhhọc hỏi, khám phá tìm hỏi mở rộng kiến thức Những hoạt ngoạikhóa thể thao, ngoài trời giúp trẻ rèn luyện các kỹ năng sống như

sự tự tin, hòa đồng, dám khẳng định bản thân Ngoài ra các hoạtđộng ngoại khóa về âm nhạc, hội họa…có thể giúp các em pháthiện khả năng của bản thân và phát huy những khả năng đó mànếu chỉ học các kiến thức trên lớp sẽ không thể nhận ra

Hoạt động ngoại khóa giúp tăng cường đoàn kết cho họcsinh Thông qua hoạt động tập thể, học sinh có thể giao lưu, giắnkết, chia sẻ với những bạn khác cùng trang lữa, các em sẽ hiểu vềcách làm việc nhóm, về tình đồng đội có sự gắn bó và chia sẻ vàhọc hỏi lẫn nhau

Hoạt động ngoại khóa làm giảm áp lực học tập, thi cử, tạohứng thú học tập cho học sinh Chương trình học ngày càng nặng,với lịch học dày đặc những bài tập trên lớp và bài tập về nhà trong

một thời gian dài sẽ khiến học sinh cảm thấy bị căng thẳng và mệtmỏi, làm giảm hứng thú trong học tập Chính vì vậy, những giờngoại khóa là cơ hội để các em có thể giải tỏa căng thẳng, lấy lạitinh thần cho những bài học tiếp theo được hiệu quả hơn.

HĐNK với một loạt chương trình thể thao như bóng đá, cắmtrại, bóng rổ…giúp các em vận động cơ thể toàn diện, từ đó nângcao thể trạng và tăng cường sức đề kháng cho các en Sự vận động

đó rất có lợi cho tim và giúp cơ thể linh hoạt hợn Ngoài ra đối vớinhững học sinh thường xuyên tham gia HĐNK sẽ hình thành thóiquen giải trí, không phụ thuộc vào các đồ chơi công nghê nhưđiện tử, máy tính…

Chính vì những tác dụng tích cực của HĐNK mà trong Điều

lệ trường tiểu học quy định: “Nhà trường phối hợp với các tổ chức, cá nhân tham gia giáo dục ngoài nhà trường thực hiện các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạt động ngoại khóa về khoa học, văn học, nghệ thuật, thể dục thể thao, an toàn giao thông, phòng chống tệ nạn xã hội, giáo dục giới tính, pháp luật nhằm phát triển toàn diện và bồi dưỡng năng khiếu; các hoạt động vui chơi, tham quan, du lịch, giao lưu văn hóa, giáo dục môi trường; các hoạt động xã hội, từ thiện phù hợp với đặc điểm sinh lí tuổi học sinh”

[9]

- Đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh tiểu học

Học sinh lứa tuổi tiểu học là giai đoạn trẻ từ 6 - 11 tuổi Ởlứa tuổi này, học sinh đã bắt quan tâm tới những hoạt động xã hội,hòa nhập với môi trường xung quanh và tiếp thu hệ thống kiếnthức mới Cùng với hoạt động học tập, tâm sinh lý của học sinhlứa tuổi tiểu học có nhiều biến chuyển sâu sắc Cụ thể như:

Về nhận thức: Giai đoạn này ở trẻ diễn ra sự thay đổi lớn vềnhận thức như sau: Lúc này, thế giới quan của em đã hoàn thiệnhơn, các em nhận thức và bắt đầu phản ánh về những gì diễn raxung quanh mình Tri giác và trí nhớ đều phát triển mạnh Đặcbiệt trí tưởng tượng phong phú hơn, bởi lẽ hiểu biết về xungquanh của các em chỉ mới bắt đầu, và các em sẽ vận dụng trítưởng tượng của mình để hình dung về thế giới Cùng với đó, tưduy cũng có sự thay đổi mạnh theo hướng tích cực, hình thànhnăng lực trừu tượng khóa và khái quát hóa Trong lứa tuổi nàycũng ghi nhận sự phát triển về ngôn ngữ của trẻ

Về xúc cảm - ý trí: Ở giai đoạn này, đời sống tình cảm củacác em khá phong phú, đa dạng và chủ yếu theo hướng tích cực

Ví dụ như vui mừng khi có thêm một người bạn mới, hãnh diện vìđược khen ngợi, được giao cho những công việc cụ thể hay vuimừng nếu có cơ hội thể hiện bản thâ Ở lứa tuổi này, các em cũng

đã bắt đầu biết điều khiển tâm trạng của mình, thậm chí là dấu đi

cảm xúc khi cần thiết Đó là sự phát triển vượt bậc về cảm xúc sovới lứa tuổi mẫu giáo và so với tuổi thiếu niên thì có phần cânbằng hơn.

Về phát triển nhân cách:

Nhờ hoạt động học tập nên học sinh tiểu học đã bắt đầu cónăng lực nhận thức phát triển mạnh, tuy nhiên dễ bị cảm xúc, tìnhcảm chi phối Trẻ em lứa tuổi này thường có các cảm xúc vui vẻ,tích cực Các em cũng thích bắt chướng người lớn như ông bà, cha

mẹ, thầy cô giáo nên có thể chịu ảnh hưởng thì những ngườixung quanh Trẻ cũng thường hiếu động, chưa thực sự làm chủđược cảm xúc nên dễ phạm lỗi, hành vi có ý chí chưa cao Đối vớinhững hoạt động đòi hỏi sự tập trung cao thì sẽ gây khó khăn chotrẻ, vì giai đoạn này trẻ chưa có khả năng tập trung tốt

- Một số nguyên tắc tổ chức hoạt động ngoại khóa cho học sinh tiểu học

Nguyên tắc thứ nhất là đảm bảo tính định hướng mục đíchcủa hoạt động ngoại khóa ở trường tiểu học

Toàn bộ các hoạt động và các mối quan hệ được tổ chức chohọc sinh đều nhằm mục đích chung của cấp tiểu học - hình thànhnhững cơ sở ban đầu của nhân cách phát triển toàn diện và hài hòa

để các em có thể học tiếp lên trung học cơ sở Do đó, cùng với

con được dạy chính khóa thực hiện quá trình giáo dục học sinhtiểu học, hoạt động ngoại khóa phải được định hướng bởi mụcđích chung đó Nguyên tắc này đòi hỏi:

+ Hoạt động ngoại khóa cần được tổ chức sao cho bao quátcác mặt giáo dục toàn diện về đạo đức, lao động, thể chất, thẩmmĩ… cho HSTH

+ Cần coi trọng các khía cạnh ý thức, thái độ, tình cảm và kỹnăng, hành vi, thói quen, cùng với các năng lực, phẩm chất cầnthiết, bảo đảm chúng phải thống nhất với nhau

+ Cần bảo đảm sự thống nhất biện chứng giữa tổ chức cáchoạt động ngoại khóa với dạy học nội khóa

Nguyên tắc thứ hai là bảo đảm vai trò tổ chức, định hướng,hướng dẫn của giáo viên tiểu học và vai trò chủ thể tích cực, sángtạo của học sinh tiểu học trong quá trình tổ chức hoạt động ngoạikhóa

Giáo viên là người được xã hội giao trọng trách giáo dục thế

hệ trẻ trở thành những người công dân tốt, có ích cho gia đình, xãhội Trong quá trình tổ chức HĐNK, giáo viên phải giữ vai trò chủđạo (thể hiện qua việc tổ chức, định hướng, hướng dẫn HSTHtham gia, thực hiện, tự tổ chức hoạt động của mình) nhằm đảmbảo chương trình ngoại khóa được thành công

Vai trò tổ chức, định hướng, hướng dẫn của giáo viên và vaitrò chủ thể tích cực, sáng tạo của học sinh không mâu thuẫn nhau

mà trái lại thống nhất với nhau Bởi lẽ, dưới sự tổ chức, địnhhướng của giáo viên, học sinh thể hiện được vai trò chủ thể tíchcực tự giáo dục của mình một cách hợp lý Và ngược lại, mỗi khivai trò chủ thể tích cực của học sinh được phát huy thì lại tạo điềukiện thuận lợi cho giáo viên thực hiện tốt hơn vai trò tổ chức, địnhhướng, hướng dẫn của mình

Nguyên tắc này cũng đòi hỏi giáo viên tránh các hiện tượngnhư khoán trắng mọi việc cho học sinh, thiếu sự định hướng, tổchức, kiểm tra, đánh giá từ phía giáo viên…Hay ngược lại, thiếutin tưởng học sinh, coi thường khả năng, vai trò chủ thể tích cựccủa học sinh tiểu học, áp đặt theo mệnh lệnh, làm thay các côngviệc của các em…

Nguyên tắc thứ ba là tôn trọng đặc điểm lứa tuổi và tính cách của người học

Các chương trình hoạt động ngoại khóa rất da dạng, nhiềunội dung nhưng cần được lựa chọn đúng đắn và phù hợp với đặcđiểm của người học Bởi lẽ, lứa tuổi học sinh tiểu học có nhữngđặc điểm phân biệt với các lứa tuổi khác như mẫu giáo, học sinhtrung học về tư duy, khả năng nhận thức, tình cảm, trí nhớ, cácmối quan hệ xã hội Và ngay trong lứa tuổi này, giữa các nhóm,

các lớp cũng có đặc điểm tâm sinh lý riêng biệt giữa những họcsinh

Chính vì vậy, khi xây dựng các chương trình ngoại khóa, cầnphải chú ý đến đặc điểm lứa tuổi học sinh Muốn làm được điều

đó, đòi hòi các giáo viên cần nắm vững đặc điểm của học sinh tiểuhọc (về tư duy, khả năng nhận thức, tình cảm, lỗi sống…), đặcđiểm học sinh của lớp mình, và đặc điểm của từng học sinh Trên

cơ sở đó, xây dựng các chương trình ngoại khóa phù hợp về nộidung, hình thức và phương pháp

Nguyên tắc này phê phán lối giáo dục tự phát, tổ chức hoạtđộng giáo dục mà không tính đến đặc điểm học sinh và quyền lợiphát triển của các em, đưa ra nội dung hoạt động quá đơn giản hayquá phức tạp, quá cao, phương pháp tổ chức áp đặt, hình thức hoạtđộng đơn điệu

Nguyên tắc thứ tư là đảm báo tính tự nguyện tham giachương trình ngoại khóa của học sinh tiểu học

Nguyên tắc này thể hiện đặc điểm riêng của công tác giáodục ngoại khóa ở tiểu học Tính tự nguyện này thể hiện ở hai khíacạnh - tập thể lớp và các nhân học sinh: Các em tự nguyện lựachọn và tham gia các hình thức hoạt động phù hợp với hứng thú

và năng khiếu, khả năng của mình

Nguyên tắc này đòi hỏi nhà trường cần phải tìm hiểu nhucầu, năng khiếu, trí thông minh, hứng thú của các em Nhữngthông tin này giáo viên có thể tìm hiểu thông qua quá trình giảngdạy trên lớp, qua trao đổi trực tiếp với học sinh, phụ huynh họcsinh…Nhờ đó, giáo viên có thể biết được trong lớp mình, nhữnghình thức, nội dung ngoại khóa nào phù hợp với từng nhóm họcsinh (như âm nhạc, hội họa, cờ vua…) Ngoài ra, nhà trường cần tổchức nhiều nhóm, nhiều hình thức hoạt động khác nhau để các em

có thể lựa chọn cho mình phương án thích hợp một cách thựnguyện Cuối cùng, nhà trường cần động viên các em tích cựctham gia những hình thức hoạt động phù hợp nhằm thỏa mãn nhucầu nhận thức, khám phá, phát triển năng lực bản thân, trí thôngminh của mình

- Các lực lượng tham gia tổ chức và thực hiện hoạt động ngoại khóa ở trường Tiểu học

Lực lượng tham gia tổ chức và thực hiện chương trình ngoạikhóa bao gồm:

Ban Giám hiệu: Là người chịu trách nhiệm chính trong việcchỉ đạo xây dựng kế hoạch giáo dục trong đó có chương trình hoạtđộng ngoại khoá của nhà trường, đưa ra đường lối hoạt động chohoạt động ngoại khóa Đồng thời tiến hành kiểm tra đánh giá các

hoạt động ngoại khóa được thực hiện, phân công công tác cho cáckhối trưởng chủ nhiệm, tổ trưởng chuyên môn.

Các khối trưởng chủ nhiệm, các tổ trưởng chuyên môn: Thựchiện những chỉ đạo của ban giám hiệu, phân công và trực tiếpgiám sát thực hiện của các giáo viên chủ nhiệm, tổng phụ tráchđội

Giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, tổng phụ trách độiThiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh: Trực tiếp tiến hành điềuphối, triển khai các chương trình ngoại khóa một cách cụ thể,hướng dẫn cho học sinh và tiến hành các hoạt động ngoại khóa tạilớp, nhà trường

Các nhóm trưởng phụ trách phong trào Văn - Thể - Mỹ: phốihợp cùng Giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, tổng phụ tráchđội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh trong quá trình lên chươngtrình và thực hiện chương trình ngoại khóa

Học sinh: là đối tượng thực hiện và là lực lượng tham giangoại khóa

Ngoài các lực lượng bên trong nhà trường thì còn có sự phốihợp của các lực lượng bên ngoài nhà trường Có thể kể đến cáclực lượng như: phụ huynh học sinh, , các tổ chức xã hội, các tổchức chính trị và các tổ chức kinh tế

Mối quan hệ giữa các bên tham gia là cần thiết và chặt chẽmới tạo được thành công cho việc thực hiện HĐNK.

- Điều kiệncần thiết cho hoạt động ngoại khóa

Ngoài kế hoạch, nội dung, lực lượng tham gia chương trìnhngoại khóa thì cơ sở vật chất là điều kiện không kém phần quantrọng tạo ra sự thành công cho các chương trình ngoại khóa

Sau đây là cơ sở vật chất cơ bản cần thiết cho hoạt động ngoạikhóa tại các trường tiểu học:

Trước tiên phải kể đến là lớp học phải có diện tích và điềukiện học tập tốt, đồng thời có kèm máy chiếu, tủ đựng đồ cần thiếtcho các buổi hoạt động ngoại khóa ngay trong lớp học

Tiếp đến là khu Hội trường, phòng đội, nhà tập đa năng, nhàthể chất, trung tâm thể thao, văn hóa, văn nghệ rộng rãi, có hệthống loa đài, âm thanh, ánh sáng đầy đủ, kỹ thuật cao để có thể tổchức các cuộc thi, các buổi biểu diễn văn nghệ, thi đấu thể thao

Sân trường thoáng, rộng để có thể thực hiện các buổi cắmtrại ngoài trời, sinh hoạt chào cờ, các buổi giao lưu

Thư viện: Thư viện trường với những cuốn sách không chỉ

bổ trợ cho các giáo trình trên lớp mà còn có truyện, sách tiếnganh, sách hạt giống tâm hồn sẽ mang lại những trang bị kiếnthức nền vững chắc cho học sinh

Ngoài ra, nhà trường cần tận dụng các mối quan hệ để khaithác cơ sở vật chất bên ngoài nhà trường, phục vụ cho hoạt độngngoại khoá Ví dụ như viện bảo tàng, nhà thi đấu, rạp chiếu phim,rừng quốc gia, vườn thực vật

- Quản lý chương trình giáo dục ở trường tiểu học

- Quản lý trường tiểu học

Quản lý

Theo giáo trình Khoa học quản lý - NXB Khoa học kỹ thuật

“Quản lý là sự tác động có hướng đích của chủ thể quản lý đến một hệ thóng nào đó nhằm biến đổi nó từ trạng thái này sang trạng thái khác theo nguyên lý phá vỡ hệ thống cũ để tạo lập thệ thống mới và điều khiển hệ thống”.

Như vậy quản lý có bốn chức năng chính như sau:

Chức năng lập kế hoạch

Chức năng tổ chức

Chức năng lãnh đạo (chỉ đạo)

Chức năng kiểm tra, giám sát

Các chức năng của hoạt động quản lý được thực hiện liêntục, đan xen vào nhau tạo thành một chu trình nhất quán trongsuốt quá trình quản lý.

Quản lý giáo dục

Bản chất của QLGD là “quá trình tác động có định hướngcủa chủ thể quản lý lên các thành tố tham gia vào quá trình hoạtđộng giáo dục nhằm thực hiện hiệu quả mục tiêu giáo dục”

Quản lý trường học

Quản lý trường học là quản lý tại một cơ sở giáo dục.Quản

lý các hoạt động giáo dục dạy - học trong nhà trường phổ thôngchính là xây dựng mối quan hệ quản lý giữa các hình thức côngtác tập thể, cách đối xử giữa học sinh và giáo viên.Hoạt động dạy

- học là hoạt động trung tâm của nhà trường Quản lý nhà trường

là quản lý toàn bộ các hoạt động dạy - học Bao gồm:

Quản lý đội ngũ nhà giáo

Quản lý học sinh

Quản lý chương trình dạy - học (chính khoá, ngoại khoá)

Quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học

Quản lý tài chính trường học