- Căn cứ đề xuất biện pháp- Căn cứ vào đặc điểm tâm lý của trẻ lứa tuổi mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi - Đảm bảo tính khoa học, tính vừa sức và nguyên tắc đồngtâm phát triển từ dễ đến khó; đảm
Trang 1ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO
VỆ MÔI TRƯỜNG CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON XÃ KIÊU KỴ, HUYỆN GIA LÂM THÀNH PHỐ HÀ NỘI DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG
Trang 2- Căn cứ đề xuất biện pháp
- Căn cứ vào đặc điểm tâm lý của trẻ lứa tuổi mẫu giáo lớn ( 5
- 6 tuổi)
- Đảm bảo tính khoa học, tính vừa sức và nguyên tắc đồngtâm phát triển từ dễ đến khó; đảm bảo tính liên thông các các độtuổi, giữa nhà trẻ và mẫu giáo, giữa nội dung giáo dục với cuộcsống hiện thực, gắn với cuộc sống và kinh nghiệm của trẻ,chuẩn bị cho trẻ từng bước hòa nhập vào cuộc sống
- Đảm bảo phù hợp với phát triển tâm sinh lý của trẻ Hàihòa giữa nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục giúp trẻ phát triển
cơ thể cân đối, khỏe mạnh, nhanh nhẹn Cung cấp kỹ năng sốngphù hợp với lứa tuổi, giúp trẻ biết cách thức BVMT
- Căn cứ vào thực trạng phối hợp với các lực lượng cộng đồng trong việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo lớn tại các trường mầm non trên địa bàn xã Kiêu Kỵ.
Hệ thống các biện pháp giáo dục ý thức BVMT cho trẻmẫu giáo lớn tại các trường mầm non xã Kiêu kỵ, huyện Gia
Trang 3Lâm, thành phố Hà Nội dựa vào lực lượng cộng đồng phải dựatrên cơ sở thực tiễn và có tính khả thi
- Tính thực tiễn bao gồm: Quy mô trường, lớp; điều kiện(bao gồm nguồn lực, con người, môi trường giáo dục, cơ sở vậtchất…) phục vụ cho giáo dục ý thức BVMT cho trẻ mẫu giáolớn tại các trường mầm non xã Kiêu kỵ, huyện Gia Lâm, thànhphố Hà Nội trong các trường mầm non trên địa bàn nghiên cứu;những bài học đã được tổng kết, rút ra từ quá trình nghiên cứuthực trạng công tác quản lý hoạt động nuôi dưỡng và chăm sócsức khỏe trong các trường mầm non
- Các biện pháp đề xuất phát huy được những điểm mạnhcủa các biện pháp giáo dục ý thức BVMT cho trẻ mẫu giáo lớntại các trường mầm non xã Kiêu kỵ đã và đang được sử dụngtrong các trường mầm non trên địa bàn; đồng thời hạn chế vàkhắc phục được những điểm yếu để nhằm nâng cao chất lượngnuôi dưỡng và chăm sóc sức khỏe trong các trường mầm nontrên địa bàn xã Kiêu Kỵ
- Bên cạnh đó, hệ thống các biện pháp đề xuất phải mangtính kế khả thi Yêu cầu này đòi hỏi các biện pháp được đề xuấtphải có kế khả năng áp dụng vào thực tiễn giáo dục ý thức
Trang 4BVMT cho trẻ mẫu giáo lớn tại các trường mầm non xã Kiêu
kỵ, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội dựa vào lực lượng cộngđồng một cách thuận lợi, có tính hiện thực và đem lại hiệu quảcao trong việc thực hiện các chức năng quản lý Khi xây dựngcác giải pháp phải đảm bảo quy trình với các bước tiến hành cụthể, rõ ràng và chính xác Các biện pháp cần triển khai đồng bộ
để hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình thực hiện
- Căn cứ vào nguyên tắc xây dựng nội dung giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo lớn.
Để không phủ nhận những nghiên cứu trước đây về giáodục ý thức BVMT cho trẻ mẫu giáo lớn tại các trường mầm non
xã Kiêu kỵ, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội dựa vào lựclượng cộng đồng nói chung và các trường mầm non trên địa bànthành phố Hà Nội nói riêng, trước những thay đổi do yêu cầuthực hiện mục tiêu của đổi mới giáo dục Mầm non, các quy địnhđổi mới giáo dục ý thức BVMT cho trẻ mẫu giáo lớn tại cáctrường mầm non xã Kiêu kỵ, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nộidựa vào lực lượng cộng đồng cũng cần phải thay đổi Nhữngthay đổi này phải căn cứ vào thực tế của các nhà trường, kế thừanhững kết quả đã được nghiên cứu trước đó để có thể đưa ra
Trang 5những biện pháp phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh và những đòihỏi trong giai đoạn nghiên cứu.
- Nguyên tắc kết hợp giữa gia đình- nhà trường- xã hội
Các biện pháp phải tuân thủ nguyên tắc thống nhất trongquá trình giáo dục bằng sự phối hợp chặt chẽ giữa các hoạt độngcủa giáo viên với gia đình trẻ và với các tổ chức xã hội theo mộtchương trình giáo dục thống nhất về mục đích, nội dung,phương pháp tác động
Trang 6Cuộc sống sinh hoạt hàng ngày với nhiều hoạt động khácnhau, mỗi hoạt động đều tạo cơ hội cho trẻ thể hiện các hành vibảo vệ môi trường khác nhau Tuy nhiên nếu không gian hoạtđộng của trẻ không thoải mái, các trang thiết bị phục vụ cho cáchoạt động thiếu thốn, giáo viên không quan tâm tới việc trang trícác khu vực hoạt động sẽ hạn chế các hoạt động của trẻ Chính
vì thế, muốn trẻ tích cực định hướng vào các hành vi BVMT thìgiáo viên cần tích hợp nội dung giáo dục ý thức bảo vệ môitrường vào các chủ đề trong chương trình giáo dục trẻ mẫu giáolớn
Muốn trẻ định hướng vào những hành vi bảo vệ môitrường thì chúng ta cần khảo sát xem giáo viên có tạo ra môitrường thoải mái cho trẻ hoạt động không, điều kiện về đồ dùng,
đồ chơi, tài liệu có liên quan đến nội dung giáo dục môi trườngkhông? Số lượng, chủng loại, cách thay đổi đồ dùng
Chúng ta cần xác định nội dung các hành vi BVMT cầngiáo dục trẻ trong mỗi hoạt động của trẻ Từ đó lựa chọn cáctrang thiết bị cần thiết cho mỗi hoạt động
Trang 7Cần bố trí các trang thiết bị và đồ dùng một cách thuậntiện để trẻ dễ dàng sử dụng Trang trí các khu vực hoạt động tạo
sự hấp dẫn đối với trẻ
Nếu sau khi khảo sát thấy môi trường để trẻ hoạt độngchưa hợp lí cần tiến hành điều chỉnh môi trường cho phù hợpvới hoạt động của trẻ
- Tích hợp các nội dung giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo lớn vào các thời điểm trong ngày
Tận dung các cơ hội thực tế để rèn luyện hành vi bảo vệmôi trường trong các hoạt động và sinh hoạt của trẻ giúp trẻ tíchlũy kinh nghiệm BVMT trong cuộc sống, tạo xúc cảm, tình cảmtích cực đối với HVBVMT, hình thành và phát triển các kĩ năngbảo vệ MT cho trẻ
Ở lứa tuổi mẫu giáo nhỡ, kinh nghiệm sống của trẻ còn ít,chế độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ ở trường mầm non có rấtnhiều vấn đề môi trường, hấp dẫn, gần gũi với trẻ, là nguồn trithức phong phú để giáo dục hành vi bảo vệ môi trường cho trẻ.Dựa vào nội dung các hoạt động của chế dộ sinh hoạt hàngngày, giáo viên tạo cơ hội để trẻ tích cực luyện tập hành vi bảo
Trang 8vệ môi trường giúp trẻ thực sự nắm bắt được các đặc điểm, tínhchất bên trong, ý nghĩa các việc làm của trẻ Trong quá trình trẻlao động tự phục vụ, lao động trực nhật, chăm sóc cây cối, trẻnắm được kết quả của hành vi bảo vệ môi trường phụ thuộc vàohành vi của chính nó và những người xung quanh (lớp học sạchhay bẩn, ngăn nắp hay bừa bộn phụ thuộc vào hành vi quét nhà,sắp xép đồ dùng, đồ chơi; Cây tươi tốt hay cằn cỗi phụ thuộcvào người chăm sóc; Cần có những hành động nào để tiết kiệmnguồn điện, nguồn nước.
Khi trẻ được tự mình làm những công việc có ích với môitường sẽ tác động mạnh mẽ đến xúc cảm của trẻ đối với nhữngvấn đề môi trường và tạo thói quen hành vi bảo vệ môi trườngtrong cuộc sống hàng ngày
Cần tổ chức cho trẻ tích cực luyện tập hành vi bảo vệ môitrường ở mọi lúc, mọi nơi, trong các hoạt động của chế độ sinhhoạt hàng ngày
Bước 1: Phân tích các hoạt động trong chế độ sinh hoạt hàng ngày và xác định ý thức BVMT của trẻ cần thực hiện trong quá trình tham gia hoạt động.
Trang 9- Chơi tự do.
-Thể dục sángngoài trời
- Giữ ngăn nắp nơi để đồdùng cá nhân
- Giữ gìn đồ chơi, lấy cất đồchơi đúng nơi quy định
- Giữ gìn trang phục sạch sẽkhi ra ngoài trời
- Sử dụng cácnguyên vật liệu, đồdùng, đồ chơi để
- Không kéo lê bàn ghế trênsàn làm bàn ghế hỏng
- Sử dụng vật liệu cẩn thận,tránh lãng phí, bảo quản đồdùng, đồ chơi, vật liệu
- Biết giữ vệ sinh nơi họctập
Trang 10+ Quan sát sự vật,hiện tượng
+ Làm quen với cácnội dung giáo dục
+ Chăm sóc thiênnhiên
- Chơi vận động
- Chơi tự do
- Nhặt lá rụng bỏ vào thùngrác
- Tưới nước cho cây, hoa,nhặt cỏ, bắt sâu, không ngắthoa bẻ cành, hái lá
- Giữ gìn đồ chơi, giữ vệsinh cá nhân
- Giữ gìn cẩn thận đồ dùng,
đồ chơi, vật liệu Sử dụngcác vật liệu tránh lãng phí
- Quan tâm, chăm sóc thựcvật trong góc thiên nhiên
- Chơi xong biết cất đồ chơi
Trang 11- Cất đồ dùng, đồchơi
- Đánh răng, laumặt
- Trẻ biết đi vệ sinh đúng nơiquy định
- Tiết kiệm nước trong quátrình rửa tay, đi vệ sinh
- Ăn uống vệ sinh, văn minh:Dùng dụng cụ ăn uống cẩnthận, ăn hết khẩu phần củamình, tránh rơi vãi, nếu cóthức ăn rơi vãi phải biếtgom vào một chỗ để làmthức ăn chăn nuôi
- Xếp dụng cụ ăn uống vàođúng nơi quy định
6 Ngủ trưa - Chuẩn bị giường
ngủ
- Trẻ biết cất đồ dùng cánhân gọn gàng, ngăn nắp
Trang 12- Ngủ trưa
- Thu dọn vệ sinhsau khi ngủ
- Trẻ biết lấy,cất chiếu, gốingăn nắp, đúng nơi quy định
8 Hoạt
động
chiều
- Chơi và hoạt độngtheo ý thích
- Nêu gương béngoan
- Trẻ biết giữ gìn đồ chơi, sửdụng tiết kiệm các nguyênvật liệu
-Tham gia trực nhật
- Biết đánh giá hành viBVMT của bản thân và củacác bạn
Bước 2: Kích thích trẻ tích cực thể hiện BVMT trong các hoạt động và sinh hoạt hàng ngày.
Để kích thích trẻ tích cực thể hiện các HVBVMT, cần thựchiện những công việc sau đây:
Thứ nhất, Hướng sự chú ý của trẻ vào các hành vi đúng đối với môi trường trong cuộc sống hàng ngày.
Trang 13Các hành vi đúng là những hành vi của trẻ, của người lớnthể hiện trong các hoạt động và sinh hoạt mà trẻ dễ dàng quansát thấy Đặc điểm của trẻ nhỏ là thích bắt chước hành vi củanhững người xung quanh, đặc biệt là hành vi của những bạncùng tuổi vì nó dễ tạo được cảm xúc cho trẻ và trẻ dễ bắt chướchơn Giáo viên chỉ cần làm rõ các “mẫu hành vi” đó trước mắttrẻ, làm trẻ chú ý đến qua việc động viên, khen thưởng khi trẻnào đó có hành vi đúng Nếu hành vi đó đã có “ mẫu hành vi”trưng bày ở các vị trí thích hợp thì cô cho trẻ so sánh đối chiếuhành vi thực tế của trẻ với “mẫu hành vi” rồi rút ra nhận xét,đánh giá.
Ví dụ: Khi một trẻ nào đó rửa tay sạch, không làm ướt quần
áo, không lãng phí nước, không đổ nước ra sàn nhà, giáo viên khentrẻ đó vì đã rửa tay sạch, không lãng phí nước Sau đó cho trẻ sosánh đối chiếu với hình ảnh treo trên tường
Trong nhiều trường hợp, cô không chỉ khen ngợi trẻ màcòn yêu cầu trẻ thể hiện lại hành vi đó trước tập thể (nếu trẻ tựnguyện) Điều này giúp trẻ chú ý hơn đến kết quả hoạt động.Việc thể hiện lại hành vi đúng trước tập thể có tác dụng làm chotrẻ thêm phấn khởi và hãnh diện với bạn về hành vi của mình,
Trang 14còn những trẻ khác lại càng cảm phục bạn hơn và mong muốnbắt chước thực hiện những hành vi đúng giống như bạn để được
cô khen Cách làm này tạo ra hiệu quả kép, không chỉ tạo động
cơ thực hiện hành vi đúng mà còn là cách thức cung cấp kiếnthức phù hợp với trẻ một cách nhẹ nhàng thoải mái
Sau nhiều lần trẻ được khen ngợi vì có những hành vi tíchcực đối với môi trường, giáo viên có thể trao “quyền ưu tiên”cho trẻ như được làm trưởng nhóm chơi, được làm trưởng nhómtrực nhật Cách làm này được trẻ nhỏ rất hưởng ứng vì nó phùhợp với dặc điểm tâm sinh lí của trẻ là muốn tự khẳng định vàmuốn được người khác công nhận Điều này giúp trẻ tích cực cónhững hành vi đúng để bảo vệ môi trường
Thứ hai, giáo viên nêu ra các yêu cầu về BVMT trong quá trình sinh hoạt hàng ngày vào đầu tuần, buổi sáng, trước khi trẻ tham gia các hoạt động.
Giáo viên đặt ra các yêu cầu về các hành vi bảo vệ môitrường nhằm giúp trẻ định hướng rõ hơn về các tiêu chuẩn hành
vi tích cực để từ đó có thể tự điều chỉnh hành vi của mình chophù hợp Khi đưa ra các yêu cầu cho trẻ cần lưu ý những điểmsau:
Trang 15- Không nên đưa ra quá nhiều yêu cầu một lúc Mỗi ngàychỉ nên nhấn mạnh 2-3 yêu cầu để trẻ chú ý hơn.
Ví dụ: Thứ hai, đầu giờ sáng cô đưa ra hai yêu cầu vềHVBVMT trong ngày cần quan tâm như sau:
+ Giữ gìn vệ sinh ngăn nắp nơi hoạt động
+ Bỏ rác vào đúng nơi quy định
Thứ ba, cô đưa thêm hai nội dung để trẻ thực hiện:
+ Sử dụng tiết kiệm các vật liệu cho hoạt động, tiết kiệmnước
+ Bảo vệ, chăm sóc thực vật
- Khi nêu các i bảo vệ môi trường cần cho trẻ trao đổi, sosánh với các mẫu hành vi đúng để trẻ nắm được cách thực hiệnhành vi ấy như thế nào, ở hoạt động nào, kết quả của nó ra sao
Ví dụ: Hành vi giữ gìn vệ sinh ngăn nắp nơi hoạt động, trẻ
có thể thực hiện trong rất nhiều hoạt động khác nhau như: Hoạtđộng đón trẻ, hoạt động học tập, hoạt động chơi ở các góc, hoạtđộng chơi tự do…Vào buổi sáng, trước khi bước vào các hoạtđộng, cô đưa ra yêu cầu phải giữ vệ sinh ngăn nắp nơi hoạt
Trang 16động, sau đó đặt câu hỏi: Muốn giữ vệ sinh ngăn nắp nơi hoạtđộng các con cần làm những công việc gì? Cho trẻ tự thảo luận
và đưa ra các ý kiến khác nhau Sau đó cô kết luận những việccần thực hiện đối với hành vi trên để trẻ coi đó là mẫu để thựchiện trong các hoạt động, bao gồm:
Không vứt rác, đồ dùng, đồ chơi, vật liệu bừa bãi
Cất đồ dùng, đồ chơi đúng nơi quy định
Thu dọn sạch sẽ, gọn gàng nơi hoạt động
Sau khi kết thúc hoạt động giáo viên cần kiểm tra xem trẻ
có thực hiện được yêu cầu mà giáo viên đề ra đối với hành vi đókhông
Thứ ba, kích thích trẻ tích cực thực hiện hành vi bảo vệ môi trường thông qua việc xây dựng bảng tin tức về hành vi tốt đối với môi trường.
Trong bảng tin có các thông tin về thời gian, họ tên trẻ (có
kí hiệu bên cạnh vì trẻ nhỏ chưa biết chữ) Giáo viên làm thêmcác lôtô minh họa những hành vi tốt của trẻ, trẻ tự chọn và gắnvào ô theo các ngày trong tuần Có thể kể đến một số lôtô sau:
Trang 17- Lôtô thể hiện hành vi bé biết nhặt rác bỏ vào thùng rác.
- Lôtô Bé chăm sóc cây xanh
- Lôtô Bé tiết kiệm nước khi rửa tay
- Lôtô Bé sắp xếp giá đồ chơi ngăn nắp
- Lôtô Bé lau bàn sau khi ăn
Trang 18Giáo viên có thể đưa ra phần thưởng mang tính tinh thần
để động viên khuyến khích trẻ như: Nếu trong ngày trẻ nhậnđược 3 lôtô trở lên thì trẻ sẽ được 1 thẻ “Bé yêu môi trường”,trong tuần trẻ nhận được 3 thẻ “Bé yêu môi trường” thì trẻ sẽđược công nhận là thành viên “Câu lạc bộ bé yêu môi trường”Giáo viên tổ chức kiểm tra các việc làm tốt của trẻ vào cuốingày, những lôtô mà trẻ có được sẽ được công nhận nếu đượccác trẻ khác và giáo viên thừa nhận
- Tích hợp nội dung giáo dục ý thức bảo vệ môi trường vào các hoạt động khác.
- Thiết kế và sưu tầm các trò chơi cho trẻ.
- Sử dụng biện pháp trò chơi là tổ chức cho người học chơimột trò chơi nào đó để thông qua đó tìm hiểu một vấn đề, biểuhiện thái độ hay thực hiện hành động, việc làm Trong đó tròchơi học tập và đóng vai của trẻ mẫu giáo rất thích hợp để giúptrẻ rèn luyện nhận thức và thực hành ý thức BVMT
- Sự trải nghiệm trong môi trường chơi phong phú, hấp dẫntạo cơ hội cho trẻ tiếp cận sâu rộng hơn với thế giới hiện thực của
Trang 19người lớn và được gia nhập vào đó thông qua lăng kính của trẻ từ
đó các kỹ năng được hình thành và phát triển
- Thông qua hoạt động khám phá trải nghiệm.
GD ý thức BVMT cho trẻ thông qua HĐTN tạo cơ hội đểtrẻ được thực hành, luyện tập, tương tác với người lớn, với bạn
ở mọi lúc mọi nơi
- Để giáo dục và nâng cao nhận thức BVMT cho trẻ thìđiều quan trọng nhất là phải luôn tạo cơ hội để trẻ được thựchành, luyện tập các hành vi thường xuyên, mọi lúc, mọi nơi cónhư vậy trẻ mới hình thành nên các kỹ năng một cách bền vững
- Ý thức của trẻ không thể được hình thành qua việc nghegiảng Việc nghe giảng chỉ mới giúp trẻ có nhận thức về một vấn
đề nào đó Trẻ chỉ hình thành ý thức khi trẻ được cùng tham gialàm chứ không chỉ nói về một việc nào đó Việc hình thành ý thứcđược hình thành thông qua tương tác với người lớn, với bạn cùnghọc Trong khi tương tác trẻ được thể hiện các ý tưởng của mình,được trải nghiệm, được đánh giá, xem xét về những kinh nghiệm
mà mình đã có trước đây Hơn nữa, việc tổ chức cho trẻ trảinghiệm những tình huống thực tế sẽ vừa tạo hứng thú cho trẻ