Định hướng ôn thi môn ngữ văn vào lớp 10

- Thái độ, tình cảm vàlòng tin của tác giả đốivới nhân dân lao động.. Phần II: Thơ hiện đại Việt Namgian Thể loại Nhà thơ quânđội trưởngthành từ hai Thơ tự do - Tình đồng chí củanhững ng

Đề cương ôn thi môn cấp tốc Ngữ Văn vào lớp 10

Truyền

kì mạnlục

- Khẳng định vẻ đẹp tâmhồn truyền thống củangười phụ nữ Việt Nam

- Niềm cảm thương sốphận bi kịch của họ dướichế độ phong kiến

- Truyện truyền

kỳ viết bằng chữHán

- Kết hợp nhữngyếu tố hiện thực

và yếu tố kỳ ảo,hoang đườngvới cách kểchuyện, xâydựng nhân vậtrất thành công

Tùy bút Đời sống xa hoa vô độ

của bọn vua chúa, quanlại phong kiến thời vua

Lê, chúa Trịnh suy tàn

Tuỳ bút chữHán, ghi chéptheo cảm hứng

sự việc, câuchuyện conngười đươngthời một cách cụthể, chân thực,sinh động

(Ngô ThìChí, NgôThì Du TK18)

Thể chí(tiểuthuyếtlịch sửtheo lốichươnghồi)

- Hình ảnh anh hùng dântộc Quang Trung NguyễnHuệ với chiến công thầntốc vĩ đại đại phá quânThanh mùa xuân 1789

- Sự thảm hại của quântướng Tôn Sĩ Nghị và sốphận bi đát của vua tôi

Lê Chiêu Thống phảnnước hại dân

- Tiểu thuyếtlịch sử chươnghồi viết bằngchữ Hán

- Cách kểchuyện nhanhgọn, chọn lọc sựviệc, khắc hoạnhân vật chủyếu qua hành

Truyệnthơ nômlục bát

Cuộc đời và tính cáchNguyễn Du, vai trò và vịtrí của ông trong lịch sửvăn học Việt Nam

- Giới thiệu tácgiả, tác phẩm.Truyện thơNôm, lục bát

Thuý Kiều

Nguyễn

Du (TK 18-19)

Truyệnthơ nômlục bát

Trân trọng ngợi ca vẻ đẹpcủa chị em Thuý Kiều

Vẻ đẹp toàn bích củanhững thiếu nữ phongkiến Qua đó dự cảm vềkiếp người tài hoa bạcmệnh

- Thể hiện cảm hứngnhân văn văn Nguyễn Du

Nghệ thuật ước

lệ cổ điển lấythiên nhiên làmchuẩn mực để tả

vẻ đẹp conngười Khắc hoạ

rõ nét chân dungchị em ThuýKiều

xuân

Nguyễn

Du (TK 18-19)

Truyệnthơ nômlục bát

Bức tranh thiên nhiên, lễhội mùa xuân tươi đẹp,trong sáng

Tả cảnh thiênnhiên bằngnhững từ ngữ,hình ảnh giàuchất tạo hình

c Kiều ở lầu

Ngưng Bích

Nguyễn

Du (TK 18-19)

Truyệnthơ nômlục bát

Cảnh ngộ cô đơn buồntủi và tấm lòng thuỷchung, hiếu thảo rất đángthương, đáng trân trọngcủa Thuý Kiều

- Miêu tả nộitâm nhân vậtthành công nhất

- Bút pháp tảcảnh ngụ tìnhtuyệt bút

d Mã Giám Nguyễn Truyện - Bóc trần bản chất con Nghệ thuật kể

Du (TK 18-19)

thơ nômlục bát

buôn xấu xa, đê tiện của

Mã Giám Sinh

- Hoàn cảnh đáng thươngcủa Thuý Kiều trong cơngia biến

- Tố cáo xã hội phongkiến, chà đạp lên sắc tài,nhân phẩm của ngườiphụ nữ

chuyện kết hợpvới miêu tảngoại hình, cửchỉ và ngôn ngữđối thoại đểkhắc hoạ tínhcách nhân vật

Truyệnthơ nôm

- Vài nét về cuộc đời, sựnghiệp, vai trò củaNguyễn Đình Chiểutrong lịch sử văn họcVN

- Tóm tắt cốt chuyệnLVT

- Khát vọng hành đạogiúp đời sống của tác giả,khắc hoạ những phẩmchất đẹp đẽ của hai nhânvật : LVT tài ba, dũngcảm, trọng nghĩa, khinhtài ; KNN hiền hậu, nết

na, ân tình

- Là truyền thơNôm, một trongnhững tác phẩmxuất sắc củaNĐC được lưutruyền rộng rãitrong nhân dân

- Nghệ thuật kểchuyện, miêu tảrất giản dị, mộcmạc, giàu màusắc Nam Bộ

Lục Vân

Tiên gặp

nạn

Nguyễn Đình Chiểu (TK 19)

Truyệnthơ nôm

- Sự đối lập giữa thiện và

ác, giữa nhân cách cao cả

và những toan tính thấphèn

- Thái độ, tình cảm vàlòng tin của tác giả đốivới nhân dân lao động

- Nghệ thuật kểchuyện kết hợpvới tả nhân vậtqua hành động,ngôn ngữ, lờithơ giàu cảmxúc, bình dị, dân

dã, giàu màu sắcNam Bộ

Phần II: Thơ hiện đại Việt Nam

gian

Thể loại

Nhà thơ quânđội trưởngthành từ hai

Thơ tự do

- Tình đồng chí củanhững người línhdựa trên cơ sở cùngchung cảnh ngộ và

lý tưởng chiến đấuđược thể hiện thật

tự nhiên, bình dị

mà sâu sắc trongmọi hoàn cảnh, nógóp phần quantrọng tạo nên sứcmạnh và vẻ đẹptinh thần của nhữngngười lính cáchmạng

Chi tiết, hìnhảnh, ngôn ngữ,

cô đọng, giàusức biểu cảm

Trở thành mộttrong nhữnggương mặttiêu biểu củathế hệ các nhàthơ trẻ thờichống Mỹcứu nước

1969

(thời kỳ

ác liệt củacuộcchiếntranhchốngMỹ)

Tự do - Bài thơ khắc hoạ

hình ảnh độc đáo:

Những chiếc xekhông kính

- Qua đó khắc hoạnổi bật hình ảnhnhững người lái xeTrường Sơn với tưthế hiên ngang, tinhthần lạc quan, dũngcảm, bất chấp khókhăn, nguy hiểm và

ý chí chiến đấu giảiphóng Miền Nam

- Giàu chất hiệnthực sinh độngcủa cuộc sốngchiến trường

- Ngôn ngữ,giọng điệu giàutính khẩu ngữ,mang nét riêng,

tự nhiên, khoẻkhoắn

TT Tác phẩm Tác giả Thời

gian

Thể loại

1958

Trongchuyến đithực tếdài ngày

ở vùngmỏ

QuảngNinh

Thất ngôn trườn

g thiên

Bài thơ khắc hoạnhiều hình ảnh đẹptráng lệ, thể hiện sựhài hoà giữa thiênnhiên và con ngườilao động, bộc lộniềm vui, niềm tựhào của nhà thơtrước đất nước vàcuộc sống

- Sáng tạo hìnhảnh thơ bằngliên tưởng,tưởng tượngphong phú, độcđáo

- Âm hưởngkhoẻ khoắn, hàohùng, lạc quan

1963

Khi tácgiả đang

là sinhviên họcngànhluật ởLiên Xô

Thất ngôn trườn

g thiên

Qua hồi tưởng vàsuy ngẫm củangười cháu đãtrưởng thành, bàithơ đã gợi lạinhững kỷ niệm đầyxúc động về người

bà và tình bà cháu,đồng thời thể hiệnlòng kính yêu trântrọng và biết ơn củangười cháu đối vớigia đình, quêhương, đất nước

- Kết hợp giữabiểu cảm vớimiêu tả, tự sự vàbình luận

- Hình ảnh thơsáng tạo, giàu ýbiểu tượng; bếplửa gắn liền vớihình ảnh người

bà, làm điểmtựa khơi gợimọi kỷ niệm,cảm xúc và suynghĩ và bà vàtình bà cháu

5 Khúc hát

ru những

em bé

Nguyễn Khoa Điềm

tiếng hát ru

Tình yêu thươngcon gắn với tìnhyêu đất nước vàước vọng củangười mẹ dân tộc

Tà Ôi trong cuộckháng chiến chống

Mỹ cứu nước

- Giọng điệu thơthiết tha, ngọtngào, trìu mến

- Bố cục đặcsắc: hai lời ruđan xen ở mỗikhổ thơ tạo nênmột khúc hát rutrữ tình, sâulắng

Năm tiếng

- Bài thơ là lời nhắcnhở về những nămtháng gian lao đãqua cuộc đời người

- Giọng điệutâm tình, tựnhiên kết hợpgiữa yếu tố trữ

TT Tác phẩm Tác giả Thời

gian

Thể loại

văn Việt

Nam năm

1984

mặt tiêu biểutrong lớp nhàthơ trẻ thờichống Mỹcứu nước

năm saungàymiền namhoàn toàngiải

phóng,thốngnhất đấtnước

lính gắn bó vớithiên nhiên, đấtnước, bình dị, hiềnhậu

- Từ đó, gợi nhắcngười đọc thái độsống “uống nướcnhớ nguồn”, ânnghĩa thủy chungcùng quá khứ

tình và tự sự

- Hình ảnh giàutính biểu cảm:trăng giàu ýnghĩa biểutượng

(1920-1989),

là một trongnhững têntuổi hàng đầucủa nền thơhiện đại ViệtNam thế kỷXX

1962 Tự do Từ hình tượng con

cò trong những lờihát ru, ngợi ca tình

mẹ và ý nghĩa củalời ru đối với cuộcđời mỗi con người

- Vận dụng sángtạo hình ảnh vàgiọng điệu lời rucủa ca dao, cónhững câu thơđúc kết đượcnhững suy nghĩsâu sắc

- Hình ảnh con

cò mang ý nghĩabiểu tượng sâusắc

(1930-1980),

là 1 trongnhững cây bút

có công xâydựng nền vănhọc Cáchmạng ở miền

những ngàyđầu

11/1980

Bài thơđược viếtkhôngbao lâutrước khinhà thơqua đời

Năm tiếng

Cảm xúc trước mùaxuân của thiênnhiên và đất nước,thể hiện ướcnguyện chân thànhgóp mùa xuân nhỏcủa đời mình vàocuộc đời chung

Thể thơ nămchữ có nhạcđiệu trong sáng,tha thiết, gắnvới dân ca; hìnhảnh đẹp giản dị,những so sánh,

có mặt sớm

1976

Sau khicuộckhángchiến

Tám tiếng

Lòng thành kính vàniềm xúc động sâusắc của nhà thơ đốivới Bác Hồ trongmột lần từ miền

Giọng điệutrang trọng vàtha thiết; nhiềuhình ảnh ẩn dụđẹp và gợi cảm;

TT Tác phẩm Tác giả Thời

gian

Thể loại

xuân”

(1978)

nhất của lựclượng vănnghệ giảiphóng ở mềnNam thờichống Mỹcứu nước

chống

Mỹ cứunướcthốngnhất, lăngchủ tịch

Hồ ChíMinh vừakhánhthành, tácgiả rathămmiền Bắc,vào lăngviếng BácHồ

Nam ra viếng lăngBác

Sinh năm

1942, là Tổngthư ký Hộinhà văn VN

Sau 1975

Cuối năm1977

Năm tiếng

Biến chuyển củathiên nhiên lúc giaomùa từ hạ sang thuqua sự cảm nhậntinh tế của nhà thơ

Hình ảnh thiênnhiên được gợi

tả bằng nhiềucảm giác tinhnhạy, ngôn ngữchính xác, gợicảm

Sinh năm

1948, là nhàthơ dân tộcTày, Chủ tịchHội Văn họcNghệ thuậtCao Bằng

Sau 1975 Tự do Bằng lời trò chuyện

với con, bài thơ thểhiện sự gắn bó,niềm tự hào về quêhương và đạo lýsống của dân tộc

Cách nói giàuhình ảnh, vừa cụthể, gợi cảm,vừa gợi ý nghĩasâu xa

Phần iii: ôn tập truyện hiện đại

công h/a người

nông dân thời

đại cách mạng

Kim Lân Bắc Ninh (1920-2007)

Nhà văn amhiểu cuộcsống nôngthôn và ngườinông dânmiền Bắc,thường viết

về đề tàingười nôngdân

1948

Thời kỳ đầucuộc khángchiến chốngPháp

Truyệ

n ngắn

Tình yêu làngquê thắm thiếtthống nhấ vớilòng yêu nước

và tinh thầnkháng chiến ởnhân vật ôngHai

- Xây dựngtình huốngtruyện đặcsắc

- Miêu tả tâmlý

- Ngôn ngữnhân vật đặcsắc mang tínhkhẩu ngữ

Cây bút vănxuôi đáng chú

ý chuyên viếttruyện ngắn

và ký – mang

vẻ đẹp thơmộng, trong

1970

Là kết quảchuyến đithực tế lênLào Cai củatác giả

Truyệ

n ngắn

- Hình ảnhngười lao độngbình thường

mà tiêu biểu làanh thanh niênlàm công táckhí tượng ởmột mình trênđỉnh núi cao

- Qua đó,khẳng định vẻđẹp của con

- Tình huốnghợp lý

- Cách kểchuyện tựnhiên kết hợpgiữa tự sự, trữtình với bìnhluận

- Truyện toátlên chất thơtrong sáng từphong cảnh

TT Tác phẩm Tác giả Hoàn cảnh Thể

loại

Nội dung Nghệ thuật

và ý nghĩa củanhững côngviệc thầm lặng

thiên nhiên Sa

Pa thơ mộngđến hình ảnhnhững conngười nơiđây

3 Chiếc lược ngà Nguyễn

Quang Sáng ((An Giang) 1932

n ngắn

Tình cha concao đẹp và sâulặng trongcảnh ngộ éo lecủa chiến tranh

- Nghệ thuậtxây dựng tìnhhuống bất ngờ

mà tự nhiênhợp lý

- Nghệ thuậtmiêu tả tâm lý

và xây dựngtính cáchnhân vật (béThu)

Minh Châu (1930-1989) (Nghệ An)

Trong tập Bến Quê (1985)

Truyệ

n ngắn

Qua nhữngcảm xúc vàsuy ngẫm củanhân vật Nhĩvào lúc cuốiđời trêngiường bệnh,truyện thứctỉnh ở mọingười sự trântrọng nhữnggiá trị và vẻđẹp bình dị,

- Xây dựngtình huốngtruyện dựatrên chuỗinghịch lý củacuộc đời nhânvật

- Có nhiềuhình ảnhmang ý nghĩabiểu tượng

- Nhĩ là nhânvật tư tưởng

TT Tác phẩm Tác giả Hoàn cảnh Thể

loại

Nội dung Nghệ thuật

gần gũi củacuộc sống, củaquê hương

5 Những ngôi

sao xa xôi

Lê Minh Khuê

n ngắn

Cuộc sống,chiến đấu của

ba cô gái thanhniên xungphong trên mộtđiểm cao ởtuyến đườngTrường Sơntrong nhữngnăm chiếntranh chống

Mỹ cứu nước

Truyện làm nổibật tâm hồntrong snág,giàu thơ mộng,tinh thần dũngcảm, cuộcsống chiến đấuđầy gian khổ,

hy sinh nhưngrất hồn nhiên,lạc quan củahọ

- Truyện đượctrần thuật,ngôi thứ nhấttạo điều kiệnthuận lợi đểtác giả tậptrung miêu tảthế giới nộitâm nhân vật

và tạo điểmnhìn phù hợp

để miêu tảcuộc sốngchiến đấu ởTrường Sơn

- Xây dựngnhân vật: chủyếu miêu tảtâm lý

- Ngôn ngữgiọng điệuphù hợp vớingười kểchuyện

PHẦN IV: HỆ THỐNG CÁC VĂN BẢN NHẬT DỤNG VÀ NGHỊ LUẬN T

1990, nhân dịp kỉ niệm

100 năm ngày sinh của Bác Hồ

Ca ngợi vẻ đẹp trongphong cách Hồ Chí Minh và đó là sự kết hợp giữa nét truyền thống văn hóa dân tộc và tinh hoa nhân loại

Chọn lọc các dẫn chứng tiêu biểu, sắp xếp mạch lạc Kết hợp giữa thuyếtminh và lập luận, giữa tự sự

và nghị luận

Sử dụng nghệ thuật đối chiếu

Trích “thanh gươm

Đa clet Báovăn nghệ27/9/1986

–mô-Chiến tranh hạt nhân

là một hiểm họa khủng khiếp đang đedọa loài người và mọi sự sống trên trái đất và loại bỏ nguy

cơ ấy là nhiệm vụ cấp bách của loại người

Dẫn chứng đưa

ra cụ thể, chínhxác, sắp xếp hợp lí, kết hợp thuyết minh vớinghị luận; có xen kẽ bình luận, tình cảm cuả tác giả; sử dụng so sánh đối chiếu

3 Tuyên bố

thế giới về

sự sống

Hội nghị cấp cao thế giới về trẻ

Trích

“Tuyên bố của hội nghị

Tuyên bố thế giới về

sự sống còn, quyền được bảo vệ và phát

Hệ thống luận điểm mạch lạc

rõ ràng Các ý

cấp cao thế giới về trẻ em” trong Việt Nam

và các văn kiện quốc tế

về quyền trẻem”

triển của trẻ em liên kết chặt

chẽ

4 Bàn về

đọc sách

Chu QuangTiềm(1897-1986)

Trích “ Danh nhân Trung Quốcbàn về niềmvui, nỗi buồn của việc đọc sách” Bắc Kinh 1995

Tầm quan trọng của việc đọc sách và cách đọc sách đúng đắn

Ý kiến nhận xét, lý lẽ xác đáng, dẫn chứng sinh động Bố cục chặt chẽ hợp lý.Cách viết giàu hình ảnh

5 Tiếng nói

của văn

nghệ

Nguyễn Đình Thi (1924-2003)

Viết thời kì đầu kháng chiến chốngpháp in trong “ Mấyvấn đề văn học” xuất bản 1956

Nội dung phản ánh của văn nghệ và sức mạnh kì diệu của vănnghệ với cuộc sống loài người

Bố cục chặt chẽhợp lí, dẫn dắt

tự nhiên Các viết giàu hình ảnh có nhiều dẫn chứng thơ văn Giọng vănchân thành say sưa

Lớp trẻ Việt Nam cần nhận ra những điểm mạnh, điểm yếu của con người Việt Nam để rèn những thói quen tốt khi bước vào nền kinh tế mới

Hệ thống luận

cứ chặt chẽ Thái độ của tácgiả: tôn trọng

sự thật, nhìn nhận vấn đề khách quan, toàn diện Sử dụng nhiều thành ngữ, tục ngữ sâu sẵc

PHẦN V: HỆ THỐNG CÁC TÁC PHẨM VĂN HỌC NƯỚC NGOÀI T

T

1 Cố hương _ Lỗ Tấn Sự thay đổi của làng quê,

nhân vật Nhuận Thổ - phê phán xã hội phong kiến, đặt vấn đề con đường đi cho nông dân, cho xã hội Trung Quốc

Lối tường thuật hấpdẫn, kết hợp với ngônngữ giản dị, giàu hình

ảnh

2 Rô – bin- xơn ngoài

đảo hoang _ Đi – phô

(Anh)

Cuộc sống khó khăn và tinhthần lạc quan của nhân vậtgiữa vùng hoang đảo trên 10

năm trời

Nghệ thuật kể chuyệnhấp dẫn Kể kết hợpmiêu tả

3 Bố cuả Xi- mông

(Môpaxăng _Pháp)

Nỗi tuyệt vọng của mông Tấm lòng bao dungcủa chú Phi- líp

Xi-Nghệ thuật miêu tảdiễn biến tâm trạngnhân vật, kết hợp tự sựvới nghị luận

B Phương pháp ôn tập

Giáo viên hướng dẫn học sinh tiến hành ôn tập như sau :

1 Nắm tiểu sử tác giả : Năm sinh – năm mất, quê quán, danh hiệu, cuộc đời sự

nghiệp – phong cách của tác giả và giải thưởng, nhận xét chung về tác giả

2 Tác phẩm : hoàn cảnh sáng tác, thể loại, nhận xét chung về tác phẩm.

4 Đối với thể loại thơ trữ tình : Cần xác định các yếu tố nghệ thuật nhịp thơ, biện

pháp tu từ Phân tích làm nổi bật cảm xúc và sự sáng tạo của tác giảvà chủ đề tưtưởng của tác phẩm

5.Đối với thể loại truyện :cần nắm cốt truyện , tình huống truyện và đặc điểm ,

tính cách của nhân vật và chủ đề tư tưởng của truyện

6 Đối với những đề tài lớn của giai đoạn văn học : Giáo viên cần cho HS xác địnhnhững nét nổi bật nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của bài thơ

* Đặc biệt đối với hai chủ đề lớn của văn hiện đại giáo viên cần triển khai các khíacạnh của chủ đề : YÊU NƯỚC VÀ NHÂN ĐẠO và đề tài văn học sau CM tháng Tám/1945

6 Rèn luyện kỹ năng viết đoạn văn ( có câu chủ đề ) theo các đề tài sau , phát biểucảm nghĩ về bài thơ , nêu cảm nhận về tác phẩm hoặc phân tích cái hay trong đoạn thơ

PHẦN TIẾNG VIỆT

I Nội dung chương trình:

GV cần ôn tập phần biện pháp tu từ để kết hợp phân tích thơ trữ tình:

1 Các biện pháp tu từ : so sánh, ẩn dụ, hoán dụ, nhân hóa, phóng đại, nói giảm, nóitránh, chơi chữ, điệp ngữ

* HKII

2 Các phép liên kết câu : Phép lặp, phép nối, phép thế, phép liên tưởng, phép đồngnghĩa, phép trái nghĩa ( nắm cách thực hiện phép liên kết )

3.Thành phần câu: Phần chính, phần phụ và phần biệt lập

4 Từ vựng : Từ - Từ loại – Cụm từ - Câu - Các kiểu câu và các cách biến đổi câu

5 Nghĩa tường minh – Nghĩa hàm ý

II Phương pháp ôn tập :

Đối với phân môn Tiếng việt cần tiến hành ôn tập như sau :